http://www.krassanakis.gr/index.files/krasanakis.gif

Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ

Η ΕΠΑΡΧΙΑ , Ο ΝΟΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΔΗΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

 

 

ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΛΑΣΙΘΙΟΥ- Η ΓΕΝΕΤΕΙΡΑ ΤΟΥ  ΔΙΑ

 

Φυσικό οχυρό μέσα στις ορεινές αγκαλιές του όρους Σελένας, του όρους Αφέντης Χριστός και της θεϊκής Δίκτης, φωλιάζει το Οροπέδιο του Λασιθίου. Σε αυτή τη φυσική, ασφαλή και με καταπληκτική ομορφιά απομόνωση:

1. Η Θεά Ρέα γέννησε το θεό Δία  και επίσης τον άφησε εκεί για ασφάλεια και για ανατροφή στους Δικταίους Κουρήτες.

2. Ο  Δίας συνευρέθηκε ερωτικά με την πριγκίπισσα Ευρώπη, καρπός των οποίων ήταν ο Μίνωας.

3. Η νύμφη Αγχιάλη γέννησε τους Ιδαίους Δακτύλους.

4. Ο Μίνωας πήρε τις θείες εντολές από τον πατέρα του Δία και τις έκανε νόμους των ανθρώπων

5. Η θέμις και οι Μοίρες μεταμόρφωσαν τους ασεβείς ανθρώπους που παραβίασαν το άβατο του Δικταίου Άντρου σε πουλιά οιωνούς: σε γλαύκες,  σε κούκους κλπ.

6. Κατοικούσαν οι Άρπυες, τα τέρατα με φτερά  και κεφάλι γυναίκας:

 

Στη Δίκτη – Λασίθι (Οροπέδιο Λασιθίου) αφενός είχαν το κεντρικό τους αρχηγείο οι Κρήτες καπετάνιοι Καλλέργηδες κ.α. (επι ενετοκρατίας), Καζάνης, Κόρακας, Βασιλογιώργης κ.α. (επί Τουρκοκρατίας), Κρασαναδάμης, Μπαντουβάς κ.α. (επί Γερμανικής Κατοχής) και αφετέρου έγιναν οι μεγαλύτεροι αντιστασιακοί αγώνες για την ελευθερία της Κρήτης, όπως η ιστορική Μάχη (Γιγαντομαχία) Λασιθίου – απ΄όπου πήρε ο νομός αυτή την ονομασία που έχει, δηλ. Λασίθι.

 

Λασίθι μου πανέμορφο χειμώνα καλοκαίρι,

τη χάρη σου ζηλεύουνε του κόσμου όλα τα μέρη.

 

ΕΔΩ ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΓΧΟΣ

 

 

 

 

ΔΙΚΤΗ, 2148 μ. ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 850 μ.

ΛΑΣΙΘΙ 1970 – 1980

 

 

 

 

Ο ΔΗΜΟΣ ΟΡΟΠΕΔΙΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

 

Ο Δήμος Λασιθίου έχει έδρα την κωμόπολη Τζερμιάδων και περιλαμβάνει τα εξής χωριά ως ερχόμαστε από το Ηράκλειο, που παλιότερα αποτελούσαν 12 κοινότητες:  Πινακιανό (135 κάτοικοι),   Λαγού (125 κάτοικοι),  Τζερμιάδων (747 κάτ.),   Φαρσάρων (49 κάτ.), Μαρμακέτο (110 κάτ.), Μ. Λασίθι (198 κάτ.),   Μ. Λασιθάκι (34 κάτ.), Αγ. Κωνσταντίνος (184 κάτ.) & Ι. Μονή Κρυσταλλένιας (9 κάτ.), Αγ. Γεώργιος (554 κάτ.), Κουδουμαλιά - Αβρακόντε (235 κάτ.), Καμινάκι (354 κάτ.), Μαγουλάς (89 κάτ.), Ψυχρό (301 κάτ.), Πλάτη (178 κάτ.), Αγ. Χαράλαμπος (ή Γέρων το μουρί), Κάτω Μετόχι (166 κάτ.) και Ι.Μ. Βιδιανής. (Απογραφή 18/3/2001).

Είναι η γενέτειρα του Δία και του Μίνωα, των καπεταναίων Καζάνη (Μαρμακέτωεπι τουρκοκρατίας), Βασιλογιώργη (Αγ. Χαράλαμπος, επι τουρκοκρατίας), Μηλιαρά (Τζερμιάδο επί Τουρκοκρατίας),  Κρασαναδάμη (Άγιος Γεώργιος, επί Γερμανικής κατοχής) κ.α.

 

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ:

ΔΙΚΤΑΙΟΝ ΑΝΤΡΟ, το σπήλαιο γέννησης και ανατροφής του Δία, καθώς και το σπήλαιο όπου ο Δίας απήγε την Ευρώπη, καρπό του έρωτα των οποίων ήταν ο Μίνωας  κ.α. (Βλέπε σ ειδικό μέρος)

ΚΡΟΝΙΟ Ή ΤΡΑΠΕΖΑΣ, το σπήλαιο ανατολικά της κωμόπολης Τζερμιάδων και το οποίο ως το αρχαιότερο λατρευτικό σπήλαιο του Οροπεδίου. Χρησιμοποιήθηκε, λένε, κατ' αρχήν σαν τόπος κατοικίας και όταν αργότερα κατοικήθηκε στην ανατολική άκρη του Τζερμιάδου ο λόφος Κάστελος, έγινε τόπος ταφής και λατρείας. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα όλων των εποχών, από τη Νεολιθική μέχρι τη Βυζαντινή, που σημαίνει ότι εξακολούθησε να χρησιμοποιείται ακόμα κι όταν τη θέση του, ως χώρου λατρείας, πήρε το Δικταίο Αντρο.

Βόρεια από το Τζερμιάδω σε υψόμετρο 1100 μ. πάνω στο βράχο Καρφί, υπήρχε μεγάλος υστερομινωικός οικισμός.  Στο ψηλότερο σημείο της περιοχής υπήρχε ιερό με βωμό, όπου ανακαλύφθηκαν πολλά λατρευτικά αντικείμενα, καθώς και αγαλματίδια σε στάση προσευχής με τα χέρια προς τα επάνω. Στο κάτω μέρος του βράχου έχτισαν θολωτούς τάφους. Επί ενάμιση αιώνα διατήρησαν έναν μινωικό τρόπο ζωής, που σε χαμηλότερες περιοχές είχε εξαφανιστεί.

ΧΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΑΝΤΡΑ ΚΑΠΕΤΑΝ ΚΡΑΣΑΝΑΔΑΜΗ: Βρίσκεται στη κορφή Αφέντη - θέση Βιτσιλόνερο - της Δίκτης και εκεί επί Γερμανικής κατοχής έγινε το αρχηγείο της  Εθνικής Αντίστασης Κρήτης 1941- 1944.

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΒΙΔΙΑΝHΣ (Ζωοδόχου Πηγής). Βρίσκεται σε υψόμετρο 840 μ. στο βουνό Λουλουδάκι. Ιδρύθηκε το 1845 από την οικογένεια των Βιδών. Στο χώρο της λειτουργεί Μουσείου Φυσικής Ιστορίας

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΡΟΥΣΤΑΛΕΝΙΑΣ (Παναγίας, Κοιμήσεως Θεοτόκου). Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 850 μ , πάνω σε καταπράσινο χαμηλό λόφο στο ανατολικό μέρος του οροπεδίου, με μαγευτική θέα και δίπλα από το χωριό Αγ. Κωνσταντίνος. Είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Σύμφωνα με επιγραφή που σώζεται στην εκκλησία, η μονή ιδρύθηκε το 16ο αι., από την ηγουμένη της Μονής της Παναγίας του Σπηλαίου στα Καλάβρυτα, Παλαντία Ντανασή, όταν οι Βενετοί επέτρεψαν την επανακατοίκηση του κάμπου του Λασιθίου. Η μονή έπαιξε σημαντικό ρόλο στις επαναστάσεις του 19ου αι. ως έδρα της επαναστατικής Επιτροπής.  Καταστράφηκε το 1823 και το 1866.

ΦΑΓΗΤΟ: Υπάρχουν κατά μήκος της διαδρομής αλλά και στα σημεία εισόδου του Οροπεδίου πολλά εστιατόρια - ταβέρνες με κλασική ελληνική ή και παραδοσιακή Κρητική κουζίνα όπου ο επισκέπτης θα βρει να γευματίσει με τοπικές σπεσιαλιτέ σε λογικές τιμές.

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ: Διαδρομή του Ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4 "Τσούλη μνήμα -Αγ.Γεώργιος- Λιμνάκαρο -Αφέντης (2141 μ.) - Μάλλες. Εθνικά μονοπάτια 01 - 02 - 03.

ΟΡΟΠΕΔΙΑ: Υπάρχουν πάρα πολλά. Τα μικρά οροπέδια Νησίμου πάνω από το χωριό Τζερμιάδων, του Λιμνακάρου πάνω από το χωριό Αγ. Γεώργιος με το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος (β' Βυζαντινής περιόδου) κ.α. Η κοιλάδα "Βαθειά" με ίχνη της αρχαίας Εργάνου.

ΦΑΡΑΓΓΙΑ: ΤΟΥ ΧΑΥΓΑ, Ξεκινά από τον Αγ. Κωνσταντίνο και προσφέρει στον πεζοπόρο αναψυχή σε ένα παρθένο και απαράμιλλης ομορφιάς τοπίο, ΤΟΥ ΒΙΤΖΙΛΟΝΕΡΟΥ, Το καταπληκτικό φαράγγι αυτό ξεκινά από την κορφή Αφέντης  της Δίκτης, περνά από την κοιλάδα «των Βαθιών)  και καταλήγει στην πεδιάδα της Μεσαράς. Το ποτάμι του είναι η κύρια πηγή του ποταμού Αναποδάρη, του μεγαλύτερου ποταμού της Κρήτης.

ΠΟΤΑΜΙΑ: Ο ΚΑΤΡΟΥΛΑΣ, πηγάζει από το Οροπέδιο του Λιμνάκαρου, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΟΤΑΜΟΣ, πηγάζει από το φαράγγι του Χαυγά.

Ο ΧΩΝΟΣ, Ο «Χώνος» είναι μια καταβόθρα στη Δυτική παρυφή του Οροπεδίου στην οποία καταλήγουν - χάνονται όλα τα νερά του Οροπεδίου

 

ΜΟΝΙΜΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ:

Η ΓΙΟΡΤΗ ΠΑΤΑΤΑΣ, 3ημερη εκδήλωση που γίνεται κάθε Αύγουστο 18-20/8 στο χωριό Τζερμιάδων από τον Π.Σ. Τζερμιάδων.

ΤΑ ΔΙΚΤΑΙΑ, 3ημερη εκδήλωση που γίνεται κάθε Αύγουστο, πριν γιορτή πατάτας) στο σπήλαιο γέννησης και ανατροφής του Δία στην Δίκτη, στο χωριό ΨΥΧΡΟ, από τους  Συλλόγους: Ξένιος Ζευς Ψυχρού, Σύλλογο Λασιθιωτών “O Δικταίος”, Ορειβατικό Σύλλογο Λασιθίου, Σύνδεσμο Λασιθιωτών Ηρακλείου, Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών Αν. Κρήτης και τον Δήμο.

 

Ο ΚΑΜΠΟΣ, Η ΕΠΑΡΧΙΑ, Ο ΝΟΜΟΣ

ΚΑΙ Ο ΔΗΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

 

Σύμφωνα με την παράδοση, αλλά και τους αρχαίους συγγραφείς με το όνομα Λασίθι στις αρχές της Ενετοκρατίας ονομαζόταν μόνο ο κάμπος (Lassiti Campagna ant Campo di Lasciti) της περιοχής που σήμερα λέγεται Οροπέδιο Λασιθίου και για τους λόγους που θα δούμε πιο κάτω. Μετά από εκεί ονομάστηκαν σε Λασιθίου η επαρχία, ο νομός και ο δήμος στον οποίο ανήκει ο κάμπος αυτός.

Το Οροπέδιο Λασιθίου από τα πρώτα χρόνια της Ενετοκρατίας αποτελούσε ανεξάρτητη τούρμα (περιοχή), μαζί δε με τις τούρμες του Μεραμπέλλου, της Ιεράπετρας και της Σητείας αποτελούσαν την Εξαρχία (Σεξτέριο) των Αγίων Αποστόλων ή TERRITORIUM SITTIA ή SETTIA. Αργότερα, μετά την περίοδο της ερήμωσης της περιοχής (1293-1463), το Οροπέδιο το οποίο είχε ήδη περιέλθει στην ιδιοκτησία του Ενετικού Δημοσίου, υπήχθη διοικητικά απ' ευθείας στον Δούκα της Κρήτης. Το καθεστώς αυτό διατηρήθηκε όλη την υπόλοιπη Ενετική περίοδο.

Επί τουρκοκρατίας με την ονομασία Επαρχία Λασιθίου (τούρκικα «ketehoyda Lasiti») ονομάστηκε όλο το Οροπέδιο Λασιθίου (τα χωριά του κάμπου συμπεριλαμβανομένων και των χωριών: Μέσα και Έξω Ποταμών, Αμυγδάλοι κ.α.), η οποία αποτελούνταν από δυο δήμους, το Δήμο Τζερμιάδων και Δήμο Ψυχρού.

Με τον Οργανικό Νόμο του 1868 (Βλέπε Κρητικός Κώδικας, έκδοση Α’ Χανιά 1879, Τόμος Α, σ. 63)  το όνομα της Επαρχίας Λασιθίου δόθηκε σε ολόκληρο το νομό από την Κρητική Επαναστατική Διοίκηση των Απελευθερωτικών Αγώνων των ετών 1866 – 1869 εξ αιτίας της  10ημερης (21 - 30/5/1867) αιματηρής γιγαντομαχίας Λασιθίου που  έγινε στο Οροπέδιο Λασιθίου μεταξύ Τούρκων και Κρητών. Μέχρι τότε ο νομός Λασιθίου ονομαζόταν νομός Σητείας, = στα Βενετσιάνικα TERRITORIUM SITTIA ή SETTIA.

Με τους καλούμενους Νόμους «Καλλικράτης» (ν. 3852/2010) και  «Καποδίστριας» (ν 2539/97) τα χωριά του Οροπεδίου Λασιθίου, που αποτελούνταν από 12 Κοινότητες, ενοποιήθηκαν σε ένα δήμο με την ονομασία Δήμος Οροπεδίου Λασιθίου.

 

ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΛΑΣΙΘΙ

 

1. Η σωστή γραφή του ονόματος Λασίθι είναι με ι και όχι με υ, η

 

Η ορθή γραφή του ονόματος «Λασίθι» είναι με ι, γιατί αφενός αυτοί που το γράφουν π.χ. με Η(η) ή Υ(υ) στηρίζονται σε λάθος ετυμολογίες , όπως θα δούμε πιο κάτω, και αφετέρου έτσι γράφεται εδώ και αιώνες στις επίσημες επιγραφές και κείμενα. Σε καμιά επίσημη επιγραφή και σε κανένα επίσημο κείμενο ή χάρτη, αρχαίο και νέο, δεν έχει βρεθεί γραμμένο είτε με τη γραφή Υ(υ) είτε με τη γραφή Η(η) πλην μόνο σε μερικά ιδιωτικά έγγραφα (συμβόλαια κ.α.), αλλά πάντα με ι.

Στα ελληνικά κείμενα γράφεται με σ και ι. Για παράδειγμα ο Αθ. Πικρός (Κρητικός πόλεμος, 1669) γράφει: πρώτιστα δ’ ικάνουσιν εις οίπυν χώρον, Λάσιθι εκ πολλού με ως κεκλημένον, ως είγε λας έφασκεν ίθις ες θέαν. Ο χάρτης του Ρήγα Φεραίου γράφει: «Λασίτι».

Στα λατινικά κείμενα γράφεται με sc > ss και i: Για παράδειγμα ο χάρτης Κρητης (CRETA) του Waldseemüller (1541 μ.X.) γράφει: Lascito campo. Ο χάρτης Κρητης του Onorio Belli (1591) γράφει: lasciti che ‘e un monte molto alto, il guale nella sua cima ha una belissima pianura chiamata Lasciti. Ομοίως στους χάρτες Κρήτης G Porro (1572) και F Μorosini (1668) γράφουν: Lascito campo. Στην έκθεση Cauali (1572) γράφεται Lasciti, ενώ στην έκθεση F. Bassilicata γράφεται Lassiti και Lassithi. Στο χάρτη της Κρήτης του Ολλανδού Dupper (1618) γράφει: Dicte mons guite Dicteus item Dictinneus n. Lassiti ant Lassithi.

 

2. Οι διάφορες λανθασμένες ετυμολογίες που ακούγονται

 

Α. Σύμφωνα με τον Α. Γιάνναρη (Περί Ερωτοκρίτου), πήρε το όνομά του κατά τον μεσαίωνα από την βενετσιάνικη γραφή της πόλης La Seteia = LA SITIA = «η Σητεία»  και γι αυτό πρέπει να γράφεται με η, δηλαδή Λασήθι.  Κάτι που είναι εντελώς λάθος γιατί αφ’ ενός στα ονόματα ποτέ δεν προσκολλάτε το άρθρο (αυτό μπορεί να γίνει μόνο σε επιρρήματα από πλάγιες πτώσεις, όπως τη ημέρα > σήμερα, τη ώρα > τώρα κ.α. ) και  αφ’ ετέρου η πόλη της Σητείας δεν είχε καμιά σχέση με το οροπέδιο Λασιθίου, αφού παρεμβάλλεται η επαρχία Μεραμπέλου. Έπειτα: α) το όνομα Λασίθι υπάρχει και πριν από το μεσαίωνα, το βλέπουμε π.χ. στη Carta concessionis, 1211 μ.Χ., β)  ο νομός Λασιθίου πήρε το όνομα που έχει από την επαρχία μετά τη Μάχη Λασιθίου και όχι η επαρχία από το νομό. Πριν ο νομός ονομαζόταν TERRITORIO SITTIA ή SETTIA (Σητείας).

Β. Σύμφωνα με το λαογράφο Ν. Ζερβογιάννη (Βλ. Αμάλθεια τ. 1, τόμος Ι), το Λασίθι πιθανόν να ονομάστηκε έτσι από τις λέξεις «Λας» = λίθος και «ίθι» = βλέπε, όμως ο κάμπος Λασιθίου, όπου ακούστηκε – γραφτηκε πρωτη φορα το όνομα ΛαΣΊΘΙ», δεν είναι πετρώδης, αλλά πεδινό.

Γ. Σύμφωνα με τον Σ. Βασιλάκη, το Λασίθι πιθανόν να ονομάστηκε έτσι από την αρχαία πόλη «Λατώ» > Λατίτιον > Λασίθιον. Κάτι που είναι λάθος, γιατί  η αρχαία πόλη Λατώ βρισκόταν στην επαρχία  Μεραμπέλου και όχι στην επαρχία Λασιθίου όπου ακούστηκε για πρώτη φορά το όνομα Λασίθι.

Δ. Σύμφωνα με τον Στ. Ξανθουδίδη (Επαρχίες & πόλεις της Κρήτης, τόμος Γ), το Λασίθι πιθανόν να ονομάστηκε έτσι από το αρχαίο επίθετο  «λάσιος» = μαλλιαρός, πυκνός, δασύς… επειδή το Λασίθι παλιά θα  ήταν γεμάτο από δάση. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να προκύπτει από καμία αρχαία πηγή ή παραδοση κλπ.

 

Ε. Σύμφωνα με τον Χ. Κριτσά,  Paul Faure και Γ. Καραβαλάκης  το όνομα Λασίθι σχετίζεται με το όνομα «ΛΑΣΥΝΘΟΣ» που βρέθηκε σε επιγραφή στη Σύμη της Βιάννου, καθώς και με το όνομα «RA-SU-ΤO» (και το εθνικό RASUTIOS) που αναφέρεται σε αρχαίες επιγραφές που βρέθηκαν στην Κνωσό. Η ονομασία ΡΑΣΟΥΤΟ έγινε, λένε, μετά ΛΑΣΟΥΤΟ > ΛΑΣΥΝΘΟΣ και μετά ΛΑΣΙΘΙ και ως εκ τούτου το όνομα Λασίθι πρέπει, λένε, να γράφεται με υ, δηλαδή ΛΑΣΥΘΙ και όχι ΛΑΣΙΘΙ.  Μάλιστα ο P. Faure πρότεινε και την ταύτιση του χωριού Λαγού Λασιθίου με την αρχαία πόλη Λάσυνθο. ( Περισσότερα βλέπε ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Η’ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, καθώς και  εφημερίδα «ΛΙΝΙΕΣ», αρ. φύλλου 11, Χαράλ. Κριτζάς «Το Λασύθι») Ωστόσο όλα αυτά δεν ευσταθούν, γιατί:

1) Τόσο οι επιγραφές που γράφουν «RASUTO» όσο και η επιγραφή που γράφει «ΛΑΣΥΝΘΙΩΝ» βρέθηκαν εκτός περιοχής που ονομάζεται Λασίθι  (οι πρώτες βρέθηκαν στην Κνωσό και η δεύτερη στη Κάτω Σύμη της Βιάννου), άρα αυτά που αναφέρουν δεν σχετίζονται με το Λασίθι, δεδομένου και των παρακάτω.

2) Η επιγραφή που βρέθηκε στη Σύμη γράφει συγκεκριμένα τα εξής, τα οποία αφενός, επειδή είναι λειψά είναι και ασαφή και αφετέρου δεν μιλούν για τοπωνύμια, αλλά για αξιώματα και ονόματα:

«Οι συν Λιβύρνω

ανέσαξεν ….

Επί Λασυνθίων ….

….ίται κόσμων π…. ανέσαξε….

3) Άλλη λέξη είναι το όνομα ΛΑΣΥΝΘ-ΙΩΝ και άλλη το ΛΑΣΙΘ-ΙΩΤΩΝ. Απλά οι δυο λέξεις μοιάζουν όπως π.χ. και η λέξη πάτα με τη λέξη πάντα.

4) Το χωριό Λαγού ήταν μετόχι που κτίστηκε επι Ενετοκρατίας και δεν είναι αρχαίο. Στον κάμπο του Λασιθίου, σύμφωνα με τη παράδοση και τα Βενετσιάνικα αρχεία που προαναφέραμε, μέχρι οι Βενετοί να κάνουν τα αντιπλημμυρικά έργα δεν υπήρχαν χωριά ή πόλεις, υπήρχαν μόνο οικισμοί στα υψίπεδα – ο λόγος και που στον κάμπο δεν έχουν βρεθεί λείψανα οικισμών. Τα σημερινά χωριά στο κάμπο του Λασιθίου: Λαγού, Τζερμιάδων κ.τ.λ. κτίστηκαν μετά από τα προαναφερθέντα αντιπλημμυρικά έργα και από τους Λασιθιώτες ( τους Lassiti).

5) Ο Γ. Καραβαλάκης ισχυρίζεται ότι αφού το όνομα Λασίθι (Lasithi) αναφέρεται στη Βενετική Carta concessionis του 1211, άρα οι Βενετοί βρήκαν το όνομα αυτό και το διατήρησαν, κάτι όπως έκαναν και με το Gerapetra > Ιεράπετρα  και συνεπώς το όνομα Λασίθι είναι ελληνικό και σχετίζεται με το «Λάσυνθος». Ωστόσο αυτό είναι αυθαίρετο, γιατί θα ίσχυε κάτι τέτοιο, αν βρίσκαμε το όνομα Λασίθι γραμμένο και σε προηγούμενα της Ενετοκρατίας έγγραφα, κάτι ως γίνεται με την Ιεραπυτνα – Ιεράπετρα, που όμως δεν έχει βρεθεί. Έπειτα, αν το όνομα Λασίθι ήταν ελληνικό και συνάμα γραφόταν με Υ θα το έγραφαν έτσι και οι Βενετοί, κάτι όπως και:  Λυδία >  Lydia, δάκρυ > Lacryma, Οδυσσεύς > Odysseys….  όμως οι Ενετοί το γράφουν με ι και sc > ss: lascito / Lasciti > Lassithi, γιατί το όνομα αυτό είναι λέξη λατινική, όπως θα δούμε πιο κάτω.

 

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ: CAMPANA DE LASSITI

(ΟΙ ΛΙΝΙΕΣ ή ΒΑΓΚΕΣ  ΚΑΙ Ο ΧΩΝΟΣ)

 

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση (Οροπεδίου Λασιθίου), αλλά και τα αρχαία γραπτά Μνημεία (Βλέπε π.χ. Στ. Σπανάκη: Ενετικές  Εκθέσεις Basilica, Cavali κλπ) αρχικά ο κάμπος που σήμερα λέγεται Λασίθι λίμναζε και γι αυτό και δεν καλλιεργούνταν. Και λίμναζε, επειδή είναι σαν ένα τεράστιο ταψί  και τα νερά του δεν εκβάλλονται με ποταμό στη θάλασσα. Οι Βενετοί, προκειμένου να βρουν σιτηρά και κηπευτικά για τη διατροφή των στρατιωτών τους στην Κρήτη,  χάραξαν στον εν λόγω κάμπο οριζοντίως και καθέτως ευθεία αποθετήρια αυλάκια,   τα καλούμενα  Βάγκες ή Λίνιες (= Banks, Lines) με σκοπό να οδηγούν τα νερά σε μια υπόγεια καταβόθρα, τον καλούμενο χώνο και έτσι το Λασίθι έτσι στη συνέχεια έγινε αρχικά σιτοβολώνας και μετα (στην απελευθέρωση) παράδεισος.

Οι Λίνιες ή Βάγκες  είναι 12 προς Βορά και Νότο και 20 από Ανατολάς προς Δύση και χωρίζουν τον κάμπο σε 193 ½ τετράγωνα (φαίνονται από τις κορφές της Δίκτης, αλλά και στις αεροφωτογραφίες της Google ). Τα τετράγωνα αυτά οι Βενετοί τα παραχώρησαν σε Βενετούς αποίκους και ντόπιους καλλιεργητές  ως  κληροδοτήματα ή άλλως μετόχια, μερίδια, κληρουχίες , που στα Βενετσιάνικα – Λατινικά (βλέπε λεξικό Dizionario del dialeto Veleziane di G. Boerio, Venezia 1856)  λέγονται lassiti ή Lasciti,  απ΄όπου προέκυψε η βενετσιάνικη ονομασία LASSITI CAMPAGNA ή CAMPO DI LASSITI = στα κρητικά Λασίτι ή Λασίθι και Τούρκικα Lasit. 

Στις Βενετσιάνικες Εκθέσεις (Cavali, F. Castrofylaca κ.α.) αναφέρονται  τα ονόματα των Βενετών αποίκων και των ντόπιων καλλιεργητών που παραχωρήθηκαν τα λάσιτι, π.χ.:  Franco Dannasis, Petro Conte, G. Tzogia, Μ. Bidos, Γ. Μηλιαράς, Μ. Κρασώτης, Ν. Αρχαύλης, Γ. Μουδάτσος, Ε. Τζερμιάς, Α. Σανούδος κλπ . Αναφέρονται επίσης τα μετόχια (κατοικίες μετοχάρηδων), π.χ.: Μετόχι Αυγουστή, μετόχι Αλογόσπηλιοι, μετόχι Βασιλικού, μετόχι Βίδων, κλπ. , από τα οποία μερικά στη συνέχεια έγιναν χωριά.

 

 

LASCITO / LASCITI – ΜΟΙΡΕΣ/ΜΕΤΟΧΙΑ

 

Όταν οι Βενετοί κατέλαβαν την Κρήτη την κήρυξαν σε βασίλειο (Regno di Candia = Βασίλειο του Χάνδακα = σημ. Ηράκλειο), την χώρισαν διοικητικά σε 4 μεγάλα διαμερίσματα ( κάτι ως σημερινοί νομοί), τα: TERRITORIUM SITTIA ή SΕΤΤΙΑ (σημερινός νομός Λασιθίου),  TERRITORIUM CANDIA, (Ηρακλείου), TERRITORIUM RETTIMO (Ρεθύμνης) και TERRITORIUM CANEA (Χανίων)  και αυτά στη συνέχεια τα διαμοίρασαν ως φέουδα στους Βενετούς αποίκους (στην αρχή σε 12 ευγενείς), σύμφωνα με την Carta Concessionis του 1211.  Ο Κάμπος που σήμερα λέγεται Λασίθι, ο κάμπος που σήμερα λέγεται Μοιρών και ο Αλίκαμπος δεν δόθηκαν ως φέουδα, αλλά χαρακτηρίστηκαν ευθύς εξ αρχής  ως δημόσια κτήματα με σκοπό να γίνουν εκεί μεγάλοι σιτοβολώνες και έτσι να επιλύσουν το σιτηρέσιο του στρατού που είχαν φέρει στο νησί.  Το κτήμα στο Οροπέδιο Λασιθίου ονομάστηκε Lascito ή Lassithi (πληθυντικός = μερίδια, μετόχια), επειδή παραχωρήθηκε ως μερίδιο  σε βενετούς αποίκους που έφεραν από Ναύπλιο και Μονεμβάσια, καθώς και σε ντόπιους καλλιεργητές απ΄όπου η ονομασία Lascito/lasciti  Campo. Στη συνέχεια το δημόσιο ταμείο του Χάνδακα έκανε εκεί διάφορα έργα , κυρίως αποστραγγιστικά, για καλύτερη γεωργική εκμετάλλευση. To Δημόσιο Κτήμα στις Μοίρες επίσης μοιράστηκεμετα σε καλλιεργητές εξ ου και η ονομασία Μοίρες.

 

Και το ότι το όνομα Λασίθι δόθηκε από τους Ενετούς είναι κάτι που αναφερεται εμεσσως πλκην σαφώς στους αρχαίους συγγραφείς. Για παράδειγμα στο χάρτη της Κρήτης του Ολλανδού Dupper (1618) αναφερεται: Dicte mons guite Dicteus item Dictinneus n. Lassiti ant Lassithi. Ομοίως ο Πτολεμαίος και ο Στ. Βυζάντιος αναφέρουν:  «Δικταίον, τόπος και όρος της Κρήτης’ περί αυτού ο Καλλίμαχος κράζει την και Δίκτη, άλλοι δε δίκταμνον την κράζουσι». Επίσης στη Θεογονία του Ησιόδου που εκδόθηκε το 1889 από τον  Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο της Κωνσταντινούπολης, ο καθηγητής και σχολιαστής της Κ. Σιτλ για τη φράση «ες Δίκτον» του Ησιόδου (στίχος 482) σημειώνει: «ες Δίκτον = μέρος της Ίδης, οι άλλοι εκτός του Αράτου (Φαινόμενα 33) καλούσι Δίκτην, καθ’ ημάς δε λέγεται Λασίθι ή Λασιθιώτικα».

 Πιο απλά, το όνομα Λασίθι δόθηκε για πρώτη φορά από τους Βένετους και για τους λόγους που είδαμε πιο πριν και είναι ένα ενετικό όνομα, όπως και τόσα άλλα της Κρήτης: Λιμνάκαρος (Limnacaros), Καζάρμα (Casarma), Μεραμβέλο (Mirabello), Σπίνα Λόγκα (Spina Longa), Μαλεβύζι (Μalvezia), Souda (Suda), Μονοφάτσι (Bonifatio), Belventere, Καστέλι (Castel)  κ.α.

 

 

LASSITI  CAMPAGNA = κόμπος Λασιθίου, γκραβούρα F. Basilicata, 1612 μ.Χ.

 

Αεροφωτογραφία της Google στην οποία, όπως βλέπουμε, διακρίνονται οι Λίνιες ή Βάγκες και τα λασιτι (Linies Banks, Lassiti)   απ΄όπου η ονομασία Λασίτι ή Λασίθι

Ο λεγόμενο «Χώνος» όπου οδηγούνται τα νερά από τις Λίνιες ή Βάγκες

και χάνονται μέσα στη γη.

 

Και σήμερα ακόμη, αν οι βροχές είναι πολλές ή αν ο χώνος φράξει,

το Οροπέδιο Λιμνάζει και πάλι

 

 

Οι πετρόμυλοι για την άλεση των σιτηρών του Λασιθίου

 

 

 

Το Οροπέδιο Λασιθίου μετά την απελευθέρωσή του έγινε παράδεισος. Εκτός από σιτοβολώνες γέμισε και με κήπους με παντός είδους δέντρα (αχλαδιές, μηλιές, αμυγδαλιές κλπ) και κηπευτικά (πατάτες, λάχανα, φασόλια κλπ), που ποτίζονταν με ανεμόμυλους.

Στο Οροπέδιο λίγο παλιότερα υπήρχαν πάρα πολύ ανεμόμυλοι (γύρω στους 10.000) που προσέδιδαν στο τοπίο μια μοναδική φυσιογνωμία υψηλής αισθητικής αξίας.  Οι ανεμόμυλοι ήσαν αντλητικές μηχανές με ξύλινο ή πέτρινο στην αρχή και μετά σιδερένιο πύργο απλής τεχνολογίας ντόπιας κατασκευής. Έκαμαν την εμφάνιση τους στον Λασιθιώτικο κάμπο στα τέλη του περασμένου αιώνα και  προσέφεραν μεγάλη βοήθεια στον ντόπιο αγρότη και συνετέλεσαν στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας. Ο αριθμός τους σήμερα έχει μειωθεί σημαντικά λόγω εκσυγχρονισμού, στερώντας από τον αναπτυσσόμενο τουρισμό ένα από τα κύρια στηρίγματά του και από το Λασίθι την ταυτότητα του.

 

 

 

Ξύλινος μύλος,

Νερόμυλος στο Λασίθι με ξύλινο πύργο, γκραβούρα 1928.

 

 

 

 

 

ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ:

ΔΙΑΣ, ΔΙΚΤΗ ΚΑΙ ΔΙΚΤΑΜΟ ή ΕΡΩΝΤΑΣ

 

Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς ( Στράβωνα, Διόδωρο κ.α.),  στη Κρήτη υπάρχουν δυο οροσειρές, η μια στα δυτικά που λέγεται «Λευκά όρη» και η άλλη στο κέντρο που λέγεται «Ίδη ή Ιδαία όρη» και  όπου βρίσκεται και η Δίκτη, το βουνό στο οποίο  «την γένεση του Διός μυθολογούσι οι Κρήτες», καθώς και η πόλη Ιεράπυτνα κ.α.

Σύμφωνα επίσης με το ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ (10ος αι. μ.Χ.), που επαναλαμβάνει-επικαλείται στίχους τους Άρατου, το βουνό «η Δίκτη ή Εντίχτης» ονομάσθηκε έτσι, επειδή γέννησε (από το τίκτω > δίκτω) το Δία, πρβ:  

«Δίκτω εν ευώδει όρεος σχεδόν Ιδαίοιο, από το Δίκτον. Είρηται παρά το τέκω τίκτω τις ούσα, από εκεί τεχθήναι τον Δία». (Μέγα ετυμολογικό Λεξικό)

«έμπαλιν εις όμους τετραμμέναι’ ει   ετεόν γε Κρήτηθεν κείναι γε Διός μεγάλου ιότητι ουρανόν εισανέβησαν ο μιν τότε κουρίζοντα Δίκτω εν ευώδει όρεος σχεδόν Ιδαίοιο άντρω εγκατέθεντο και έτρεφον εις ενιααυτόν, Δικταίοι Κούρητες οτε κρόνον εψεύσαντο (Αρατος Φαινόμενα 30 – 50 και Διόδωρος Σικελιώτης βίβλος 4, 80)

 

Σημειώνεται ότι:

1) Ο Απολλώνιος Ρόδιος λέει ότι ο κόλπος Μεραμπέλου Λασιθίου ονομαζόταν «Δικταίος όρμος» και εκεί φονεύτηκε ο Τάλως από τους Αργοναύτες. («…είργε χθονί πείσματανάψαι Δικταίην όρμοιο κατερχόμενους επιωγήν..»)  (Αργοναυτικά Δ, 1638 – 1670)

2) Βενετσιάνικα Dictamnons dittamons = Δίκταμο (το) ή Αντίταμος (ο)  και σημαίνει της Δίκτης ακρώρειες ή ακρώφυτα  =  ο θάμνος που στα ελληνικά λέγεται Έρωντας.

 

 

 

ΤΟ ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ

 

Σαν φτάσω στο Οροπέδιο

και κάμπο αντικρίσω

δώσε μου, θεέ μου, δύναμη

τους μύλους να μετρήσω.

 

 

 

VIDEO FROM LASSITHI

http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif ΒΙΝΤΕΟ ΑΠΟ LASIΤΗI - KRHTH        http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif VIDEO FROM LASSITHI - CRETE

 

PHOTO FROM LASSITHI

http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΛΑΣΙΘΙ - ΚΡΗΤΗ    http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΛΑΣΙΘΙ - ΚΡΗΤΗ

http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΛΑΣΙΘΙ – ΚΡΗΤΗ   http://www.krassanakis.gr/index.files/asteri.gif ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΛΑΣΙΘΙ - ΚΡΗΤΗ

 

 

 

 

 

 

Δ.Σ. ΔΙΚΤΑΙΟΥ 1997 – 1999:

Γ. Δραμυτινός (Αντιπρόεδρος), Α. Κρασανάκης (πρόεδρος), Χρ. Δαμιανάκη, Μ. Δαγαλάκης(Γ. Γραμματέας), Γ. Μακράκης, Ζ. Τζανάκης (Έφορος), Ανυφαντάκη,Μ. Κανδυλάκη (ταμίας), Γ. Παντερμαράκης, Γ. Γιαλυτάκης

 

 

Δ.Σ. ΔΙΚΤΑΙΟΥ 1999 – 2001: 

Μαρία Κανδυλάκη (ταμίας),  Γ. Μακράκης (Γ. Γραμματέας), Χρ. Πλατάκης, Ζαχ. Τζανάκης, Ν. Εργαζάκης, Γ. Δραμυτινός (αντιπρόεδρος), Α. Κρασανάκης (πρόεδρος), Μ. Ανυφαντάκη, Πατεράκη Ιωάννα  

 

 

Δ.Σ. ΔΙΚΤΑΙΟΥ 2001 - 2003: 

Γ. Μακράκης (Έφορος),  Γ. Δραμυτινός (ταμίας), Α. Κρασανάκης (πρόεδρος), Μ. Ανυφαντάκη, Πατεράκη Ιωάννα, Xρυσ. Σπανάκη (Γ. Γραμματέας), Μαρ. Στρατή. Μ. Καρύδης, Γ. Χαλκιαδάκης, Κ. Κακουδάκης, Μ. Κανδυλάκη (αντιπρόεδρος), Ζ. Τζανάκης

ΠΙΤΑ 2002, με τον πρωτοπρεσβύτερο Ευ. Δασκαλάκη

 

Ο  σεβασμιότατος  μητροπολίτης Πέτρας κ. Νεκτάριος, αναγγέλλει την ίδρυση του Γηροκομείου Λασιθίου σε εκδήλωση του Δικταίου στο κέντρο «Κονάκι» το 2000

 

Ο Υπουργός Παιδείας κ. Γ. Αρσένης σε χορό του Δικταίου το 1998  ανακοινώνοντας ότι η Μάχη της Κρήτης γίνεται επίσημη σχολική Γιορτή.

 

HOME – ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ