ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

Διαφάνεια2

Ο ΚΡΗΤΑΓΕΝΗΣ ΔΙΑΣ KAI

ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

 

 

 

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΚΡΗΤΗ»

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ 2016

 

 

 

 

 

 

Ο ΚΡΗΤΑΓΕΝΗΣ ΔΙΑΣ

ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

============

Του ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) Γ ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντή Υπουργείου Πολιτισμού, τ. Γ. Γραμματέα Παγκρητίου Ενώσεως,

Αντιπροέδρου Π.Ο. Κρητικών Σωματείων, Προέδρου Κρητων Αγίας Παρασκευής Αττικής, Προέδρου Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων Υπ. Πολιτισμού)

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 4

ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ. 4

ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ. 4

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ Ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 4

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 4

3. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 7

4. ΟΙ ΙΕΡΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΙΔΗ ΚΑΙ ΑΔΡΑΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 8

5. Η ΑΙΓΑ ΑΜΑΛΘΕΙΑ ΚΑΙ Η ΓΟΥΡΟΥΝΑ ΤΟΥ ΔΙΑ. 10

6. ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΩΝΟΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 11

7.  Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΑΠΟ ΚΝΩΣΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΝΔΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ. 12

8. Ο ΧΟΡΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ   13

9. Ο ΚΟΥΡΗΤΗΣ ΚΡΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΡΗΤΗ. 15

10. Η ΠΟΛΗ ΛΥΚΤΟΣ ή ΛΥΤΤΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ. 16

11.  Η ΔΙΚΤΑΙΑ ΓΗ ΚΑΙ Ο ΔΙΚΤΑΙΟΣ ΔΙΑΣ. 18

12. Ο ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΕΝΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. 21

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο 21

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ. 21

ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ. 21

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ. 21

2. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. 23

3. Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. 24

4. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ HOGARTH ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 24

5. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. 29

6. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΔΙΟΣ Ή  ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 33

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο 34

ΤΟ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΟΣ. 34

1. ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΑ,  Ο ΚΥΡΒΑΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΠΥΤΝΑ. 34

2. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤH ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΙΣΟ.. 35

3. Η ΔΙΚΤΗ, ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΣΥΝΘΙΟΥΣ. 37

4. ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΗΣ. 39

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο 40

ΜΥΘΟΣ ΔΙΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗΣ. 40

1. Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΜΙΝΩΑΣ. 40

2. ΠΟΤΕ ΕΖΗΣΕ ΚΑΙ Η ΘΕΟΠΟΙΗΣΗ – ΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ. 46

3. ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. 47

4. ΟΙ ΦΟΙΝΙΚΕΣ, ΟΙ ΚΑΔΜΕΙΟΙ ή ΘΗΒΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΔΑΝΑΟΙ 47

5. Η ΝΗΣΟΣ ΚΑΙ Η ΧΩΡΑ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΝΙΚΗ. 49

6. ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ  ΚΑΔΜΕΙΩΝ Ή ΘΗΒΑΙΩΝ. 49

7. Η ΚΤΙΣΗ ΤΗΣ  ΚΑΔΜΕΙΑΣ  Ή ΘΗΒΑΣ. 50

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο. 51

Η ΙΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ. 51

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ. 51

1.  Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ ΊΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ. 51

2. Η ΔΙΚΤΗ ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ ΕΤΣΙ, ΕΠΕΙΔΗ ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΟ ΔΙΑ. 52

3.  ΤΟ ΙΔΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΥΤΟ.. 53

4. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ‘Η ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ. 54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο 59

«ΚΡΗΤΕΣ ΑΕΙ ΨΕΥΤΑΙ» ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Ή ΑΡΚΑΔΙΑ  59

1. Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ. 59

2. ΤΟ ΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΣ  Ή ΓΙΟΥΧΤΑΣ. 61

3. Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΚΡΗΤΑΣ  ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑ. 61

4. «ΚΡΗΤΕΣ ΑΕΙ ΨΕΥΤΕΣ» ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ  ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ  ‘Η  ΚΑΤ ΑΛΛΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΚΑΔΙΑ. 62

5. Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΕΠΙΜΕΝΙΔΗΣ. 63

6. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΠΟΥ ΛΕΓΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ  ΙΔΟΜΕΝΕΑ. 64

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο 64

ΟΙ 12 ΘΕΟΙ, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ ,ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ, 64

Ο (ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ) ΑΜΜΩΝ ΚΑΙ Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΣ. 64

1. Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. 64

Α. ΟΙ 12 ΘΕΟΙ, ΟΙ 12 ΩΡΕΣ, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ. 65

Β. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ ΟΙ 12 ΘΕΟΙ (ΔΙΑΣ ΚΛΠ) ΗΣΑΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ 65

Γ. Ο ΕΠΑΝΩ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ – ΕΠΙΓΕΙΟΙ ΚΑΙ ΧΘΟΝΙΟΙ ΘΕΟΙ 70

Δ. ΤΑ ΓΕΝΗ ΤΩΝ (ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΚΑΚΩΝ) ΘΕΩΝ ΚΑΙ Η ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑ. 71

2. Η ΥΠΑΡΞΗ ή ΟΧΙ ΤΩΝ ΘΕΩΝ. 71

Α. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΗΣΙΟΔΟΥ. 72

Β. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΟΡΦΙΚΩΝ. 73

Γ. ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗ – ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΟΙ ΘΕΟΙ 74

Δ. ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΖΕΥΣ ή ΔΙΑΣ. 83

4. ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΟΙ ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟ ΚΡΗΤΩΝ. 85

5. ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ - Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΓΙΟΡΤΗ «ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ». 92

6. Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ή ΑΜΜΩΝ ΔΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΙΔΑΙΑ  93

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8ο 97

ΕΥΡΗΜΑΤΑ  ΑΠ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 97

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 106

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ. 107

 

 

diktaio2

ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ, ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΗΣ ΒΗΘΛΕΜ

ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 

ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ

ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

 1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ Ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Σπήλαιο του Διός ή Δικταίο άντρο ονομάζεται από τους αρχαίους συγγραφείς το σπήλαιο στο όρος Δίκτη της Κρήτης, όπου γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 1025 μ. στις βόρειες πλαγιές του όρους Δίκτη και συγκεκριμένα άνωθεν του χωριού με την ονομασία «Ψυχρό» στο Οροπέδιο Λασιθίου, από όπου και σήμερα αποκαλείται «σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο». Για να το επισκεφτεί κάποιος θα πρέπει να ανεβεί στο καταπληκτικό Οροπέδιο Λασιθίου, 850 μ, που βρίσκεται στη Δίκτη, 2148 μ.,  και κοντά στις τουριστικές και πανέμορφες παραθαλάσσιες πόλεις: Μάλια, Σταλίδα, Χερσόνησο,  Άγιο Νικόλαο, και Ιεράπετρα.  Είναι το πιο διάσημο  σπήλαιο σε όλο το κόσμο και μάλιστα ήδη από τη μακρά  αρχαιότητα, επειδή στο εντυπωσιακό αυτό σπήλαιο, πλούσιο σε σταλαγμίτες και σταλακτίτες, η ελληνική Μυθολογία, όπως προαναφέραμε, αναφέρει ότι γεννήθηκε και ανατράφηκε ο πατέρας θεών και ανθρώπων, ο μέγας Δίας.  Στις μέρες μας συνεχίζει να δέχεται πολλούς επισκέπτες, όμως όχι πια ως προσκυνητές, αλλά ως τουρίστες από κάθε γωνιά του πλανήτη,  για να το θαυμάσουν. 

Το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο είναι το μόνο σπήλαιο που το Υπουργείο Πολιτισμού έχει αναγνωρίσει ως αυτό που γεννήθηκε ο Δίας, σύμφωνα με την αρ. ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Α/Φ31/24456/1834 π.ε./5-5-1976 (ΦΕΚ 699/Β/26-5-1976)  Υπουργική Απόφαση, επικαλούμενη τις διατάξεις  των άρθρων 1 και 2 του Κ.Ν.5351/1932 «Περί Αρχαιοτήτων» και την υπ αρ. 3 Γνωμοδότηση του Β’ Τμήματος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου της 22/3/76).

 

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, Έλληνες και ξένους, στο σπήλαιο του Διός ή Δικταίο  Άντρο στο όρος Δίκτη της Κρήτης:

Cave of Psychro or Dictaean Cave

1) Γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας. Εδώ η θεά Ρέα, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε και γέννησε  κρυφά από τον παιδοκτόνο σύζυγό της, τον Κρόνο, το μέγα Δία, τον οποίο στη συνέχεια άφησε εκεί, για  να τον αναθρέψουν οι Δικταίοι Κουρήτες και με  ιδιαίτερη φροντίδα των ιερών «Μητέρων», της Αδράστεια και της Ίδης, κορες του Κουρήτη Μελισσέα, (που μετά ο Δίας από ευγνωμοσύνη τις έκανε αστερισμό με το όνομα Άρκτοι), πρβ:

 «πέμψαν δ’ ες Λύκτον, Κρήτης ες πίονα δήμον/ οππότ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι, / Ζήνα μέγαν, τον μεν οι εδέξατο Γαία πελώρη, Κρήτη εν ευρείη τραφέμεν ατιταλλέμεναί τε./ ένθα μιν ίκτο φέρουσα θοήν δια νύκτα μέλαιναν / πρώτην ες Δίκτον’ κρύψεν δε εν χερσί λαβούσα/ άντρω εν ηλιβάτω ζαθέης υπό κεύθεσι Γαίης, αιγαίω εν όρει πεπυκασμένω υλήεντι»…… (Θεογονία Ησιόδου, στίχοι 476 – 485, Έκδοση Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889 και επίσης   έκδοση Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938)

Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούσῃ.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7), 

 «…έμπαλιν εις ώμους τετραμμέναι’ ει   ετεόν γε Κρήτηθεν κείναι γε Διός μεγάλου ιότητι  ουρανόν εισανέβησαν, ο μιν τότε κουρίζοντα   Δίκτω εν ευώδει όρεος σχεδόν Ιδαίοιο άντρω εγκατέθεντο και έτρεφον εις ενιααυτόν, Δικταίοι Κούρητες ότε κρόνον εψεύσαντο…  ( Άρατος Φαινόμενα 30 - 50)

 «ανδρωθέντα  δ’ αυτόν (ο Δίας)  φασί πρώτον πόλιν κτίσαι πει την Δίκτα, όπου και τη γένεσιν αυτού μυθολογούσι»,,,, (Διόδωρος 5.72),

χαρτης με το δικταιο αντρο στην κρητη

 «Λαβείν δε αυτόν την τούτων μίμησιν αποφαίνουσιν εκ τῶν Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτὴν γενόμενον της τε Μίνω του Κρητὸς και της Λυκούργου του Λακεδαιμονίου σοφίας· ων ὁ μεν ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών εις το Δικταίον όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπὸ των Κουρήτων νεογνὸν όντα, κατέβαινεν εις το ιερὸν άντρον και τους νόμους εκεί συντιθεὶς εκόμιζεν, ους απέφαινε παρά του Διός λαμβάνειν· ο δε Λυκούργος εις Δελφούς αφικνούμενος υπό του Απόλλωνος έφη διδάσκεσθαι την νομοθεσίαν (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Livre/Λογος 2 LXI,2)

 «οι δε τέως μακάρεσσι Θεοίς Τιτήσιν άνασσον, όφρα Ζευς έτι κούρος, έτι φρεσί νήπια ειδώς, Δικταίο ναίεσκεν υπο σπέος, οι δε μιν ούπω γηγενέες…” (Απολλώνιος, Αργοναυτικά, Α, 507 – 511)   «Ζήτης δ’ ιεμενοισιν ετ άσπετον εκ καματου άσθμ αναφυσιόων, μετεφώνεεν όσον άπωθεν ήλασαν , ηδ ως Ιρις ερύκακε τάσδαι δαίξαι όρκιά τ’ ευμενέουσα θεά πόρεν, αι δ’ υπέδυσαν δείματι Δικταίης περιωσίω ‘Αντρο ερίπνης. (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Β, 433 – 434),   "είρεο Δικταίης κορυθαίολον ‘Αντρον ερίπνης, είρεο και Κορύβαντας, όπη ποτέ κούρος αθύρων μαζόν Αμαλθείης κουροτρόφον αιγός αμέλγων… (Νόννος, Διονυσιακά XLVI, 14-17)

ΑΘΗΝΑΙΟΣ: «Αγαθοκλής ο Βαβυλώνιος εν πρώτω περί Κυζίκου φησίν ούτως: Μυθεύουσιν εν Κρήτη γενέσθαι την Διός τέκνωσιν επί της Δίκτης, εν η και απόρρητος γίνεται θυσία. …» (Αθήναιος Ναυκρατίδης, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α)

VERGILIUS: “Nunc age, naturas apibus quas Juppiter ipse  addidit expedian, pro qua mercede canoros  Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pavere sub antro».. (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152) =  «και τώρα ομπρός∙ τα διώματα θα διηγηθώ, που ο Δίας στις μέλισσες εχάρισε για πλερωμή τους όταν εκείνες ακολούθησαν τους κρότους των Κουρήτων τους βροντερούς και του χαλκού το σήματα κ’ εθρέψαν το βασιλέα του ουρανού μες στη σπηλιά της Δίκτης.    (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152 μτφρ. Κ. Θεοτόκης).

ΟΒΙΔΙΟΣ: …. «Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum (43. Dictaei.] of Crete. For Dicte is mountain of Crete). (Ovid’s Metamorphoses Fab. 1)

CULUMELLA:  «Ista enim, quantis non dedeceant poetam, summatim tamen et uno tantummodo versiculo leviter attigit Vergilius, cum sic ait: Dictaeo caeli regem paverc sub antro». (Columella, De re Rustica IX, II, 3)

LUCRETI(US): «  Phrygias inter si forte catervas  Ludunt in numerumque exultant sanguine laeti Terrificas capitum quatientes numine cristas Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illum Vagitum in Creta quondam occultasse feruntur, Cum pucri circum pucrum pernice chorea Armatei in numerum pulsarent aeribus aera. (TITI  LVCRETI CARI DE RERVM NATVRA LIBER SECVNDVS,  630-635)

ITALIUS: «semiuirique chori, gemino qui Dindyma monte casta colunt, qui Dictaeo bacchantur in antro, quique Idaea iuga et lucos nouere silentis…..» (SILIUS ITALIUS , 17,20-21)

EPIGRAMMATA: « Caesaris alma dies et luce sacratior ilia, /Conscia Dictaeum qua tulit Ida lovem, / Longa, precor, Pylioque veni numerosior aevo / Semper et hoc voltu vei meliore nite. / Hie colat Albano Tritonida multus in auro 5 / Perque manus tantas plurima quercus eat; M. YAL. MARTIALIS, EPIGRAMMATA, EP. 160. (IV.i)

2) Ο Δίας, όταν ανδρώθηκε, απήγε από τη Φοινίκη την πριγκίπισσα Ευρώπη, ερωτικός καρπός των οποίων ήταν ο Μίνωας, πρβ: «Ταύτα εκ Φοινίκης άχρι της Κρήτης εγένετο. Επεί δε επέβη τη νήσω ο μεν ταύρος ουκέτι εφαίνετο, έπιλαβόμενος δε της χειρός ο Ζευς άπηγε την Ευρώπην, εις το Δικταίο ‘Αντρο, ερυθριώσαν και κάτω ορώσαν. Ηπίστατο γαρ ήδη εφ' ότω άγοιτο». (Λουκιανός Σαμωσατέας, Ενάλιοι Διάλογοι, 15, 4).

3) Ο Μίνωας ερχόταν κάθε εννιά  ή κατ’ άλλους κάθε χρόνο   και συναντούσε τον πατέρα του το Δία προκειμένου να του υπαγορεύει τις σοφές εντολές-νόμους του, κάτι όπως ο Μωυσής στο όρος Σινά. 

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΕΥΣ: «ων ο μεν Ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών (ο Μίνως) εις το Δικταίο Όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπό των Κουρήτων νεογνόν όντα, κατέβαινεν εις το ιερόν ‘Αντρο και τους νόμους εκεί συντιθείς εκόμιζεν, ους απέφαινεν παρά του Διός λαμβάνειν». (Διονύσιος Αλικαρνασεύς,  Ρωμαϊκή Αρχαιολογία Β, LXI 2)

diktaio-o2

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 ΠΛΑΤΩΝ:  «Θα σου πω λοιπόν και για το Μίνωα, πώς τον εγκωμιάζουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, για να μην αμαρτάνεις με τα λόγια εσύ, που είσαι άνθρωπος και γιος ανθρώπου, απέναντι σε ήρωα, γιο του Δία. Ο Όμηρος λοιπόν λέει ότι στην Κρήτη υπάρχουν ενενήντα πόλεις, στις οποίες, ανήκει και η Κνωσός, μεγάλη πόλη, όπου ο Μίνωας βασίλευε, ο κάθε εννιά χρόνια συνομιλητής του μεγάλου Δία. Αυτό είναι λοιπόν το εγκώμιο του Ομήρου για το Μίνωα, διατυπωμένο με συντομία, τέτοιο που δεν έκανε ο Όμηρος για κανένα ήρωα.  ……. Εξάλλου το γεγονός ότι ο Δίας μόνον αυτό από τα παιδιά του εκπαίδευσε είναι έπαινος υπέρβλητος – γιατί αυτό σημαίνει ο στίχος: βασίλευε, ο κάθε εννιά χρόνια συνομιλητής του μεγάλου Δία («εννέωρος βασίλευε Διός μεγάλου οαριστής») …….. Πήγαινε λοιπόν ο Μίνωας κάθε εννέα χρόνια κι έμενε ένα χρόνο στη σπηλιά του Δία , από τη μια για να μάθει και από την άλλη για να δείξει τι είχε μάθει από το Δία την προηγούμενη φορά….. Γι’ αυτό το λόγο θέσπισε αυτούς τους νόμους (ο Μίνωας) για τους πολίτες του, εξ αιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί……… Ο Μίνωας  χρησιμοποιούσε το Ραδάμανθυ ως φύλακα των νόμων στην πόλη, ενώ στην υπόλοιπη Κρήτη τον Τάλω. Ο Τάλως λοιπόν επισκεπτόταν τρεις φορές το χρόνο τα χωριά, επιβλέποντας την τήρηση των νόμων σε αυτά, έχοντας γραμμένους τους νόμους σε χάλκινους πίνακες, απ’ όπου πήρε την ονομασία χάλκινος. Ο Ησίοδος επίσης λέει για το Μίνωα παρόμοια πράγματα. Αναφέροντας το όνομά του, λέει: «αυτός ήταν ο πιο βασιλικός απ’ όλους  τους θνητούς βασιλιάδες και διαφέντευε πλήθος γειτονικών λαών, κρατώντας το σκήπτρο του Δία - μ’ αυτό βασίλευε και στις πόλεις». Και αυτός, λέγοντας το σκήπτρο του Δία δεν εννοεί τίποτε άλλο παρά την παιδεία από το Δία, με την οποία διηύθυνε την Κρήτη» (Πλάτων, Μίνως, 319 – 320)

 4) Κατοικούσαν οι Άρπυιες.  Ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργωναυτικά αναφέρει ότι στο σπήλαιο της Δίκτης κατοικούσαν και οι Άρπιες, οι οποίες ήσαν τρία αρπακτικά (απ΄όπου και «άρπυιες», από το χαρπάζω > αρπάζω ) πουλιά με κεφάλι γυναίκας και οι οποίες ονομάζονταν: Αελλώ (= θυελλώδης), Ωκυπέτη (= γοργόφτερη) και Κελαινώ (= σκοτεινή). Τα τέρατα αυτά θεωρούνταν αγγελιαφόροι του Άδη,  άρπαζαν τα παιδιά και τις ψυχές των ανθρώπων και τις πήγαιναν στον Άδη. Οι Άρπυιες παρουσιάζονται στη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη (Ωδή XIII της «Κόλασης») να καταδιώκουν όσους αυτοκτόνησαν. Ο Απολλώνιος τις φέρει να να βασανίζουν με εντολή του Απόλλωνα το βασιλιά της Θράκης Φινέα, επειδή έκανε κατάχρηση των μαντικών του ιδιοτήτων.  Όταν οι Αργοναύτες έφθασαν στη Θράκη, τις καταδίωξαν οι γιοι του Βορέα Ζήτης και Κάλαϊ, για να απαλλάξουν το Φινέα από το μαρτύριο και εκείνες επέστρεψαν στη φωλιά τους στο Δικταίο Άντρο, πρβ: 

«Ζήτης δ’ ιεμενοισιν ετ άσπετον εκ καματου άσθμ αναφυσιόων, μετεφώνεεν όσον άπωθεν  ήλασαν , ηδ ως Ιρις ερύκακε τάσδαι δαίξαι όρκιά τ’ ευμενέουσα θεά πόρεν, αι δ’ υπέδυσαν δείματι Δικταίης περιωσίω ‘Αντρο ερίπνης. (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Β, 433 – 434),

 «Τότε οι Άρπυιες κι η Ίριδα χωριστήκανε, κι αυτές πήγανε στη σπηλιά τους στην Κρήτη του Μίνωα, ενώ εκείνη γύρισε στον Όλυμπο, πετώντας με τα γρήγορα φτερά της». (Απολλώνιος Αργοναυτικά Β 298 – 300)

5) Αποκοιμήθηκε για πάρα πολλά έτη (κάπου 57) ο κρητικός σοφός και μάντης (προφήτης) Επιμενίδης, πρβ:«Αφίκετο ποτέ Αθήναζε Κρης ανήρ, όνομα Επιμενίδης, κομίζων λόγον ούτωσι ρηθέντα, πιστευεσθαι χαλεπόν. Εν του Διός του Δικταίου τω άντρω κείμενος (Επιμενίδης) ύπνω βαθύ έτη συχνά όναρ έφη εντυχείν αυτός θεοίς και Θεών λόγοις και αληθεία και δίκη τοιαύτα άττα μυθολογών, ηνίττετο οίμαι ο Επιμενίδης» (Maximus Tyrius, Philosophvmena X, 1 = Μάξιμος Τύριος: Λόγοι 10, 1)

 6) Η νύμφη Αγχιάλη γέννησε τους Ιδαίους Δάκτυλους, τους πρώτους κατοίκους της Κρήτης,  παιδιά των οποίων ήσαν οι Κουρήτες (από το κούροι = κοράσια, νέοι, παιδιά) >  Κουρήτες) που επικουρησαν τη θεά Ρέα να γεννήει εδώ, στο Δικταίο άντρο, το Δία πρβ:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.(τους ιδαίους Δακτύλους της Κρήτης, που κάποπτε η νύμφη Αγχιάλη γεννησε στο σπήλαιο της Δίκτης)» (Απολλώνιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

«.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν   (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.)  

7) Έγινε τριήμερος μεγάλη φονική μάχη το 1868 κατά την Κρητική Επανάσταση 1866 – 1868 υπο τους Καζάνη, Μηλιαρά κ.α. κατά του Ομέρ Πασά, για την ελευθερία της Κρήτης από τους Τούρκους,πρβ:

 «Προς ΝΔ, του Δήμου Τζερμιάδου και της επαρχίας κείται ο έτερος δήμος «ο Δήμος Ψυχρού». Η πρωτεύουσα τούτου είνε Ψυχρόν, κώμη ορεινή και ποιμενική έχουσα 70 οικίας, ωραίαν Δημοτ. Σχολήν και κλίμα ψυχρότατον εξ ου το όνομα, είναι πατρίς του ευεργέτου του Εθνικού Πανεπιστημίου Α. Παπαδάκη. Ύπερθεν του Ψυχρού εις απόστασιν 20 λ. ώρας κείται το Δικταίον Άντρο (Αρκέσιον), ένθα η Ρέα εγέννησε τον Δία κατά τους ποιητάς, ο δε νομοθέτης της Κρήτης Μίνως συνωμίλει κατ’ εννεατίαν με τον Δία, ανευρέθησαν δε πλείστα αρχαιολογήματα. Εκεί συνεκροτήθη τριήμερος φονική μάχη κατά του Ομερ Πασσά τω 1868.».  («Γεωγραφία της Κρήτης», του διδασκάλου  Εμμ Σ. Λαμπρινάκη δασκάλου του εν Ρεθύμνου Προτύπου, έκδοση Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης 1890)

 «Τζερνιάδαι έδρα Δήμου….. ειναι μεγαλη κώμη επι ωραίας τοποθεσίας, αυτόθι την 20 Ιουνίου 1867 συνήφθη μάχη μεταξύ Τουρκικού Στρατού και Ελλήνων υπο τους Καζάνη, Ε. Μηλιαρά κλπ….. Ψυχρόν έδρα δήμου υπαγομένου εις το Ειρηνοδικείον Τσερνιάδων, Δημοτ. Σχολείου και Παρθεναγωγείου. Είναι μεγάλη κώμη ιδιαιτέρα πατρίδα του Εθνικού ευεργέτη Αντ, Παπαδάκη, όστις διέθεσε την περιουσία του υπέρ του εθνικού ημών Πανεπιστημίου, Ίδρυσε δε και δημοτικήν σχολήν αυτόθι, προσέτι του Ιωαν. Καμπάνη, όστις κληροδότησε την περιουσία του προς ίδρυσιν Πολυτεχνείου αυτόθι, το οποίο είναι ημιτελές. Εξ αυτού κατήγετο και ο Ισμαήλ πασάς της Αιγύπτου Αντιβασιλέως. Κατά το 1866  έλαβε χώραν μεταξύ Τούρκων και Χριστιανών τριήμερος μάχη αποβάσα υπέρ Χριστιανών, Προιόντα δημητριακοί καρποί, έλαιον, γεώμηλα άφθονα και πολλά κτηνοτροφικά.  Δικταίον άντρον κείται άνωθι του Ψυχρού και εν αυτώ μυθολογούσι ότι εγεννήθη ο Ζευς. Εν αυτώ αντήχησαν οι πρώτοι κλαθυθμηρμοί του θείου νεογνού, του οποίου τα ίχνη αναζητούντες οι περί τον Κρόνον τιτάνες., …… Εν αυτώ μυθολογούσιν ότι ο Μίνως συνωμίλει μετά του Διός, ότε έγραφε τους Νόμους του.. («Κρητική Χωρογραφία», Λοχαγού Ιωάννου Εμμ Νουχάκη, 1903)

 

 

3. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Ο Δίας ( ή Ζεύς, γενική του Διός), σύμφωνα με το μύθο, ήταν ο ανώτατος θεός, η κορυφή της πυραμίδας του Ολυμπιακού Πανθέου, ο πατέρας θνητών και αθανάτων («ανδρών τε θεών τε»), ο οποίος κατοικούσε στον Όλυμπο απ΄ όπου κυβερνούσε τον κόσμο με τη βοήθεια των άλλων θεών, του Ολυμπιακού Πάνθεου. Όπλο του ο κεραυνός, τα προσωνύμια του: δίκαιος, σοφός, κλπ, από τα οποία  γνωστότερο ήταν το «ξένιος», καθώς ήταν και ο προστάτης της φιλοξενίας. Ήταν γιος των τιτάνων Κρόνου και Ρέας και εγγονός του Ουρανού και της Γης. Αδέλφια του ήταν η Ήρα, ο Ποσειδώνας, ο Πλούτωνας, η Εστία και η Δήμητρα. Η γυναίκα του ήταν η αδελφή του Ήρα.

Ο παιδοκτόνος πατέρας του κατάπινε όσα παιδιά γεννούσε η σύζυγός του Ρέα, γιατί φοβόταν μήπως πραγματοποιηθεί η προφητεία του πατέρα του, του Ουρανού, η οποία έλεγε ότι κάποιο από τα παιδιά του θα του έπαιρνε το θρόνο. Και επειδή η Ρέα δεν μπορούσε να αλλάξει τη γνώμη του συζύγου της, ζήτησε τη συμβουλή των γονέων της. Στη συνέχεια, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης όπου εκεί στο όρος Δίκτη, στο Δικταίο άντρο, γέννησε κρυφά το Δία. Στη συνέχεια επέστρεψε στον Όλυμπο, για να μην καταλάβει κάτι ο σύζυγος της  ο Κρόνος και συνάμα εμπιστεύτηκε το Θείο Βρέφος στους κατοίκους της Κρήτης, τους Ιδαίους Δακτύλους, για να το επικουρούν, απ΄ όπου μετά αυτοί μετονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κ(ου)ρήτες – Κρήτες. Όταν η Ρέα επέστρεψε στον Όλυμπο,  ο σύζυγό της ο Κρόνος, επειδή είχε μάθει τα καθέκαστα, της ζήτησε να δει το παιδί και εκείνη του  έδωσε μια πέτρα τυλιγμένη στα  σπάργανα,  σαν να ήταν το παιδί του και εκείνος την καταβρόχθισε και την οποία μετά ξέρασε στον Παρνασσό. 

Την ανατροφή του Δία στο Δικταίο άντρο ανέλαβαν οι κόρες του Κουρήτη Μελισσέα, η Ίδη και  η Αδράστεια, οι καλούμενες και ιερές Μητέρες. Η Ίδη μάλιστα του χάρισε το πρώτο του παιχνίδι. Μια κρυστάλλινη σφαίρα που όταν την πετούσε ψηλά άφηνε λαμπρές πολύχρωμες γραμμές στον αέρα, όπως τα άστρα του ουρανού.  Οι Κουρήτες,  για να αποφύγουν κάποια ανεπιθύμητη επίσκεψη του Κρόνου εξαιτίας του κλάματος του βρέφους, κάθε φορά που ο Δίας έκλαιγε, χόρευαν  και συνάμα χτυπούσαν  με τα δόρατα ή τα σπαθιά τους τις ασπίδες τους  και  έτσι ο Κρόνος δεν μπορούσε να ακούσει το κλάμα του μωρού. Άλλοτε τον έβαζαν και πιπίλιζε τους μαστούς μια γουρούνας, ώστε να μην κλαίει. Ο Δίας μεγάλωνε πίνοντας  γάλα από μια αίγα (κατσίκα), την καλούμενη Αμάλθεια και τρώγοντας μέλι από τα μελίσσια που υπήρχαν εκεί και επίσης με αμβροσία και νέκταρ, δηλαδή με το φαγητό και το ποτό των αθανάτων, που κουβαλούσαν ολόλευκα περιστέρια και ένας αετός.  Κάποια μέρα ο Δίας από απροσεξία και επειδή δεν μπορούσε να ελέγξει τη θεϊκή του δύναμη, έσπασε ένα κέρατο της Αμάλθειας. Λυπήθηκε πάρα πολύ και για να παρηγορήσει το ευλογημένο ζώο, έδωσε το κέρατο στη Νύμφη Αμάλθεια, αφού πρώτα το προίκισε με μαγικές ιδιότητες. Αυτός που το είχε, αρκούσε μόνο να κάνει μια ευχή και αμέσως εμφανίζονταν μπροστά του όλα τα καλά του κόσμου. Από τότε έμεινε γνωστό ως "κέρας της Αμάλθειας" ή "κέρας της Αφθονίας". Όταν η κατσίκα γέρασε και πέθανε από το δέρμα της έφτιαξε την παντοδύναμη «αιγίδα του», που ήταν το πιο σημαντικό όπλο του στην Τιτανομαχία.

Όταν ο Δίας ανδρώθηκε καταρχήν έκτισε μια πόλη στη Δίκτη, όπου έγινε η γέννησή του και μετά στράφηκε εναντίον του πατέρα το, τον οποίο, αφού νίκησε. έριξε στα Τάρταρα μαζί με όσους τον βοήθησαν, τους Τιτάνες και τους Γίγαντες (= οι κάτι ως οι διάβολοι  κατά τη χριστιανική θρησκεία) στην καλούμενη Τιτανομαχία, ενώ αντίθετα έδειξε την ευγνωμοσύνη του σ' όλα τα πλάσματα που τον βοήθησαν, ακόμη και στην ανατροφή του. 

 

 

4. ΟΙ ΙΕΡΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΙΔΗ ΚΑΙ ΑΔΡΑΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι μετά που η Ρέα γέννησε το Δία στο Δικταίο άντρο τον παρέδωσε στους Δικταίους κουρήτες και   η Αδράστεια και η  Ίδη, οι κόρες του Κουρήτη Μελισσέα, ανέλαβαν την ανατροφή του κι  ο ¨Άρατος στα Φαινόμενα προσθέτει ότι ο Δίας, όταν πέθαναν οι κόρες αυτές, τις έκανε από ευγνωμοσύνη αστερισμό με το όνομα «Άρκτοι» και οι άνθρωποι τις ανακήρυξαν θεές Μητέρες. Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει επίσης γι αυτές ότι μετά την άλωση της Τροίας ο  Κρητικός Μηριόνης έφτασε στη Σικελία όπου ίδρυσε ιερό των ιερών Μητέρων, πρβ:

Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούσῃ.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7), 

 «Κατά τη μυθολογία, αυτές οι θεές (= οι ιερές Μητέρες, η Αδράστεια και η  Ίδη κατά τον Απολλόδωρο, για τις οποίες ο Κρητικός Μηριόνης έκανε ιερό στη Σικελία) ανέθρεψαν παλιά τον Δία κρυφά από τον πατέρα του  Κρόνο, και σε αντάλλαγμα ανέβηκαν στον ουρανό κι έγιναν αστερισμοί που ονομάζονται Άρκτοι. Μ’ αυτά συμφωνεί και ο Άρατος, όταν λέει γι αυτές  στο ποίημα του για τ’ αστέρια:  ώμο με ώμο στέκονται (οι θεές ) στραμμένες’ αν είναι αλήθεια, βέβαια, / από την Κρήτη εκείνες χάρη στο θέλημα του Δία του μεγάλου / στον ουρανό ανέβηκαν, γιατί τότε που ήταν νιούτσικος, / στο ευωδιαστό Δίκτον, πλάι στο Ιδαίον όρος, / σε άντρο τον έβαλαν κι ένα χρόνο τον ανέθρεφαν,  / κι απ΄ έξω οι Δικταίοι Κουρήτες τον Κρόνο ξεγελούσαν (Διόδωρος 4, 80 μτφ «Κάκτος»)

 

 

 

 

 

 

 

 

ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ, ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΗΣ ΒΗΘΛΕΕΜ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Born of Zeus Αγγελος Βεργίκιος

377935_199076666842986_1294916116_n.jpg

 

Δικταίο Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο μάνας σε λατρευτική στάση, της Ρέας, της μάνας του Δία ( The Dictaean Cave and Iron Age Crete, by John Boardman. Oxford University Press, 1961)

380811_199076600176326_243482762_n.jpg

 

Δικταίο  Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο βρέφους, του Δία σε βρεφική ηλικία  (The Dictaean Cave and Iron Age Crete, by John Boardman. Oxford University Press, 1961)

 

ΕΠΕΙΔΗ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ  ΨΥΧΡΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ Ο ΔΙΑΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΕΚΕΙ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΓΙΑ ΔΕΗΣΕΙΣ ΜΑΝΑΔΩΝ, ΒΡΕΦΩΝ, ΕΓΚΥΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΛΠ

 

391899_199080826842570_785876578_n.jpg

Δικταίο ‘Αντρο: Χάλκινο ειδώλιο μανας, της θεάς Ρέας που ετοιμάζεται να θηλάσει  το Δία  (Μουσείο Ηρακλείου)

385501_199076860176300_1612484440_n.jpg

Δικταίο ‘Αντρο: Χάλκινο ειδώλιο εγκύου, της θεάς Ρέας, σε στάση λατρευτική (Μουσείο Ηρακλείου)

 

 

Παιγνιδι του Δια, toys of Zeus

Δικταίο ‘Άντρο: Το αρχαιότερο παιγνίδι, η άμαξα του Δία (Μουσείο Ηρακλείου)

376233_199077096842943_1733874934_n.jpg

Δικταίο Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο της αίγα(γρου) Αμάλθειας που βύζανε το Δία (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

 

 

5. Η ΑΙΓΑ ΑΜΑΛΘΕΙΑ ΚΑΙ Η ΓΟΥΡΟΥΝΑ ΤΟΥ ΔΙΑ

 

Ο Όμηρος (Ιλιάδα Β 157) και ο Διόδωρος (5, 70) αναφέρουν ότι ο Δίας πήρε την επωνυμία «αιγίοχος», επειδή ανατράφηκε από την αίγα(γρο) Αμάλθεια: «Όσο για την αίγα που τον ανέθρεψε, ο Δίας της απένειμε μεν και άλλες τιμές, αλλά πήρε από αυτήν την επωνυμία Αιγίοχος (Διόδωρος, βίβλος 5, 70). Από την προβιά της ο Ήφαιστος κατασκεύασε την ασπίδα του Δία, που ήταν αδιαπέραστη από τα βέλη και που ήταν το πιο σημαντικό όπλο του Δία στην Τιτανομαχία. Την αιγίδα χάρισε μετά ο Δίας στην Αθηνά.  Από το γεγονός αυτό βγήκε η λέξη αίγα > αιγίδα  = η κάλυψη, η προστασία κλπ.

Ο Διόδωρος (3.68) αναφέρει επίσης ότι «Αμάλθεια» λεγόταν και μια από τις ερωμένες του θεού Άμμωνα ή Δία των Αιγυπτίων, η οποία ονομαζόταν και «Κέρας της Αμάλθειας», επειδή έμοιαζε με κέρατο. Επίσης ο Διόδωρος αναφέρει ότι «Κέρας της Αμάλθειας» ονομαζόταν και το κέρατο που απέσπασε ο Ηρακλής από τον ταύρο -ποταμό Αλφειό , όταν τον δάμασε και το οποίο όποιος το είχε αποκτούσε πληθώρα φθινοπωρινών φρούτων (μήλα, σταφύλια, ρόδια κλπ)

Ο Hogarth στο βιβλίο του «The Dicatean Cave» αναφέρει ότι στις ανασκαφές που έκανε στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο  βρήκε και χάλκινα ειδώλια χοίρων και για τα οποία παραπέμπει στον  Αγαθοκλή (Athen. ΙΧ,4). Ανατρέχοντας, λοιπόν,  στον Αγαθοκλή και στον Αθήναιο Ναυκρατίδη (Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 4) βλέπουμε να αναφέρονται τα εξής, σε μετάφραση Μαρίας Σακελλάρη Δρ. Πανεπιστημίου Αιγαίου: 

Αργυρός στατήρας (δίδραχμο) Λύττου, 450 π.Χ. , με τον αετό  του Δία και τη γουρούνα τροφό του Δία

 «Περί δε υων ότι ιερόν έστι το ζώον παρά Κρησίν. Αγαθοκλής ο Βαβυλώνιος εν πρώτω περί Κυζίκου φησίν ούτως· « Μυθεύουσιν εν Κρήτη γενέσθαι την Διός τέκνωσιν επί της Δίκτης, εν η και απόρρητος γίνεται θυσία. Λέγεται γαρ ως άρα Διί θηλήν υπέσχεν υς και τω σφετέρω γρυσμώ  περιοιχνεύσα τον κνυζηθμόν του βρέφεος ανεπάιστον τοις παριούσιν ετίθει. Διο πάντες το ζώον τούτο περίσεπτον ηγούνται και ουκ αν, φησί, των κρεών δαίσαιντο. Πραίσιοι δε και ιερά ρέζουσιν υί, και αύτη προτελής αυτοίς η θυσία νενόμισται.» Τα παραπλήσια ιστορεί και Νεάνθης ο Κυζικηνός εν δευτέρω περί τελετής. Πεταλίδων συών μνημονεύει Αχαιός ο Ερετριεύς εν Αίθωνι σατυρικώ λέγων ούτως … (Αθήναιος Ναυκρατίδης, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α)  

= Μετάφραση: «Μιλώντας για τα γουρούνια να πούμε ότι το ζώο είναι ιερό στους Κρητικούς, ο Αγαθοκλής από τη Βαβυλώνα  στο βιβλίο του «Στην Κύζικο»  λέει: Στην Κρήτη λένε την ιστορία ότι η γέννηση του Δία συνέβη στο όρος Δίκτη, όπου τελείται  μια μυστική τελετουργία. Λέγεται ότι μια χοιρομητέρα θήλαζε το Δία και η οποία με την άσκοπη περιπλάνησή της και  το ρουθούνισμά της έκανε το κλαψούρισμα του βρέφους μη αντιληπτό από τους περαστικούς. Ως εκ τούτου αυτό το πλάσμα αντιμετωπίζεται παγκοσμίως με μεγάλη ευλάβεια, και κανείς, λέει ο Αγαθοκλής, δεν τρώει από τη σάρκα του. Οι άνθρωποι της Πραισού  προσφέρουν ακόμη θυσίες στο χοίρο, και αυτή η ιεροτελεστία σημειώνεται τακτικά πριν από την τελετή του γάμου ". Μια παρόμοια αφήγηση δίνεται από το Νεάνθη από την Κύζικο στο δεύτερο βιβλίο του έργου του την τελετουργία μύησης (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α).

Ο  Ολλανδός επί ενετοκρατίας περιηγητής Dapper Olfert (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel» (μτφ  Βερνάρδος Μανουήλ), σχετικά αναφερει τα εξης: «Οι παλαιοί Κρήτες ενόμιζον το χοίρον ως ιερόν, και ειχον αυτόν εις μεγάλην ευλάβεια. Δια τούτο και εγκρατευοντο από το να τον τρώγωσιν. Και τούτο είχε εισαχθή μεταξύ εις αυτούς, κατά τον Αθήναιον, δια την κατωτέρω εκτεθεισομενην υπόθεσνι. Μυθολογούσι, λέγει, ότι ο Ζευς εγεννήθη εις την νήσον Κρήτη, επι του όρους της Δύκτης, όπου τω προσφέρουσι έτι κρυφίως θυσίας. Νομίζουσι δε, ότι μια Υς (γουρούνα) των επρόσφερε τους μαστούς της και τον εγαλακτοτρόφησεν εις αυτόν το τόπον, και ότι αύτη εμπόδισεν, ώστε αι φωναί του να μην εισακουσθώσιν εις τους διαβαίνοντας, περιτριγυρίζουσα και γρυλλίζουσα τριγύρω αυτού. Δια τούτο ούτοι οι Νησιώται ενόμισαν από τότε, ότι ην αξία των μεγαλυτέρων τιμών, και έδοσαν νόμον να μην τρώγωσι πλέον κρέας χοιρινόν» («Ακριβής περιγραφή της Κρήτης», μεταφρασθείσα από την Φλαμανδικήν εις την Γαλλικήν Διάλεκτον κατά το 1705 παρα του Δ.Ο Δαπερ Μ.Δ. και μεταφρασθείσα στην Ελληνικήν παρά του Μ. Βεναρδου του Κρητός)

 

Σημειώνεται ότι:

Α) Στην αρχαία πόλη Λύκτο πρέπει να διατρέφονταν πάρα πολλά γουρούνια και ως εξ αυτού η γουρούνα ήταν «σήμα κατατεθέν» της, όπως προκύπτει  από τα νομίσματά της, τα οποία κυρίως φέρουν το Δία με τη γουρούναπου πιπίλιζε  και τον αετό του. 

Β) Η πόλη Λύκτος μετά την Κάθοδο των Δωριέων έγινε  οικειοθελώς αποικία των Σπαρτιατών, επειδή την βοήθησαν σε κάποια διένεξη που είχε με την Κνωσό και από εκεί μετά πήραν τους Μινωικούς νόμους οι Σπαρτιάτες.  Αγαπημένο φαγητό, ως γνωστόν, των Σπαρτιατών ήταν ο «μέλας ζωμός», που παρασκευαζόταν από αίμα χοίρου. Σήμερα χοιρινό κρέας δεν τρώνε μόνο οι Μουσουλμάνοι.

 

 

6. ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΩΝΟΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Ο Αντωνίνος Λιβεράλις, σχετικά με τους οιωνούς, αναφέρει τα εξής: «Στην Κρήτη λέγεται πως υπάρχει ένα  ιερό Άντρο μελισσών, όπου, σύμφωνα με το μύθο,  γέννησε η Ρέα το Δία  και δεν είναι όσιο σε κανένα να μπαίνει μέσα σ’ αυτό, ούτε θεός ούτε θνητός. Σε χρόνο καθορισμένο κάθε χρόνο είναι ορατή μια μεγάλη λαμπερή φωτιά να βγαίνει από το σπήλαιο και αυτό, σύμφωνα με το μύθο,  γίνεται, όταν εκβράζεται το αίμα από τη γέννηση του Δία. Και κατέχουν το Άντρο αυτό οι ιερές μέλισσες, οι τροφοί του Δία. Σε αυτό το σπήλαιο πήραν το θάρρος να μπουν  ο  Λάιος, ο Κέρβερος, ο Κελεός και ο Αιγωλιός, για να πάρουν πάρα πολύ μέλι και αφού περιέβαλαν όλο τους το σώμα με χαλκό (μπήκαν μέσα και ) άντλησαν το μέλι από τις μέλισσες. Όταν είδαν τα σπάργανα του Δία, εξερράγη ο χαλκός στο σώμα τους και ο Δίας βρόντηξε και ύψωσε τον κεραυνό του (για να τους κεραυνοβολήσει), όμως οι Μοίρες και η Θέμις τον εμπόδισαν, γιατί δεν ήταν όσιο εκεί να πεθάνει κάποιος και έτσι ο Δίας τους μεταμόρφωσε σε όρνιθες. Και προήλθε από αυτούς το γένος των οιωνών, οι λάιοι (οι γλάροι), οι κέρβεροι (οι δρυοκολάπτες), οι  κολοιοί (= οι κούκοι) και οι αιγωλιοί (= γλαύκες) , οι οποίοι έγιναν καλοί και τέλειοι κοντά στις άλλες όρνιθες, όταν είδαν το αίμα του Δία (Αντωνίνος Λεβαράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή, Φώρες 19, Ιστορεί Βοίος Ορνιθογονίας β’)

Ο Λιβεράλις στο ως άνω εδάφιο δεν αναφέρει το πού ακριβώς βρίσκεται το ιερόν άντρο των μελισσών, όμως αυτό το κάνουν οι Οβίδιος, Βεργίλιος, Διόδωρος κ.α.   Ο Βιργίλιος και στα τρία ποιητικά  του έργα: Βουκολικά, Γεωργικά, Αινειάδα αποκαλεί το Δία «Dictaeus» , «Δικταίο βασιλιά» (Dictaei regis,2,536) και συνάμα στα Γεωργικά λέει  πως οι μέλισσες έτρεφαν τον Δία με μέλι στο «Δικταίο άντρο» (Dictaeo antro), πρβ:

“Nunc age, naturas apibus quas Juppiter ipse  addidit expedian, pro qua mercede canoros  Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pavere sub antro».. (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152) =  «και τώρα ομπρός∙ τα διώματα θα διηγηθώ, που ο Δίας στις μέλισσες εχάρισε για πλερωμή τους όταν εκείνες ακολούθησαν τους κρότους των Κουρήτων τους βροντερούς και του χαλκού το σήματα κ’ εθρέψαν το βασιλέα του ουρανού μες στη σπηλιά της Δίκτης.    (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152 μτφρ. Κ. Θεοτόκης).

“Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante/ Impia quam caesis gens est epulata iuvencis, Aureus hanc vitam in tercis Saturnus agebat;” (P. Vergili Maronis Bucolica Et Georgica, Georgica, Tweede Boek  535)

Ομοίως ο Οβίδιος στις μεταμορφώσεις του αποκαλεί το Δία βασιλιά της Δίκτης κλπ, πρβ: « Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum»….. Ovid’s Metamorphoses Fab. 1), Σχόλιο στην αγγλική έκδοση: 43. Dictaei. of Crete. For Dicte is mountain of Crete

Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει από τη μια ότι στο Άντρο της Δίκτης γεννήθηκε ο Δίας και από την άλλη ότι εκεί υπήρχαν μέλισσες που έτρεφαν το Δία, πρβ: « Το πιο καταπληκτικό, που αναφέρουν, όμως, οι μύθοι είναι εκείνο με τις μέλισσες και δεν πρέπει να το παραλείψουμε, γιατί λένε πως θέλοντας ο θεός να διαφυλαχθεί η ανάμνησή της στενής σχέσης που είχε μ’ αυτές, άλλαξε το χρώμα τους και το έκανε να μοιάζει με χαλκό που χρυσίζει και καθώς ο τόπος βρίσκεται σε πολύ μεγάλο υψόμετρο και οι άνεμοι που φυσούνε είναι δυνατοί και το χιόνι που πέφτει πολύ, έκανε τις μέλισσες να είναι ανεπηρέαστες και απρόσβλητες, μια και ζούνε σε τόπους όπου οι χειμώνες είναι βαρείς…..… ( «…ανδρωθέντα δ’ αυτόν φασί πρώτον πόλιν κτίσθαι περί την Δίκτα, όπου και την γένεσην αυτού μυθολογούσιν)…>>  (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 70, 2, μτφ «Εκδόσεις Κάκτος»)

 

7.  Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΑΠΟ ΚΝΩΣΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΝΔΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ

 

Ο Πλάτωνας στο «Μίνως» αναφέρει ότι ο Μίνωας πήγαινε στο άντρο του Διός όπου λάμβανε τις θειές εντολές του Δία και τις έκανε νόμους στους ανθρώπους, καθώς και ότι  υπήρχε μια οδός που οδηγούσε το Μίνωα από την Κνωσό προς το  άντρο του Διός (στη Δίκτη) και από εκεί στο ιερό του Διός (στην Πραισό), πρβ: «πάντως δ' ή γε εκ Κνωσού οδός εις το του Διός άντρον και ιερόν, ως ακούομεν, ικανή, και ανάπαυλαι κατά την οδόν, ως εικός, πνίγους όντος τα νυν..».( Πλάτωνας, Νόμοι 1, 624-625). «Πήγαινε λοιπόν ο Μίνωας κάθε εννέα χρόνια κι έμενε ένα χρόνο στη σπηλιά του Δία , από τη μια για να μάθει και από την άλλη για να δείξει τι είχε μάθει από το Δία την προηγούμενη φορά…..Γι’ αυτό το λόγο θέσπισε αυτούς τους νόμους (ο Μίνωας) για τους πολίτες του, εξ αιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί………» ( Πλάτων, Μίνως, 319 – 320) 

Και επειδή τα ως άνω εδάφια δεν αναφέρουν το που ακριβώς βρισκόταν το σπήλαιο και που το ιερό του Διός, ορισμένοι τα ταυτίζουν και επίσης λένε ότι αυτά βρίσκονται στον Ψηλορείτη, κάτι που είναι ψεύδος, κακοήθεια, γιατί:

Α) Ο ίδιος ο Πλάτωνας λέει ότι η εν λόγω οδός  οδηγούσε το Μίνωα από την Κνωσό στο  άντρο του Διός και από εκεί στο ιερό του Διός («δ’ η εκ Κνωσού οδός εις το του Διός άντρον και ιερόν»)

Β) Ο Στράβωνας (Ι, C 474 - 479,  ΙV 6 - 12) αναφέρει ότι η Δίκτη απ΄όπου ο Δίας ονομάστηκε «Δικταίος» και το το ιερό του στην Πραισό «ιερό του Δικταίου Διός» δε βρίσκεται στην Πραισό ούτε και κοντα στο Ιδαίον όρος, όπως λέει ο Άρατος, αλλά ανατολικά της Ίδης  και μεταξύ εκείνου του όρους και του Σαμώνιου Ακρωτηρίου  (βλέπε Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12), όπως και είναι ( η Δίκτη κείται μεταξύ Κνωσού και Πραισσού – Σαμώνιου ακρωτήριου), πρβ:

 «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πρασος, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Ερείπια του Μινωικού δρόμου σύνδεσης Κνωσού- Λύκτου – Δικταίου άντρου.

 Γ) Ο Διονύσιος Αλικαρνασσέας αναφερει ότι το σπήλαιο, στο οποίο ο ομιλητής (= ο Πλάτων) αναφέρει ότι συναντούσε ο Μίνωας το Δία και λάμβανε τους νόμους του,  βρίσκεται στη Δίκτη, όπου τρεφόταν ο Δίας κατά την ελληνική μυθολογία πρβ:   «ων ο μεν Ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών (ο Μίνως) εις το Δικταίο Όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπό των Κουρήτων νεογνόν όντα, κατέβαινεν εις το ιερόν ‘Αντρο και τους νόμους εκεί συντιθείς εκόμιζεν, ους απέφαινεν παρά του Διός λαμβάνειν». (Διονύσιος Αλικαρνασεύς,  Ρωμαϊκή Αρχαιολογία Β, LXI 2)

 Δ) Ο Άγγλος Δ/ντης του Ashmolean Museum της Οξφόρδης, και ο αρχαιολόγος που ανέσκαψε την Κνωσό, Sir Arthur John Evans  στο σύγγραμμά του «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script»'J.H.S. (1897)  αναφέρει: Το μέρος που βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών (Libation Table) που φέρει επιγραφή με γράμματα Γραμμικής Γραφής  είναι η μεγάλη σπηλιά στο κρημνώδες βουνό Lasethi, πάνω από το χωριό Ψυχρό, η οποία (σπηλιά) πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί με το Δικταίο Άντρο των Λύττιων παραδόσεων. Βρίσκεται μόνο τέσσερις και μισή ώρες μακριά από το χώρο της πόλης Λύττου και αυτή, σύμφωνα με  τον Ησίοδο, ήταν η γενέτειρα του Δία, κάτι που βεβαιώνεται και από τα λείψανα των αναθηματικών που ανακαλύφθηκαν εκεί σε αφθονία, Αναφερει επίσης ότι η Λύκτος και το Δικταίο άντρο βρίσκονται στο ίδιο βουνό και συνδέονται μεταξύ τους με λιθόκτιστο μινωϊκό μονοπάτι που είναι 4 ώρες δρόμο με μουλάρι, πρβ: «The scene of this discovery (of libation table from Dictaean Cave ) was the great cave on the steep of Mount Lasethi, above the village of Psychro, which must certainly be identified with the Diktaion Antron of the Lyttian traditions. It lies, in fact, only four and a half hours distant from the site of Lyttos, with which it was connected over a low mountain pass by what appears to have been a very ancient midline. This cave, according to the Lyttian legend preserved by Hesiod, was the birthplace of Zeus, and the votive relics discovered I extraordinary abundance attest, in fact, the existence there of a cult identical with that of  the Cave of Zeus on Mount Ida……..». (Arthur Evans  «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script», 1897)

 

 

8. Ο ΧΟΡΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς (ενδεικτικά):  Διονύσιος Αλικαρνασσεύς («Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Λόγος 2ος LXIΧ, 5 και Λόγος 7,72), Πλάτων (Νόμοι Ζ 795 – 797), Στράβων (10.5 ΙΙΙ 8 και 10 ΙV 16), Διόδωρος Σικελιώτης (5.65), Πολυδεύκης («Ονομαστικό Λεξικό») , Ευριπίδης («Βάκχαι» αντιστροφή β΄, στ. 120-134), Λουκιανός (Περί ορχήσεως)  κ.α. βλέπουμε να αναφέρουν ότι ο χορός , που είναι μια τέχνη που τέρπει και ωφελεί, είναι ελληνικό επιτήδευμα,  το οποίο είχαν βρει και διδάξει πρώτοι οι Κουρήτες, οι φρουροί και φροντιστές του Δία τότε που ανατρεφόταν στο Δικταίο άντρο της Κρήτης,  και αυτό προκειμένου με το θόρυβό που γίνεται κατά το χορό να μην ακούει τα κλάματα του Δία ο πατροκτόνος πατέρας του, αλλά και ως παιχνίδι,  για να τον ησυχάζουν. Αναφέρουν επίσης ότι εκείνος που οργάνωσε πρώτος το πρωτο χορό ήταν ο Κουρήτης Πύρριχος απ΄όπου και ο πρώτος χορός ονομάστηκε «Πυρρίχη».  και από εκεί μετά ο χορός διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο, αρχικά στους Σπαρτιάτες, μετά στους Ρωμαίους κ.α και το ότι αυτό είναι γεγονός, λένε οι αρχαίοι συγγραφείς, Και το ότι πράγματι οι Κ(ου)ρήτες > Κρήτες είναι οι αυτοί που βρήκαν και δίδαξαν πρώτοι το χορό, όπως και τη μουσική, όπως θα δουμε πιο κάτω,  στο Δικταίο άντρο της Κρήτης προκύπτει, λένε πάντα οι αρχαίοι συγγραφείς,  και από το ότι  αφενός αρχαιότερη  μαρτυρία για το χορό έχουμε στη Ραψωδία Σ (590 – 605) της Ιλιάδας του Ομήρου, όπου γίνεται περιγραφή  ενός χορού που είχε διδάξει ο Δαίδαλος στην Αριάδνη, την κόρη του Μίνωα και αφετέρου οι ελληνικές λέξεις: χορός,  χορογραφία, χορογράφος, χορωδία, όρχηση, ορχήστρα, μουσική κλπ είναι διεθνείς, παγκόσμιες, πρβ στα λατινικά chorus, coro, hor, orchestra, musica  = αγγλικά:  chorus/dance, choreography, chorographer, choral group, choir, orchitic, orchestra, music =   γαλλικά: chouer, chorale, chorégraphie, orchisi, orchestre, choeur, musique  = γερμανικά:  chor, choreografie, choreograf, chorédrame, chorist, orchester/musikkapelle, music κ.α.. πρβ:

 «Ο Βελών (Pierre Belon , γάλλος φυσιοδίφης, που επισκέφθηκε την Κρήτη το 1548), περιηγηθείς την Κρήτη εν έτει 1550, είδε τους Σφακιώτας φέροντας έτι τόξα, φαρέτρας και βέλη. Νυν φέρουσι ταύτα μόνον εν εορταίς, ότε ένοπλοι και περιβεβλημένοι την παλαιάν ενδυμασία των χορεύουσι την Πυρρίχη, ως περιγράφουσι οι παλαιοί τον πολεμικόν χορόν. Τον χορόν τούτον χορεύουσι μέχρι σήμερον ένοπλοι πανταχού της Κρήτης, καλούντες αυτόν πηδηκτόν ή σούσταν, εν Ηρακλείω δε Μαλεβυζιώτικον, διότι εν Μαλεβυζίω ιδίως εν των ανατολικών επαρχιών χορεύουσιν αυτόν κανονικώτατα. Ανάγεται δε η αρχή του εις τους μυθικούς χρόνους.  Κατά την μυθολογίαν ότε η Ρέα έτικτεν εντός σπηλαίου επι της Δίκτης τον Δία οι Κουρήτες εχόρευον περί το σπήλαιον κρούοντες τα όπλα των , ίνα δια θορύβου τούτου αποκρύψωσι τας κραυγάς της τεκτούσης, και κατόπιν τους κλαυθμυρισμούς του βρέφους από του Κρόνου όστις είχε την συνήθεια να κατατρώγη τα τέκνα του, και ούτως εσώθη ο Ζευς. (Ιωσήφ Χατζιδάκης «Περιήγησις εις Κρήτη», Ερμούπολις 1881. Ο Ιωσήφ Χατζηδάκης ήταν ο πρώτος Έφορος Αρχαιοτήτων της Κρητικής Πολιτείας (1698-1912).

 «Να ασκούν (οι νέοι της Κρήτης) επίσης την τοξοβολία και τον ένοπλο χορό, που βρήκαν πρώτοι και έδειξαν οι Κουρήτες και ο οποίος έπειτα ονομάστηκε Πυρρίχη από το όνομα αυτού που τον οργάνωσε». (Στράβων  10 ΙV 16).

«Ανακάλυψαν επίσης (οι Κουρήτες) τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Σικελιώτης 5,65)

«. Λένε ότι γι αυτό πήρε (η Ρέα) βοηθούς τους Κουρήτες, που με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με ένοπλο χορό και θόρυβο περιστοίχιζαν τη θεά και τρόμαξαν τον Κρόνο, ώστε να πάρουν το παιδί. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές.». (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νεοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία (λεγεται γαρ αμφοτέρως). ( Στράβων 10.ΙΙΙ,11 C 469, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

 «Είδη δε ορχημάτων, εμμέλεια, τραγική, κόρδακες, κωμικοί, σικιννίς, σατυρική. Ενόπλιοι ορχήσεις, πυρρίχη τε, καὶ τελεσίας, ἐπώνυμοι δύο Κρητών ορχηστών, Πυρρίχου τε καὶ Τελεσίου. εκαλεῖτο δε τι και ξιφισμός, και ποδισμός, και διαρρικνούσθαι, όπερ ην το την οσφὺν φορτικώς περιάγειν. Ην δε και κώμος ειδος ορχήσεως. Και τετράκωμος, Ηρακλέους ιερά, και πολεμική. Ην δε και κωμαστική, μάχην και πληγάς έχουσα…..(Πολυδεύκης «Ονομαστικό Λεξικό»)

 «Ώ των Κουρητών κατοικία, της Κρήτης θεοτικά βουνά, σεις που το Δία γεννήσατε ! Μες στις σπηλιές σας τούτο εδώ το τσέρκι με το τανυστό τουμπανοπέτσι μιά φορά μου βρήκαν οι Κορύβαντες,πού 'χουν τα κράνη τρίκορφα·και μπλέξανε το βρόντο του, μες στη βακχεία τους τη σφοδρή, με τη γλυκόλαλη πνοή απ' τους αυλούς τους φρυγικούς, και μες στα χέρια τό 'βαλαν της Ρέας της μάνας να βαρεί με των βακχών τα ευάν ευοί κ' οι μανιασμένοι οι Σάτυροι της θεάς μητέρας το άρπαξαν και τό 'σμιξαν με τους χορούς τους ταχτικούς στα Δίχρονα που κάνει ο Διόνυσος χαρά. (ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΒΑΚΧΑΙ, Πάροδος, αντιστροφή β΄, στ. 120-134 Μτφ Παντελή Πρεβελάκη)

 «Λαβείν δε αυτόν την τούτων μίμησιν αποφαίνουσιν εκ τῶν Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτὴν γενόμενον της τε Μίνω του Κρητὸς καὶ τῆς Λυκούργου του Λακεδαιμονίου σοφίας· ων ὁ μεν ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών εις το Δικταίον όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπὸ των Κουρήτων νεογνὸν όντα, κατέβαινεν εις το ιερὸν άντρον και τους νόμους εκεί συντιθεὶς εκόμιζεν, ους απέφαινε παρά του Διός λαμβάνειν· ο δε Λυκούργος εις Δελφούς αφικνούμενος υπό του Απόλλωνος έφη διδάσκεσθαι την νομοθεσίαν (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Livre/Λογος 2 LXI,2)

<< Και εἰσιν οι Σάλιοι κατά γουν την εμήν γνώμην Ελληνικώ μεθερμηνευθέντες ονόματι Κουρήτες, ὑφ´ ημών μεν επί της ηλικίας ούτως ωνομασμένοι παρά τους κούρους, υπό δε Ρωμαίων επί της συντόνου κινήσεως. Το γάρ εξάλλεσθαί τε και πηδάν σαλίρε ὑπ´ αυτών λέγεται. από δε της αυτής αιτίας και τους άλλους άπαντας ορχηστάς, επει καν τούτοις πολύ το άλμα και σκίρτημα ένεστι, παράγοντες από των σαλίων τούνομα σαλτάτωρας καλούσιν. «Κινούνται (οι Ρωμαίοι χορευτές) γαρ προς αυλὸν εν ρυθμώ τας ενοπλίους κινήσεις τοτὲ μεν ομού, τότε δε παραλλὰξ και πατρίους τινὰς ύμνους άδουσιν άμα ταις χορείαις. χορείαν δε και κίνησιν ενόπλιον και τον εν ταις ασπίσιν ἀποτελούμενον υπό των εγχειριδίων ψόφον, ει τι δει τοις αρχαίοις τεκμηριούσθαι λόγοις, Κουρήτες ήσαν οι πρώτοι καταστησάμενοι. Τον δε περί αυτών μύθον ουέὲν δέομαι προς εἰδότας ὀλίγου δειν πάντας γράφειν» (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Livre/Λόγος 2  LXΧ, 3-5).

 «Ελληνικόν δ´ άρα και τούτ´ ην εν τοις πάνυ παλαιὸν επιτήδευμα, ενόπλιος όρχησις ἡ καλουμένη πυρρίχη, ειτ´ Αθηνάς πρώτης επί Τιτάνων αφανισμώ χορεύειν και ορχείσθαι συν τοις όπλοις ταπινίκια υπό χαράς αρξαμένης, είτε παλαίτερον έτι Κουρήτων αυτήν καταστησαμένων, ότε τον Δία τιθηνούμενοι θέλγειν εβούλοντο κτύπῳ τε όπλων και κινήσει μελών ενρύθμῳ καθάπερ ο μύθος έχει. Δηλοί δε και τούτου την αρχαιότητα ως επιχωρίου τοις Έλλησιν Όμηρος πολλαχή μεν και άλλη, μάλιστα δ´ εν ασπίδος κατασκευή, ήν Αχιλλεί δωρήσασθαί φησιν Ήφαιστον. Υποθέμενος γάρ εν αυτή δύο πόλεις την μεν ειρήνη κοσμουμένην, την δε πολέμῳ κακοπαθούσαν, εν η την αμείνω καθίστησι τύχην εορτάς ποιών και γάμους και θαλίας ώσπερ εικος και ταύτα λέγει· Κούροι δ´ ορχηστήρες εδίνεον· εν δ´ άρα τοίσιν  Αυλοί φόρμιγγές τε βοήν έχον· αι δε γυναίκες  Ιστάμεναι θαύμαζον επί προθύροισιν εκάστη. Καὶ αύθις έτερον εν αατή λέγων διακεκοσμήσθαι Κρητικὸν ηιθέων τε και παρθένων χορὸν ώδε είρηκεν· Εν δε χορὸν ποίκιλλε περικλυτός αμφιγυήεις,  Τω ίκελον οίόν ποτ´ ενί Κνωσσώ ευρείῃ  Δαίδαλος ήσκησεν καλλιπλοκάμῳ Αριάδνη.(Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία» Λογος 7,72)

(ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΛΕΠΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

 «ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ» Α. Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ)

 

9. Ο ΚΟΥΡΗΤΗΣ ΚΡΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΡΗΤΗ

 

Ο περιηγητής Διονύσιος, 2ος αι. μ.Χ., αναφέρει ότι η Κρήτη, καθώς λένε οι παλαιοί, ονομάστηκε έτσι λόγω των Κ(ου)ρητών – Κρητών που κατοίκησαν εκεί, δηλαδή Κ(ου)ρήτη και με σύντμηση > Κρήτη, όμως  άλλοι υποστηρίζουν ότι ονόμασαν αυτήν Κρήτη από κάποιο Κρήτα γιο του Δία, όμως ο Αρριανός λέει πως  ο Κρήτας, το επώνυμο του οποίου έχει η Κρήτη,  ήταν αυτός, ο Κουρήτης,  που  έκρυψε το Δία στο όρος Δίκτη, για να μην τον αφανίσει ο πατέρας του ο Κρόνος τότε που ο Δίας βύζανε, πρβ:  “Κρήτη δε λέγεται, ως οι παλαιοί φασίν, από των εκεί οικησάντων Κουρήτων, οιονεί Κουρήτη, και εν συγκοπή Κ(ου)ρήτη. οι δε από Κρητός τινός αυτήν Κρήτη ωνόμασεν υιού του Διός. Αρριανός δε φησί Κρης, ου Κρήτη επώνυμον,ο τον Δια κρύψας εν όρει Δικταίω, ότε Κρόνος εμαστευεν εθέλων αφανίσαι αυτόν» (Dionysius Periegetes graece et latine, Τόμος 1  498.5-10: Ευσταθίου Υπομνήματα 498 Τόμος 2).

Ο Διόδωρος Σικελιώτης, σχετικά με τον Κρήτα, αναφέρει τα εξής: «Οι κάτοικοι., λοιπόν της Κρήτης λένε πως οι οι αρχαιότεροι στο νησί ήταν οι αυτόχθονες Ετεόκρητες, των οποίων ο βασιλιάς, Κρήτας το όνομά του, ανακάλυψε πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα στο νησί που είχαν τη δυνατότητα να ωφελήσουν την κοινωνική ζωή των Ανθρώπων… (Διόδωρος Σικελιώτης 5.64).

 Ο Διόδωρος (3.70-71) αναφέρει επίσης ότι οι Ατλάντιοι της Λιβύης λένε πως η Κρήτη ονομαζόταν Ιδαία και μετονομάστηκε σε Κρήτη από τη γυναίκα του Άμμων ή Δία, την Κρήτη, που ήταν κόρη ενός από τους Κουρήτες που βασίλευαν εκεί τότε, όμως αυτό δεν το αποδέχονται οι Κρήτες.

 (ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΛΕΠΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: « ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ», Α.Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ)

 

http://1.bp.blogspot.com/-y3UknraoZPk/T7fIVR4up4I/AAAAAAAAEuE/3Jcve6Eouh4/s1600/zb.jpgΡωμαικό ανάγλυφο (Γλυπτοθήκη Ny Carlsberg) με τους Κουρήτες  να κρούουν τις ασπίδες  με τα ξίφη τους και τη Ρέα να νανουρίζει το Δϊα στο Δικταίο άντρο.

«Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούση.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7).

 

 

http://www.kritikamonopatia.gr/wp-content/uploads/2010/12/pilino_omioma1.jpgΠήλινο σύμπλεγμα του 1700-1580. π.Χ.  που αποδίδει κυκλικό  επιλήνιο (σε πατητήρι) χορό  τεσσάρων ανδρών, που κρατιούνται από τους ώμους, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα στους Κρητικούς χορούς Πεντοζάλη και Σιγανό. Βρέθηκε σε θολωτό τάφο στο Καμηλάρι Αγίας Τριάδας Κρήτης (Μουσείο Ηρακλείου).

Ο επιλήνιος χορός ήταν Διονυσιακός, του θεού Διόνυσου. Οι Διονυσιακοί χοροί ήταν έκφραση μιμιτική, όμως καλλιτεχνική   των κινήσεων που γίνονται κατά τον τρύγο, πάτημα σταφυλιών και κρασοποσία.

 

10. Η ΠΟΛΗ ΛΥΚΤΟΣ ή ΛΥΤΤΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ

 

Στη Θεογονία του Ησιόδου αναφέρεται ότι η θεά Ρέα, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης όπου εκεί  στο  «Δικτ(αί)ον άντρον»  γέννησε,  κρυφά από τον παιδοκτόνο σύζυγό της Κρόνο, το μέγα Δία, πρβ: «πέμψαν δ’ ες Λύκτον, Κρήτης ες πίονα δήμον/ οππότ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι, / Ζήνα μέγαν, τον μεν οι εδέξατο Γαία πελώρη, Κρήτη εν ευρείη τραφέμεν ατιταλλέμεναί τε./ ένθα μιν ίκτο φέρουσα θοήν δια νύκτα μέλαιναν / πρώτην ες Δίκτον’ κρύψεν δε εν χερσί λαβούσα/ άντρω εν ηλιβάτω ζαθέης υπό κεύθεσι Γαίης, αιγαίω εν όρει πεπυκασμένω υλήεντι»…… (Θεογονία Ησιόδου, στίχοι 476 – 485, Έκδοση Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889 και επίσης   έκδοση Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938).

Ο αρχαίος γεωγράφος Στράβωνας μνημονεύει την πόλη με τη διπλή ονομασία «Λύττος»  (γενική της Λυττούς) και «Λύκτος». Αναφέρει επίσης ότι η Κνωσός βρισκόταν σε πεδιάδα που εκτείνεται μεταξύ Γόρτυνας και Λύκτου και ειχε επίνειο τη Χερσόνησο, άρα η Λύκτος βρισκόταν στο όρος η Δίκτη ( σύνορα Νομού Ηρακλείου – Νομού Λασιθίου), αφού η εν λόγω πεδιάδα βρίσκεται μεταξύ αυτών των βουνών  και η Χερσόνησος είναι πόλη στους βορειους πρόποδες της Λύκτου και από εκεί πως στο Δικταίο άντρο  στο Λασίθι, πρβ:

«κείται δ’ εν πεδίω κύκλον έχουσα η Κνωσός τον αρχαίον τριάκοντα σταδίων, μεταξύ Λυκτίας και της Γορτυνίας, διέχουσα  της μεν Γορτύνης σταδίους διακοσίους, της δε Λύττου , ην  ο ποιητής Λύκτον ωνόμασεν, εκατόν είκοσι» (Στράβων 10, C 476. IV, 7).

  «Λύκτου δε, ης εμνήσθημε και πρότερον, επίνειον εστιν η λεγόμενη Χερρόνησος, εν η το της Βριτομάρτεως ιερόν (Στράβων 10 476 IV)

Lyktos or Lyttos

Νόμισμα Λύττου, 4ος - 3ος αι. π.Χ., με το Δία και τον αετό του

 

Ο Onorio Belli (γιατρός του Γενικού Προβλεπτή των Ενετών Alvise Antonio Grimani) σε  επιστολή του με ημερομηνία 11η Οκτωβρίου 1586, σχετικά με την αρχαία πόλη Λύττο, αναφέρει: «Η πόλη αυτή της Λύττου ήταν κτισμένη πάνω σε ένα ύψωμα με διάφορες κορυφές και είχε ελάχιστο επίπεδο έδαφος, και πάντοτε ανέβαιναν και κατέβαιναν…... Εκεί βρήκα επίσης πολλές επιτύμβιες επιγραφές που έχετε δει από τις οποίες βγαίνει ότι αν και, όπως λέει ο Πολύβιος, εκείνοι της Κνωσού και της Γόρτυνας κατέστρεψαν αυτή την πόλη, όμως φαίνεται πως στον καιρό του Τραϊανού, του Αδριανού και του Ματίντιε αυτή άνθισε πολύ. Η πόλη αυτή είναι μακριά από τη βόρεια θάλασσα δώδεκα ή δεκατέσσερα μίλια.  Στη θάλασσα αυτή μια άλλη πόλη, που ονομαζόταν Χερρόνησος και τώρα λέγεται Χερσόνησος. Αυτή ήταν λιμάνι για τα πλοία της Λύττου…… Το υδραγωγείο αυτό άρχιζε τέσσερα ή πέντε μίλια πάνω από τη Λύττο και έπαιρνε το νερό μιας πηγής των πολύ ψηλών βουνών που λέγονται Λασίθι και το διοχέτευε πρώτα στη Λύττο κι έπειτα στη Χερσόνησο..» (Onorio Belli, Bibliotera Ambrosiana Μilano , Edward Falkener « Theatres and other remail in Crete » from a ms. History of Candia by Onorio Bello in in 1586)

Ομοίως ο Ολλανδός περιηγητής  επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel», σχετικά με τους εν λόγω στίχους της Θεογονίας και τη Λύκτο,  αναφέρει: «Λέγουσι λοιπον, ότι η Ρέα, έγκυος ούσα το Δία, καθ ην στιγμήν έμελε να γεννήση, επαραμέρησεν επάνω εις το όρος της Δίκτης, δια να κρυφθή από τα όμματα του Κρόνου, όστις κατέτρωγε τα άρρενα αυτού βρέφη. Επειδή ιδού τι λέγει ο Ησίοδος: «Έστειλαν την Ρέα επάνω εις το όρος της Δίκτης προς τους χονδρούς λαούς της Κρήτης, όταν έμελλε να γεννήση το τελευταίον της βρέφος, όπερ ην ο μεγας Ζευς  («Πεμψαν δ’ ες Δίκτον Κρήτης ες πίονα δήμον, Οπποτ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι Ζήνα μέγαν ….. Ησίοδ. Εις την Θεογ. Αυτού».).Αυτό το σπήλαιον του Διός ήτο τρόπον τινά καθιερωμένον εις τα μέλισσας, ώστε μήτε θεός μήτε άνθρωπος εδύνατο ή ετόλμα να έμβη εκεί…..» ( Olfert Dapper,  «Description exacte des isles de l'Archipel, μτφ Μ. Βερνάρδου του Κρητός)

Από τις αρχαίες επιγραφές – όρκους που προσυπόγραφε η Λύκτος ή Λύττος στο όνομα του Δήνα ή Ζήνα (= ο Ζεύς) και λοιπών κρητικών θεών προκύπττει επίσης ότι η πόλη των Λυττίων βρισκόταν στη Δίκτη, μεταξύ Κνωσού και Ιεράπυτνας και συνορεύουσα με τις πόλεις Μίλατος  και Δρήρος, πρβ:

«Ομνύω ταν Εστίαν και Ζήνα Οράτριον και ταν Αθαναίαν Ωλερίαν και Ζήνα Μοννίτιον και Ήραν και Αθαναίαν Πολιάδα και Απόλλωνα Πύτιον και Λατώ  και Άρεα και Αφροδίταν και Κωρήτας και Νύμφας και θεός πάντας και πάσας. Η μαν εγω συμμαχήσω τοις Ιεραπυτνίοις τον πάντα χρόνον απλόως και αδόλως και τον αυτόν φίλον και εχθρός εξώ και πολεμήσω από χώρας, υι κα και ο Ιεραπύτνιος. Και το δίκαιον δώσω και εμμενώ εν τοις συνκείμενοις, εμενόντων και των Ιεραπυτνίων. Επιορκότι μεν ήμεν τος θεός εμμανίας και γινέσθαι πάντα τα υπεναντία, ευορκώσι δε τος θεός ιλέος ήμεν και γινέσθαι πολλά κ’αγαθά. . (Όρκος Λυκτίων-Ιεραπυτνίων, Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer)

 «Ομνύω τάν Έστίαν και ταν εμ Πρυτανείω και τον Δήνα τον Αγοραίον και τον Δήνα τον Ταλαίον και τον Απόλλωνα τον Δελφίνιο και τα Αθαναίαν ταν Πολιούχον  και τον Απέλλωνα Ποίτιον και  ταν Λατούν και ταν Άρτεμιν και τον Άρεα και ταν Αφροδίταν και το Ερμάν  και τον Άλιον και ταν Βριτόμαρτιν και τομ Φοίνικα και ταν Αμφίωνα και ταγ Γαν και τον Ουρανόν και ηρώας και ηρωάσσα και κράνας και ποταμούς και θεούς πάντας και πάσας η μαν εγω ποκά τοις Λυττίοις καλώς φρονησείν μήτε τέχνα μήτε μαχανά μήτε εν νυχτί μήτε πεδ’ αμέρα και σπευσίω, ότι κα δυάμια, κακόν τα πόλει τα των Λυττίων……. Και μήτε ταμ πόλι προδωσείν ταν των Δρηρίων, μήτε ούρεια τα των Δρηρίων μηδέ Κνωσίων, μηδέ άνδρας τοις πολεμίοις προδωσείν, μήτε Δρηρίους μήτε Κνωσίους……. Και οι Μιλάτιοι επεβωλευσαν εν τα νεομηνία τα πόλει τα των Δρηρίων ένεκα τας χώρας αμάς τας αμφιμαχόμεθα.…….».( Όρκος ΛυττίωνΔρηρίων - Κνωσίων , Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer, σελίδα 77 και 78)

Ο Αριστοτέλης, ο Πλούταρχος, ο Πολύβιος κ.α. αναφέρουν ότι  οι Λύκτιοι ήταν άποικοι των Λακεδαιμονίων και η πόλη αυτή καταστράφηκε από τους Κνώσιους. Ο Στέφανος Βυζάντιος, σχετικά με την αρχαία πόλη Λύκτο ή Λύττο, αναφέρει: «Η Λύκτος είναι πόλη της Κρήτης, η οποία πήρε το όνομά της από τον Λύκτο, τον Λυκάονα. Μερικοί πιστεύουν ότι πήρε αυτό το όνομα επειδή βρίσκεται σε υψηλό τόπο. Το εθνικό είναι Λύκτιος και το θηλυκό Λυκτηίς».

Ο  Όμηρος αναφέρει ότι αρχηγός των Λυκτίων στην εκστρατεία της Τροίας ήταν ο Κοίρανος και όλων των Κρητών (Κνωσίων, Λυκτίων κλπ) ήταν ο Ιδομενέας, ο εγγονός του Μίνωα (Ιλιάδα Β 647, Ρ 611). Ομοίως ο Βιργίλιος στην Αινειάδα (3,400­401)  αναφέρει  ότι  ο Ιδομενέας, ήταν Λύκτιος (Lyctius Idomeneus) και μετά την εκδίωξή του από την Κρήτη, κατέφυγε στην Κάτω Ιταλία, όπου έκανε πόλεμο με τους Σαλλεντίνους.

 

Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΗΣΙΟΔΟΥ

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η Θεογονία του Ησιόδου δεν αναφέρει ότι ο Δίας γεννήθηκε στη Δίκτη και συνεπώς κακώς πολλοί την επικαλούνται. Ωστόσο αυτό είναι ψευδές. Απλά στο εμπόριο υπάρχει μια έκδοσή της (= αυτή των εκδόσεων «Κάκτος») που είναι παραποιημένη, τη λέξη «Δίκτον»  τη γράφει  «Λύκτον». Συγκεκριμένα αντί να γράφει «πέμψαν δ’ ες Λύκτον …. πρώτην ες Δίκτον…» γράφει «πέμψαν δ’ ες Λύκτον  ….. πρώτην ες Λύκτον….». (στίχοι 476 – 485 ), δηλαδή εδώ έχει μεταγραφεί το Δι… σε Λυ….,  όπως προκύπτει αφενός από τις άλλες εκδόσεις της Θεογονίας, βλέπε π.χ.  Θεογονία Ησιόδου, « Έκδοσης Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889», επίσης θεογονία Ησιόδου  «Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938») κ.α. Ομοίως προκύπτει και  από τη σύνταξη, γιατί δεν είναι ορθό να λέμε  «έστειλαν τη Ρέα στη Λύκτο και από εκεί στη Λύκτο», αλλά «έστειλαν τη Ρέα στη Λύκτο και από εκεί στο Δίκτον». 

Ωστόσο και έτσι παραποιημένα,  η Θεογονία αυτή πιστοποιεί διπλά ότι το σπήλαιο Ψυχρού είναι το Δικταίο Άντρο, το σπήλαιο όπου γεννήθηκε ο Δίας, αφού η αρχαία πόλη Λύκτος ή Λύττος, σύμφωνα με το Στράβωνα, Βιργίλιο, Onorio Belli, Εβανς  κ.α.,  όπως είδαμε πιο πριν, βρισκόταν στους πρόποδες της Δίκτης. (Βλέπε «Η πόλη Λύκτος ή Λύττος»)

Ο καθηγητής Κάρολος Σίτλ, σχολιαστής και υπεύθυνος έκδοσης της Θεογονίας του Ησιόδου που εκδόθηκε από τον Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο της Κωνσταντινούπολης το έτος 1889, στο «Κριτικό παράρτημα», σχετικά με τη επαναληψη της λέξης «Λύκτον» στους  στίχους 476 –485» που αναφερουν άλλες εκδόσεις, αναφέρει ότι είναι λάθος:  «Λύκτον δε τινές φασιν, ουκ ορθώς» (Σχόλ. Ιλ. Β. 647) Clericus: Λύττον, Κρητιστί (ιδέ Bursian, Geographie von Griecleland B’, σ. 569,3) Fo. Meursius, Creta βιβλ. β’, κεφ. γ’: Δίκτος.  Δίκτον (ης η ονομαστική Δίκτος), ο εκδότης, στηριζόμενος επί του Αρατείου «Δίκτω εν ευώδει» (33) άμα τοις εις αυτό σχολίοις. Λύκτον, όπερ αδύνατον, προηγουμένου του 477 στ. Schommann: Δίκτη ό,τι συνηθέστερον με έστι, πλέον δε παραλλάττει της παραδόσεως ή «Δίκτον». Για την πόλη Λυκτο σημειώνει: «Λύκτον, Λύκτος, ην οι επιχώριοι ωνόμαζον Λύττον, ην η μεγίστη πόλις της προς ανατολάς Κρήτης, κειμένη επί της παρασπάδος της Δικταίας Ίδης πλησίον του χωρίου Ξυδίων».

Ομοίως στο  βιβλίο «Γεωγραφία Κρήτης» του Εμμ Σ. Λαμπρινάκη, η οποία εκδόδηκε επι Κρητικής Πολιτείας, αναφέρεται: «Δήμος Κατελίου. Καστέλι. Δικτυννεύς. Δίκτη, Δικτυάννα. Δίκτο. Ν Ξυδάς. Λύκτος…..Προς το Α της Χερρονήσου κείται ο Δήμος Καστελίου…… αρδευομένου δια του ποταμού Δικτυννέως (¨Λαγκάδος, Αυδιώτου) χυνομένου εις τον Δίκτη (Αποσελέμην) εκεί ένθα έκειτο η αρχαία Δίκτη (Δικτυάννα, Δίκταμνος) κτισθείσα υπο του Διός κατά τον Διόδωρον………. Εκ ταύτης είνε άποπτον το όρος  Δίκτη (Δίκτον, Δίκτης, Δικτυννεύς, Αφέντης 5.300 π.)….. Προς Λ. κείται ο Ξυδάς κώμη μικρά παρά την οποίαν έκειτο η αρχαία Λύκτος (Λύττος)…… .».  («Γεωγραφία της Κρήτης», του διδασκάλου  Εμμ Σ. Λαμπρινάκη δασκάλου του εν Ρεθύμνου Προτύπου, έκδοση Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης 1890)

 

11.  Η ΔΙΚΤΑΙΑ ΓΗ ΚΑΙ Ο ΔΙΚΤΑΙΟΣ ΔΙΑΣ 

 

Το αρχαιότερο σωζόμενο λεξικό, το «ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ» (10/11ος αι. μ.χ.), επικαλούμενο στίχους του Άρατου και του Αγαθοκλή,  αναφέρει ότι το όρος της Κρήτης που ονομάζεται η Δίκτη ή  σε ουδέτερο τύπο,  δηλ. «το Δίκτον» ( κάτι αληθές, βλέπε π.Χ. Ησίοδου Θεογονία,  στίχοι 476 – 485), ονομάστηκε έτσι, επειδή γέννησε τον Δία, ετυμολογώντας την ονομασία «Δίκτη»  από τις λέξεις «Δίας + τίκτω  > η Δίκτη», πρβ: «Δίκτη, όρος της Κρήτης, και άκρα κειμένη κατά το Λιβυκόν πέλαγος. Καλείται δε και ουδετέρως (το Δίκτον). Άρατος, Δικτω εν ευώδη όρεος σχεδόν Ιδαίοιο: - από του το Δίκτον. είρηται παρά το τέκω τικτω, τίκτα τις ούσα, από του εκεί τεχθήναι το Δία. Αγαθοκλής δε θηλυκόν όνομα είναι’ το Δικταίον όρος. Οι δε νήσον φασίν είναι την Δίκτη και όνομα από των αλιευτικών δικτύων. Ενταύθα δε Διός άγαλμα αγένειον ίστατο, λέγεται και Δικταίον».

megas

Αργυρό τετράδραχμο Μ. Αλεξάνδρου, 323-320 π.Χ.   με τον ίδιο με τον ίδιο να φορεί τη λεοντή του Ηρακλή και τον Κρηταγενή Δία

 

Ο Στράβων (Ι, C 474,  ΙV 6-12 ) αναφέρει ότι η Δίκτη, απ’ όπου ο Δίας ονομάστηκε Δικταίος και το ιερό του στην Πρασό «ιερό του Δικταίου Διός» , δε βρίσκεται ούτε κοντά στο «Ιδαίον όρος», όπως λέει ο Άρατος ούτε και στην Κυδωνία (Χανιά), όπως λέει ο Καλλίμαχος ούτε και στην Πραισό, όπου βρίσκεται το Δικταίο ιερό, αλλά ανατολικά της «Ίδης» και μεταξύ αυτής  και του Σαμωνίου (ακρωτηρίου = στην Σητεία), όπως και είναι (βέβαια χοντρικά, γιατί τότε δεν υπήρχαν χιλιομετρικές). Λέει επίσης ότι η Πραισός βρισκόταν μεταξύ Χερσονήσου (= πόλη της Δίκτης, επίνειο της Λύκτου) και του Σαμωνίου, πρβ: «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πραισός, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Πράγματι, επειδή ο Ησίοδος στη «Θεογονία» αναφέρει ότι η Ρέα πήγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης και εκεί σε ένα σπήλαιο της Δίκτης, στο Δικταίο (άντρο) γεννησε το Δία, κάτι που λένε επίσης και ο Απολλόδωρος, ο Άρατος, ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργοναυτικά κ.α., ο Δίας προσαγορευόταν στους όρκους, στους ύμνους κλπ και με το επίθετο Δικταίος, πρβ:

«Θεός αγαθός, τάδε ώμοσαν τοι Ιτάνιοι πάντες Δία Δικταίον και Ήραν και θεούς τους εν Δίκταν και Αθαναίαν Πολιάδα και θεούς, όσοις εν Αθαναίαι θυεται πάντας και Δία Αγοραίον και Απολλωνα Πύθιον … (Όρκος Ιτανίων, SYLLOGE INSCRIPTIONUM GRAECARUM WILHELM GUILELMUS DITTENBERGER)

« Όμνυω τάν Έστίαν καί Τάνα Όράτριον και  Τάνα  Δικταίον καί Ήραν και Αθαναίαν Ώλερίαν καί Αθαναίαν Πολιάδα  και Αθαναίαν Σαλμωνίαν καί Απόλλωνα Πύθιον καί Λατώ και Αρ[τε]|μιν και Αρεα και Αφροδίταν και Κωρητας και Νυμφας και τος Κυρβάν[[τας και θεός πάντας και πάσας η μάν έγώ ευνοήσω τοις έπί|πασι ' Ιεραπυτνίοις  τον άπαντα χρόνον άπλόως και άδόλως, καί δή | τον αυτόν φίλον και έχθρόν έξω και πολεμήσω από χώρας παντί ' σθένει, ου και οί έπιπάντες Ίεραπυτνίοι. και το δίκαιον δώσω και | έμμενώ έν τοις συγκειμένοις καί ου κακοτεχνησώ ούδεν(ί) των |  εν τάδε τα ισοπολιτεία γεγραμμένων ούτε λόγω ούτε εργω ουδέ άλλω έπιτραψώ έκών και γινώσκων παρευρέσει ουδεμία ουδέ τρόπω ούδενί. Αι δέ τι έπιορκήσαιμι, των ώμοσα η των συνε|θέμαν, τός τε θεός τός ώμοσα έμμανίας ημεν και έξολλυσθαι | κακίστω όλέθρω και μήτε γάν μήτε δένδρεα  καρπός φέρεν μη|τε γυναίκας τίκτεν κατά φύσιν, τω τε πολέμω μη με σώον νεέσθαι, εύορ|κώσι δε άμίν τός τε θεός  ίλέος ημεν καί γινέσθαι πάντα αγαθά. (Όρκος Ιεραπυτνίων – Λυττίων – Γορτυνίων, Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer, σελίδα 70)

 

Ο Στ.  Βυζάντιος αναφέρει: «Δίκτη, όρος Κρήτης, Καλλίμαχος εκάλη……, το εθνικόν Δικταίος και Δικταία» (Στέφανος Βυζάντιος «Εθνικά»). Ο Καλλαχος αναφέρει:  «Πως και μιν, Δικταίον αείσομεν ηέ Λυκαίον»…………  (Καλλίμαχος, «Ύμνος εις Δία).

Οι Λατίνοι συγγραφείς: Λουκρήτιος (De rerum natura 2,633)  ο Βιργίλιος και στα τρία ποιητικά  του έργα: Βουκολικά, Γεωργικά, Αινειάδα αποκαλούν το Δία «Dictaeus» , «Δικταίος βασιλιάς» (Dictaei regis,2,536), το σπήλαιο που γεννήθηκε ο Δίας στην Δίκτη «Dictaeo […] sub antro» ,  την περιοχή της πόλης Λύκτου «Δικταία γη» (Dittea arua), επειδή εκεί κείται η Δίκτη,  και από από εκεί και κατ’ επάκταση και Δικταία (Dittea) = η Κρήτη:

Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse addidit expediam, pro qua mercede canoros Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pauere sub antro (Βιργίλιος, Γεωργικά 4,149­152)

“Ante etiam sceptrum Dictaei regis, et ante/ Impia quam caesis gens est epulata iuvencis, Aureus hanc vitam in tercis Saturnus agebat;” (P. Vergili Maronis Bucolica Et Georgica, Georgica, Lib. II. Tweede Boek  535)

Dictaei regis, d.i. Jupitter, die en een grot van het Dikte gebergte op Kreta door de Kureten werd grootgebracht; hii maakte een eind aan de regering van Saturnus, onder wie op aarde de gouden eeuw was (538)

«Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum….. Ovid’s Metamorphoses Fab. 1), Σχόλιο στην αγγλική έκδοση: 43. Dictaei. of Crete. For Dicte is mountain of Crete.

Στη «Θησηίδα» του Βοκκακίου (Giovanni Boccaccio, Teseida)  το όνομα Δικταία  χρησιμοποιείται ως επίθετο της Κρήτης: «della Dittea isola» (6,46,2­3), «nel regno Ditteo» (6,48,6). Ο Βεργίλιος και ο Οβίδιος αποκαλούν τον Δία «Δικταίο βασιλιά (Ditteo regis),  “Dicraeo regem coeli pauere sub antro” (Virgilii IV Georg. 152) Κατά τον Βιργίλιο η εγκατάσταση του Αινεία στην Κρήτη έχει δυσάρεστη συνέχεια. Για λόγους που έχουν σχέση με τον μύθο του Ιδομενέα, πέφτει θανατικό σε ανθρώπους, ζώα και σπαρτά. Τότε εμφανίζονται σε όνειρο στον Αινεία οι εφέστιοι θεοί της Τροίας (Penates) και του εξηγούν ότι η εγκατάσταση των Τρώων στην Κρήτη οφείλεται σε παρερμηνεία του χρησμού που έδωσε ο Δήλιος Απόλλωνας. Στη συνέχεια του υποδεικνύουν ως προορισμό την Ιταλία και καταλήγουν με τα εξής λόγια: «Ο Δίας σου αρνείται τη Δικταία γη» (“Aufonias. Dictaea negat tibi Juppiter arua….”, P. Virgilii Maronis Aeneidos Iib. III. 171). Στα σχόλια της φράσης αυτής αναφέρεται: Dictaea, creτensia arua. Dicte mons Cretae est Ibuis educatione celebris, guem apes dictea syb antro paure, v test Georg.4,152)

Στο ίδιο επεισόδιο ο Βιργίλιος αποκαλεί επίσης την Κρήτη «Γη των Κουρήτων» (Curetum […] oris, 131) και «Βασίλειο της Κνωσού» (Cnosia regna, 115), αλλά η  ονομασία «Δικταία γη» αποδείχτηκε πιο ελκυστική για τους Ιταλούς λογοτέχνες. Αυτό οφείλεται, λόγω του ότι στην περιοχή της  Δίκτης > Δικταία γεννήθηκε ο Δίας, άρα στο κύρος που της προσδίδει ο λόγος του Δία. Στο βιβλίο του Francesco Barozzi «Descrittione rlell'isohl di Creta» (1577) γίνεται ταύτιση της Δίκτη με τα Λασιθιώτικα βουνά  και επίσης ταυτίζει  τη γέννηση και την ανατροφή του Δία και με την πόλη Λύκτο και με το όρος η Δίκτη. Επίσης λέει ότι η πόλη Λύκτος ονομάζεται και  “Δικταία” πρβ (σε μετάφραση):  «ο τόπος ονομάζεται ως σήμερα Λύκτος(Lictos),. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η περιλάλητη και πανέμορφη πόλη που ο Στράβωνας και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς αποκαλούν Λύκτο, άλλοι Λύττο ( Litto) και άλλοι Δικταία (Dictaea > Dittea). Δηλαδή μνημονεύει την πόλη Λύκτο και με την ονομασία dittea, όπως κάνει ο  Ariosto στο εικοστό άσμα του Orlando Furioso (Orlando Innamorato Di Bojardo: Orlando furioso. Vol. 2, Τόμος 7):

<<…. il qual luogo fin al presente si chiama Lictos, dove anticamente era la  famosissima et bellissima città chiamata da Strabone et altri autori Lictos et da altri Littos et da altri Dittea, della qual fa mentione l’Ariosto nel canto  ventesimo così scrivendo:

XIV  I Cretesi in quel tempo, che cacciato         

il crudo Idomeneo del regno aveano,         

e per assicurarsi il novo stato,         

d’huomini d’arme adunation faceano;             

fêro con bon stipendio lor soldato         

 Phalanto (così al giovine diceano),           

e lui con tutti quei che seco havea          

poser per guardia alla città Dittea.

 

XV   Fra cento alme città ch’erano in Creta,        

Dittea più ricca e più piacevol era,        

di belle donne et amorose lieta,        

lieta di giochi da matino a sera:         

e com’era ogni tempo consueta         

d’accarezzar la gente forestiera,        

fe’ a costor sí, che molto non rimase       

a fargli anco signor delle lor case>>

 

12. Ο ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΕΝΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ

 

Στην κορφή της Δίκτης,  που σήμερα λέγεται Αφέντης, 2141 μ.,  υπάρχει ο Ιερός Ναός του Αφέντη Χριστού, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μεταμόρφωση του Σωτήρος Ιησού Χριστού  και για τον οποίο ο Arthur. J. Evans έχει πει ότι εκεί πριν υπήρχε τέμενος του Δία και μετά, επί χριστιανισμού, αφιερώθηκε στο Χριστό, πρβ:  «A little further on the ridge is the small church of Aphendi Kristos, or the Lord Christ, a name which in Crete clings in an especial way to the ancient sanctuaries of Zeus ……. The eastern and western ranges of Dikta, the sites respectively of the Temple and Cave of Zeus, are known as the Aphendi Vouno, from αυθέντης Χριστός, or 'Christ the Lord.' A votive deposit, apparently connected with some Zeus cult, on a peak of Lasethi is also known as Aphendi Christos» (Arthur J. Evans, «Mycenaean Tree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations, in Τhe Journal of Hellenic Studies, Vol. 21, 1901).

 Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, όπως μου την αφηγήθηκε ο παππούς μου ο καπεταν Αδαμς Κρασανάκης ή Κρασαναδάμης (1887 – 1981),  επί τουρκοκρατίας στην Κρήτη (1898 – 1912) ο αγάς της περιοχής καβάλησε τη ψαρή φοράδα του,  συνάμα έβαλε και την κερά του (την κυρία) με το το κοπέλι (παιδί ) του στα καπούλια της και  ξεκίνησαν να πάνε στην κορφή που σήμερα λέγεται Αφέντης προκειμένου να δουν από εκεί τη , αλλά και τον τόπο στον οποίο ήταν υπεύθυνος ο αγάς. Φτάνοντας στη θέση που είναι σήμερα βρίσκεται το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού ξεπέζεψε και είπε στη φοράδα του: «Προσκυνώ σε φοράδα μου που μας έβγαλες εδώ», όμως πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση του άρχισε να βροντά, να αστράφτει, έγινε συσκοτισμός κλπ κλπ και την επόμενη μέρα η ψαρή φοράδα βρέθηκε στη κορφή που σήμερα ονομάζεται «Ψαρή Φοράδα» ή «Ψαρή Μαδάρα», το παιδί στην κορφή που σήμερα ονομάζεται «Κοπέλι» και η κερά (κυρία) στη θέση που σήμερα ονομάζεται «Κερά» και «Πόρος της Κεράς» κ.α. Στη συνέχεια η Κρασανάκη Δέσποινα, η μάνα του καπεταν Αδάμη Κρασανάκη ή Κρασαναδάμη (1987 – 1981), έκτισε την εκκλησία του Αφέντη Χριστού ως τάμα, για να σωθούν από τους Τούρκους. Στην περιοχή υπάρχουν πάρα πολλά σπήλαια, στα οποία στα αρχαία χρόνια λέγεται ότι  έμεναν οι καλούμενοι «σαραντάπηχοι», ο αρχηγός των οποίων έμενε εκεί που κτίστηκε η εκκλησία. Επί Γερμανικής κατοχής στο παρακείμενο σπήλαιο στη θέση Βιτσιλόνερο ή μάντρα Κρασαναδάμη στεγάστηκε το Αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης, το οποίο μετά πήγε στη θέση Χαμέτι.

Η ονομασία «αφέντης» σημαίνει αυτός  που υπερέχει  και εξουσιάζει. Ετυμολογικά η λέξη «αφέντης» απ΄όπου και «αφεντικά» προέρχεται από το ελληνικό  «αυθέντης > τούρκικα efenti» = ο έχων (αφ εαυτού) αυθεντία, άρα από μόνος του υπεροχή, εξουσία κλπ 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

 

( Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΑΝΑΣΤΑΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ – ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΚΑΙ ΚΝΩΣΟΥ)

 

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Ο  Ολλανδός γεωγράφος-περιηγητής (στην πραγματικότητα κατάσκοπος) επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel», σχετικά με το είδε κι έμαθε για το όρος Δίκτη και το σπήλαιο του Διός,  αναφέρει επακριβώς τα εξής:

image020

Ο Διας σε μελανόμορφο αγγείο (Βρετανικό Μουσείο, Ε 313)

<<Περί των βουνών αυτής. Η νήσος Κρήτη είναι πολλά βουνώδης, κρημνώδης….. εισί τα εξής: Ίδα, Τιτυρος, Λευκά, Καδίσκος, Δίκτη, Κάρμα, Άλυσις, Στυρλακιο, Κέδρος, κόρυκον, Άρβιον ….  Τα προς Δυσμάς κείμενα βουνά καλούνται Λευκά όρη …… Όρος Δίκτη και Καδίσκος. Το της Δίκτης κείται προς το μέρος της Λιβυκής Θαλάσσης, ή της Αφρικής. Ο Άρατος, παλιός συγγραφεύς Έλλην, το υποθέτει πλησίον του όρους της Ίδης. Κατά τούτο αντίκειται εις τον Στράβωνα, όστις το βάλει 1000 βήματα προς το ανατολικόν του όρους της Ίδης, και 100 προς το Σολομώνιο Ακρωτήριον Κατά το παρόν ονομάζεται Λαβύρινθος (Καλλιμ.), η Σιτεία, εις δε μερικά μερη Λασίθι, και κείται προς το Ανατολικόν μέρος της νήσου, μεταξύ της πόλεως Κνωσσού και του Σαμμωνίου, ή Σολομωνίου Ακρωτηρίου, έχον τούτο με το ύστερον προς το ανατολικόν του μερος. Σπήλαιο του Διός. Ευρίσκεται εν σπήλαιο εις αυτό το όρος (της «Δίκτης), όπου υποθέτουσιν, ότι εγεννήθη ο Ζευς, διο και ωνομάσθη Σπήλαιο του Διός. Επειδή δε πολλοί συγγραφείς διορίζουσι τον τόπο της γεννήσεώς του επί του όρους της Δίκτης μέσα εις εν σπήλαιο, καθώς και τον (τόπο) της ανατροφής του επί του όρους της Ίδης, δια τούτο  αυτό το όρος πιθανόν ονομάζεται Δίκτη, ως αν έλεγεν τίκτειν, το οποίο σημαίνει γεννάν. Λέγουσι λοιπόν, ότι η Ρέα, έγκυος ούσα το Δία, καθ ην στιγμήν έμελε να γεννήση, επαραμέρησεν επάνω εις το όρος της Δίκτης, δια να κρυφθή από τα όμματα του Κρόνου, όστις κατέτρωγε τα άρρενα αυτού βρέφη. Επειδή ιδού τι λέγει ο Ησίοδος: «Έστειλαν την Ρέα επάνω εις τοόρος της Δίκτης προς τους χονδρούς λαούς της Κρήτης, όταν έμελλε να γεννήση το τελευταίον της βρέφος, όπερ ην ο μεγας Ζευς  («Πεμψαν δ’ ες Δίκτον Κρήτης ες πίονα δήμον, Οπποτ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι Ζήνα μέγαν ….. Ησίοδ. Εις την Θεογ. Αυτού».) Αυτό το σπήλαιον του Διός ήτο τρόπον τινά καθιερωμένον εις τα μέλισσας, ώστε μήτε θεός μήτε άνθρωπος εδύνατο ή ετόλμα να έμβη εκεί. Συνέβαινε μάλιστα εις ένα διωρισμενον καιρόν του χρόνου να βλέπη τις, ότι ο εξήρχοντο εκείθεν φλόγες, το οποίον αναφέρουσι και οι Ποιηταί εις τους μύθους των, καθ όν καιρόν το αίμα της γεννήσεως του Διός ην εις την ακμήν της ζυμώσεως του, ως προς την ημέραν της γεννήσεως του, ήτις επανήρχετο καθ’ έκαστον χρόνον. Δια δε τας μελίσσας, αυται, εκυρίευσαν τούτο το σπήλαιον του Διός, του οποίου ήσαν αι τροφοί, και από τότε ήσαν αφιερωμέναι εις αυτόν.  Οι Ποιηταί αναφέρουσιν ( Ως λέγει Αντων. Ελευθερ. Μεταμορφ. )  ότι ο Λάιος, ο Κούκουλος, ο Κέρβερος και ο Αίγλιος, επειδή απεφάσισαν μιαν ημέρα να έμβωσιν εις αυτό το Σπήλαιο δια να εκφέρωσι το εκεί ευρεθησόμενον μέλι, εσκέπασαν όλον των το σώμα με χάλκωμα και, αφού κατέβησαν εκεί εξεφερον το μέλι, εδόντες τα τε σπάργανα και τα φασκίας, με τα τα οποία περιετύλιττον τον Δία. Τότε το χάλκωμα, με το οποίο το σώμα των ήτο σκεπασμένον, εσυντριφθη, και ο Ζευς ενέπλησε τον αέρα και το Σπήλαιο από κεραυνούς και αστραπάς. Το οποίον ως τόσον αι Μοίραι και η θέμις εμπόδισαν, επειδή οι νόμοι της Ειμαρμενης δεν επέτρεπαν το να αποθάνη κανείς εκεί. Ούτω λοιπόν ο Ζευς ευχαρηστήθη να τους μεταμορφώσει όλους εις πτηνά και εκ τούτων έγιναν οι Λάϊοι, οι Κούκοι, οι Κέρβεροι και αι Γλαύκες.  Ο Μινως κατήρχετο εκάστην εννεατίαν εις τούτο το σπήλαιο, δια να υποχρεώνει τους Κρήτας να δέχονται κάλιον τους δοθέντες παρ αυτού νόμους, θέλων να πληροφορήση αυτούς ότι τους έλαβεν από αυτόν τον Θεόν, με τον οποίον εδοξάζετο, ότι συμβαίνει εις μυστικάς συνδιαλέξεις (Πλάτων περι Νόμων Βιβλίο1 Διάλογ. Διόδωρος βιβλ.5.). Τούτο σπήλάιον ωνομάσθη Ελληνιστί παρά των Τιτάνων ή παρα των Κρητών Αρσκέσιον, ο εστι βοήθεια ή συνδρομή, επειδή των όντι τουτο έδωσεν εις αυτούς έν άσυλον, η εν καταφύγιον άσφαλές και στάθη δι αυτούς επομενως μία αναγκαία βοήθεια, όταν φοβούμενοι τον θυμόν του κρόνου, κατεφυγον εκεί. Μια ευρύχωρος και τερπνή οδός ήγεν από την πόλιν Κνωσσόν εις τον ναόν και εις το Σπήλαιο του Διός. (Πλάτ. περί Νόμ. Βιβλ. 1 Διάλογ. Και Διόδ. Βιβλιο 5). Αυτή ήτο κατάφυτος από ωραιοτάτους στίχους δασυσκίων δένδρων, ώστε εδύνατο τις να οδεύη εκεί υπό την σκιάν της δενδροφύτου οδού, χωρίς να ενοχλήται από τον θερμόν και ξηρόν αέραν και από την καυστικήν θέρμην του ήλιου. Εφαίνετο, κατά τον Πλίνιον (Θεόφραστος),  εις αίγειρος ή μια ιτέα εις την είσοδον του Σπηλαίου του όρους Δίκτης, όπου εφύλαττον τα προσφοράς. Εις το ένδον του Σπηλαίου ήτον εις Θρόνος, τεθειμένος δια τον Δία……… Ίδη και Λευκά όρη: Το όρος Ίδη, το περιβόητον δια τα πολυάριθμα βότανα, άπερ φέρει, κείται εις το μεσον της νήσου, ένθα το μεγαλύτερον πλάτος. Από τον Βιργίλιον ονομάζεται Όρος Ιδευς, δηλαδή Ιδαίον όρος την σήμερον όμως το ονομάζουσιν Υψηλορείτην και Ψηλωρίτην. ……. Ο δε Τάκιτος το ονομάζει περίφημον όρος της νήσου Κρήτης και παρατηρούσιν εις τους παλαιούς συγγραφείς, ότι διαφημίστη εξ αιτία του ύψους του, ον το υψηλότερον όρος της νήσου. Από την κορυφήν του ημπορούν να ιδουν ευκόλως τα θαλάσσας της Κρήτης και της Λιβύης, αι οποίαι βρέχουσι τα δυο παραθαλάσια της νήσου ………. Έχει μίαν κορυφή ή κατήφορον καλούμενον Πύτνα από τους παλαιούς Έλληνας, όθεν η πλησιόχωρος πόλις της Ιεραπύτνης έλαβε το όνομά της. Η υψηλοτέρα αυτού κορυφή αποπερατούται σχεδόν εις οξύ, ως κώνος, και κλίνει επι των ακρωρειών άλλων βουνών. Κα μ’ όλον ότι εγγίζει με τα άκρας του τα όχθας, τα από τας θαλάσσας της τε κρήτης και Λιβύης βρεχομένας, μ’ όλον τούτο μόνο το υψηλότερον μερος έλαβε το όνομα Ίδη. Το όρος Μαδαρα, ή Μαλαύρα, άλλως Σφακία καλούμενο, από δε τους παλαιούς Λευκά, εκτείνεται πολλά περισσότερον από το όρος της Ίδης, δεν είναι όμως τόσο υψηλόν. Εις το υψηλότερο μέρος της Ίδης είναι μία μικρά εκκλησία…..>> (Dapper, Olfert 1636-1689 : «Ακριβής περιγραφή της Κρήτης» , μεταφρασθείσα από την βλαμαντικήν εις την γαλλικήν διάλεκτον κατά το 1705 παρά του Δ. Ο. Δάπερ, Μ. Δ,, μετάφραση παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835.)

 

Παρατηρώντας τα ως άνω λεγόμενα του Dapper βλέπουμε να αναφέρει σαφέστατα ότι στο όρος Δίκτη στο Λασίθι υπάρχει ένα σπήλαιο όπου γεννήθηκε ο Δίας και για το λόγο αυτό το σπήλαιο αυτό λέγεται σπήλαιο του Διός και η Δίκτη ονομάστηκε έτσι ωσάν να γέννησε το Δία κλπ.  Αντίθετα δεν αναφέρει ότι υπάρχει σπήλαιο στο Ιδαίον όρος ή άλλως Ψηλορείτης και γενικά στην Ίδη. Απλά λέει ότι ο Δίας ανατράφηκε στην Ίδη και ο Olfert Dapper με την ονομασία Ίδη δεν εννοεί το όρος Ψηλορείτης, όπως μπορεί να υποθέσει κάποιος,  αλλά την οροσειρά Ίδη της Κρήτης και αυτό, γιατί στα αρχαία κείμενα αφενός  με την ονομασία Ίδη καλούνταν οι κορυφές, τα όρη,  η οροσειρά τόσο της Μ. Ασίας (στη Φρυγία), όσο και της Κρήτης (= τα όρη: η Δίκτη, η Ίδα ή Ψηλορείτης, το όρος Διός ή Γιούχτας, η Πύτνα Ιεράπυτνας κλπ) που είχαν αφιερωθεί στην ιδαία μητέρα, δηλαδή τη Ρέα  (βλέπε π.χ. Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22) και αφετερου «Ιδαίον άντρο» ονομαζόταν κάθε άντρο επι της οροσειράς Ίδη, όπως π.,χ. το σπήλαιο στο όρος του Διός ή Γιούχτας, όπου υπήρχε ο τάφος του Δία (Περισσότερα βλέπε «Ίδη’η ιδαία όρη» και  «Όρος και τάφος Διός»). Αν ο Olfert Dapper ήθελε να εννοήσει ότι η ανατροφή του Δία έγινε στον Ψηλορείτη, δε θα έλεγε στην Ίδη, αλλά στην Ίδα ή Ιδαίον όρος ή στον Ψηλορείτη, αφού έτσι λέει ότι ονομάζεται ο Ψηλορείτης.   Και το ότι αυτό ισχύει πιστοποιείται και από τα εξής: α) λέει πως στην Ίδη βρίσκεται και η Πύτνα όπου η Ιεράπυτνα (Ιεράπετρα) = πόλη στις νοτιο-ανατολικές πρόποδες της Δίκτης, β) δεν κάνει καθόλου μνεία για ύπαρξη σπηλαίου Διός στην Ίδη, όταν μιλά γι αυτήν, γ) χωρίζει τα βουνά της Κρήτης σε δύο ομάδες, από τη μια η Ίδη και από την άλλη τα Λευκά όρη, λέγοντας «Ίδη και Λευκά όρη και τα προς δυσμάς κείμενα βουνά καλούνται Λευκά όρη…».

 

2. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Η «Μελετίου Γεωγραφία», η οποία είχε εκδοθεί από  τον Παναγιώτη Σαράφη στη Βενετία το 1728 και από τον Άνθιμο Γαζή το Μηλιώτη το 1807,  σχετικά με τα όρη της Κρήτης και το Δία, αναφέρει τα εξής:<< ‘Όρη ονομαστά της Κρήτης είναι η Δίκτη, το οποίον, & Δικταίον λέγεται , κληθέν ούτως από του εκεί τεχθείναι το Δία, ή υπό των αλιευτικών δικτύων. Κείται μεταξύ του Ιδαίου όρους και του Σαμωνίου άκρου, του οποίου οι κορυφαί λευκαί και ούτω πόρρωθεν φαίνονται, ώστε εις τους πλέοντας παριστάνονται ωσάν νεφέλαι, τούτου η κειμένη άκρα κατά το Λυβικόν Πέλαγος είναι διάσημος, εις αυτό το όρος και σπήλαιον Δικταίον καλούμενον.  Η Ίδη ή και Ίδα Δωρικώς , και Ιδαίον, κληθέν ούτως, ότι εξ αυτού είναι δυνατόν να ιδεί τινάς τα πέριξ. Απ΄αυτού του όρους, βλέπει άνθρωπος τον ήλιον, προ τού ανέβει εις τον ορίζοντα, εις αυτό ανετράφη ο Ζευς, όθεν Ιδαίος ονομάζεται. Οι ποιηταί εκ τούτου του όρους ειώθασι και πως όρος Ιδίω καλείν. Είναι και άντρο εν ταύτη τη νήσω Ιδαίον καλούμενον. Κώρυκος, όρος…. Λευκά όρη …..>> (Μελετίου Γεωγραφία, παλαιά και νέα, υπό Παναγιώτη Σαράφη Βενετία 1728).

Παρατηρώντας τα ως άνω βλέπουμε ότι η «Μελετίου Γεωγραφία»   αναφέρει σαφέστατα ότι στη νήσο Κρήτη υπάρχει η ονομαστή Δίκτη, όπου υπάρχει ένα σπήλαιο που ονομάζεται Δικταίο και εκεί γεννήθηκε ο Δίας. Συνάμα αναφέρει αφενός ότι στην Κρήτη υπάρχει η Ίδη ή Ιδαίον όρος όπου ανατράφηκε ο Δίας και γι αυτό ονομάζεται «ιδαίος» και επίσης ότι στο νησί (λέει στο νησί, όχι στο Ιδαίον όρος) υπάρχει ένα σπήλαιο που ονομάζεται Ιδαίον,  χωρίς να αναφέρει ότι εκεί γεννήθηκε ή ανατράφηκε ο Δίας. Φυσικά με την ονομασία Ίδη εδώ δεν εννοείται το όρος Ψηλορείτης, όπως μπορεί να υποθέσει κάποιος,  αλλά η οροσειρά Ίδη της Κρήτης και αυτό, αφού  στα αρχαία κείμενα αφενός  με την ονομασία Ίδη καλούνταν οι κορυφές, τα όρη,  η οροσειρά τόσο της Μ. Ασίας (στη Φρυγία), όσο και της Κρήτης (= τα όρη: η Δίκτη, η Ίδα ή Ψηλορείτης, το όρος Διός ή Γιούχτας, η Πύτνα Ιεράπυτνας κλπ) που είχαν αφιερωθεί στην ιδαία μητέρα, δηλαδή τη Ρέα  (βλέπε π.χ. Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22) και από την άλλη «Ιδαίον άντρο» ονομαζόταν κάθε άντρο επι της οροσειράς Ίδη, όπως π.,χ. το σπήλαιο στο όρος του Διός ή Γιούχτας, όπου υπήρχε ο τάφος του Δία. (Περισσότερα βλέπε «Ίδη ή Ιδαία όρη» και  «Όρος και τάφος Διός»).

 

3. Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Ανατρέχοντας στα ετήσια πρακτικά της Βρετανικής Σχολής Αθηνών  (Annual of  British School at Athens) έτους 1898-1899, καθώς και στα συγγράμματα  D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» (1901),  Arthur J. Evans: «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script (1897) και  Donald A. Mackenzie: «Myths of Crete and Pre-Hellenic Europe» (1917) βλέπουμε να αναφέρουν ότι το 1883, δηλαδή επί Τουρκοκρατίας ακόμη στην Κρήτη, έγινε  σύληση και λεηλασία (για «χωρικούς που βρήκαν αφιερώματα και τα πουλούσαν» λένε οι αρχαιοκάπηλοι) του σπηλαίου Ψυχρού ή Δικταίου Άντρο με την ανοχή των Τούρκων, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να αναστατωθεί η Ευρώπη και προ αυτού κατέφθασαν εκεί πάρα πολλοί αρχαιολόγοι και άνθρωποι των γραμμάτων, όπως ο γιατρός Ιωσήφ Χατζιδάκις, οι Ευρωπαίοι  αρχαιολόγοι και ανθρωπολόγοι: Sir Arthur John Evans , J. L. Myres, Mons J. Demargne κ.α. με σκοπό  είτε να αγοράσουν αφιερώματα για λογαριασμο ξενων Μουσείων είτε να ανασκάψουν και να βρουν κι αυτοί αφιερώματα. Στη συνέχεια, αφού αγόρασαν κάποια από αυτά, ανάσκαψαν και το Δικταίο Άντρο και την Κνωσό και τα ευρήματα που είχαν αγοράσει τα πήγαν στο Ashmolean Museum της Oxford   και αυτά που βρήκαν στις ανασκαφές μετα επι κρητικής πολιτείας τα παρέδωσαν στο Μουσείο Ηρακλείου που δημιουργήθηκετότε. Στις ανακοινώσεις τους όλοι αναφέρουν ότι «το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρον είναι αναμφισβητήτως το μυθολογούμενο», όπως θα δούμε πιο κάτω.

 

Σημειώνεται επίσης ότι:

Α) Ο Νομάρχης Λασιθίου επί Κρητικής Πολιτείας κ. Γ. Μυλογιαννάκης στην από 7/6/1900 έκθεσή του προς την Κυβέρνηση, την Ανωτέρα Διοίκηση επί των Εσωτερικών της Κρητικής Πολιτείας, σχετικά με τις ανασκαφές στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο, γράφει: «παλιότερα εξήχθησαν εκ του σπηλαίου φορτία ολόκληρα αγαλματιδίων βοών και άλλων αντικειμένων άτινα επωλήθηκαν εις την αγορά του Ηρακλείου ως χαλκός αντί τεσσάρων γροσίων την οκάν». (Επίσημη Εφημερίδα Κρητικής Πολιτείας, Τεύχος Β’ , αριθ. 1, έτος 1900, Βλέπε και εφημερίδα η Δίκτη, αρ. φύλλου 143/1989)

Β) Η Kνωσός και το Δικταίο άντρο δεν ανακαλύφτηκαν από τους  Evans και Όγκαρθ, όπως κακώς λέγεται από μερικούς, αφού το που βρίσκονταν αυτά ήταν κάτι πασίγνωστο, όπως θα δούμε κάτω..

 

 

4. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ HOGARTH ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Οι Δ/ντής της Βρετανικής (Αρχαιολογικής) Σχολής Αθηνών D. G. Hogarth, σχετικά με τις ανασκαφές και που έκανε και τον λόγο που τον έκανε να πάει στο Δικταίο άντρο, αναφέρει τα εξής στα ετήσια πρακτικά της Βρετανικής Σχολής Αθηνών  (Annual of  British School at Athens) έτους 1898-1899, βλέπε και D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» (1901):

 «Το μεγάλο διπλό σπήλαιο που βρίσκεται στο νότιο-δυτικό μέρος και  500 πόδια ψηλότερα από το χωριό Ψυχρό , ένα χωριό της ορεινής πεδιάδας (του Οροπεδίου) Λασιθίου στην Κρήτη, είχε καταστεί από καιρό γνωστό στην Ευρώπη πως περιείχε πολύτιμα αφιερώματα, τα οποία είχαν ανακαλύψει το 1883 οι χωρικοί που το χρησιμοποιούσαν ως μαντρί αιγών, καθώς και για περιστεριώνες. Εξ αιτίας του θορύβου που προκάλεσε το γεγονός αυτό δημιουργήθηκε ανησυχία στην Ευρώπη  για την τύχη  των εν λόγω ανεκτίμητης αξίας  αφιερωμάτων,  επειδή την εποχή αυτή στην Κρήτη επικρατούσε αστάθεια  λόγω των επαναστάσεων των Κρητών για την ελευθερία τους. Προ αυτού μπόρεσαν να πάνε εκεί το έτος 1886 ο Dr Ι Χατζιδάκις με τον Ιταλό προφέσορα F. Halbherr. Η αποστολή τους ήταν να διασώσουν όσα αφιερώματα μπορούσαν από τα χέρια των χωρικών και επ ευκαιρία  να ερευνήσουν τα ερείπια του βωμού που υπήρχε έξω από το σπήλαιο. Μετά την αναχώρησή τους από εκεί οι χωρικοί  συνέχιζαν να βγάζουν μέσα από το σπήλαιο αφιερώματα,  πολλά των οποίων αγόρασε από τους εμπόρους ο Άγγλος  Sir Arthur John Evans το 1894. Το 1895 ο  Α. Evans μαζί με τον  κ. J. L. Myres εξερεύνησαν το σπήλαιο, οποίοι το 1896 ανακάλυψαν εκεί τμήμα Τράπεζας Σπονδών  που πάνω του ήταν χαραγμένα γράμματα με Γραμμική Γραφή Β’. Ακολούθως πήγε εκεί ο  αρχαιολόγος Mons J. Demargne της Γαλλικής Σχολής Αθηνών το 1897 και ο Δ/ντής της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών David George Hogarth το 1898. Ο Hogarth  έκανε  εκεί ανασκαφές τα έτη 1898-1899 και βρήκε ένα μικρό κυκλώπειο τείχος, ερείπια τεμένους,  πέτρινα τμήματα τράπεζας προσφορών,   250 χάλκινα ειδώλια, αντικείμενα  από χρυσό και ελεφαντόδοντο , χρυσό και ασημένιο στεφάνι, ασπίδες, κύπελλα και πήλινα αντικείμενα μεταφοράς προσφορών κ.α. Μάλιστα πριν φύγει από την Κρήτη παρέδωσε  550 αντικείμενα στο Μουσείο Ηρακλείου». (Annual of  British School at Athens 1898-1899 και D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» 1901, μετάφραση Δρ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρίας Σακελάρη)

 

 

 

 

Dictaean Cave, foto Myres

ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΤΟ ΨΥΧΡΟ, 1893. Φωτογραφία του Βρετανού αρχαιολόγου John Linton Myres το 1893., που μαζί με τον επίσης Βρετανό αρχαιολόγο Arthur Evans είχαν έρθει στην Κρήτη πριν από το 1893, δηλαδή επι Τουρκοκρατίας ακόμη στην Κρήτη, και ανέσκαψαν το Δικταίο Άντρο και μετά και επ ευκαιρία την Κνωσό και αυτό επειδή είχε ακουστεί στην Ευρώπη ότι οι Τούρκοι είχαν βρει μέσα στο Δικταίο άντρο ανεκτίμητους πολύτιμους λίθους και χρυσά αφιερώματα, ακόμη και ένα βωμό από μετεωρίτη (βαίτυλο). Κάποια από αυτά βρίσκονται σήμερα στο Ashmolean Museum της (Οξφόρδης) Αγγλίας.

 

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ HOGARTH KAI DAWKINS ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Οι Δ/ντής της Βρετανικής (Αρχαιολογικής) Σχολής Αθηνών D. G. Hogarth με τον καθηγητή ανθρωπολόγο R. M. Dawkins,  μετά τις ανασκαφές που διενήργησαν το 1898 – 1899, δηλαδή επι εποχής Κρητικής Πολιτείας,  στο Δικταίο Άντρο,  έκαναν την πιο κάτω ανακοίνωση στο Λονδίνο, η οποία δημοσιεύτηκε στην Εστία στις 22/5/1902 και  έχει τίτλο:

543689_389000237798440_100000654003621_1225088_569988523_n

<<ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΑΓΓΛΩΝ ΣΟΦΩΝ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟΝ ΟΠΟΥ ΕΓΕΝΝΗΘΗ Ο ΖΕΥΣ: Νέας ανακοινώσεις έκαμαν την παρελθούσαν εβδομάδα εις το Ανθρωπολογικόν Ινστιτούτον του Λονδίνου οι Άγγλοι σοφοί Χόγγαρθ και Δώκινς περί των ευρημάτων, τα οποία ανεσκάφησαν εις το Δικταίον Άντρον της Κρήτης. Ο κ. Χόγγαρθ είπεν, ότι το Άντρον εκείνο είνε αναμφισβητήτως το μυθολογούμενον, ότι εκεί εγεννήθη ο Ζευς, ευρίσκεται δε παρά την κοίτην μιας λίμνης ξηρανθείσης, ήτις είχεν υπόγειον διέξοδον. Πλούσια ήταν τα ευρήματα του Άντρου, αλλά σχεδόν όλα μεταγενέστερα της Μυκηναϊκής ή της προμυκηναϊκής εποχής. Τα ευρεθέντα κρανία ήσαν από τα εκεί θυσιαζόμενα ζώα. Απεκαλύφθησαν δε και πολλά αντικείμενα της Λιθίνης εποχής, συμβολικαί πελέκεις μικρότεροι των τότε εν χρήσει, εις ογκώδης μυκηναϊκός τοίχος και ολίγα τινα δείγματα της ελληνικής και ρωμαϊκής εποχής. Ο καθηγητής Δώκινς, πλην των γεωλογικών ανακοινώσεων του περί του σπηλαίου, παρουσίασε δείγματα κρανίων και κεράτων, μεταξύ των οποίων εν κρανίον βοός, όμοιον του οποίου φαίνεται δεν υπάρχει εις τον κόσμον. Ο Άγγλος καθηγητής φρονεί, ότι πρέπει να καταταχθή εις ειδικόν είδος κερασφόρων, εις το οποίον έδωκε το όνομα βούς Κρητικός. Παρουσίασε και εν άλλο κρανίον ανήκον εις κάπρον κατοικίδιον. Η διατήρησις των κρανίων τούτων χάριν διακοσμητικών σκοπών αποδεικνύει πολύ το νεωτεριστικόν εις τους προϊστορικούς εκείνους χρόνους και ότι κατά την εποχήν εκείνην τα θύματα ήσαν αίγες, κάπροι και βόες. Αλλά ποία ήτο ακριβώς η εποχή δεν κατωρθώθη να εξακριβωθή. Απεδείχθη μόνον ότι πλην του Διός ελατρεύετο εις το Άντρον εκείνο άλλη τις θεότης, η Αφροδίτη ίσως. Εις την άκραν του Άντρου, εντός δύο σπηλαίων, ευρέθησαν ανθρώπινα οστά και τάφοι προϊστορικής εποχής, ως οι ευρεθέντες εις τας νήσους του Αιγαίου. Εις τάφος ήτο σχεδόν άθικτος και περιείχεν εν νέον είδος αγγείου κανονικώτερον από τα Νεολιθικά αγγεία. Υπό ανθρωπολογικήν έποψιν εξεταζόμενα τα ευρεθέντα ανθρώπινα κρανία παρουσιάζουν καταπληκτικώς μικρούς οδόντας, τινές των οποίων είνε εφθαρμένοι· απόδειξις ότι ανήκον εις ανθρώπους πολύ προωδευμένους εις τον πολιτισμόν. Ομοιάζουν δε προς τα παλαιότατα των ευρεθέντων εις την Αττικήν και την Μικράν Ασίαν. Οι πάλαι ποτέ ιδιοκτήται των φαίνονται συγγενεύοντες προς την φυλήν των Ιβήρων, την μακροκέφαλον, μικρόσωμον, μελανόκομον και μη υπαγομένη εις την μεγάλην Αρείαν φυλήν. Τα κρανία εκείνα, ως και η ανάρτησις των κρανίων των θυμάτων κρίνεται ως απόδειξις της υπάρξεως προαρειανού πολιτισμού εις την Κρήτην, ως και της στενής επικοινωνίας αυτής με την Αίγυπτον, καθ’ εποχήν αναγομένην εις το 5000 έτος προ Χριστού>>.  (Δημοσιευμα στην Εστία, αρ. φύλ. 82, 22.05.1902: 3, βλέπε επίσης:  Prehistoric skulls in the Dictaean Cave  Estia, 22/05/1902, Dawkins, Richard McGillivray Related Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland).

 

 

ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ARTHUR  J. EVANS ΓΙΑ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

 Ο Άγγλος Δ/ντης του Ashmolean Museum της Οξφόρδης Sir Arthur John Evans και ο άνθρωπος που ανέσκαψε την Κνωσό  στο σύγγραμμά του «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script»'J.H.S. (1897)  αναφέρει:

 «Το μέρος που βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών (Libation Table) που φέρει επιγραφή με γράμματα Γραμμικής Γραφής  είναι η μεγάλη σπηλιά στο κρημνώδες βουνό Lasethi, πάνω από το χωριό Ψυχρό, η οποία (σπηλια) πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί με το Δικταίο Άντρο των Λύττιων παραδόσεων. Βρίσκεται μόνο τέσσερις και μισή ώρες μακριά από το χώρο της πόλης Λύττου και αυτή, σύμφωνα με  τον Ησίοδο, ήταν η γενέτειρα του Δία, κάτι που βεβαιώνεται και από τα λείψανα των αναθηματικών που ανακαλύφθηκαν εκεί σε αφθονία, πρβ: «The scene of this discovery (of libation table from Dictaean Cave ) was the great cave on the steep of Mount Lasethi, above the village of Psychro, which must certainly be identified with the Diktaion Antron of the Lyttian traditions. It lies, in fact, only four and a half hours distant from the site of Lyttos, with which it was connected over a low mountain pass by what appears to have been a very ancient midline. This cave, according to the Lyttian legend preserved by Hesiod, was the birthplace of Zeus, and the votive relics discovered I extraordinary abundance attest, in fact, the existence there of a cult identical with that of  the Cave of Zeus on Mount Ida». (Arthur Evans  «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script», 1897)

Ο Arthur Evans στο σύγγραμμά του «Mycenaean Tree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations» (1901) αναφέρει ότι: Στο κάτω μέρος του στρώματος των αναθηματικών του σπηλαίου της Δίκτης (Diktaean Cave) βρέθηκε Τράπεζα Σπονδών από στεατίτη, για την οποία ο ίδιος έχει γράψει ιδιαίτερο άρθρο (βλέπε πιο πριν) και η ενδελεχής εξερεύνηση του σπηλαίου που έγινε (το 1898-1899) από τον κ. G. D.  Hogarth  εξ ονόματος της Βρετανικής Σχολής Αθηνών έχει αποδείξει αδιαμφισβήτητα ότι οι παλιές παραδόσεις για τον τόπο γέννησης και το μαντευτικό ιερό του Κρητικού Δία  συνδέονται με αυτό το σημείο (= εκείνο όπου βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών), πρβ: «In the steatite libation-table found at the bottom of the votive stratum of the Diktaean Cave …… The thorough exploration of this cave, now carried out by Mr. D. G. Hogarth, on behalf of the British School at Athens, has conclusively proved that the old traditions of the birth-place and oracular shrine of the Cretan Zeus attached themselves to this spot».

 Αναφέρει επίσης ότι: Η απομάκρυνση με ανατινάξεις των πεσμένων βράχων στο επάνω μέρος του σπηλαίου Diktaean  αποκάλυψαν θυσιαστήριο και τέμενος που κάλυπτε ένα αποθέτη περίπου επτά μέτρα βάθος, ενώ ο χαρακτήρας της θεότητας που λατρευόταν υποδεικνυόταν επαρκώς από το μεγάλο αριθμό των αναθηματικών διπλών πελέκεων στο εσωτερικό ιερό. Οι διπλοί πελέκεις που βρέθηκαν εδώ μπορεί όντως να ενσωματώνουν την παρουσία του ίδιου του Θεού. Πραγματική εικόνα του σε ανθρωπόμορφο σχήμα δεν ήταν απαραίτητη στη θρησκεία της εποχής εκείνης. Η πρόσφατη εξερεύνηση του εσωτερικού ιερού του σπηλαίου  παρείχε  μια ενδιαφέρουσα ανακάλυψη που μπορεί να διαφωτίσει τη μυκηναϊκή λατρεία των κιόνων στην πιο πρωτόγονη και νατουραλιστική μορφή. Στον κάτω θόλο του σπηλαίου και ιδιαίτερα πάνω  από τα νερά της υπόγειας πισίνας, υψώνεται ένα δάσος από κολώνες σταλακτιτών στις ρωγμές των οποίων ο κ. Hogarth βρήκε εκατοντάδες χάλκινα αναθήματα και ανάμεσά τους μια ποσότητα διπλών πελέκεων , τα ειδικά εμβλήματα του Δία, που δηλώνουν την ειδική αφιέρωση στον Κρητικό Δία και ότι οι κολώνες των σταλαγμιτών στο ιερό αυτό σπήλαιο θεωρούνταν ως  baetylic μορφές  (βλέπε πιο κάτω) της θεότητας και το σπήλαιο το τέμενος τους. Μερικοί από τους κοντούς σταλαγμιτικούς σχηματισμούς, τα Άγια των Αγίων, είναι τέλεια αντιπροσώπευση ομφαλικού τύπου και ίσως συμπληρώνουν την αληθή εξήγηση της καταγωγής αυτής της φόρμας των ιερών λίθων.   H ειδική καταλληλότητα επισημάνθηκε από μια τέτοια τελετή στην περίπτωση του ιερού του Σπηλαίου του βρέφους Δία, όπου, σύμφωνα με το μύθο, είχε τραφεί από τις Νύμφες με αναμεμειγμένο γάλα και μέλι.

 

Psychro - Diktean Cave

(Arthur John Evans: Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete Volume I, 1909)

 

Table offerind of Dictean Cave
Η Τράπεζα Προσφορών  του Δικταίου ΄Αντρου από βαίτυλο (restored:  A. J.  Evans «MycenaeanTree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations»)

 

Ο Arthur J. Evans στο σύγγραμμά του «Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete (Volume I) , 1909 αναφέρει ότι στο κρημνώδες βουνό Lasethi (Λασίθι), η μεσουράνια μάζα της αρχαίας Δίκτης (Dicta),   πάνω από το Ψυχρό και τέσσερεις ώρες διαδρομή με το μουλάρι (ημίονο) από την αρχαία Λύττο, ανοίγει ένα μεγάλο σπήλαιο, το οποίο, από τα άφθονα λείψανα των αναθηματικών και των θυσιών αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν μέσα σε αυτό, αποδεικνύεται ότι είναι το κύριο, το πρωτο ιερό της προϊστορικής λατρείας του νησιού (της Κρήτης).  Εκεί πράγματι με μικρή αμφιβολία ήταν  το Diktaion Antron της Λύττιας παράδοσης όπου, σύμφωνα με το μύθο που διατήρησε ο Ησίοδος,  η Ρέα κατέφυγε και γέννησε τον Κρητικό Δία Τον Απρίλιο του 1896 στο «Atrium» του Σπηλαίου,  βρέθηκε μέρος πλάκας τράπεζας (προσφορών/σπονδών ) από μαύρο στεατίτη που είχε τρεία ρηχά κύπελλα (κοιλότητες) για τις σπονδές και η οποία είχε σε κάθε γωνία τέσσερα στηρίγματα και ένα κονικό και μεγαλύτερο στο κέντρο, ο ιερός πυλώνας, που πρέπει να χρονολογείται στο πρώτο μέρος της δεύτερης χιλιετίας πριν από την εποχή μας, πρβ:

«On the steep of Mt. Lasethi, the culminating mass of the ancient Dicta, above the village of Psychro, and about four hours' mule journey from the site of the ancient Lyttos, opens a great cave, which, from the abundant remains of votive and sacrificial objects discovered within it, had been evidently a principal sanctuary of the prehistoric cult of the island. There can indeed be little doubt that this was the Diktaion Antron of the Lyttian traditions, whither, according to the legend preserved by Hesiod, Rhea took refuge to give birth to the Cretan Zeus. Rhea, as we now know, represents the great Nature-Goddess of Minoan Crete, part of whose mythic being was also perpetuated under later titles as Artemis Dictynna, the ' Sweet Virgin ' Britomartis, the mysterious Aphaia, and Aphrodite Ariadne. With this great Minoan Goddess seems to have been associated a youthful male divinity, later identified by the Greeks with the Cretan Zeus»….. In April, 1896, I obtained, from beneath a prehistoric sacrificial stratum, covering the vast 'Atrium' of the Cave, part of the black steatite slab of a table that had been provided with three shallow cup-like cavities for libations. It had possessed four corner supports, and a larger central prominence below proved that it had been placed upon the top of a sacred cone or pillar in the manner shown in Fig. 7…».(Arthur John Evans: Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete Volume I, 1909)

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Παρατηρώντας το στόμιο του σπηλαίου Ψυχρού η Δικταιο Άντρο βλέπουμε ότι αυτό φαίνεται να έχει  δημιουργηθεί από κάποια πέτρα (βαιτυλο) που έριξε εκεί ο θεός Ουρανός, όταν επρόκειτο να πάει εκεί η κόρη του Ρέα προκειμενου να γεννήσει κρυφά το Δία. Ο Arthur. J. Evans χαρακτηρίζει βαιτυλική την Τράπεζα Σπονδών που βρέθηκε στο σπήλαιο Diktaean  («Baetylic Table of Offering from Dikraean Cave), δηλ. φτιαγμένη από τον ιερό λίθο (βαίτυλο) που έπεσε εκεί από τον ουρανό. Βαίτυλος σημαίνει: «Βαίτυλος και βαιτύλιον, μετεωρικός λίθος θεωρούμενος ιερός ως πεσών εκ του ουρανού» (Δαμάσκιος. εν Φωτ. Βιβλ. σ. 348. 10 και 28). Στους Σημίτες (Φοίνικες κ.α.) η λέξη  «bethel», λέει ο Evans,  σημαίνει το σπίτι του θεού, δηλ. θεωρεί αυτή τη λέξη σύνθετη από τις λέξεις Βeth  (= σπίτι)  και ΕL (= Θεός). 

2) Στους αρχαίους Έλληνες «Βαίτυλ(λ)ος ονομαζόταν  ο λίθος που πήρε η θεά Ρέα έξω από το Δικταίο Άντρο και αφού τον σπαργάνωσε με βαίτη (= προβιά προβάτου, πρωτόγονη πάνα) τον έδωσε να τον φάει ο Κρόνος (Ησίοδος, Θεογονία 485) αντί του Δία (δηλ. Βαιτυλος  = βαίτη + λάας > λίθος) και που το λίθο αυτό ξέρασε στον Παρνασσό, πρβ: «Βαίτυλος»: Λίθος γινόμενος κατά τον Λίβανον το όρος της Ηλιουπόλεως. Βαίτυλος δε εκλήθη και ο λίθος, ον αντί Διός ο Κρόνος κατέπιεν. Είρηται δε, ότι η Ρέα βαίτη αιγός σπαργανώσασα τω Κρόνω δέδωκε· βαίτη δε σημαίνει την διφθέραν. Και παρά το βαίτη βαίτηλος. <Βαίτη>, στέγαστρον προβάτειον ή αίγειον>  ( Ησύχιος και Μέγα Ετυμολογικόν  Λεξικό). «Βαίτυλος» = dictus fuit Lapis ille, qui saturno pro Jove porrectus fuit, Hesych. Etym. Quoque ita tradit dictum fuisse Saxum, qod Saturnus pro Jove devoravitQ sic vero appellatum esse ipsum» THES. LINC, GRE. TOM 2 PASC I. (Thesaurus Graecae Linguae ab Henrico Stephano, PARISSIIS, 1833). Ο Παυσανίας (10.24.6) αναφέρει ότι κοντά στον τάφο του Νεοπτόλεμου, στους Δελφούς, είδε μια πέτρα, όχι μεγάλη, που οι κάτοικοι κάθε μέρα την άλειφαν με λάδι, πιστεύοντας ότι ήταν ή πέτρα που σπαργάνωσε ή Ρέα και την έδωσε στον Κρόνο να την καταπιεί αντί για το Δία.

 

 

5. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

 

Α. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ ΤΗΣ ΚΝΩΣΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Πολλοί ισχυρίζονται ότι η Κνωσός ανακαλύφθηκε από τον Evans και το Δικταίο άντρο  από τον Hogarth επί Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912),  κάτι που δεν είναι αληθές, γιατί:

Α) Η Κνωσός αφενός δεν εξαφανίστηκε ποτέ και αφετέρου πρώτα την ανέσκαψε ο Μίνως Καλοκαιρινός επί Τουρκοκρατίας, όμως πρόχειρα, γιατί τότε είχαμε ακόμη τουρκοκρατία, και μετά το έργο του Καλοκαιρινού συνέχισε ο Εβανς.  Ο Ι. Κονδυλάκης, σχετικά με την Κνωσσό, λέει:   «Ολίγον προς ανατολάς της Φορτέτσας έκειτο η αρχαία πόλις Κνωσσός· αλλʼ ελάχιστα ερείπια σώζονται επί της τοποθεσίας αύτης, διότι οι Σαρακηνοί και οι Ενετοί εχρησιμοποίησαν τα λείψαντα αυτής προς ανέγερσιν και ωχύρωσιν του Χάνδακος….( Ιωάννης Κονδυλάκης, «Το Ηράκλειο,  «Εστία» 1891) .

Β) Το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο αφενός έχει πολύ μεγάλο φυσικό άνοιγμα , άρα είναι και ανόητο να λέμε ότι το ανακαλύφτηκε και αφετέρου γι αυτό υπάρχουν δημοσιευματα ήδη επι εποχής Ενετοκρατίας και Τουρκοκτρατίας που λένε ότι σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο είναι αυτό που γεννήθηκε ο Δίας.  Απλά το 1883 έγινε η σύληση - λεηλασία των αφιερωμάτων του, όπως θα δούμε πιο κάτω,  και προ αυτού τότε κατέφτασαν εκεί και το ανάσκαψαν, όμως πρόχειρα, γιατί τότε είχαμε τουρκοκρατία, ο Ιωσήφ Χατζιδάκις με το Γερμανό αρχαιολόγο F. Halbherr  Ακολούθως, το 1896 – 1898, περίοδο που ακόμη οι Κρήτες μάχονταν για την ελευθερία τους, το ανάσκαψε ο Χόγκαρθ.

Γ) Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις, ο Έβανς, ο Χόγκαρθ κ.α. ήρθαν στην Κρήτη μετα το το 1883 , επειδή, όπως προαναφέραμε, διαδόθηκε ότι έγινε σύλληση των αφιερωμάτων του Δικταίου άντρου  και ήθελαν να τα αγοράσουν, καθώς και να ανασκάψουν εκεί και να βρουν τυχόν άλλα αφιερώματα, όπως θα δούμε πιο κάτω.  Ο Evans ήρθε για πρώτη φορά στην Κρήτη επί Τουρκοκρατίας, το 1894 (η Κρήτη ελευθερώθηκε το 1898), όμως πιο πριν, το 1896, ειχε στείλει εκεί τους  συνεργάτες του: D. Mackenzie, D. Hogarth, A. Wace κ.α. Ο Εβανς έκανε και μικρή ανασκαφή το 1894 στο Δικταίο άντρο και μετά την απελευθέρωση της νήσου, το 1900, ανάσκαψε την Κνωσό.

 

Β. Η  ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ

 

Μετά το 1883, δηλαδή μετά που διαδόθηκε η σύληση - λεηλασία του Δικταίου άντρου, όπως είδαμε πιο πριν να λένε στις αφηγήσεις τους οι Χόγκαρθ, Εβανς κ.α., ο γιατρός και τότε πρόεδρος της καλούμενης «Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας» του Ηρακλείου (Χάνδακα) Ιωσήφ Χατζιδάκις  άρχισε τη να κάνει συλλογή αρχαιοτήτων με σκοπό να τα διασώσει. Ακολούθως, μετά την απελευθέρωση της Κρήτης κατά το 1898,  και με πρωτοβουλία του ίδιου Συλλόγου ψηφίσθηκε ειδικός αρχαιολογικός νόμος και συνάμα καταρτίστηκε η  Αρχαιολογική Υπηρεσία Κρητικής Πολιτείας με πρώτο Έφορο Αρχαιοτήτων τον πρόεδρό της Φιλεκπαιδευτικής Ιωσήφ Χατζιδάκι,  η οποία μετά ίδρυσε το Μουσείο Ηρακλείου και τα επίσημα εγκαίνια του οποίου έγιναν το 1912.  Τα πρώτα και σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα που στέγασε το εν λόγω Μουσείο ήταν από το Δικταίο άντρο (βλέπε και «Οδηγός Μουσείου Ηρακλείου», υπό Στεφάνου Α. Ξανθουδίδου, 1909)

Από τις ίδιες πηγές προκύπτει και ότι δεν είναι αληθές ότι με την αυγή του 20ου αιώνα, λίγο μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τον τουρκικό ζυγό, στο νησί άρχισαν συστηματικές ανασκαφές από την τότε συσταθείσα Αρχαιολογική Υπηρεσία Κρητικής Πολιτείας, προκειμένου να έλθουν στο φως όλα τα στοιχεία του αρχαίου πολιτισμού που περιέγραφαν οι κλασικοί συγγραφείς και τα οποία ο χρόνος είχε κρύψει καλά μέσα στην κρητική γη, όπως λένε μερικοί αρχαιολόγοι. Απλά τότε και εξ αφορμής της σύλησης του Δικταίου άντρου, δημιουργήθηκε η Αρχαιολογία Κρήτης, η οποία σταμάτησε αρκετά τη λεηλασία των κρητικών αρχαιοτήτων από τους αρχαιοκάπηλους και συνάμα έγινε μεγάλη προσπάθεια για την ανεύρεση, διάσωση, στέγαση, μελέτη κλπ των εναπομεινάντων  κρητικών μνημείων.

 

Γ. ΟΙ ΕΦΟΡΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΙ ΛΕΝΕ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΚΛΠ

 

Πρώτος Έφορος (Προιστάμενος) της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας της Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912)  ήταν αρχικά ο Ιωσήφ Χατζιδάκης και μετά ο Στέφανος Ξανθουδίδης.  Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις (Μήλος 1845 - Κρήτη 1936), ήδη πριν αναλάβει καθήκοντα Εφόρου,  είχε εκδόσει το 1881 στην Ερμούπολη της Σύρου ένα βιβλίο με τον τίτλο  «Περιήγησις εις Κρήτην» (Ερμούπολις 1881), στο οποίο αναφέρει ότι το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο είναι αυτό που κατά τη μυθολογία η Ρέα γέννησε το Δία και από το χορό που χόρευαν εκεί οι Κουρήτες κατά τη στιγμή της γέννησης του Δία κατάγονται οι κρητικοί χοροί, πρβ: «Ο Βελών (Pierre Belon , γάλλος φυσιοδίφης, που επισκέφθηκε την Κρήτη το 1548), περιηγηθείς την Κρήτη εν έτει 1550, είδε τους Σφακιώτας φέροντας έτι τόξα, φαρέτρας και βέλη. Νυν φέρουσι ταύτα μόνον εν εορταίς, ότε ένοπλοι και περιβεβλημένοι την παλαιάν ενδυμασία των χορεύουσι την Πυρρίχη, ως περιγράφουσι οι παλαιοί τον πολεμικόν χορόν. Τον χορόν τούτον χορεύουσι μέχρι σήμερον ένοπλοι πανταχού της Κρήτης, καλούντες αυτόν πηδηκτόν ή σούσταν, εν Ηρακλείω δε Μαλεβυζιώτικον, διότι εν Μαλεβυζίω ιδίως εν των ανατολικών επαρχιών χορεύουσιν αυτόν κανονικώτατα. Ανάγεται δε η αρχή του εις τους μυθικούς χρόνους.  Κατά την μυθολογίαν ότε η Ρέα έτικτεν εντός σπηλαίου επι της Δίκτης τον Δία οι Κουρήτες εχόρευον περί το σπήλαιον κρούοντες τα όπλα των , ίνα δια θορύβου τούτου αποκρύψωσι τας κραυγάς της τεκτούσης, και κατόπιν τους κλαυθμυρισμούς του βρέφους από του Κρόνου όστις είχε την συνήθεια να κατατρώγη τα τέκνα του, και ούτως εσώθη ο Ζευς. (Ιωσήφ Χατζιδάκης «Περιήγησις εις Κρήτη», Ερμούπολις 1881).

Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις λίγο μετά που ανέλαβε καθήκοντα Εφόρου Αρχαιοτήτων  της Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912) στην  έκθεση λογοδοσίας που έκανε, σχετικά με τις ανασκαφές που έκανε η υπηρεσία του, αναφέρει ότι το «παρά το χωρίον Ψυχρό του Λασηθίου σπηλαίω» είναι «το πεφημισμένον ιερόν του Δία Δικταίον Αντρον», ενώ δεν αναφέρει ότι στον Ψηλορελίτη  υπάρχει σπήλαιο που εκεί γεννήθηκε ή ανατραφηκε ο Δίας, πρβ:  «….Ο αυτός ( ο αρχαιολόγος D. Hogarth) επεχείρησεν ανασκαφήν και εν τω παρά το χωρίον Ψυχρό του Λασηθίου σπηλαίω, όπερ οι κ.κ. Αλμπερ και Χατζιδάκις ερευνήσαντες προ ετών δι’ ολίγων εργατών είχον αναγνωρίση ως το πεφημισμένον ιερόν του Δία Δικταίον Αντρον. Εν τω άντρω τούτω ο κ. Hogarth ανεκάλυψε πηλίνας κόρας με πολυχρωμίαν εποχής, άλλας τοιαύτας χαλκάς, μικρόν χαλκούν άρμα, εις ο παραδόξως εισίν εζευγμένοι βούς και κριός, εγχειρίδια, διπλούς πελέκεις και ξίφη χαλκά. Του ενός τούτων η λαβή κοσμείται δια μικράς χαλκής κεφαλής ανθρώπου αρχαϊκής τέχνης. Συν τούτοις δε πρωτοφανή το σχήμα Μηκυναϊκά αγγεία. Πλήν τούτων δε πόρπας και σφονδύλια και άλλα μικρά πράγματα, οίον λαβίδας αποψιλωτικάς, καρφίδας, βελόνας εκ χαλκού, εξ οστού και εκ λίθου. Μια των πορπών είναι ενδιαφέρουσα, διότι εις το πλατύ αυτής μέρος φέρει παράστασιν λέοντος κατασπαράσσοντος ταύρον. Είναι δε περίεργον ότι πολλά των ευρημάτων τούτων απετέλουν τον πυρήνα σταλακτιτών, ούς θραύοντες εξήγον ταύτα. Μεταξύ των ευρημάτων του Ψυχρού διαπρέπει μεγάλη γαλόπετρα εκ γαδείτου λίθου φέρουσα εγγεγλυμμένον λέοντα σπαράσσοντα ταύρον και υπό τούτον αίγαγρον και τρία Κρητικά γράμματα….» (Ιωσήφ Χατζιδάκις, «Αρχαιολογικαί έρευναι εν Κρήτη», 1900)

Όταν το 1884 βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα σε ένα σπήλαιο στη Νίδα του Ψηλορείτη που μέχρι τότε λεγόταν «Σπήλιος Νίδας», ο Ιωσηφ Χατζιδάκις ανακοίνωσε τα εξης: «Εν έτει 1884 ολίγους μήνας αφ’ ότου ο Σύλλογος ( Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Ηρακλείου επι εποχής Τουρκοκρατίας) ανέλαβε την περισυλλογήν των κρητικών αρχαιοτήτων, ποιμήν εξ Ανωγείων Μυλοποτάμου ονομαζόμενος Γεώργιος Μουσάς σκαλίζων δια της ράβδου του εντός του Ιδαίου Άντρου, όπερ και μέχρι σήμερον λέγεται Σπήλιος Νίδας εξέδωσε ολίγα γαστρία παράξενα, ως έλεγε, και χαλκά τινά πράγματα και έν αργυρούν νόμισμα (Τετράδραχμο Χερσονήσου)……. Ο Σύλλογος ωνόμασεν επιτροπήν δια την εκτελεσιν της ανασκαφής τον καθηγητήν Φ. Αλπερτ, τον Ιωσήφ Χατζιδάκη, και τον καθηγητήν Γ. Αεράκην εξ Ανωγείων, έχοντα πολλήν επιρροήν επί των συγχωριανών του……… Και μόνη η ανακάλυψις των ιδαίων ευρημάτων και η επιβεβαίωσις του άντρου, εν ω ελατρεύετο ο Ζευς, θα ηδύνατο να αποτελέσωσι μεγάλι δόξαν δ’ οιονδήποτε ίδρυμα. Ο Σύλλογος Ηρακλείου απέσπασε τα συγχαρητήρια και την εκτίμησιν όλου του πολιτισμένου. Πλήρη βεβαιότητα ότι το Ιδαίον τούτο Άντρο είναι πραγματικώς το περιλάλητον Ιδαίον Άντρο του Ιδαίου Διός παρέχει μικρά τις πήλινη πινακίς ευρεθείσα κατά την ανασκαφήν και έχουσα χαραγμένη την επιγραφήν «Διί Ιδαίω ευχήν Αστηρ Αλεξάνδρου» (Ιωσήφ Χατζιδάκης, «Ιστορία του Κρητικού Μουσείου και των αρχαιολογικών ερευνών εν Κρήτη», 1931)

Ο Στέφανος Ξανθουδίδης (1864 – 1928) εξέδωσε  το 1909 τον «Οδηγό Μουσείου Ηρακλείου» και ένα βιβλίο με τον τίτλο «Επίτομος Ιστορία Κρήτης¨ στα οποία αναφέρει επακριβώς τα εξής:

<< ΟΔΗΓΟΣ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΥΠΟ ΣΤΕΦ. ΞΑΝΘΟΥΔΙΔΟΥ ΕΦΟΡΟΥ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ.  Η πρώτη αρχή συλλογής αρχαιοτήτων εγένετο από του εν Ηρακλείου «Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου, από του έτους 1883, ότε εξελέγη πρόεδρος αυτού ο Ιωσήφ Χατζιδάκις…. Μετά την απελευθέρωση της νήσου κατά το 1898 τη πρωτοβουλία πάλι του Συλλόγου εψηφίσθη ειδικός νόμος αρχαιολογικός και κατηρτίσθη επισήμως πλέον αρχαιολογική υπηρεσία εν τη νήσω υπο της Κρητικής Πολιτείας…….

Δικταίον Αντρον (Σπήλαιο Ψυχρού). Προσθήκη τοίχου 1. Η εν τω παναρχαίω τούτων ιερώ άντρω, όπου κατά την Ελληνική μυθολογίαν η Ρέα εγέννησε και απέκρυψε τον Δία, ανασκαφή εγενετο κατά το 1900 υπό του τότε διευθυντού της εν Αθήναις Αγγλικής αρχαιολογικής Σχολής κ. Hogarth. Τα ευρεθέντα είναι αναθήματα Μινωικής εποχής, ήτοι χαλκά ειδώλια και ζώδια, λατρευτικοί διπλοί πέλεκεις, μαχαίρια, αιχμαί δοράτων, βέλη, πόρπαι, περόναι, έπειτα λίθινα αγγεία και σκεύη και τράπεζα προσφορών, πήλινα είδωλα και πήλινα αγγεία. Συνευρέθηκαν και τινα σιδηρά αντικείμενα και αγγεία ελληνικών χρόνων, εξ ου εικάζεται ότι η εν των σπηλαίω λατρεία εξηκολούθησε και κατά την ελληνικήν εποχήν, μολονότι το Ιδαίον άντρο (ιδε προσθήκας 86-88) συγκέντρωσε κατά την ελληνικήν εποχήν την λατρεία του Κρηταγενούς Διός και παρηυδόκισε το παλαιότερον Δικταίον…….. Προσθήκη τοίχου 85…... Ιδαίον Άντρον. Η ανασκαφή του Ιδαίου Άντρον εγενετο υπο του Συλλόγου και του κ. Φρειδερ. Αλμπερ κατά το 1894. Τα σπουδαιότατα ευρήματα της ανασκαφής ‘ησαν αναθήματα εις τον Κρηταγεννή Δία, ο οποίος κατά τη μυθολογία απεκρύβη υπό της μητρός Ρέας και ανετράφη εν των σπηλαίω τούτω ….(«Οδηγός Μουσείου Ηρακλείου υπό, Στεφάνου Α. Ξανθουδίδου, Εφόρου Αρχαιοτήτων εν Κρήτη 1909)

<<<Ζευς ο Κρηταγενής: Ο Κρόνος βασιλεύς του Ουρανού και της Γης ένεκα χρησμού προλέγοντος την εκθρόνισιν υπό τινος των τεκνων του κατέπινε τα εκ της Ρέας γεννώμενα τέκνα τους. Ότε όμως αυτή επρόκειτο να γεννήση τον Δία έδωκεν εις αυτόν και κατέπιε λίθον αντί του βρέφους το οποίον αφ ου εγέννησεν εν Δίκτη της Κρήτης τον απέκρυψαν εν τω σπηλαίω της Ίδης εκεί δε οι κορύβαντες και αι Νύμφαι ανέθρεψαν αυτό γαλουχούσαι δια της αιγός Αμάλθειας. Ούτως ανετράφη και ηνδρώθη ο κρηταγενής Ζευς, καταπολέμησε και εξεθρόνισε τον σκληρόν Κρόνον και κατέλαβεν αυτός τα σκήπτρα γεν’όμενος ο πατήρ ανδρών και θεών. Εβασίλευσεν ο Ζευς εν Κρήτη και κατά τους Κρήτας και απέθανε και ετάφη εις το παρά την Κνωσόν βουνόν των σημερινών Γιούχταν, εν ω οι άλλοι Έλληνες τον εθεώρησαν πατέρα των αθανάτων έχοντα την έδρα του εν Ολύμπω και εν τω Ουρανώ κακολογιούντες μάλιστα τους Κρήτας δια τον ασεβή περί αυτού λόγον……. Και στύλοι ιερείς υπήρχον και λίθοι τινές φυσικοί (βαίτυλοι) και δέντρα ή ελαία και η συκή και άλλα. Τόποι ίδιοι προς λατρείαν των θεών ήσαν τα φυσικά σπήλαια, όπως λ.χ. το Δικταίον άντρον (Σπήλαιον Ψυχρού), όπως ευρέθησαν αναθήματα Μεσαίας και Οψίμου Μινωικής εποχής και ττο σπήλαιον εις Πατσόν Αμαρίου.( «Επίτομος Ιστορία Κρήτης, υπό Στεφάνου Α. Ξανθουδίδου, Εφόρου Αρχαιοτήτων εν Κρήτη 1909)

 

 

ΔΩΣΕ ΘΑΡΟΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΑΤΗ …….

 

Παρατηρώντας τα ως άνω λεγόμενα από τους Ιωσήφ Χατζιδάκι και  Στ. Ξανθουδίδη βλέπουμε ότι και οι δυο λένε και μάλιστα με σαφήνεια και κατηγορηματικά ότι ο Δίας γεννήθηκε στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο.  Συνάμα ο  Ιωσήφ Χατζιδάκις λέει ότι  η ανακάλυψη των ευρημάτων στο Ιδαίο άντρο, που μέχρι τώρα ονομαζόταν «σπήλαιο Νίδας» (άρα η μετονομασία του σπηλαίου αυτού σε Ιδαίο έγινε τότε) επιβεβαιώνει μόνο ότι εκεί λατρεύονταν ο Δίας (« εν ω ελατρεύετο ο Ζευς»). Αντίθετα ο Στ. Ξανθουδίδης λέει,  και αυτά τα λέει μετά που έγινε αυτός Έφορος της Αρχαιολογίας Κρήτης, ότι, επειδή στο σπήλαιο της Νίδας ο  Φρειδερ. Αλμπερ κατά το 1894 βρήκε σπουδαιότατα αναθήματα αφιερωμένα στον Κρηταγεννή Δία, άρα ο Δίας αποκρύφτηκε από τη μητέρα του Ρέα και ανατράφηκε στο σπήλαιο αυτό και το μετονόμασε σε Ιδαίον άντρο!!Ακολούθως,  και εξ αιτίας αυτής της ενέργειας του Στ. Ξανθουδίδη, που στηρίζεται σε ψεύδη του Άλμπερ, όπως θα δούμε πιο κάτω, φτάσαμε σήμερα χωρίς κανένα άλλο στοιχείο να λέγεται από πολλούς – άκουσον-άκουσον - ότι ο Δίας όχι μόνο ανατράφηκε, αλλά και γεννήθηκε στον Ψηλορείτη!!   Και το ότι ο Στ. Ξανθουδίδης και όσοι τον πίστεψαν  (Σακελλαράκης κ.α.) κάνουν λάθος, προκύπτει  από τα εξής αδιάψεστα:

Α) Στα αρχαία κείμενα με την ονομασία «Ίδη» = δωρικά «Ίδα», απ’ όπου ιδαίος,α,ο κλπ   δε λέγεται  ο Ψηλορείτης ή τουλάχιστον μόνο αυτός, αλλά και οι κορυφές, τα όρη, η οροσειρά, εξ ου και «Ίδη ή Ιδαία όρη» τόσο της Μ. Ασίας (στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα), όσο και της Κρήτης ( τα όρη: η Δίκτη, η Ίδα ή Ιδαίον όρος ή Ψηλορείτης, η Πύτνα της Ιεράπυτνας, το όρος Διός ή Γιούχτας κλπ), που είχαν αφιερωθεί στην ιδαία μητέρα, τη θεά Ρέα ή άλλως Κυβέλη, τη μάνα του Δία, πρβ:  «Ίδη όρος υπάρχει στην Τρωάδα και στην Κρήτη. Δίκτη είναι τόπος στη Σκηψία και όρος στην Κρήτη. Λόφος της Ίδης είναι η Πύτνα, απ’ όπου και η Ιεράπυτνα η πόλη ……. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι……..» (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22). (Περισσότερα βλέπε «Το ψεύδος για τη γέννηση ή ανατροφή του Δία στον Ψηλορείτη»).

Και εκ του λόγου αυτού Ιδαίον άντρο ονομάζεται το κάθε σπήλαιο της Κρήτης και της Μ. Ασίας (στη Φρυγία) που βρίσκεται επι της οροσειράς Ίδης, που όμως όταν γίνεται λόγος για ανατροφή του Δία, αυτό ονομάζεται και «Δικταίον»  (Περισσότερα βλέπε «Η Ίδη ή Ιδαία όρη»)

Β) Δεν υπάρχει αρχαίος συγγραφέας που να αναφέρει ότι η Ρέα μετά τη γέννηση του Δία στο Δικταίο άντρο  τον μετέφερε από εκεί σε άλλο βουνό ή σε άλλο σπήλαιο για ανατροφή. Και δεν υπάρχει, γιατί αυτό θα ήταν παράλογο, αφού αυτό μπορούσε να το κάνει η Ρέα εξ αρχής.   Όλοι οι αρχαίοι συγγραφείς μιλούν ότι ο Δίας γεννήθηκε και ανατράφηκε σε άντρο της Δίκτης. Ο Ησίοδος στη Θεογονία, όπως και ο Απολλόδωρος  κ.α. λένε ότι η Ρέα, αφού γέννησε το Δία στη Δίκτη, επέστρεψε αμέσως στον Όλυμπο, για να μην αντιληφτεί την απουσία της ο Κρόνος, και συνάμα  παρέδωσε το Δία στους εκεί Δικταίους Κουρήτες για ανατροφή, καθώς και ότι  οι τροφοί του στο Δικταίο άντρο ήσαν οι κόρες του Μελισσέως Αδράστεια και  Ίδη. Λένε επίσης ότι στο Δικταίο άντρο οι Κουρήτες κτυπούσαν τις ασπίδες τους με τα δόρατα, για να μην ακούει τα κλάματά του ο Κρόνος, Λένε επίσης ότι στο Δικταίο άντρο οι Κουρήτες βάλανε και μια γουρούνα να την πιπιλίζει ο Δίας και να μη φωνάζει κλπ.

Γ) Στο βουνό Ίδη ή Ψηλορείτη υπάρχει υπάρχει σπήλαιο, όμως αυτό ονομάζεται «σπήλαιο της Νίδας», όπως είδαμε πιο πριν να λέει ο Ιωσήφ Χατζηδάκης», που κατ’ άλλους (Φρ. Πλατάκη κ.α.) ονομάζεται και «Σπηλιάρα τση Βοσκοπούλας». Και αφού το σπήλαιο του Ψηλορείτη μέχρι τότε λεγόταν «Σπήλιος Νίδας» και όχι «Ιδαίο άντρο», όπως μετονομάστηκε, και αφού κανένας αρχαίος ή νεώτερος συγγραφέας δεν  αναφέρει ότι στον Ψηλορείτη υπάρχει σπήλαιο που ονομάζεται Ιδαίο άντρο και εκεί ανατράφηκε ο Δίας, άρα έχει δίκιο ο Χατζιδάκις που λέει ότι εκεί λατρεύονταν απλώς και μόνο ο Δίας και έχει άδικο ο Στ. Ξανθουδίδης γι αυτά που λέει.

Είναι προφανές ότι ο Στ. Ξανθουδίδης παραπλανήθηκε και έγραψε ότι ο Δίας ανατράφηκε στην Ίδη, επειδή  ο ιταλός αρχαιολόγος Άλπερ τότε είχε δημοσιεύσει  μια μελέτη που έλεγε ότι στο Σπήλαιο της Νίδας βρέθηκαν ευρήματα και μια επιγραφή που αναφέρει ότι αυτό είναι το Ιδαίο άντρο, ενώ η εν λόγω επιγραφή δ γράφει κάτι τέτοιο, όπως θα δούμε πιο κάτω (βλέπε «Ίδη ή ιδαία όρη και το ψεύδος για τη γέννηση ή ανατροφή του Δία στον Ψηλορείτη»)

Και το ότι επί Κρητικής Πολιτείας ο κόσμος δεν πίστεψε τα ως άνω λεγόμενα από τους Αλμπέρ - Ξανθουδίδη προκύπτει ενδεικτικά από τα βιβλία της εποχής:

 

<<…..¨Όσοι δε πάλιν προς έω την Κρήτη κατώκουν, δρομαίοι

φεύγοντες στίφη σφαγέων, διώκοντ’ αυτούς κατά πόδα,

φθάνουν εντός της παλάμης της Ίδης, ην Δίκτην το πάλαι,

νυν δε Λασσίθι καλούσι, στεφάνην ορέων, κυκλούσαν

μέγα πεδίον, νομάς περιέχον παχείας και δέντρα.

Άγουν δε μόλις αυτόσε στεναί ατραποί και κρημνώδεις,

Ας δι ολίγων φρουρούσι φυλάκων κρυμμένων εις θάμνους.

Όπου δ’ υψούνται τα όρη ως άρκτοι βαδίζουν εις βράχους

Όλως γυμνούς, και θηρεύουν αίγαγρους, λαγούς κι ό,τι άλλο.

Σπήλαιον δ’ έτι και νυν σοι δεικνύουσι μέγιστον, όπου

άλλοτ’ εθήλασε ο Ζευς της Αιγός Αμαλθείας το γάλα,

λίθος δε μαύρος τον τάφον αυτού ως θνητού φανερώνει.

Ψεύστας δ΄εντεύθεν τους Κρήτας ψευδώς απεκάλουν οι πάλαι,

Λέγοντας ότι θνητός εν Κρήτη εβίωσ’ εκείνος.

Γέμει δε τ’ωρος αυτό βοτανών ιωμένων αρρώστους,

Μάλιστα πάντων παράγει το δίκταμον, όπερ τα βέλη εκβάλλη,

Όταν ετόξευον ταύτας ζητούντας τα κέρατ’ εκείνα,

Όθεν τα μεγιστ’ αυτών κατεσκεύαζον τόξα οι κρήτες,

 όντες παντού ακουστοί και αδρώς μισθωμενοι τότε,

σήμερον δ’ ετι πολλήν θεραπείαν εις νόσους παρέχει,

όσας τα θήλεα πάσχουν εις κλίνην λεχους καθισμένα.

Δίδει θερμότητα κι έχει τους κλώνας μικρούς και οινόχρους,

Όπως των ίππων αι τρίχες, πολλην ευωδίαν τα φύλλα

χύνουσι κι έχουσι χνουν……>>

(Επιτομή της Κρητηίδος», γυμνασιάρχου Αντωνίου Ιω. Αντωνιάδου, 1899 κατ’ έγκρισιν της εν Κρήτη Διευθύνσεως της Δημόσιας Εκπαιδεύσεως )

 

«ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΑΣΙΘΙΟΥ: Ορίζεται προς Β υπό των Επαρχιών Μιραμβέλου και Πεδιάδος, προς Ν. υπό της Βιάννου και Πεδιάδος. Προς Α. υπό του Μιραμπέλλου και Ιεραπέτρας και προς Δ. υπο της Πεδιάδος. Πρωτεύουσα είναι Τζερμιάδων (1032 κατ.) επι ωραίας τοποθεσίας, έδρα δήμου, Ειρηνοδικείου και Ελλην. Σχολείου. Μαρμακέτο πατρίς του Καζάνη. Πινακιανά ιστορική κώμη. Ψυχρόν πατρίς του Ευεργέτου του Εθνικού Πανεπιστημίου Αντ. Παπαδάκη. Άνωθεν ταύτης κείται το Δικταίον Άντρον, όπου εγεννήθη ο Ζευς. Το Άντρον έχει βάθος 30-40 μέτρα και διαυγεστατον ύδωρ. Εν αυτώ δε εφαντάζοντο οι αρχαίοι ότι συνωμίλει και ο Μίνως μετα του Διός, ότι έγραφε τους Νόμους μετά του Διός, ότε έγραφε τους Νόμους. Τα χωρία της επαρχίας ευρίσκονται πέριξ οροπεδίου, ούτινος τα υδατα βυθίζονται εν καιρώ χειμώνος δια χώνου παρά το χωρίον μετόχιον, αναβλύζουσι δε παρα το χωρίον Αυδού και σχηματίζουσι τον Χερονήσιον ποταμόν» («Γεωγραφία της Κρήτης»  καθηγητού Γεωργίου Ι. Λελεδάκι Δ.Φ. Χανιά 1905)

«ΔΗΜΟΣ ΨΥΧΡΟΥ: Ο δήμος ούτως έχει 10 χωρία. Έδρα αυτού είναι η κώμη Ψυχρόν πατρίς του  Ευεργέτου του Εθνικού Πανεπιστημίου Αντ. Παπαδάκη. Άνωθεν της κώμης ταύτης κείται το Δικταίον Άντρον όπου εγεννήθη ο Ζευς. Ο δε Μινως συνωμίλει μετά του Διός ότε έγραφε τους Νόμους του.  («Γεωγραφία της Κρήτης» Αριστείδου Κ. Κριάρη, Χανιά 1909)

 

6. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΔΙΟΣ Ή  ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Το Υπουργείο Προεδρίας της Κυβέρνησης, όπου υπαγόταν τότε οι Αρχαιότητες, μετά την πλήρη απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους το 1913 και από τους Γερμανούς - Ιταλούς το 1944, παραχώρησε το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο στον ΕΟΤ για εκμετάλλευση, και ο οποίος έκτισε εκεί Τουριστικό Περίπτερο (ΞΕΝΙΑ). Μάλιστα το ίδιο Υπουργείο με την αρ. πρωτ 9597/12-9-1970 (ΦΕΚ 666/Β/23-9-1970) Υπουργική Απόφασή του  και βάσει των διατάξεων του Ν. 1469/1950 και την αρ.. 13/20-6-1970 Πράξη του Αρχαιολογικού Συμβουλίου χαρακτηρίζει το «Σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο», όπως αναφέρεται στην εν λόγω Απόφαση,  ως τόπο φυσικού κάλλους.

Ακολούθως με το Ν.Δ. 957/1971 (ΦΕΚ 166/ Α/25.8. 1971) συστήνεται το Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών , το οποίο με την αρ. πρωτ. ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Α/Φ31/24456/1834 π.ε./5-5-1976 (ΦΕΚ 699/Β/26-5-1976)  Υπουργική Απόφαση, επικαλούμενο τις διατάξεις  των άρθρων 1 και 2 του Κ.Ν.5351/1932 «Περί Αρχαιοτήτων» και την υπ αρ. 3 Γνωμοδότηση του Β’ Τμήματος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου της 22/3/76,  χαρακτηρίζει το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο ως αρχαιολογικό χώρο και με το αιτιολογικό ότι είναι «Το ιερόν σπήλαιο παρά το Ψυχρό  το γνωστό ως Δικταίο – Άντρον», με ζώνη προστασίας τριακοσίων μέτρων από της εισόδου του σπηλαίου» και έκτοτε έχει επιβάλει εισιτήριο στους επισκέπτες με το αιτιολογικό ότι εκεί γεννήθηκε ο Δίας κλπ.

 Τελευταία η Γ. Γραμματεύς του Υπ. Πολιτισμού και Αθλητισμού με την αρ. πρωτ. ΕΥΤΟΠ/Α/ ΠΕΠΑΝ78/ 5373/ 13/12/2013 Απόφασή της δια της Ειδικής Υπηρεσίας Τομέα Πολιτισμού  ενέκρινε την: Ένταξη της Πράξης "Ανάδειξη σπηλαίου "Δικταίον Άντρον" Δήμου Οροπεδίου Ν. Λασιθίου" με κωδικό MIS 464781 στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα "Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα", που συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης με  προϋπολογισμό 1.250.000 ευρώ  και με το εξής επακριβώς σκεπτικό – αιτία: «Το σπήλαιο του Ψυχρού βρίσκεται στο Οροπέδιο Λασιθίου και έχει ταυτιστεί από την παράδοση με το Δικταίο Άντρο και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους λατρευτικούς χώρους της Κρήτης με μεγάλη επισκεψιμότητα». Το εν λόγω έργο θα εκτελέσει η Δ/νση Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων του Υπ. Πολιτισμού. (Η εν λόγω πραξη, λογω της οικονομικής κρίσης που επήλθε μετά στην Ελλάδα, δεν υλοποιήθηκε)

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο

ΤΟ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΟΣ

 

<< ΟΙ ΚΟΥΡΗΤΕΣ, Ο  ΚΥΡΒΑΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΠΥΤΝΑ, ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΣΗΤΕΙΑ>>

 

 

1. ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΑ,  Ο ΚΥΡΒΑΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΠΥΤΝΑ

 

Ο Στράβωνας (Ι, C 474 - 479,  ΙV 6 - 12) και ο Στέφανος Βυζαντιος (Εθνικά και Επιτομή) αναφέρουν ότι στην Πραισό της Κρήτης υπήρχε  ιερό του «Δικταίου Διός» και επίσης ότι η πόλη Ιεράπυτνα κτίστηκε στο Λόφο Πύτνα από τον Κύρβαντα, που ήταν ένας από αυτούς  που ήρθαν από τη Φρυγία ή τη Ρόδο καταρχήν στη Δίκτη της Κρήτης και ανέθρεψαν το Δία και γι αυτό μετά ο Δίας ονομάστηκε «Δικταίος» και αυτοί που τον ανέθρεψαν μετονομάστηκαν σε Κουρήτες. πρβ:

«Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία.( «τούτων φησί Στάφυλος το μεν προς εω Δωριείς κατέχειν, το δε δυσμικόν Κύδωνας, το δε νότιο Ετεόκρητας, ων είναι πολίχνιον Πάσον, όπου το του Δικταίου Διός ιερόν…» (Στράβων, Ι, C 474,  ΙV 6 )

 «Ίδη όρος υπάρχει στην Τρωάδα και στην Κρήτη. Δίκτη είναι τόπος στη Σκηψία και όρος στην Κρήτη. Λόφος της Ίδης είναι η Πύτνα, απ’ όπου και η Ιεράπυτνα η πόλη ……. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι……..» (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22)

«Στα Κρητικά κείμενα  οι Κουρήτες λέγονται τροφοί του Δία και φύλακες. Η Ρέα τους έστειλε στην Κρήτη από τη Φρυγία. Άλλοι λένε ότι στη Ρόδο ήταν εννιά Τελχίνες. Ακολούθησαν τη Ρέα στην Κρήτη, ανέθρεψαν το Δία και μετονομάστηκαν Κουρήτες. Ο Κύρβα(ντα)ς, ένας σύντροφός τους που ίδρυσε την Ιεράπυπτνα, έδωσε αφορμή στους Πρασίους να λένε ανάμεσα στους Ρόδιους ότι οι Κορύβαντες ήταν δαίμονες, παιδιά του ¨Ήλιου και της Αθηνάς».… ( «και τον Δία κουροτροφύσαντας Κουρήτας ονομασθήναι’ Κυρβαντα δε τούτων εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην…» , Στράβων I, κεφ. Γ , C 472 , ΙΙΙ 19)  

 «Ιεράπυτνα, πόλις Κρήτης, η πρότερον Κύρβα, είτα Πύτνα, είτα Κάμιρος, είθ' ούτως Ιεράπυτνα. το εθνικόν Ιεραπύτνιος». (Στέφανος Βυζάντιος ή Γραμματικός, Εθνικά και Επιτομή)

 

Διαφάνεια2

Νόμισμα Πραισού με το Δία ένθρονο, 500 π.Χ.

http://www.krassanakis.gr/Greek%20coins.files/image301.jpg

Νόμισμα Πραισού, 400 π.Χ.,  με τον Κρηταγενή Δία και την αίγαγρο Αμάλθεια.

 

540%20BC

Αργυρό διδραχμο Πραισού, 450 π.Χ. με το Δία ένθρονο και την αιγαγρο Αμαλθεια

Gortyna, Zeus and Europa

Αργυρός στατήρας (δίδραχμο) Γόρτυνας,  221  π.Χ.,  με το Δία υπό μορφή ταύρου απάγει την  Ευρώπη

 

2. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤH ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΙΣΟ

 

Πολλοί ισχυρίζονται πως το σπήλαιο γέννησης και ανατροφής του Δία βρισκόταν στα όρη της Σητείας, στην Πραισό, γιατί αφενός ο Στράβωνας αναφέρει ότι στην Πραισό  υπήρχε το ιερό του Δικταίου Δία, και αφετέρου εκεί, στο Παλαίκαστρο,  βρέθηκε επιγραφή που γράφει ότι ο Δίας ανέβαινε τη Δίκτη (ο Ύμνος στο Δικταίο Δία), άρα η Δίκτη των αρχαίων ήταν στη Σητεία και όχι στο Λασίθι, όπως λέγεται σήμερα. Ειδικότερα ο φυσικός Ελ. Πλατάκης («Το Σπήλαιο του Κρηταγενούς Διός», Αμάλθεια τ. 27 1976)  με το φίλο του  Γάλλο καθηγητή P. Faure («Fonctions de caverns Creτοises», 1964) ισχυρίστηκαν ότι <<Ο τόπος της γεννήσεως του Διός εν Κρήτη δεν καθορίζεται σαφώς από των αρχαίων συγγραφέων, μεταξύ των οποίων επικρατεί σχεδόν πλήρης σύγχυσις. Άλλοι τον φέρουν γεννηθέντα εν Ίδη και άλλοι εν Δίκτη (την οποίαν ως επί το πολύ συγχέουν με την Ίδη ή δεν καθορίζουν σαφώς) και έτεροι συσχετίζουν την  γέννησην αυτού με ιερόν του ιδίου θεού πλησίον της Πραισού. Μέχρι προ τινός επιστεύετο, ότι το σπήλαιον της κατά τον μύθον γεννήσεως του Διός είναι  το άνωθεν του Ψυχρού Λασιθίου τοιούτον, το από του τέλους του π. αιώνος κ.ε. καλούμενον Δικταίον ‘Αντρον. Η  εσφαλμένη αύτη άποψη ήτο φυσικόν να διατυπωθή, αφ’ ού πολλοί αρχαίοι συγγραφείς, έστω και ασαφώς εν πολλοίς ομιλούν εν προκειμένω περί της Δίκτης, η οποία κατά περίεργον τρόπον εταυτίσθη από των αρχών του αιώνος μας με τα μεταξύ Λασιθίου, Βιάννου και Ιεράπετρας όρη, ενώ η Δίκτη των Αρχαίων τοποθετείται πολύ ανατολικότερα, εις την περιοχήν της Σητείας……..>>  

Ωστόσο όλα αυτά στερούνται σοβαρότητας, είναι κακοήθειες, γιατί πέρα των άλλων:

Α) Ο Πλάτωνας στους Νόμους (Νόμοι 1, 624-625) αναφέρει ότι στην Κρήτη επι Μίνωα υπήρχε οδός που οδηγούσε το Μίνωα από την Κνωσό στο  άντρο του Διός και από εκεί στο ιερό του Διός:  «πάντως δ' ή γε ἐκ Κνωσού οδός εις το του Διός άντρον και ιερόν, ως ακούομεν, ικανή, και ανάπαυλαι κατά την οδόν, ως εικός, πνίγους όντος τα νύν..». Επομενως,  άλλο ήταν το άντρο (σπήλαιο) του Δικταίου Διός, βρισκόταν στη Δίκτη στο Λασίθι  και άλλο το ιερό του Δικταίου Διός, βρισκόταν στην Πραισό.

Τετράδραχμο Ιεράπυτνας, 300 – 200 π.Χ.,  με το Δία, φοίνικα  και τον αετό του Δία

 Β) Ο Στράβων αναφέρει αφενός ότι  στην Πραισό  υπήρχε ιερό, δηλαδή ναός, προς χάρη του Δικταίου Δία και όχι σπήλαιο γέννησης του Διός και αφετέρου ο ίδιος λέει  και ότι,  κάτι που αποσιωπάται για ευνόητους λόγους,  η Δίκτη, εξ αιτίας της οποίας ο Δίας ονομάστηκε «Δίκταίος» και το ιερό του στην Πραισό  «ιερό του Δικταίου Διός», δε βρίσκεται  ούτε  κοντά στο «Ιδαίον όρος», όπως λέει ο Άρατος ούτε στην Κυδωνία (Χανιά), όπως λέει ο Καλλίμαχος,άρα ούτε και στην Πραισό όπου υπάρχει το ιερό του Δικταίου Δία,  αλλά ανατολικά του Ιδαίου όρους ή Ίδης και μεταξύ αυτού του βουνού  και του Σαμωνίου (ακρωτηρίου = στην Σητεία), όπως και είναι, απλά πέφτει έξω στις ακριβείς αποστάσεις, πρβ:  «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πρασος, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Γ) Είναι ψευδές ήτι «η Δίκτη  κατά περίεργον τρόπον εταυτίσθη από των αρχών του αιώνος μας με τα μεταξύ Λασιθίου Βιάννου και Ιεράπετρας όρη, ενώ η Δίκτη των Αρχαίων τοποθετείται πολύ ανατολικότερα, εις την περιοχήν της Σητεία», αφού  ο Ολλανδός περιηγητής  επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel», σχετικά με το είδε κι έμαθε για το όρος Δίκτη και το σπήλαιο του Διός,  αναφέρει επακριβώς τα εξής: <<Όρος Δίκτη και Καδίσκος. Το της Δίκτης κείται προς το μέρος της Λιβυκής Θαλάσσης, ή της Αφρικής. Ο Άρατος, παλιός συγγραφεύς Έλλην, το υποθέτει πλησίον του όρους της Ίδης. Κατά τούτο αντίκειται εις τον Στράβωνα, όστις το βάλει 1000 βήματα προς το ανατολικόν του όρους της Ίδης, και 100 προς το Σολομώνιο Ακρωτήριον Κατά το παρόν ονομάζεται Λαβύρινθος (Καλλιμ.), η Σιτεία, εις δε μερικά μερη Λασίθι, και κείται προς το Ανατολικόν μέρος της νήσου, μεταξύ της πόλεως Κνωσσού και του Σαμμωνίου, ή Σολομωνίου Ακρωτηρίου, έχον τούτο με το ύστερον προς το ανατολικόν του μερος. Σπήλαιο του Διός. Ευρίσκεται εν σπήλαιο εις αυτό το όρος (της «Δίκτης), όπου υποθέτουσιν, ότι εγεννήθη ο Ζευς, διο και ωνομάσθη Σπήλαιο του Διός…>>. (Olfert Dapper, 1636-1689, Description exacte des isles de l'Archipel», μετφ Μαν Βερνάρδου του Κρητός)

Τα ίδια λέει και ο Μ. Χορμούζης – Βυζάντιος στα «Κρητικά» του το 1842, πρβ: «Τα υψηλότερα όρη της Κρήτης, τα οποία με τους εκτεταμένους κλάδους των καλύπτουν υπέρ τα τέσσαρα πέμπτα της Νήσου είναι της Σιτείας, τα Λασιθιώτικα, ο Ψηλορείτης, και αι Μαδαραι (Λευκά όρη).  Λασιθιωτικα (Δίκτη). Τα Λασιθιώτικα όρη, είναι η Δίκτη, την οποία κατά λάθος, ταττουσι τινές εις την Σιτείαν, το σχήμα της Δίκτης είναι κυκλοειδές το οποίο στεφανώνει, τρόπον τινά, την περίεργον και ωραία πεδιάδα του Λασιθιού. Το μεσημβρινόν μέρος της Δίκτης είναι υψηλότερον (έχον τα δευτερεία της Ίδης) το οποίον και Αφέντης λέγεται δια το επαυτού εκκλησίδιον του Σωτήρος….. Ψηλορείτης (Ίδη). Το περίφημον όρος της Ίδης κείται εν των μέσω της Κρήτης, η βασις του είναι στρογγυλή»…… (Μ. Χουρμούζης – Βυζάντιος «Κρητικά 1842)

Ε) Είναι γεγονός ότι ο Απολλώνιος Ρόδιος και  ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρουν ότι ο Δίας τρεφόταν (όχι ότι γεννήθηκε, αλλά τρεφόταν)  στην Ίδη, όμως οι ίδιοι λένε και ότι η Δίκτη και η Ίδη είναι το αυτό. Ειδικότερα ο Στράβωνας λέει ότι με την ονομασία Ίδη λέγεται η οροσειρά, τα όρη (εξ ου και ‘Ίδη ή Ιδαία όρη»),  τόσο της Κρήτης, όσο και της Μ. Ασίας (στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα), των οποίων οι κορυφές είχαν αφιερωθεί στη μητέρα Ιδαία, τη Ρέα που στη Μ. Ασία λεγόταν Κυβέλη. Αναφέρει επίσης ότι κορυφές, όρη της ίδης της Κρήτης είναι η Δίκτη, η Ίδη ή Ιδαίον όρος, που είναι το πιο ψηλό, το όρος Διός ή Γιούχτας, η Πύτνα της Ιεράπυτνας κ.α.,  πρβ ενδεικτικά: «Ίδη γαρ το όρος τοτε Κρητικόν και το Τρωικόν, και Δίκτη τόπος εν τη Σκηψία και όρος εν Κρήτη’ της δε Ίδης λόφος είναι η Πύτνα, όπου Ιεράπυτνα η πόλις….» = σε μετάφραση: «Ίδη όρος υπάρχει στην Τρωάδα και στην Κρήτη. Δίκτη είναι τόπος στη Σκηψία και όρος στην Κρήτη. Λόφος της Ίδης είναι η Πύτνα, απ’ όπου και η Ιεράπυτνα η πόλη ……. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι……..» (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22) 

(Περισσότερα βλέπε «Το ψευδος για τη γεννηση του Δία στον Ψηλορείτη»)

ΣΤ) Οι αρχαίες κρητικές επιγραφές αναφέρουν το Δία ως Κρηταγενή και «Τάνα Δικταίο», πρβ:

« Όμνυω τάν Έστίαν καί Τάνα Όράτριον και  Τάνα  Δικταίον καί Ήραν και Αθαναίαν Ώλερίαν καί Αθαναίαν Πολιάδα  και Αθαναίαν Σαλμωνίαν καί Απόλλωνα Πύθιον καί Λατώ και Αρ[τε]|μιν και Αρεα και Αφροδίταν και Κωρητας και Νυμφας και τος Κυρβάν[[τας και θεός πάντας και πάσας η μάν έγώ ευνοήσω τοις έπί|πασι ' Ιεραπυτνίοις  τον άπαντα χρόνον άπλόως και άδόλως, καί δή | τον αυτόν φίλον και έχθρόν έξω και πολεμήσω από χώρας παντί ' σθένει, ου και οί έπιπάντες Ίεραπυτνίοι. και το δίκαιον δώσω και | έμμενώ έν τοις συγκειμένοις καί ου κακοτεχνησώ ούδεν(ί) των |  εν τάδε τα ισοπολιτεία γεγραμμένων ούτε λόγω ούτε εργω ουδέ άλλω έπιτραψώ έκών και γινώσκων παρευρέσει ουδεμία ουδέ τρόπω ούδενί. Αι δέ τι έπιορκήσαιμι, των ώμοσα η των συνε|θέμαν, τός τε θεός τός ώμοσα έμμανίας ημεν και έξολλυσθαι | κακίστω όλέθρω και μήτε γάν μήτε δένδρεα  καρπός φέρεν μη|τε γυναίκας τίκτεν κατά φύσιν, τω τε πολέμω μη με σώον νεέσθαι, εύορ|κώσι δε άμίν τός τε θεός  ίλέος ημεν καί γινέσθαι πάντα αγαθά. (Όρκος Ιεραπυτνιων – Λυττίων, Γορτυνιων κλπ: Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer, σελίδα 70)

«Ομνύω τα Εστίαν και τον Ζήνα τον Κρηταγενία και ταν Ηραν και τον Ζήνα τον Ταλαίον και τον Ποσειδάν και τα Αμφιτρίταν και τον Απόλλωνα τον Πύτιον και ταν Λατών και Άρτεμιν και Άρεα και ταν Αφροδίταν και ταν Ελευθειαν και τα Βριτόμαρτιν και Ερμάν και Κωρήτας και Νύμφας και τος άλλος θεός  πάντας και πάσας η  μαν εγω τοις Ολοντίοις εμμενίω εν ται φιλίαι και συμμαχίαι και ισοπολιτείαι και τοις όρκοις εμμενίω και βοαθηίω απλόως και αδόλως και κατά γαν και κατά θάλασσαν και τις κα πολεμίων Ολοντίοις εφέρπηι επί πόλιν ή επί χώρα ή επ ωρεία ή λιμένας τος των Ολοντίων και ου προλείψω ούτε εν πολέμω ούτω εν ειράνα αλλ’ εμμενίω εν τοις συγκειμένοις όρκοις δίκας τε και πράξεις διδωσίω καθώς και συνεθεόμεθα. Ευορκέοντι μεν ήμεν πολλά και αγαθά, εφορκέοντι δε τα ενάντια”. (Ορκος ΛατίωνΟλουντίων, 3ος αι. π.Χ. De cretensium titulis publicis quaestiones epigraphicae, paulus deiters)

 

 

Ο ΥΜΝΟΣ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΔΙΑ

Ο ύμνος  στο Δικταίο Δία, ο οποίος είναι γραμμένος σε δωρική διαλεκτό σε μια επιγραφή που βρέθηκε στο Παλαίκαστρο Σητείας και  αναφέρει τα εξής σε μετάφραση του ιστοριοδίφη Αντώνη Θ. Βασιλάκη:

 

Ιώ. Μέγιστε Κούρε, χαίρε μοι

Κρόνιε, παγκρατές γάνους,

βέβακες δαιμόνων αγώμενος.

Δίκταν ές ενιαυτόν έρπε

και γέγαθι μολπά

ταν τοι κρέκομεν πακτίσι

μείξαντες αμ΄ αυλοίσιν,

και στάντες αείδομεν τεόν

αμφί βωμόν ευερκή.

 

Ιώ. Μέγιστε Κούρε, Χαίρε μοι

Κρόνιε, παγκρατές γάνους,

βέβακες δαιμόνων αγώμενος

Δίκταν ές ενιαυτόν.

Ωραι Δε βρύον κατήτος

και βροτούς Δίκα κατήχε

άλλα τε θνατ΄ ‘αμφεπε ζω

α φίλολβος Ειρήνα.

 

Ιώ. Μέγιστε Κούρε, χαίρε μοι

Κρόνιε, παγκρατές γάνους,

βέβακες δαιμόνων αγώμενος

Δίκταν ες ενιαυτόν.

Αμών θόρε κ΄ ες δέμνια

και θορ΄ εύποκ΄ ες ποίμνια

κ΄ ες λήϊα καρπών θόρε

κ΄ ες τελεσφόρους αύρας.

 

Ιώ. Μέγιστε Κούρε, χαίρε μοι

Κρόνιε, παγκρατές γάνους,

βέβακες δαιμόνων αγώμενος

Δίκταν ες ενιαυτόν.

Θόρε κ΄ ες πόληας αμών

κ΄ ες ποντοφόρας νάας

Θόρε κ΄ ες νέους πολείτας

Θόρε κ΄ ες Θέμιν κλειτάν.

Βοήθα Μέγιστε Κούρε, καλώς ήλθες

γιέ του Κρόνου, Παντοδύναμε και λαμπρότερε

από τους άλλους (θεούς).

Συνοδευόμενος από τους Δαίμονες (Κουρήτες), έρχεσαι κάθε χρόνο στη Δίκτη

και  ψάλλομε τον ύμνο σου

κτυπώντας τις άρπες,

συγχωνεύοντας τον ήχο τους, με τον ήχο των αυλών,

και ψάλλομε αυτόν

γύρω από το  βωμό σου, τον περιφραγμένο καλά.

Βοήθα Μέγιστε Κούρε, καλώς ήλθες

γιέ του Κρόνου, Παντοδύναμε και λαμπρότερε

από τους άλλους (θεούς).

Συνοδευόμενος από τους Δαίμονες (Κουρήτες) έρχεσαι κάθε χρόνο στη Δίκτη.

Την εποχή των βρύων, κατά την οποία

δικαιοσύνη κατέχει τους ανθρώπους,

αλλά και στεφανώνω

την ευδαίμονα Ειρήνη.

  Βοήθα Μέγιστε Κούρε, καλώς ήλθες

γιέ του Κρόνου, Παντοδύναμε και λαμπρότερε

από τους άλλους (θεούς).

Συνοδευόμενος από τους Δαίμονες (Κουρήτες),έρχεσαι κάθε χρόνο στη Δίκτη.

Βοήθησε να αυξάνεται η οικογένεια.

και πλούσια μαλλιά να έχουν τα πρόβατα ,

και πολύ καρπό τα σπαρτά,

και ευνοϊκοί άνεμοι στα ταξίδια που πραγματοποιούνται.

 

Βοήθα Μέγιστε Κούρε, καλώς ήλθες

γιέ του Κρόνου, Παντοδύναμε και λαμπρότερε

από τους άλλους (θεούς).

Συνοδευόμενος από τους Δαίμονες (Κουρήτες), έρχεσαι κάθε χρόνο στη Δίκτη.

Βοήθα τις πόλεις

και τα πλοία που πλέουν στους πόντους.

Βοήθα να έχει αρκετούς νέους η πόλη,

βοήθα και τη δικαιοσύνη στην ένδοξο πόλη.

 

 

 

3. Η ΔΙΚΤΗ, ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΣΥΝΘΙΟΥΣ

 

Μερικοί ισχυρίζονται ότι  η αρχαία Δίκτη ήταν  στη Σητεία και η σημερινή ονομαζόταν Λάσυνθος, αφού στη Σύμη της Βιάννου βρέθηκε μια επιγραφή του 2ου  αι. π.Χ. που μιλά για Λασυνθίους και συνεπώς η λέξη Λασίθι πρέπει να γράφεται με υ, δηλ. Λασύθι,  κάτι που είναι σαφώς κακοήθεια, γιατί:

Α) Η εν λόγω επιγραφή γράφει επακριβώς τα εξής: «Οι συν Λιβύρνω …ανέσαξεν ….Επί Λασυνθίων ….….ίται κόσμων π…. ανέσαξε….» ( Αγγελική Λεμπέση, Πεπραγμένα Η’ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου), που παρατηρώντας τα βλέπουμε ότι δε γράφουν ότι η Δίκτη ή το Λασίθι ονομαζόταν Λάσυνθος, αλλά κάτι απροσδιόριστο ή στην καλύτερη περίπτωση κάτι που έγινε από τους  Λιβύρνους …. και ανασκευάστηκε επί « Λασυνθίων …. κόσμων», 

Β) Η αρχαία και η νυν Δίκτη είναι το αυτό όρος, αφού  ο Στράβωνας αναφέρει ότι η Δίκτη, εξ αιτίας της οποίας ο Δίας ονομάστηκε «Δίκταίος» και το ιερό του στην Πραισό «ιερό του Δικταίου Διός», δε βρίσκεται ούτε και κοντά στο «Ιδαίον όρος», όπως λέει ο Άρατος (εδώ ο Στραβων κάνει λάθος και ταυτίζει την Ίδη = η οροσειρά με το Ιδαίο όρος = ο Ψηλορείτης και λέμε έτσι, γιατι ο Άρατος δε μιλά για  Ίδη, αλλά για Ιδαίον όρος) ούτε και στην Κυδωνία (Χανιά), όπως λέει ο Καλλίμαχος ούτε και στην Πραισό, όπου βρίσκεται το Δικταίο ιερό, αλλά ανατολικά της «Ίδης» και μεταξύ αυτής (της Ίδης)  και του Σαμωνίου (ακρωτηρίου = στην Σητεία), όπως και είναι (βέβαια χοντρικά, γιατί τότε δεν υπήρχαν χιλιομετρικές). Λέει επίσης ότι η Πραισός βρισκόταν μεταξύ Χερσονήσου (= πόλη της Δίκτης, επίνειο της Λύκτου) και του Σαμωνίου, πρβ: «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πρασος, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Γ)  Ο  Ολλανδός περιηγητής επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel» αναφέρει ότι η Δίκτη βρίσκεται στο Λασίθι, πρβ: “Το της Δίκτης (όρος) κείται προς το μέρος της Λιβυκής Θαλάσσης, ή της Αφρικής. Ο Άρατος, παλιός συγγραφεύς Έλλην, το υποθέτει πλησίον του όρους της Ίδης. Κατά τούτο αντίκειται εις τον Στράβωνα, όστις το βάλει 1000 βήματα προς το ανατολικόν του όρους της Ίδης, και 100 προς το Σολομώνιο Ακρωτήριον Κατά το παρόν ονομάζεται Λαβύρινθος (Καλλιμ.), η Σιτεία, εις δε μερικά μερη Λασίθι, και κείται προς το Ανατολικόν μέρος της νήσου, μεταξύ της πόλεως Κνωσσού και του Σαμμωνίου, ή Σολομωνίου Ακρωτηρίου, έχον τούτο με το ύστερον προς το ανατολικόν του μερος”.

Δ) Η εν λόγω επιγραφή βρέθηκε σε περιοχή όχι του λασιθίου, αλλά Ηρακλείου, άρα είναι άσχετη με το Λασίθι.

Ε) Η λέξη «λασυνθος» λένε ότι σχετίζεται με τη γραφή «ρασουτο» που αναφέρεται σε επιγραφή με γραμμμική γραφή, ίσως, όμως Λασίθι δε σημαίνει, αφού η ονομασία Λασίθι δε συναντιέται πριν από την Ενετροκρατία. Η ονομασία Λασίθι είναι βενετσιάνικη, όπως και τόσες άλλες της Κρήτης, όπως οι: Λιμνάκαρος - Limnacaros, Μεραμβέλο - Mirabello, Σπίνα Λόγκα - Spina Longa, Μαλεβύζι - Μalvezia, Μονοφατσι – Bonifatio  κ.α.  Οι Ενετοί με την ονομασία lassiti, από το λατινικό lascito (ενικός) >  Lasciti > Λασίθι (πληθυντικός), ονόμαζαν αρχικά μόνο τον κάμπο του Οροπεδίου της Δίκτης: Lassiti Campagna ant Campo di Lasciti. Ο κάμπος αυτός, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, αλλά και τα «Μνημεία Κρητικής Ιστορίας» Στ. Σπανάκη, τις ενετικές εκθέσεις Castrofylaca, Cavali κλπ,  είχε χωριστεί με αυλάκια οριζοντίως και καθέτως από τους Ενετούς, για αποξήρανση και τα τετράγωνα που σχηματίστηκαν μοιράστηκαν ως  Lasciti ( = μοιράσια, μερίδια, μετόχια, βλέπε  Dizionario del dialeto Veleziane di G. Boerio, Venezia 1856) σε αποίκους και ντόπιους καλλιεργητές. Υπενθυμίζεται και ότι το Οροπέδιο Λασιθίου είναι σαν ταψί και λιμνάζει. Με τα αυλάκια ή ενετικά linies που έκαναν οι Ενετοί  οδηγούνται τα νερά στον καλούμενο χώνο, όπου χάνονται μέσα στη γη. Στη συνέχεια με το όνομα Λασίθι ονομάστηκε η Επαρχία και μετά ο Νομός. Ο Νομός μετονομάστηκε από Σητείας σε Λασιθίου προς τιμή της  10ημερης (21 - 30/5/1867) αιματηρής μάχης που  έγινε στο Οροπέδιο Λασιθίου μεταξύ Τούρκων και Κρητών.

ΣΤ) Η εν λόγω θεωρία ειπώθηκε από τους Φ. Πλατακη, P. Faure κ.α., δηλαδή εκείνους που ήθελαν να αποδείξουν ότι ο Δίας δε γεννήθηκε στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο, αλλά για τους μεν στον Ψηλορείτη και για τους δε στη Σητεία.

 

 

4. ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΗΣ

 

Μερικοί ισχυρίζονται ότι ότι σαφώς ο Δίας γεννήθηκε στη Δίκτη, όμως το σπήλαιο Ψυχρού δεν έχει πιστοποιηθεί ότι είναι αυτό συγκεκριμένα στο οποίο γεννήθηκε ο Δίας, αφού στη Δίκτη υπάρχουν και άλλα σπήλαια. Ωστόσο και αυτό είναι κακοήθεια, γιατί:

1) Το σπήλαιο Ψυχρού ως γενέτειρα του Δία το αναφέρει η παράδοση. Προσωπικά το άκουγα και από τον παπού μου Καπεταν Κρασαναδάμη (1887 – 1981), ο οποίος είχε γεννηθεί επι Τουρκοκρατίας. Μάλιστα πριν να το αξιοποιήσουν ο ΕΟΤ και το Υπ. Πολιτισμού απαγορεύοταν η είσοδος σ’ αυτό με το αιτιολογικό ότι όποιος έμπαινε μέσα ή χανόταν στους διαδρόμους του ή θα τον τσιμπήσουν οι μέλισσες που φώλιαζαν εκεί και κάτι τέτοια. ¨Όταν ήμουν μαθητής, κάπου το 1956,  στο Δικταίον Λύκειο Αγιου Γεωργίου Λασιθίου, μαζί με άλλους μαθητές (Εμμ Συμιανάκη, Κώστα και Αριστοτέλη Κρασανάκη, Γιάννη Φαρσάρη, Μ. Χριστοδουλάκλη κ.α.),  παρακούσαμε την εντολή, λόγω περιέργειας, και μπήκαμε μέσα. Δε χαθήκαμε,  όμως μπερδευτήκαμε και αργήσαμε να βγούμε έξω με αποτέλεσμα να αναστατωθεί όλη η περιοχή. Φάγαμε μετά δυο μέρες αποβολή σπο το Λύκειον.

2) Βεβαίως στη Δίκτη εκτός από το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο υπάρχουν και άλλα σπήλαια, που το καθένα έχει τη δική του φυσιογνωμία και ιστορία, όπως το Κρόνιο άνωθεν του Τζερμιάδου, το σπήλαιο στο Βιτζηλόνερο, που ήταν το αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης 1941 – 44, ο Περιστεράς άνωθεν του χωριού Αγίου Γεωργίου και Κουδουμαλιάς κ.α. Από αυτά το πιο κοντινό στην αρχαία πόλη της Λύκτου είναι το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο, που ενώνεται μάλιστα με μινωικό μονοπάτι.

3) Ανατρέχοντας στα ετήσια πρακτικά της Βρετανικής Σχολής Αθηνών  έτους 1898-1899, καθώς και στα βιβλία D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» (1901),  Arthur J. Evans: «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script (1897),  Donald A. Mackenzie: «Myths of Crete and Pre-Hellenic Europe» (1917) κ.α.  βλέπουμε να αναφέρουν ότι αναμφίβολα το σπήλαιο Ψυχρού είναι το μυθολογούμενο, ότι εκεί εγενήθηκε ο Δίας: <<Νέας ανακοινώσεις έκαμαν την παρελθούσαν εβδομάδα εις το Ανθρωπολογικόν Ινστιτούτον του Λονδίνου οι Άγγλοι σοφοί Χόγγαρθ και Δώκινς περί των ευρημάτων, τα οποία ανεσκάφησαν εις το Δικταίον Άντρον της Κρήτης. Ο κ. Χόγγαρθ είπεν, ότι το Άντρον εκείνο είνε αναμφισβητήτως το μυθολογούμενον, ότι εκεί εγεννήθη ο Ζευς,…..   (Δημοσίευμα στην Εστία, αρ. φύλ. 82, 22.05.1902: 3, βλέπε επίσης:  Prehistoric skulls in the Dictaean Cave  Estia, 22/05/1902, Dawkins, Richard McGillivray Related Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland). Αναφέρουν επίσης ότι εκεί βρήκαν ιερό και τράπεζα σπονδών από βαίτυλο (μετεωρίτη), διπλούς πελέκεις, το ειδικό έμβλημα του Δία, καθώς και  πολλά λείψανα αφιερωμάτων που σχετίζονται με το Δία,  που άλλα από αυτά τα άφησαν στο Μουσείο Ηρακλείου και άλλα τα πήγαν σε μουσεία του εξωτερικού, κυρίως στο Ashmolean Museum της Oxford. Στα ευρήματα αυτά βλέπουμε  ειδώλια του:  Δία βρέφους, του Άμμων Ρα (= ο θεός Δίας στους Αιγυπτίους: «έτι δε Δία τον υπό τίνων Άμμων προσαγορευόμενον», Διόδωρος 1, 15), της θεάς Ρέας σε εγκυμοσύνη, της θεάς Ρέας έτοιμης να θηλάσει το Δία, της αίγαγρου Αμάλθειας που θήλαζε το Δία , παιγνίδι άμαξα κ.α

4) Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις λίγο μετά που ανέλαβε καθήκοντα Εφόρου Αρχαιοτήτων  της Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912) στην  έκθεση λογοδοσίας που έκανε, σχετικά με τις πρώτες ανασκαφές που έκανε η υπηρεσία του, αναφέρει ότι το «παρά το χωρίον Ψυχρό του Λασηθίου σπηλαίω» είναι «το πεφημισμένον ιερόν του Δία Δικταίον Αντρον» (Ιωσήφ Χατζιδάκις, «Αρχαιολογικαί έρευναι εν Κρήτη», 1900)

Τελευταία ο καθηγητής αρχαιολογίας L. Watrous ("New pottery from Cave Psychro , 2004" και    "Lasithi, a history of settlement on a hight plain in Crete, 1982") ανακοίνωσε ότι η  KN  πινακίδα της Γραμμικής Β’ της Κνωσού αναφέρει ότι οι αρχές της Κνωσού έστειλαν  δοχεία με λάδι και σύκα στο Δικταίο Δία και τα δοχεία μεταφοράς βρέθηκαν στο σπήλαιο Ψυχρού από τους Hogarth και Evans.

 

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο

ΜΥΘΟΣ ΔΙΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗΣ

 

1. Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΜΙΝΩΑΣ

 

Α. Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

 

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία η Ευρώπη ήταν κόρη του Αγήνορα και της Τηλεφάσας, ηγεμόνων της Φοινίκης, η οποία, όταν μεγάλωσε, μια μέρα πήγε στα λιβάδια κοντά στην παραλία προκειμένου να παίξει με τις φίλες της και να μαζέψει λουλούδια. Εκεί συνάντησε το θεό Δία, ο οποίος μόλις την είδε τον χτύπησε ο Έρωτας. 

ZEUS EUROPE

 

Στατήρας Γόρτυνας,  221  π.Χ. με το κεφάλι του Δια και την Ευρώπη καθισμένη  πάνω στο μεταμορφωμένο σε ταύρο Δια

Σκεφτόμενος τι να κάνει, για να την πλησιάσει, πήρε τη μορφή ταύρου κι έπαιζε μαζί της. Ήταν πάρα πολύ όμορφος, γιατί ήταν κατάλευκος, με ωραία στριφογυριστά κέρατα και ήμερο βλέμμα. Πηδούσε λοιπόν κι αυτός στην ακρογιαλιά και μούγκριζε τόσο γλυκά, που η Ευρώπη τόλμησε ν’ ανέβει πάνω του. Μόλις έγινε αυτό, ο Δίας όρμησε προς τη θάλασσα με κείνη στην πλάτη του, έπεσε μέσα και κολυμπούσε. Αυτή τότε τρομοκρατήθηκε πολύ, με το αριστερό χέρι κρατιόταν από το κέρατο, για να μη πέσει και με το άλλο κρατούσε το πέπλο της που ανέμιζε. Η Θάλασσα έμεινε αμέσως ακυμάτιστη, ηρέμησε κι έγινε λάδι, ενώ Έρωτες πετούσαν δίπλα, λίγο πάνω από τη θάλασσα, τραγουδούσαν τον υμέναιο, και οι Νηρηίδες βγήκαν στην επιφάνεια και πήγαιναν δίπλα-δίπλα, καβάλα στα δελφίνια, χειροκροτώντας, ημίγυμνες στα περισσότερα μέλη του σώματός τους. Το γένος των Τριτώνων επίσης και όποιο άλλο θαλάσσιο πλάσμα δεν προκαλεί φόβο στο μάτι χόρευε γύρω από την κοπέλα.  Το αποκορύφωμα ήταν πως δυο Τρίτωνες μετέφεραν την Αφροδίτη ξαπλωμένη σε κοχύλι να ραίνει τη νύφη με κάθε λογής άνθη. Όλα τούτα γίνονταν από τη Φοινίκη μέχρι την Κρήτη. Όταν όμως επιβιβάστηκε στο νησί, ο ταύρος δε φαινόταν πια, αλλά ο Δίας πήρε από το χέρι την Ευρώπη και την οδήγησε στο Δικταίο άντρο, κατακόκκινη και με το βλέμμα χαμηλωμένο γιατί είχε πια καταλάβει που πήγαινε.

 Στη συνέχεια ο Δίας  ξενάγησε την Ευρώπη σε όλη την Κρήτη και μάλιστα ερωτική συνεύρεση είχαν και πάλι  κάτω από ένα πλάτανο κοντά στην πόλη Γόρτυνα, που από τότε έμεινε αειθαλής. Παιδιά του Δία και της Ευρώπης ήταν ο Μίνωας, ο Ραδάμανθυς και ο Σπαρπηδόνας.  Όταν ο Δίας εγκατέλειψε την Ευρώπη και πήγε στον Όλυμπο προκειμένου να γίνει βασιλιάς θνητών και αθανάτων, η Ευρώπη πήρε για δεύτερο σύζυγό της το βασιλιά της Κρήτης Αστέριο, που υιοθέτησε τους γιους που εκείνη είχε αποκτήσει από το Δία. Όταν πέθανε η πριγκίπισσα Ευρώπη, οι Έλληνες προς χάρη και σε ανάμνηση της ονόμασαν με το όνομά της την ήπειρο Ευρώπη.Όταν πέθανε ο Αστερίωνας, ο Μίνωας φιλονίκησε με το Σαρπηδόνα για το ποιος θα πάρει το θρόνο. Νίκησε ο Μίνωας  και ο ηττημένος Σαρπηδόνας κατέφυγε κυνηγημένος στη Μικρά Ασία, όπου έκτισε την πόλη Μίλατο ή ιωνικά Μίλητο σε ανάμνηση της Κρητικής. Στη συνέχεια ο Μίνωας με τη βοήθεια του αδελφού του Ραδάμανθυ ενοποίησαν σε ενιαίο σύνολο όλες τις φυλές-πόλεις της Κρήτης (Ετεοκρήτες, Κύδωνες, Δωριείς, Αχαιούς και Πελασγούς), συγκρότησαν πρώτοι στον κόσμο πολεμικό ναυτικό αι έγιναν θαλασσοκράτορες, αλλά και οι πρώτοι που επινόησαν - καθιέρωσαν τα γράμματα και τις τέχνες. Είναι οι δημιουργοί της περίφημης αρχαίας κρητικής πολιτείας και θαλασσοκρατορίας.Όταν πέθαναν ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς, οι Έλληνες τους ανακήρυξαν ισόθεους και κριτές στον Αδη εξ αιτίας του ότι ήσαν οι πρώτοι αξιόλογοι νομοθέτες, τους νομους των οποίων αντεγραψαν πρωτα οι Σπαρτιάτες με το Λυκουργο, μετά οι Αθηναίοι με το Σόλων και τέλος οι Ρωμαίοι με το Νουμά.

 

 Σημειώνεται ότι:

 1) Σύμφωνα με το Λουκιανό, η πρώτη ερωτική ένωση του Δία και της Ευρώπης έγινε στο Δικταίο Άντρο, στο σπήλαιο όπου είχε γεννηθεί και μεγαλώσει ο Δίας, πρβ: «επεί δε επέβη τη νήσω (Κρήτη) ο μεν ταύρος ουκέτι εφαίνετο, επιλαβόμενος δε της χειρός o Ζεύς απήγε την Ευρώπην εις το Δικταίον άντρον ερυθριώσαν και κάτω ορώσαν…», (Λουκιανός Σαμωσατέας, Ενάλιοι Διάλογοι, 15, 4).


Στατήρας Γόρτυνας, 320-270 π.Χ., με την Ευρώπη στο πλάτανο  και το  μεταμορφωμένο σε ταύρο Δία

2) Σύμφωνα με το Θεόφραστο ερωτική συνάντηση του Δία και της Ευρώπης  έγινε και στη σκιά ενός πλατάνου στη Γόρτυνα, που από τότε παρέμεινε αειθαλής, κάτι που αποτυπώνεται στα νομίσματά της πόλης αυτής, πρβ: «εν Κρήτη δε λέγεται πλάτανόν τινα είναι εν τη Γορτυναία προς πηγή τινί η ου φυλλοβολεί. μυθολογούσι δε ως υπό ταύτη εμίγη της Ευρώπη ο Ζευς». (Θεόφραστος, Ιστορία Φυτών, 9,5). 

 Τα ως άνω λεγόμενα του Θεόφραστου δε βρίσκονται σε αντίθεση με αυτά που λέει ο Λουκιανός, γιατί δεν έκαναν μόνο μια φορά έρωτα ή ένα μόνο ένα παιδί ο Δίας με την Ευρώπη, αλλά πολλές φορές και δυο ή τρία παιδια.

3) Ο Όμηρος  (Ιλιάδα Ξ 310 – 320 κ.α.) αναφέρει ότι ο Δίας απέκτησε δυο παιδιά από την Ευρώπη, το Μίνωα και ο Σαρπηδόνας ήταν ετεροθαλής αδελφός του Μίνωα και του Ραδάμανθυ (γιος του Δία και της Χίμαιρας), πρβ: Ουδ’ ότε Φοίνικος κούρης τηλεκλειτοίο η τεκε μοι Μίνων τε και αντίθεον Ραδάμανθυν (Ιλιάδα Ξ 321-322).

4) Ο Όμηρος (Ιλιάδα Ξ 310 – 322) αναφέρει ότι  η Ευρώπη, η μάνα του Μίνωα,  ήταν κόρη του Φοίνικα: «μηδέ του κοσμολόητου Φοίνικα την κόρη ως αγαπούσα, που το Ραδάμανθυ μου γέννησε και τον ισόθεο Μίνω» (Ιλιάδα Ξ 310 – 322), ενώ  οι άλλοι αρχαίοι συγγραφείς  του Αγήνορα, προφανώς, επειδή ο Αγήνορας ήταν Φοινικικής καταγωγής.

5) Ο Απολλόδωρος, σχετικά με το οικογενειακό δέντρο του Δία και της Ευρώπης, αναφέρει τα εξής: Ο Έπαφος και η Μέμφις, η κόρη του Νείλου, γέννησαν τη Λιβύη, που εξ αυτής ονομάστηκε έτσι η χώρα (Λιβύη = παλιά η Αφρική). Από τη Λιβύη και τον Ποσειδώνα γεννήθηκαν δυο δίδυμοι, ο Αγήνωρας και ο Βήλος.  Ο Βήλος κατοίκησε στη Λιβύη (= η Αφρική), στην Αίγυπτο και στην Αραβία και με την Αγχινόη, θυγατέρα του Νείλου, γέννησαν δίδυμα, τον Αίγυπτο και το Δαναό,  που ο μεν πρώτος έκανε 50 γιους και ο δεύτερος 50 θυγατέρες. Γέννησαν ακόμη και τον Κηφέα και Φινεα.  Ο Αίγυπτος κατέστρεψε τη Μελαμπόδων χώρα και την ονόμασε Αίγυπτο.  Ο Δαναός, αφού πέτυχε  να πάρει την εξουσία, με τη συμβουλή της Θεάς Αθηνάς κατασκεύασε πρώτος πλοίο («ναυς») και μαζί με τις κόρες του ήρθαν στη  Ρόδο και στο Αργος. Στο Αργος του παρέδωσε τη βασιλεία ο τότε βασιλιάς Γελάνωρ και από αυτό μετά  οι κάτοικοι του Αργους ονομάστηκαν Δαναοί.  Ο Αγήνωρας πήγε στη Φοινίκη, όπου έγινε γενάρχης. Με την Τηλέφασα έκανε τέσσερα παιδιά, την Ευρώπη, τον Κάδμο (που ίδρυσε τη Θήβα, αλλά και οι απόγονοί του κατοίκησαν στη Θράκη κ.α.), το Φοίνικα και τον Κίλικα. Μερικοί λένε ότι η Ευρώπη δεν ήταν κόρη του Αγήνορα, αλλά του Φοίνικα και η οποία αγαπήθηκε από το Δία και αυτός από την ομορφιά της ταύρος γενόμενος («ταύρος χειροήθης γενόμενος») την μετέφερε στην Κρήτη όπου γέννησε το Μίνωα, το Ραδάμανθυ και το Σαρπηδόνα. Για το Σαρπηδόνα άλλοι λένε ότι ήταν γιος του Δία και της Λαοδάμειας. Ακολούθως ο βασιλιάς της Κρήτης Αστέριος, επειδή δεν είχε γιο, υιοθέτησε τα παιδιά της Ευρώπης και ο Μίνωας στη συνέχεια τον αντικατέστησε στη βασιλεία.

6) Σύμφωνα με τον Ησύχιο (Αθην. ΧV σελ. 678) Ευρώπη σημαίνει «η ευρύωπος», η γυναίκα με μεγάλα (ευρείες) μάτια ( «όπες», από το οπή >  όπ-μα >  όμμα > μάτι), πρβλ και Θελξιώπη, βο-ώπις, Γλαυκ-ώπης ( = με μάτια ως της γλαύκας), Εύρωπος (= αρχαία πόλη), μυ-ωπία, ευρ-ώτας (με μεγάλα αυτιά = τα ώτα),  παρθενωπή ή Παρθενόπη (κόρη του ωκεανού και μητέρα των ηπείρων, κατά τον Δ. Αλικαρνασέα), στενωποί  κ.α.

 

Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ , ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΛΟΥΚΙΑΝΟ

 

ΖΕΦΥΡΟΣ:  Ποτέ δεν είδα τόσο μεγαλόπρεπη πομπή στη θάλασσα, αφ’ ότου υπάρχω και πνέω. Εσύ δεν την είδες Νότε;

ΝΟΤΟΣ: Ποια πομπή εννοείς, Ζέφυρε; Και ποιοι έπαιρναν μέρος;

ΖΕΦΥΡΟΣ: Έχασες το πιο ευχάριστο θέαμα, που παρόμοιό του δε θα δεις ποτέ ξανά.

ΝΟΤΟΣ: Είχα δουλειά στην Ερυθρά θάλασσα και φύσηξα επίσης σε κάποια περιοχή της Ινδίας, στα παράλια της χώρας. Δεν έχω λοιπόν ιδέα για τι πράγμα μου μιλάς.

ΖΕΦΥΡΟΣ: Πες μου, ξέρεις τον Αγήνορα από τη Σιδώνα;

ΝΟΤΟΣ: Ναι, τον πατέρα της Ευρώπης. Και λοιπόν;

ΖΕΦΥΡΟΣ: Γι αυτή την κοπέλα θα σου διηγηθώ.

ΝΟΤΟΣ: Μήπως ο Δίας είναι ερωτευμένος μαζί της εδώ και καιρό; Τούτο το ξέρω από παλιά.

ΖΕΦΥΡΟΣ: Για τον έρωτα μπορεί να ξέρεις, άκου όμως τι έγινε στη συνέχεια. Η Ευρώπη παίζοντας κατέβηκε προς την ακτή μαζί με τις φιλενάδες της. Τότε ο Δίας πήρε τη μορφή ταύρου κι έπαιζε μαζί τους, πάρα πολύ όμορφος, γιατί ήταν κατάλευκος, με ωραία στριφογυριστά κέρατα και ήμερο βλέμμα. Πηδούσε λοιπόν κι αυτός στην ακρογιαλιά και μούγκριζε τόσο γλυκά, που η Ευρώπη τόλμησε ν’ ανέβει πάνω του. Μόλις έγινε αυτό, ο Δίας όρμησε προς τη θάλασσα με κείνη στην πλάτη του, έπεσε μέσα και κολυμπούσε. Αυτή τότε τρομοκρατήθηκε πολύ, με το αριστερό χέρι κρατιόταν από το κέρατο για να μη πέσει και με το άλλο κρατούσε το πέπλο της που ανέμιζε.

ΝΟΤΟΣ: Ευχάριστο το θέαμα που είδες, Ζέφυρε, και ερωτικό’ το Δία να κολυμπά και να μεταφέρει την αγαπημένη του!

 ΖΕΦΥΡΟΣ: Κι όμως ό,τι ακολούθησε ήταν πολύ πιο ευχάριστο, Νότε. Η Θάλασσα έμεινε αμέσως ακυμάτιστη, ηρέμησε κι έγινε λάδι. Όλοι εμείς κάναμε ησυχία και τους ακολουθούσαμε, απλοί θεατές των συμβάντων, ενώ Έρωτες πετούσαν δίπλα, λίγο πάνω από τη θάλασσα, ώστε να χαϊδεύουν πότε-πότε με την άκρη του ποδιού τους το νερό, και κρατώντας αναμμένες δάδες, τραγουδούσαν τον υμέναιο, και οι Νηρηίδες βγήκαν στην επιφάνεια και πήγαιναν δίπλα-δίπλα, καβάλα στα δελφίνια, χειροκροτώντας, ημίγυμνες στα περισσότερα μέλη του σώματός τους. Το γένος των Τριτώνων επίσης και όποιο άλλο θαλάσσιο πλάσμα δεν προκαλεί φόβο στο μάτι χόρευε γύρω από την κοπέλα. Ο Ποσειδώνας εξάλλου ανέβηκε σε άρμα με την Αμφιτρίτη (τη γυναίκα του) πλάι του κι άνοιγε χαρούμενος δρόμο για τον αδελφό του που κολυμπούσε. Το αποκορύφωμα ήταν πως δυο Τρίτωνες μετέφεραν την Αφροδίτη ξαπλωμένη σε κοχύλι να ραίνει τη νύφη με κάθε λογής άνθη. Όλα τούτα γίνονταν από τη Φοινίκη μέχρι την Κρήτη. Όταν όμως επιβιβάστηκε στο νησί, ο ταύρος δεν φαινόταν πια, αλλά ο Δίας πήρε από το χέρι την Ευρώπη και την οδήγησε στο Δικταίο άντρο, κατακόκκινη και με το βλέμμα χαμηλωμένο γιατί είχε πια καταλάβει που πήγαινε. Τότε εμείς πέσαμε ο καθένας στο πέλαγος προς διαφορετικές κατευθύνσεις και βυθιστήκαμε στα κύματα.

ΝΟΤΟΣ: Τυχερέ Ζέφυρε, τι όμορφο θέαμα είδες! Αντίθετα εγώ είδα μόνο γύπες, ελέφαντες και μαύρους ανθρώπους.

 (Λουκιανός, «Ενάλιοι διάλογοι» μετάφραση εκδόσεων «Κάκτος»)

 

Ο ΤΑΛΩΣ, Ο ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ ΝΟΜΩΝ, ΕΥΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΗΣ

 

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα (Μίνως) ο ταλως ήταν υπαρκτό πρόσωπο, όπως και ο Ραδάμανθυς, πρβ:  «Ο Μίνωας χρησιμοποιούσε τον (Ραδάμανθυ) ως φύλακα των νόμων στην πόλη, ενώ στην υπόλοιπη Κρήτη τον Τάλω. Ο Τάλως λοιπόν επισκεπτόταν τρεις φορές τον χρόνο τα χωριά, επιβλέποντας την τήρηση των νόμων σε αυτά, έχοντας γραμμένους τους νόμους σε χάλκινους πίνακες, απ΄ όπου πήρε την ονομασία χάλκινος…. (Πλάτων, «Μίνως», 318 – 320)

http://i314.photobucket.com/albums/ll432/louloumeli/rebrant-abduction.jpg
Rembrant: Η απαγωγή της Ευρώπης, 1632

Ο Τάλως, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο (Βιβλιοθήκη 1,9) και τον Απολλώνιο Ρόδιο (Αργοναυτικά Δ 1638 – 1670) ήταν  ένας φτερωτός άνθρωπος (ως οι άγγελοι στο Χριστιανισμό) με γιγάντιο χάλκινο σώμα,  που κατασκεύασε ο θεός Ήφαιστος και τον οποίον ο Δίας χάρισε στην Ευρώπη, τη μάνα του Μίνωα, για φυλάει και εκείνη και την Κρήτη και εκείνη μετά τον έδωσε στο γιό της το Μίνωα. Είχε μια φλέβα από την κεφαλή μέχρι τη φτέρνα του, όπου υπήρχε ένα καρφί και την έφραζε και μέσα της έρεε το καλούμενο «ιχώρ», ένα υγρό που τον καθιστούσε αθάνατο, επειδή είχε τη δυνατότητα να αναζωογονεί το σώμα του. Γύριζε τις ακτές του νησιού τρεις φορές τη μέρα και  έδιωχνε τα εχθρικά καράβια πετώντας τους πέτρες. Αν οι εχθροί είχαν ήδη αποβιβαστεί, τους έκαιγε με την ανάσα του ή πυράκτωνε το χάλκινο σώμα του, τους αγκάλιαζε σφιχτά πάνω του κι έτσι τους έκαιγε. Το τέλος του Τάλω ήρθε όταν συναντήθηκε με τους Αργοναύτες στον όρμο της Δίκτης (= σημερινός κόλπος Μεραμβέλου, ενετικά mirabell = ωραία θέα), οι οποίοι γύριζαν από την Κολχίδα. Θέλοντας οι Αργοναύτες να δέσουν στο όρμο συτό αντιμετώπισαν τον γίγαντα που τους κρατούσε σε απόσταση. Τότε η Μήδεια, που ταξίδευε μαζί τους, μάγεψε τον Τάλω οπότε εκεί που σήκωνε βράχους, για να εμποδίσει τους Αργοναύτες να μπουν στον όρμο, χτύπησε τον αστράγαλό του σε μια κοφτερή πέτρα οπότε άρχισε να τρέχει ο ιχώρ με συνεπεια να θανατωθεί. Κατ’ άλλη εκδοχή η Μήδεια μάγεψε τον Τάλω υποσχόμενή του αθανασία, κι έτσι μπόρεσε ο Ιάσονας να του αφαιρέσει το καρφί στη φτέρνα του που έκλεινε τη μια και μοναδική φλέβα που διέτρεχε όλο το κορμί του και περιείχε το «ιχώρ», θανατώνοντάς τον. Άλλη εκδοχή αναφέρει ότι τον σκότωσε ο πατέρας του Φιλοκτήτη Ποίας, χτυπώντας τον με βέλος στο ίδιο μοναδικό αδύνατο σημείο του, πρβ:

 «Από εκεί (οι Αργοναύτες) επρόκειτο να περάσουμε στην Κρήτη, που πλέει στη θάλασσα πιο ψηλότερα από τ’ άλλα νησιά. Ο χάλκινος Τάλως, πετώντας τους πέτρες πάνω από τον τραχύ βράχο, τους εμπόδιζε να δέσουν τα σκοινιά του πλοίου στην ξηρά, όταν έφταναν στον κλειστό όρο της Δίκτης. (είργε χθονί πείσματ’ ανάψαι Δικταίην όρμοιο κατερχόμενους επιωγήν).  Ανήκε στο χάλκινο γένος των ανθρώπων που γεννήθηκαν από τις μελιές, ο τελευταίος επιζών από εκείνους τους ημίθεους, και τον είχε δώσει στην Ευρώπη ο γιος του Κρόνου, για να φυλάει το νησί και με τα χάλκινά  πόδια του είχε γυρίσει τρεις φορές την Κρήτη. Το σώμα του ολόκληρο και τα μέλη του ήταν φτιαγμένα από άθραυστο χαλκό, αλλά κοντά στους αστραγάλους, στον τένοντα, είχε μια φλέβα γεμάτη αίμα, κι αυτήν, με τα όρια ζωής και θανάτου, την περιέλαβε λεπτός υμένας…..Εκεί που (ο Τάλως) σήκωσε βαριούς βράχους, για να τους εμποδίσει να μπουν στον όρμο, χτύπησε τον αστράγαλό του σε μια κοφτερή πέτρα. Τότε άρχισε να τρέχει ο ιχώρ όμοιος με μολύβι που έλοιωνε….(Αργοναυτικά Δ, 1638 – 1670 μτφ «Εκδόσεις Οδ. Χατζόπουλος»)

 “εντεύθεν αναχθέντες κωλύονται Κρήτῃ προσίσχειν υπο Τάλω. τούτον οι μεν του χαλκού γένους είναι λέγουσιν, οι δε υπό Ηφαίστου Μίνωι δοθήναι· ος ην χαλκούς ανήρ, οι δε ταύρον αυτόν λέγουσιν. είχε δε φλέβα μιαν από αυχένος κατατείνουσαν άχρι σφυρών· κατά δε το τέρμα της φλεβός ήλος διήρειστο χαλκούς. ούτος ο Τάλως τρις εκάστης ημέρας την νήσον περιτροχάζων ετήρει· διο και τότε την Αργώ προσπλέουσαν θεωρών τοις λίθοις έβαλλεν. εξαπατηθείς δε υπό Μηδείας απέθανεν, ως μεν ένιοι λέγουσι, δια φαρμάκων αυτώ μανίαν Μηδείας εμβαλούσης, ως δε τινες, υποσχομένης ποιήσειν αθάνατον και τον ήλον εξελούσης, εκρυέντος του παντός ιχώρος αυτόν αποθανείν.”  (Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη 1,9)

Κατ’ ‘άλλους, όταν ο Δίας εγκατέλειψε την Ευρώπη για τον Όλυμπο, της έκανε τρία δώρα, το φτερωτό (άγγελο) φύλακα Τάλω, για να την προστατεύει, μια φαρέτρα με βέλη, που πετύχαιναν πάντα το στόχο τους και μια σκύλα με το όνομα Λαίλαπα, πιστό της φύλακα, αλλά και που κανένα θήραμα δεν της ξέφευγε.

 

Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΚΑΙ Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΕΥΡΩΠΗ

ΟΙ ΗΠΕΙΡΟΙ ΤΗΣ ΓΗΣ  ΚΑΙ ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΟΥΣ

 

Από τα λεγόμενα του Ηρόδοτου (Δ 45) και του Άνδρωνα του Αλικαρνασσέα (ANDRWN GEOGRAFIA, αποσπάσματα, Tzetze Lyc.894) προκύπτει ότι οι αρχαίοι Έλληνες αρχικά θεωρούσαν ότι οι ήπειροι ήσαν τρεις: η Ασία, η Λιβύη και η Θράκη και η Κρήτη ανήκε τότε στην ήπειρο Θράκη . Μετά οι ήπειροι έγιναν τέσσερεις, δηλαδή συν την ήπειρο η Ευρώπη, στην οποία ανήκε τώρα και η Κρήτη και που η ήπειρος αυτή ονομάστηκε έτσι προς χάρη της πριγκίπισσας Ευρώπης, την οποία εiχαν κλέψει και φέρει στην Κρήτη οι Κρήτες.  Σύμφωνα με το μύθο που αναφέρει ο Άνδρωνας ο Αλικαρνασσέας, ο Ωκεανός είχε δυο γυναίκες την Πομφολύγη και την Παρθενόπη, από τις οποίες απόκτησε τέσσερις  κόρες, την Ασία, τη Λιβύη, την Ευρώπη και τη Θράκη απ΄όπου λένε ονομάστηκαν έτσι οι χώρες: «‘Ανδρων δε ο Αλικαρνασσεύς Ωκεανός φημί γήμαι δυο γυναίκας, Πομφολύγην και Παρθενόπην, εξ ων τέσσαρας θυγατέρας γεννά της μεν Ασίαν και Λιβύην, θάτερας δε Ευρώπην και Θράκην, αφ ων λέγει και κληθήναι τα χώρας. (ANDRWN GEOGRAFIA, αποσπάσματα, Tzetze Lyc.894)

Σύμφωνα με άλλο μύθο το όνομα της Ηπείρου Ευρώπης προέρχεται από την πριγκίπισσα Ευρώπη, τη μάνα του Μίνωα, την οποία έκλεψαν οι Κρήτες από την πόλη Τύρρο της Φοινίκη (χώρα της Ασίας), που όμως την ονοματοθεσία αυτή ο Ηρόδοτος την αμφισβητεί, λέγοντας: «Όσον για την Ευρώπη (την ήπειρο), κανείς δεν ξέρει, αν τελικά περιβάλλεται από θάλασσα ούτε από πού πήρε το όνομά της ούτε ποιος της το έδωσε, εκτός αν δεχτούμε ότι ξεκίνησε από την Ευρώπη, την Τύρρια γυναίκα, και επομένως παλιότερα ήταν ανώνυμη, όπως και οι άλλες (ήπειροι). Αυτό είναι απίθανο, γιατί η Ευρώπη (η κοπέλα) ήταν από την Ασία και δεν επισκέφτηκε ποτέ τη γη που ονομάζουμε τώρα Ευρώπη, αλλά ταξίδεψε μόνο από τη Φοινίκη στην Κρήτη και από εκεί στη Λυκία»… (Ηρόδοτος Δ, 45).

Άλλο η χώρα Θράκη και άλλο η ήπειρος Θράκη. Η χώρα Θράκη, η ιδιαίτερη πατρίδα των περίφημων μουσικών της αρχαιότητας: Λίνου, Ορφέα, Μουσαίου, Θάμυρη  κ.α.,  βρίσκονταν, σύμφωνα με τον  Απολλώνιος Ρόδιο (Αργοναυτικά Α 24- 30 και Β 210 κ.α), άνωθεν της Πιερίας και περιλάμβανε μια έκταση από την περιοχή του Ολύμπου στην Πιερία μέχρι τα Στενά του Ελλησπόντου. Ο Απολλώνιος αναφέρει επίσης ότι ο Ορφέας ήταν άρχοντας της βιστωνικής Πιερίας, είχε γεννηθεί στην κορυφή της Πιμπληίδας της Θράκης και ήταν γιος της Μούσας Καλλιόπης και του Οίαγρου, βασιλιά της Θράκης ( κατ’ άλλους του Απόλλωνα). Σήμερα οι ήπειροι είναι 5: η Ασία, η Αφρική, η Ευρώπη, η Αυστραλία και η Ωκεανία.

 

 

Στατήρας Φαιστού Κρήτης, 280 π.Χ., με τη Λαίλαπα, το σκυλί της Ευρώπης και τον Τάλω, προστάτη της Ευρώπης, των νόμων και της Κρήτης.

 

 

 

Δίδραχμα Φαιστού, 350 – 300 π.Χ. με το φτερωτό (άγγελο) Τάλω και τον Ταύρο Κρήτης, πατέρας του Μινώταυρου

 

Β.  Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΡΣΕΣ

 

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι σύμφωνα με όσα του είπαν οι λόγιοι των Περσών και οι κάτοικοι της πόλης Πραισός της Κρήτης, αλλά και σύμφωνα με όσα ο ίδιος υπολογίζει (βλέπε συνδυαστικά: Ηρόδοτος Α, 2 – 5, Α 57 – 58,  Α, 172 – 173, Ζ 169 – 171,  Δ, 45, Γ 122):

Α) Η αρπαγή της πριγκίπισσας Ευρώπης δεν έγινε από το Δία, αλλά «από κάποιους Έλληνες, οι οποίοι πάτησαν πόδι στην Τύρο της Φοινίκης και άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά την Ευρώπη. Μπορεί να ήταν Κρήτες». Ο Ηρόδοτος δεν κατονομάζει ποιοι είναι εκείνοι οι ΄Ελληνες  που έκλεψαν την Ευρώπη, δηλαδη τη μάνα του Μίνωα, όμως υπονοεί το βασιλιά των Δωριέων της Κρήτης Αστέριο, ο οποίος ήταν γιος του Τέκταμου και εκείνος γιος του Δώρου του Έλληνα, όπως προκύπτει από τους άλλους αρχαίους συγγραφείς: Διόδωρο Σικελιώτη, Στράβωνα κλπ. Κατ’ αυτούς ο βασιλιας Αστεριος υιοθέτησε τους γιους του Δία και της Ευρώπης Μίνωα Ραδάμανθυ και Σαρπηδόνα, άρα εδώ έχουμε κάτι  ως και η περίπτωση του Χριστού, που, ενώ και Εκείνος λέγεται Υιός Του Θεού, όμως σύζυγος της Παναγίας ήταν ο Ιωσήφ.

Ο Διόδωρος για παραδειγμα λέει τα εξης: «Ο Τέκταμος του Δώρου, του γιου του Έλληνα που ήταν γιος του Δευκαλίωνα, κατέπλευσε στην Κρήτη μαζί με Αιολείς και Πελασγούς κι έγινε βασιλιάς του νησιού, παντρεύτηκε την κόρη του Κρηθέα κι απόκτησε τον Αστέριο. Όταν, λοιπόν, ήταν αυτός βασιλιάς στην Κρήτη, ο Δίας, όπως λένε, άρπαξε την Ευρώπη από τη Φοινίκη, την έφερε στην Κρήτη, πάνω στη ράχη ενός ταύρου και σμίγοντας μαζί της απόκτησε τρεις γιους, τον Μίνωα, τον Ροδάμανθυ και τον Σαρπηδόνα. Μετά από αυτό, παντρεύτηκε την Ευρώπη ο Αστέριος, ο βασιλιάς της Κρήτης’ καθώς αυτός δεν είχε παιδιά, υιοθέτησε τους γιους του Δία και τους έκανε διαδόχους της βασιλείας του. Από αυτούς ο Ροδάμανθυς έδωσε στους Κρήτες νόμους, ο Μίνωας διαδέχτηκε στο θρόνο τον Αστέριο, παντρεύτηκε την Ιτώνη, την κόρη του Λυκτία και γέννησε τον Λύκαστο, ο οποίος τον διαδέχτηκε στον Θρόνο. Ο Λύκαστος παντρεύτηκε την Ίδη, την κόρη του Κορυβάντα και γέννησε το Μίνωα τον δεύτερο, τον οποίο μερικοί αναφέρουν ως γιο του Δία. Αυτός, πρώτος από τους Έλληνες, συνέστησε αξιόλογη ναυτική δύναμη και έγινε θαλασσοκράτορας. Παντρεύτηκε την Πασιφάη, την κόρη του Ήλιου, και γέννησε τον Δευκαλίωνα, τον Κατρέα, τον Ανδρόγεω και την Αριάδνη, αλλά απέκτησε και πολλά νόθα παιδιά»….  (Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος 4, 60)

Β) « Κάποτε η Κρήτη ερημώθηκε και τότε άνθρωποι διαφόρων εθνικοτήτων, αλλά κυρίως Έλληνες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Έπειτα στην Τρίτη γενιά μετά το θάνατο του Μίνωα, ξέσπασε ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο οι Κρήτες αποδείχτηκαν από τους καλύτερους πολεμιστές που είχε στη διάθεσή του ο Μενέλαος. Επιστρέφοντας, όμως, στην πατρίδα τους, η ανταμοιβή τους για τις υπηρεσίες που πρόσφεραν ήταν πείνα και πανούκλα που έπληξε ανθρώπους και ζώα, σε τέτοιο βαθμό, ώστε η Κρήτη ερημώθηκε για δεύτερη φορά από τον πληθυσμό της.  Έτσι, οι σημερινοί Κρήτες, μαζί με όσους απέμειναν από τους προηγούμενους κατοίκους της, είναι η Τρίτη γενιά που ζει στο νησί.….» (Ηρόδοτος Ζ , 169 - 171). Σύμφωνα με τους Στράβωνα, Διόδωρο κ.α., οι Δωριείς, οι Αχαιοί και οι Πελασγοί της Κρήτης είχαν πάει στο νησί όχι με πολεμική κατάληψη του νησιού, αλλά μεταναστευτικά, όταν ερήμωσε η Κρήτης, από τη Θεσσαλία με επικεφαλή τον Τέκταμο, που ήταν παππούς του Μίνωα και γιος του Δώρου του Έλληνα

Γ) «Ο Μίνωας ήταν ο πρώτος Έλληνας θαλασσοκράτορας» (Ηρόδοτος Γ 122 και Δ, 45)

Δ) «Την Κρήτη ολόκληρη, στα παλιά χρόνια την είχαν οι βάρβαροι. Όταν όμως στην Κρήτη συνεπλάκησαν τα παιδιά της Ευρώπης, ο Μίνωας με το Σαρπηδόνα,  για το ποιος θα γίνει βασιλιάς, επεκράτησε ο Μίνωας και έδιωξε το Σαρπηδόνα με τους στασιαστές του, καθώς και τη μάνα του την Ευρώπη  και αυτοί κυνηγημένοι κατέφυγαν στην  Ασία, στο μέρος που ονομάζεται γη της Μιλυάδας», όπου έκτισαν την πόλη με το όνομα Μίλητος σε ανάμνηση της κρητικής  Μίλατος» (βλέπε και: Απολλόδωρος ιστορική βιβλιοθήκη) και έτσι έκτοτε, υπονοεί ο Ηρόδοτος, η Κρήτη πήγε με το μέρος των Ελλήνων.  Ο Ηρόδοτος στο εδάφιο (βιβλίο Α, 172 – 173) αναφέρει ότι «την Κρήτη ολόκληρη στα παλιά χρόνια, πριν από το Μίνωα, την κατείχαν οι βάρβαροι», επειδή γι αυτόν: α)   αρχικά Έλληνες ήσαν μόνο οι Δωριείς, μια μερίδα των οποίων είχε πάει από τη Θεσσαλία στην Κρήτη με αρχηγό τον Τέκταμο, γιο του Δώρου του Έλληνα και παππού του Μίνωα, λογω του ότι αυτή για κάποιο λόγο που δεν κατονομάζει είχε ερημώσει και β) Όλοι οι Έλληνες  αρχικά ήσαν και αυτοί βάρβαροι (βλέπε Ηρόδοτος Α 56 - 58) και στη συνέχεια αποκόπηκαν πρώτα οι Δωριείς από τους βάρβαρους Πελασγούς και αποτέλεσαν ξέχωρο έθνος, το ελληνικό έθνος, στο οποίο μετά προσχώρησαν όλοι οι Πελασγοί, καθώς και πολλοί άλλοι βάρβαροι.

Ε) Η έχθρα μεταξύ Ελλήνων  και βαρβάρων (Τρώων, Φοινίκων κλπ) ξεκίνησε από τις αρπαγές γυναικών εκατέρωθεν, μόνο που οι Έλληνες  έδωσαν πολύ σημασία σ’ αυτές τις αρπαγές και κυρίως της Ελένης και ως εξ αυτού καταστρέψανε την Τροία, ενώ δεν έπρεπε, γιατί οι γυναίκες αυτές το ήθελαν.   Πρώτα έγινε η αρπαγή της Ελληνίδας Ιώ από τους Φοίνικες, μετά η αρπαγή της Ευρώπης από τη Φοινίκη, της μάνας του Μίνωα,  από τους Έλληνες Κρήτες, μετά η αρπαγή της Μήδεια των Κόλχων από τους Έλληνες , μετά η αρπαγή της Ελληνίδα Σπαρτιάτισσας Ελένη από τους Τρώες κλπ Τα έθνη που κατοικούν στην Ασία  (Τρώες, Κάρες, Φοίνικες, Πέρσες κ.α.), οι Πέρσες τα θεωρούν δικά τους, ενώ την Ευρώπη και τους Έλληνες κάτι ξεχωριστό και στην άλωση του Ιλίου (Τροίας) βρίσκουν τα αίτια έχθρας τους προς τους Έλληνες και γι αυτό τώρα, εννοεί ο Ηρόδοτος, στρέφονται εναντίον της Ελλάδας (εννοεί τους Περσικούς Πολέμους με Ξέρξη κ.τ.λ.).

 

«Οι γραμματισμένοι Πέρσες («Περσέων λόγιοι») βρίσκουν τους Φοίνικες αίτιους έχθρας’ λεν δηλαδή πως αυτοί, φτασμένοι από τη θάλασσα που ονομάζεται Ερυθρά σε τούτη εδώ τη θάλασσα, αφού κατοίκησαν το χώρο που και τώρα κατοικούν, άρχισαν αμέσως μακρινά ταξίδια, μεταφέροντας εμπορεύματα αιγυπτιακά και ασσυριακά, να πιάνουν και άλλα λιμάνια και προπαντός στο Άργος. Το Άργος εκείνα τα χρόνια σε όλα ξεχώριζε ανάμεσα στις πόλεις της χώρας που τώρα ονομάζεται Ελλάδα»….. Έτσι διηγούνται  οι Πέρσες πως η Ιώ έφτασε στην Αίγυπτο, όχι όπως οι Έλληνες, και πως αυτό έγινε η αρχή για τα αδικήματα που ακολουθήθηκαν. Μετά από αυτά, λένε οι Πέρσες, κάποιοι από τους Έλληνες, γιατί δεν ξέρουν να πουν το όνομά τους, πάτησα πόδι στην Τύρο της Φοινίκης και άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά την Ευρώπη. Μπορεί να ήταν Κρήτες. («Μετά δε ταύτα τινάς των Ελλήνων φασί της Φοινίκης  ες Τύρον προσσχόντες αρπάσαι του βασιλέως την Θυγατέρα Ευρώπην. Είησαν δ’ αν ούτοι Κρήτες..). Και έτσι έγιναν ίσα κι ίσα, όμως μετά Έλληνες έγιναν αίτιοι της δεύτερης αδικίας. Γιατί μ’ ένα μακρύ καράβι ανέβηκαν τον Φάση ποταμό στην Αία της Κολχίδας, κι από εκεί πήγαν και πήραν την θυγατέρα του βασιλιά τη Μήδεια…. Στην επόμενη γενιά ύστερα από αυτά, λένε πως ο Αλέξανδρος που τα έμαθε και ήθελε να αποκτήσει γυναίκα από την Ελλάδα με αρπαγή, γνωρίζοντας ότι δεν θα δώσει λόγο, αφού και οι Έλληνες δεν έδωσαν, άρπαξε την Ελένη… Αυτοί οι Ασιάτες, λεν οι Πέρσες, όταν τους άρπαξαν γυναίκες, δεν το πήραν στα σοβαρά, ενώ οι Έλληνες για μια γυναίκα σπαρτιάτισσα ξεσήκωσαν ολόκληρη εκστρατεία, ήρθαν στην Ασία και αφάνισαν τη δύναμη του Πρίαμου. Πως από τότε πια θεωρούν ότι οι Έλληνες τους είναι εχθροί. Γιατί την Ασία και τα βάρβαρα έθνη που την κατοικούν, οι Πέρσες τα θεωρούν δικά τους, ενώ την Ευρώπη και τους Έλληνες τα έβλεπαν πάντα σαν κάτι ξεχωριστό. Έτσι λεν οι Πέρσες πως έγινα τα πράγματα και στην άλωση της Ιλίου (Τροίας) βρίσκουν την αιτία έχθρας…» (Ηρόδοτος Α, 2 - 5)

«Ύστερα έβαλε μπρος (ο Κροίσος, βασιλιάς των Λυδίων) να εξετάσει ποιοι ανάμεσα στους Έλληνες ήσαν οι δυνατότεροι, που θα μπορούσε να κάνει φίλους. Και ψάχνοντας βρήκε πως ξεχώριζαν οι Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι, οι πρώτοι ανάμεσα στους Δωριείς, οι δεύτεροι ανάμεσα στους Ίωνες. Γιατί τα έθνη αυτά ήσαν τα πιο γνωστά, όντας τα παλιά χρόνια το τελευταίο Πελασγικό, το πρώτο Ελληνικό. Οι Αθηναίοι ποτέ ως τώρα δεν ξεσηκώθηκαν από τον τόπο τους, ενώ οι άλλοι ήταν πολυπλάνητοι. Γιατί όσο βασίλευε Δευκαλίων, κατοικούσαν τη Φθιώτιδα, στα χρόνια πάλι του Δώρου, του γιου του Έλληνα, τη χώρα στις πλαγιές της Όσσας και του Ολύμπου που τη λεν Ιστιαιώτιδα. Και αφότου και από την Ιστιαιώτιδα τους ξεσήκωσαν οι Καδμείοι, κατοικούσαν στην Πίνδο με το όνομα έθνος Μακεδνόν. Από εκεί πάλι άλλαξαν τόπο και πήγαν στη Δρυοπίδα και από εκεί έφτασαν πια εκεί που είναι, δηλαδή στην Πελοπόννησο, και ονομάστηκαν έθνος Δωρικό. Το ελληνικό έθνος αφότου φάνηκε, την ίδια πάντα γλώσσα μιλά - αυτό είναι η πεποίθησή μου, αφότου όμως ξέκοψε από το Πελασγικό, αδύνατο τότε και στην αρχή και μικρό, αυξήθηκε ύστερα και πλήθαινε σε έθνη, καθώς προσχώρησαν σ’ αυτό κυρίως οι Πελασγοί, αλλά και πάρα πολλά άλλα βαρβαρικά φύλα. Τέλος είμαι της γνώμης ότι το Πελασγικό έθνος πρωτύτερα και εφόσον ήταν βαρβαρικό ποτέ δε γνώρισε μεγάλη δύναμη» (Ηρόδοτος Α, 57- 58)

 « Οι Καύνιοι κατά τη γνώμη μου είναι ντόπιοι, οι ίδιοι ισχυρίζονται ότι ήρθαν από την  Κρήτη….. Οι δε Λύκιοι εκ Κρήτης κατάγονται (γιατί την Κρήτη ολόκληρη, στα παλιά χρόνια την είχαν οι βάρβαροι). Όταν όμως στην Κρήτη συνεπλάκησαν τα παιδιά της Ευρώπης, ο Μίνωας με το Σαρπηδόνα,  για το ποιος θα γίνει βασιλιάς, επεκράτησε ο Μίνωας και έδιωξε το Σαρπηδόνα με τους στασιαστές του και αυτοί κυνηγημένοι κατέφυγαν στην  Ασία, στο μέρος που ονομάζεται γη της Μιλυάδας. Γιατί ακριβώς το μέρος που τώρα κατοικούν οι Λύκιοι, αυτό παλιότερα ήταν η Μιλυάς, και οι Μιλύες ονομάζονταν τότε Σόλυμοι. Όσο ήταν βασιλιάς τους ο Σαρπηδών, οι Λύκιοι ονομάζονταν με το όνομα που είχαν φέρει μαζί τους και που τώρα το χρησιμοποιούν γι αυτούς οι γείτονές τους. Λέγονταν Τερμίλες. Όταν όμως ήρθε από την Αθήνα ο Λύκος, ο γιος του Πανδίονος (εξοργισμένος κι αυτός από τον αδελφό του Αιγέα), κι έμεινε στη χώρα των Τερμίλων κοντά στο Σαρπηδόνα, έτσι τότε, από το όνομα του Λύκου, με τον καιρό ονομάστηκαν Λύκιοι. Τα έθιμα τους είναι εν μέρει κρητικά και εν μέρει Καρικά…» (Ηρόδοτος Α, 172 - 173)

 

2. ΠΟΤΕ ΕΖΗΣΕ ΚΑΙ Η ΘΕΟΠΟΙΗΣΗ – ΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ

 

Νόμισμα Κνωσού, 3ος αι. π.Χ., (Μουσείο Ηρακλείου).

Σύμφωνα με τον Όμηρο και τον Ηρόδοτο, ο Μίνωας έζησε τρεις γενιές πριν από τον Τρωικό πόλεμο, ο εγγονός του Μίνωα, ο Ιδομενέας, ήταν αρχηγός των Κρητών στον πόλεμο αυτό. Σύμφωνα με το Πάριο Χρονικό (είναι τρεις μεγάλες πλάκες από μάρμαρο Πάρου όπου οι αρχαίοι έγραφαν τα πιο σημαντικά πρόσωπα και γεγονότα), το Διόδωρος Σικελιώτη (βίβλος 4, 60 ), τον Πλούταρχο (Θησεύς),  τον Πλάτωνα (Μίνως) κ.,α.,  με το όνομα Μίνωας υπήρχαν δυο βασιλιάδες,  ο Μίνωας ο πρώτος  και ο Μίνωας δεύτερος. Σύμφωνα επίσης με το Πάριο Χρονικό: Ο κατακλυσμός επι Δευκαλίωνα έγινε το 1265 π.Δ. = 1529 π.Χ.  Ο Μίνωας Α’ βασίλευε στην Κνωσό το  έτος 1450 π.Χ. και είναι εκείνος που ανακάλυψε το σίδηρο. Ο Μίνωας Β’ ήταν που έλεγε ότι ήταν γιος του Δία και  βασίλευε το  έτος 1031 πριν από το Διόγνητο = 1294 π.Χ., ίδια εποχή που βασίλευε στην Αθήνα ο Αιγέας, επί βασιλείας του οποίου είχε πάει στην Κρήτη εξόριστος ο Δαίδαλος, αλλά και ο Θησέας, για να σκοτώσει το Μινώταυρο.

 

Σύμφωνα με τον Αρριανό, το Διόδωρο, το Στράβωνα κ.α. ο Μίνωας, όπως και άλλοι αρχαίοι νομοθέτες: Λυκούργος, Μνεύης κ.α. προσποιούνταν ότι ήσαν γιοι του Θεού ή έλεγαν ότι οι νόμους τους πάρθηκαν κατευθείαν από το θεό, έτσι ώστε να είναι θείες επιταγές ή επειδή οι νόμοι του Μίνωα ήταν τόσο σημαντικοί, που γεννήθηκε στην ιδέα των Κρητών ότι τους εμπνεύστηκε από το Δία ή του τις έδινε (ο πατέρας του) ο Δίας, πρβ:

« Ο Αλέξανδρος ακόμη κι όταν έλεγε ότι είναι γιος θεού, δεν μου φαίνεται τεράστιο το σφάλμα του, μπορεί να ήταν και πονηριά, για να γίνεται πιο σεβαστός από τους υπηκόους τους. Εξάλλου δεν νομίζω ότι ήταν κατώτερος βασιλιάς από το Μίνωα, το Ραδάμανθυ και τον Αιακό, που οι άνθρωποι δεν τους θεώρησαν αλαζόνες, όταν ισχυρίστηκαν ότι είναι γιοι του Δία» (Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις 2 29)

 Τώρα πρέπει να μιλήσουμε για τους νομοθέτες της Αιγύπτου. Πρώτος, λένε, που έπεισε το λαό να χρησιμοποιεί γραπτούς νόμους ήταν ο Μνεύης. Αυτός λοιπόν προσποιήθηκε πως του έδωσε τους νόμους ο Ερμής, με τη διαβεβαίωση πως θα φέρουν μεγάλα καλά στη ζωή των ανθρώπων, όπως ακριβώς έκανε, λένε, στους Έλληνες ο Μίνωας στην Κρήτη και ο Λυκούργος στους Λακεδαιμονίους, που ο ένας είπε ότι πήρε τους νόμους από το Δία και ο άλλος από τον Απόλλωνα. Τούτο το είδος της επινόησης παραδίδεται ότι χρησιμοποιήθηκε και σε πολλούς άλλους λαούς και στάθηκε αίτιο πολλών αγαθών σε όσους το πίστεψαν…..». (Διόδωρος Σικελιώτης, Βίβλος Α, 94)

«ο Μίνωας και κάθε ένατο χρόνο, καθώς φαίνεται, ανέβαινε στη σπηλιά του Δία και έμενε εκεί. Επέστρεφε με γραπτές διατάξεις που έλεγε πως είναι προσταγές του Δία. Γι αυτό και ο ποιητής (ο Όμηρος) λέει: Εδώ βασίλευε ο Μίνωας που μιλούσε με το μέγα Δία κάθε εννιά χρόνια....» (Στράβων «Γεωγραφικά» Ι’, C 476 – 477).

 «Έφυγε τότε (ο Λυκούργος) για την Κρήτη.  Εκεί ήρθε και πλησίασε το Θάλητα , ένα μελοποιό και νομοθέτη. Έμαθε από αυτόν τον τρόπο που ο Ραδάμανθυς  πρώτα και αργότερα ο Μίνωας έφερναν τους νόμους τους, τάχα από το Δία προς τους ανθρώπους...» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 481 - 483, 17 – 20)

<< Ο ίδιος (ο Μίνωας) θέσπισε και αρκετούς νόμους για τους Κρήτες, προσποιούμενος ότι τους έλαβε από τον πατέρα του το Δία …..  Από τη μεγάλη του δικαιοσύνη βγήκε ο μύθος ότι τον έκαναν δικαστή στον Άδη, όπου ξεχωρίζει τους ευσεβείς από τους πονηρούς……..>>  (Διόδωρος Σικελιώτης, Βίβλος 5, 78 και 79) 

 

3. ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

 

Ο Θουκυδίδης (Α 3 – 9),  ο Στράβων (Ι’, C 476 – 478  και Ι - ΙV 6 – 7), ο Διόδωρος (4, 60 και 5, 84), ),  ο Πλάτων (Μίνως και νόμοι Δ, 706, b),  Ισοκράτης (Παναθηναϊκός, 43-44), ο , Πλούταρχος (Λυκούργος 4-7 ,  Σόλων  12 - 20),  ο Δ. Λαέρτιος (Επιμενίδης), ο Αριστοτέλης (Πολιτικά Β, 1271, 10), ο Διονύσιος Αλικαρνασσέας (Ρωμαϊκή Αρχαιολογία) κ.α. αναφερουν ότι:

Α) Ο Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ ήσαν οι  πρώτοι στον κόσμο που συγκρότησαν πολεμικό ναυτικό και μ’ αυτό εδίωξαν  από τις Κυκλάδες, που μέχρι τότε ήταν ακατοίκητες, τους  ληστές και τους πειρατές Κάρες και Φοίνικες που δεν άφηναν τους Έλληνες να προκόψουν και να αποκτήσουν μόνιμη κατοικία και τις εποίκησε με μόνιμους κατοίκους που έφερε από την Κρήτη με αποτέλεσμα από τη μια ο Μίνωας να γίνει ο πρώτος θαλασσοκράτορας και από την άλλη να ελευθερωθούν οι θαλάσσιοι διάδρομοι και έτσι οι Έλληνες  να μπορέσουν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να ασχοληθούν με ναυτικές εργασίες και να πλουτίσουν, κάτι που τους βοήθησε μετά  να επικρατήσουν στον Τρωικό Πόλεμο.

Β) Ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς υμνούνταν από τους Έλληνες, γιατί ήταν οι πρώτοι που θέσπισαν σωστούς θεσμούς . Για τα  ίδιο λόγο μετά θάνατο ανακηρύχτηκαν ισόθεοι,  γιοι του θεού. Οι νόμοι τους ήσαν ως οι θεϊκοί. Ειδικότερα ο Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ είναι οι πρώτοι που δημιούργησαν αξιόλογη πολιτεία. Αφού ένωσαν σε ενιαίο σύνολο όλες τις πόλεις – φυλές της Κρήτης, τους αυτόχθονες (Ετεόκρητες και Κύδωνες) με τους επήλυδες (μετανάστες: Δωριείς, Αχαιούς και Πελασγούς) καθιέρωσαν πρωτόγνωρους για την εποχή θεσμούς για τη σωστή διακυβέρνησή τους. Επί Μίνωα αναπτύχθηκαν τα γράμματα και οι τέχνες και επίσης θεσμοθετήθηκαν για πρώτη φορά το σύνταγμα, η βουλή, οι βουλευτές, τα κοινά συσσίτια κλπ, καθώς και οι νόμοι ανάλογα με το περί θείου  και δικαίου συναίσθημα.  Πριν από το Μίνωα ο κάθε  αρχηγός (φύλαρχος ή βασιλιάς κλπ) έκανε ό,τι ήθελε ή όριζε τους νόμους ανάλογα με τις προσωπικές του επιθυμίες και αντιλήψεις.

Γ) Την Κρητική Πολιτεία  αντέγραψαν μετά πρώτα οι Σπαρτιάτες με το νομοθέτη Λυκούργο, μετά οι Αθηναίοι με το νομοθέτη Σόλωνα και τέλος οι Ρωμαίοι με το νομοθέτη Νουμά και έτσι και αυτοί εκπολιτίστηκαν και ευημέρησαν. Αυτά όλα ήταν και η αιτία για την οποία Μίνωας και Ραδάμανθυς μετά θάνατο ανακηρύχθηκαν ισόθεοι και κριτές του Άδη ή γι αυτό και υμνούνται από όλους τους Έλληνες.

 

4. ΟΙ ΦΟΙΝΙΚΕΣ, ΟΙ ΚΑΔΜΕΙΟΙ ή ΘΗΒΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΔΑΝΑΟΙ

 

Ανατρέχοντας στο Πάριο χρονικό και στους αρχαίους συγγραφείς: Εκαταίο Μιλήσιο (Στράβων 7, 321), Θουκυδίδη (Α, 3 – 9), Ηρόδοτο (Ιστορία Α 54 - 58), Ισοκράτη (Παναθηναϊκός, Ελένης εγκώμιο 68 – 69, Πανηγυρικός κ.α.), Διόδωρο (1, 23-24 και 28-29,  Μ, Απόσπασμα 3), Πλάτων (Μενέξενος, 245c-d) κ.α., βλέπουμε να αναφέρουν ότι πολύ πριν από τα Τρωικά και συγκεκριμένα το 1500 π.Χ. ξεσπούν στην Αίγυπτο λοιμώδεις ασθένειες (οι 7 πληγές, σύμφωνα με την Αγία Γραφή) και οι ντόπιοι τις αποδίδουν στους ασεβείς αλλόφυλους. Για να αποφύγουν την οργή των ντόπιων  οι  μετανάστες που ζούσαν στην Αίγυπτο συσπειρώνονται και φεύγουν σε άλλα μέρη.

Από αυτούς οι Εβραίοι με αρχηγό το Μωυσή πάνε δια ξηράς στην Ιουδαία. Οι Δαναοί με πλοία και με αρχηγό το Δαναό ( απ΄ όπου και η ονομασία  Δαναοί)  μέσω Ρόδου πάνε στο Άργος της Πελοποννήσου. Όταν έφτασαν εκεί ήρθαν σε σύγκρουση με τους κατοίκους του Άργους, που ήσαν Αχαιοί στη γενιά. Ωστόσο επειδή από τη μια ο βασιλιάς των Αργείων, που ονομάζονταν Γελάνωρ, δεν είχε γιο για διάδοχο και από την άλλη δεν επέδειχνε στρατιωτικές ικανότητες για νίκη των Αργείων,  οι Αργείοι στο τέλος κάλεσαν το Δαναό αφενός για συνθηκολόγηση και αφετέρου να γίνει  κοινός βασιλιάς. Αυτός είναι και ο λόγος που μετά στα Τρωικά οι Αργείοι (= οι Αχαιοί κάτοικοι του Άργους) ονομάζονταν και Αχαιοί και Δαναοί και Αργείοι και απ΄αυτούς κατ’ επέκταση και όλοι οι Έλληνες.  Οι Φοίνικες με αρχηγό τον Αγήνορα έφυγαν από τη Θήβα της Αιγύπτου, απ΄όπου και η ονομασία Θηβαίοι, και πήγανε στη Φοινίκη της Ασίας (τη χώρα απέναντι από την Κύπρο και όπου οι πόλεις Τύρος, Σιδών κ.α.), εξ ου και η ονομασία Φοίνικες. Από εκεί μετά αφενός οι Κρήτες έκλεψαν την Ευρώπη, τη μάνα του Μίνωα και αφετέρου ένα μέρος τους και με αρχηγό τον Κάδμο, απ’ όπου και η ονομασία «Καδμείοι», πέρασε σε πολλά ελληνικά νησιά στο Αιγαίο, καθώς και στην Βοιωτία της Ελλάδας όπου έκτισαν την Καδμεία ή Θήβα της Ελλάδας.  Η πόλη αυτή ονομάστηκε Καδμεία από το όνομα του Κάδμου ή Θήβα από το όνομα της πόλης της Αιγύπτου απ΄όπου έφυγαν μετανάστες. Σύμφωνα με το Πάριο χρονικό ο Κάδμος ήρθε με Φοίνικες στη Βοιωτία το έτος 1255 πριν από το Διόγνητο = το 1519 π.Χ. και έκτισε τη Καδμεία και ο  Δαναός με Αιγύπτιους στο Άργος  το έτος 1247 πριν από το Διόγνητο = το 1511 π.Χ. και αναμείχθηκε με τους εκεί Αχαιούς του Άργους.

  Η Ευρώπη επάνω στο μεταμορφωμένο σε ταύρο Δία, τέμπλο Σελινούς Σικελίας, 550 – 540 π.Χ. 

 «Την παλιά εποχή ξέσπασε λοιμώδης ασθένεια στην Αίγυπτο και οι ντόπιοι την απέδωσαν στους ασεβείς αλλόφυλους. Προ αυτού μερικοί από αυτούς συσπειρώθηκαν και ήρθαν στην Ελλάδα. Αρχηγοί τους ήσαν ο Κάδμος και ο Δαναός. Οι υπόλοιποι πήγαν στην Ιουδαία, που τότε ήταν ακατοίκητη, και των οποίων επικεφαλής ήταν ο επονομαζόμενος Μωυσής, ένας άνδρας με φρόνηση και ανδρεία».  (Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος Μ, Απόσπασμα 3)

 «Λένε επίσης οι Αιγύπτιοι πως και οι άποικοι που έφυγαν μαζί με το Δαναό από την Αίγυπτο εγκαταστάθηκαν  στην αρχαιότερη σχεδόν ελληνική πόλη, στο Άργος και πως οι λαοί των Κόλχων στον Πόντο και την Ιουδαίων μεταξύ Αραβίας και Συρίας ιδρύθηκαν ως αποικίες από ανθρώπους που έφυγαν από εκεί….. ο Κάδμος ήταν από τις Θήβες της Αιγύπτου  και μαζί με τα άλλα παιδιά γέννησε και τη Σεμέλη. Στα κατοπινά χρόνια, ο Ορφέας, που απόκτησε μεγάλη φήμη ανάμεσα στους Έλληνες για τη μουσική, τις τελετές και τα θεολογικά ζητήματα, φιλοξενήθηκε από τους απογόνους του Κάδμου και δέχτηκε εξαιρετικές τιμές στις Θήβες». (Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος 1, 23-24 και 28-29)

 «Ο Εκαταίος ο Μιλήσιος λέει ότι η Πελοπόννησο πριν από τους Έλληνες την κατοίκησαν βάρβαροι. Εξάλλου, ολόκληρη σχεδόν η Ελλάδα κατοικία βαρβάρων υπήρξε, στους παλιούς καιρούς, έτσι λογάριαζαν όσοι μνημονεύουν αυτά τα πράγματα, γιατί ο Πέλοπας έφερε ένα λαό από τη Φρυγία στη χώρα που απ' αυτόν ονομάστηκε Πελοπόννησος, κι ο Δαναός από την Αίγυπτο, κι οι Δρύοπες, οι Καύκωνες κι οι Πελασγοί κι οι Λέλεγες και άλλοι τέτοιοι λαοί μοίρασαν τους τόπους πάνω και κάτω από τον ισθμό. Γιατί την Αττική κατέλαβαν Θράκες που ήρθαν με τον Εύμολπο, τη Δαυλίδα της Φωκίδας ο Τηρεύς, την Καδμεία οι Φοίνικες που ήρθαν με τον Κάδμο, και την ίδια τη Βοιωτία κατέκτησαν οι Aονες, οι Τέμμικες και οι Ύαντες, ως και Πίνδαρος φησίν. Ην ότε υας Βοιωτιον ένεπον.  Και από των ονομάτων δε ενίων το βάρβαρον εμφαίνεται, Κέκροψ, και Κόδρος, και Αίκλος, και Κόθος, και Δρύμας, και Κρίνακος. Οι δε Θράκες, και Ιλλυριοί, και Ηπειρώται, και μέχρι νυν εν πλευραίς εισίν. ΄Τοισι μέντοι μάλλον πρότερον, ή νυν, όπου γε και της εν τω παρόντι Ελλάδος αναντιλέκτως ούσης…...» (Στράβων 7, 321). 

 

Σημειώνεται ότι:

1) Σύμφωνα με το Θουκυδίδη, αλλά και τον Ισοκράτη (Παναθηναϊκός) κ.α., οι Φοίνικες αρχικά είχαν πάει στις Κυκλάδες που τότε ήσαν έρημες και από εκεί μαζί με τους Κάρες καταλήστευαν τους Έλληνες, πολλές φορές σε συνεργασία με άλλους Έλληνες, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να δεινοπαθεί και να μην προκόβει. Προ αυτού ο Μίνωας δημιούργησε πρώτος στον κόσμο  πολεμικό ναυτικό με αυτό τους έδιωξε και τις αποίκησε με Κρητες.

2) Οι Δαναοί έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο  (έγινε το έτος 1218 - 1209 π.Χ). Αντίθετα οι Καδμείοι ή Θηβαίοι δεν έλαβαν  μέρος στον Τρωικό πόλεμο και κατά τα Περσικά μήδισαν, επειδή ήσαν βαρβαρικής καταγωγής, καθώς λέει ο Ηρόδοτος.

 

5. Η ΝΗΣΟΣ ΚΑΙ Η ΧΩΡΑ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΝΙΚΗ

 

Παλιά με το όνομα «Φοινίκη» λεγόταν αφενός μια περιοχή της Ασίας απέναντι από την Κύπρο, εξ ου και η ονομασία των κατοίκων «Φοίνικες» και αφετέρου ένα νησί στο Τυρρηνικό Πέλαγος (στη θάλασσα της Τύρου), κοντά στη Σικελία. Η συνωνυμία αυτή οφείλεται στο ότι και τα δυο αυτά μέρη ανήκαν στους Φοίνικες. Προ αυτού κατ’ άλλους αρχαίους συγγραφείς οι γονείς της πριγκίπισσας Ευρώπης ζούσαν στην πόλη Τύρο ή στην πόλη Σιδώνα της Φοινίκης της Ασίας και κατ’ άλλους στο νησί Φοινίκη στο Τυρρηνικό πέλαγος. Για παράδειγμα ο Ευριπίδης (Φοίνισσαι) και ο Αισχύλος (Επτά επί Θήβας) αναφέρουν ότι  η Φοινίκη (το μέρος που ήταν βασιλιάς ο Αγήνορας) ήταν ένα νησί («Φοινίσσας από νάσου») που βρισκόταν δυτικά της Ελλάδας και Σικελίας (στη θάλασσα της Τύρου, Τυρρηνικό πέλαγος της Ιταλίας), πρβ:

 «… Κάδμος ηνίκ’ ήλθε γην τήνδ’ εκλιπών Φοίνισαν εναλία χθόνα…..» (Ευριπίδης, Φοίνισσαι 1- 10)

  «Τύριον οιδμα λιπουσ' εβαν ακροθίνια Λοξία  / Φοινίσσας από νάσου   Φοίβω δούλα μελάθρων, /  ιν' υπό δειράσι νιφοβόλοις  Παρνασσου κατενάσθη,  /  Ιόνιον κατά πόντον ελάτα πλεύσασα / περιρρύτω υπέρ ακαρπίστων πεδίων  Σικελίας / Ζεφύρου πνοαις ιππεύσαντος, εν ουρανω κάλλιστον κελάδημα. / πόλεος εκπροκριθεισ' εμας καλλιστεύματα Λοξία  / Καδμείων εμολον γαν κλεινων Αγηνοριδαν ομογενεις επί Λάϊου  πεφθεισ' ενθάδε πύργους....»  (Ευριπίδης, Φοίνισσαι 210-220)

Αντίθετα ο Λουκιανός στο έργο  «Ενάλιοι διάλογοι» λέει ότι η απαγωγή της Ευρώπης έγινε από την Σιδώνα και στο έργο του “Δίκη Συμφώνων» λέει τον Κάδμο νησιώτη:   «και ο γε πρώτος ημίν τους νόμους τούτους διατυπώσας, είτε Κάδμος ο νησιώτης είτε Παλαμίδης ο Ναυπλίου,  και Σιμωνίδη δε ένιοι προσάπτουσι τον προμήθειαν ταύτηνου τη τάξει μόνον, καθ’ ην αι προεδρίαι βεβαιούνται, διώρισαν, τι πρώτον έσται ή δεύτερον, αλλά και ποιότητας, ας έκαστον ημών έχει, και δυνάμεις συνείδον».

 

Παρατήρηση:

1) Ο Διόδωρος Σικελιώτης (5,7») αναφέρει ότι πιο πέρα από τη Σικελία και σε απόσταση 150 σταδίων υπήρχαν οι Αιόλιδες νήσοι  που ήσαν οι εξής επτά: Στρογγύλη, Ευώνυμος, Διδύμη, Φοινικώδης, Ερικώδης, Ιερά Ηφαίστου και Λιπάρα, όπου υπήρχε και ομώνυμη πόλη. Σήμερα τα νησιά αυτά λέγονται: Στρόμπολι, Πανάρα, Σαλίνα, Φιλικούρι, Αλικούρι, Βουλκάνο και Λίπαρι.Επομένως η έπαυλη, κατά τους αρχαίους της Ευρώπης,  ήταν και το νησί Φοινικώδες ή Φιλικούρι.

2) Το όνομα «Φοινίκη» σημαίνει περιοχή με Φοίνικες ή γη αιματόχροη (πορφυρόχρου). Ετυμολογία από το «φόνος» >  φονιjos -  φοίνιος,α,ο  = αυτός που έχει το χρώμα ή τις ιδιότητες του φόνου, ο αιματόχρους (= πυρρόχρους, πορφυρός....). Παρέβαλε και:  "Φοινίου σάλον" = ζάλη φονική (Οιδίπους Τύραννος), "φοινίου μάχας" = φονικής (αιματόβαφης) μάχης, "εξεφοίνισσον ποδών" = αιματοβαμμένα πόδια,  "φοινικολόφοιος δράκοντας" = με αιματόβαφο λοφίο δράκουλας,    "Αρη τε φοίνιον" = ο φονιάς Χάρος (Ευριπίδης Φοίνισσαι), «φοινίαισι χερσίν» = χέρι φονικό (Αντιγόνη).  Το δέντρο "Φοίνικ(α)ς > Φοίνιξ" λέγεται έτσι λόγω του αιμάτινου χρώματος των καρπών του απ' όπου  έβγαινε και το ερυθρό (φονικό > φοινικί) βερνίκι. Το δέντρο φοίνικας  λέγεται και  βάϊ (πληθ.  τα βάγια), καθώς και χουρμαδιά, ενώ στα σημιτικά  λέγεται «καφ». Φοινοκαλιά = θάμνος της Κρήτης που κάνει κατακόκκινους σαν αίμα καρπούς. Ο ερωδιός "Φοίνιξ" ( = αραβικά bennu) λέγεται έτσι λόγω του, αιμάτινου (πυρρόχρου) χρώματος των πτερών του, ο φοινικόπτερος. Φοίνιξ λέγεται και το μυθικό πουλί του ήλιου, του φωτός, αυτό που αναγεννιέται από την τέφρα του ή που   συμβολίζει την παντός είδους  αναγέννηση, ακόμη  και το γραπτό λόγο που αναγεννιέται  με το  διάβασμα.

 

6. ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ  ΚΑΔΜΕΙΩΝ Ή ΘΗΒΑΙΩΝ

 

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Α - 2)  οι Φοίνικες, μεγάλο μέρος των οποίων ήρθε στην Ελλάδα, είχαν αφετηρία τους την Ερυθρά θάλασσα, άρα είχαν διαφορετική καταγωγή από αυτή που είχαν οι κάτοικοι των άλλων πόλεων της Ελλάδος, πρβ: «Οι λόγιοι των Περσών βρίσκουν του Φοίνικες αίτιους της έχθρας μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων. Λένε δηλαδή πως αυτοί, φτασμένοι από τη θάλασσα που ονομάζεται Ερυθρά σε τούτη εδώ τη θάλασσα, αφού κατοίκησαν το χώρο που και τώρα κατοικούν, άρχισαν αμέσως μακρινά ταξίδια, μεταφέροντας εμπορεύματα αιγυπτιακά και ασσυριακά, να πιάνουν και σε άλλα λιμάνια και προπαντός στο Άργος…» (Ηρόδοτος Α, 2). 

Ωστόσο στις τραγωδίες οι φυλές των Φοινίκων που ζούσαν στην Ελλάδα, οι Καδμείοι ή Θηβαίοι ή Αγηνορίδες, ονομάζονται και αυτοί Έλληνες, επειδή κατοικούσαν πολλά χρόνια μαζί με τους Έλληνες και είχαν εξελληνιστεί. Έτσι ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής κ.α. αναφέρουν ότι οι Αγηνορίδες  (= τα παιδιά  και οι απόγονοί  του Αγήνορα, τα παιδιά του Κάδμου  Λάϊος, Πολυνείκης, Οιδίποδας κ.τ.λ. καθώς και οι Θηβαίοι ή Καδμείοι)  ήσαν Έλληνες, Δαναοί  και μίλαγαν ελληνικά («Ελλάδος φθόγγον χέουσαν»), πρβλ:

 « Ω γης Ελλάδος στρατηλάτες  Δαναω άριστης, οιπερ ηλθατ΄  ενθάδε, Κάδμου τε λαός, μήτε Πολυνείκους χάριν.. (Ευριπίδης, Φοίνισσαι 1220 -12230)

« σφυρών σιδηρά κέντρα διαπείρας μέσον΄  όθεν νυν Ελλάς ωνόμαζεν Οιδίπους  (Ευριπίδης, Φοίνισσαι 26-29)

«Θήβας πυρώσας τάσδε Πολυνείκης Θεοις ασπίδας εθηκε; μηδέποτ', ω τέκνον, κλέος τοιόνδε σοι γένοιθ' υφ' Ελλήνων λαβειν».. (Ευριπίδης, Φοίνισσαι 580)  

 

 

ω Ζέα τε και Γη και πολισσούχοι θεοί,

Αρα τ᾽ Ἐρινύς πατρός η μεγασθενής,

μη μοι πόλιν γε πρυμνόθεν πανώλεθρον

ἐκθαμνίσητε δῃάλωτον, Ελλάδος

φθόγγον χέουσαν, και δόμους εφεστίους·

ελευθέραν δε γην τε και Κάδμου πόλιν

ζυγοῖσι δουλίοισι μήποτε σχεθεῖν·

γένεσθε δ᾽ ἀλκή· ξυνὰ δ᾽ ἐλπίζω λέγειν·

πόλις γὰρ ευ πράσσουσα δαίμονας τίει.

Αἰσχύλος «Επτά επί Θήβας” (70 -80)

 

 

Ώ Δία και Γη και Θεοί προστάτες της πατρίδας,

κι ω Κατάρα, τρανή Ερινύα του πατέρα,

μη μου απ' τη ρίζα σύγκορμα ξεθεμελιώστε

αφανισμένη απ' τους εχθρούς μια πολιτεία

πού κραίνει γλώσσα Ελληνικ, μηδέ τα σπίτια

πού τίς εστίες σας έχουνε, και μην αφήστε

μια χώρα ελεύτερη, την πόλη αυτή του Κάδμου,

να πέση σε σκλαβιάς ζυγό, μα σώσετέ μας,

πούν' καί δικό σας διάφορο· γιατί μια χώρα

μόν' όταν ευτυχή, τιμά καί τους θεούς της.

 

Σημειώνεται ότι

1) Οι Καδμείοι ή Θηβαίοι δεν έλαβαν  μέρος στον Τρωικό πόλεμο και κατά τα Περσικά μήδισαν, επειδή ήσαν βαρβαρικής καταγωγής, καθώς λέει ο Ηρόδοτος, ο λόγος και για τον οποίο τους κατέκρινε πάρα πολύ. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού ήταν να υποδουλωθούν μετά από τους Αθηναίους. Αργότερα τους ελευθέρωσαν οι Σπαρτιάτες με αντάλλαγμα να τους βοηθήσουν να γίνουν ηγεμόνες της Ελλάδας, κάτι που έκαναν Μετά οι Θηβαίοι συμμαχούν με τους ηττημένους Αθηναίους και με χρηματική βοήθεια των Περσών στρέφονται εναντίον των Σπαρτιατών με σκοπό να ηγεμονεύσουν αυτοί τώρα της Ελλάδας. Αυτό έγινε, όμως μόνο για 9 χρόνια, γιατί  οι Μακεδόνες, αρχικά με το Φίλιππο και μετά με το Μέγα Αλέξανδρο, κατεβαίνουν και καταστρέφουν εκ βάθρων τη Θήβα και έτσι οι Μακεδόνες έγιναν τώρα οι νέοι ηγεμόνες της Ελλάδας

2) Μερικοί λένε ότι η λέξη «Κάδμος» είναι σημιτική και σημαίνει ο άνθρωπος που ήρθε εξ ανατολών», όμως αυτό είναι αυθαίρετο. Το όνομα «Κάδμος έχει σχέση με τις ριζικές λέξεις: «(κ)άδ-ω ή ιωνικά κήδω = με αποβολή του κ «άδω»  = τραγουδώ, ψάλω, θρηνώ κ.α. , κάδοι, κάδουνια ή κουδούνια ή κώδωνες κ.α. Παρέβαλε ότι ο μύθος του Κάδμου και των απογόνων του (Λάιου, Οιδίποδα κ.τ.λ.) περιστρέφονται γύρω από ωδές, φόνους (Φοινίκη) ή κηδείες κ.α.

 

7. Η ΚΤΙΣΗ ΤΗΣ  ΚΑΔΜΕΙΑΣ  Ή ΘΗΒΑΣ

 

Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, η πόλη της Θήβας κτίστηκε από τον Κάδμο σε ανάμνηση της ιδιαίτερης γενέτειρας του, της Θήβας της Αιγύπτου. Όταν ο Δίας έκλεψε την Ευρώπη από τη Φοινίκη, οι γονείς της, ο βασιλιάς Αγήνορα και η γυναίκα του Τηλεφάσσα, έδωσαν εντολή στον γιο τους Κάδμο να φύγει με καράβια και στρατό, για να τη βρει. Εκείνος άρχισε να γυρνάει όλο τον κόσμο προκειμένου να βρει την αδελφή του, όμως επειδή δεν την έβρισκε και επειδή δεν ήθελε να γυρίσει πίσω χωρίς αυτή, έκτισε την πόλη Καδμεία ή Θήβα στη Βοιωτία όπου έμεινε εκεί με τους συντρόφους του. Το μέρος όπου ακριβώς κτίστηκε η πόλη του το υπέδειξε μια αγελάδα. Εκεί, με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, σκότωσε ένα δράκοντα, απόγονο του Άρη, που φύλασσε την πηγή του θεού· γι’ αυτό το λόγο και τιμωρήθηκε σε οκταετή δουλεία. Μετά την παρέλευση των οχτώ χρόνων, ο Άρης όχι μόνο συγχώρησε τον Κάδμο, αλλά του έδωσε για γυναίκα του την κόρη του, Αρμονία. Μετά από συμβουλή της Αθηνάς, ο Κάδμος έσπειρε τα δόντια του Δράκου στη γη και απ’ αυτά εξήλθαν οι Σπαρτοί, οι οποίοι ήταν οπλισμένοι και οργισμένοι. Ο Κάδμος για να τους νικήσει τους έριχνε πέτρες, ενώ αυτοί νόμιζαν ότι οι πέτρες προέρχονταν από τους ίδιους, έτσι συνεπλάκησαν και αλληλοσκοτώθηκαν. Απ’ αυτούς επέζησαν μόνο πέντε (Εχίονας, Ουδαίος, Πέλωρος, Υπερήνωρας, Χθόνιος), που μαζί με τον Κάδμο ίδρυσαν τη Θήβα. Ο Κάδμος στη Θήβα νυμφεύτηκε την Αρμονία, κόρη του Άρη και της Αφροδίτης, με την οποία μετέβηκε στην Ιλλυρία.

  Σύμφωνα με το Πάριο χρονικό ο Κάδμος ήρθε με Φοίνικες στη Βοιωτία το έτος 1255 πριν από το Διόγνητο = το 1519 π.Χ. και έκτισε τη Καδμεία. Στη Βοιωτία πριν έρθει ο Κάδμος με Φοίνικες ζούσαν οι αυτόχθονες Ωγυγες κ.α., πρβ:  «Λένε πως οι πρώτοι κάτοικοι της Θηβαίδας χώρας ήταν οι ‘Εκτηνες και πως ο βασιλιάς τους ήταν ο αυτόχθονας ‘Ωγυγος. Από το όνομα του οι περισσότεροι ποιητές έδωσαν στη Θήβα τη  επωνυμία Ωγυγία. Λένε ότι επιδημία τους φάνισε και ότι στα μέρη τους ήρθαν αργότερα να κατοικήσουν οι Ύαντες και οι Άονες. Εμένα πάντως μου φαίνεται πως δεν ήταν επήλυδες αλλά Βοιωτικές φυλές. Όταν εισέβαλε ο Κάδμος με Φοινικικό στρατό και τους νίκησε σε μάχη, οι Ύαντες έφυγαν όταν νύχτωσε και οι Άονες ικέτεψαν τον Κάδμο να μείνουν κι αυτός τους επέτρεψε να αναμειχθούν με τους Φοίνικες. Οι Άονες τότε ζούσαν ακόμα σε κωμοπόλεις, αλλά ο Κάδμος έφτιαξε την πόλη που μέχρι σήμερα ονομάζεται Καδμεία. (Παυσανίας, Βοιωτικά 5, 1 – 10)

  

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο

Η ΙΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ

 

 

 

1.  Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ ΊΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ

 

Ανατρέχοντας στα αρχαία κείμενα βλέπουμε να αναφέρουν ότι με την ονομασία «Ίδη ή Ιδαία όρη» ονομάζεται η οροσειρά, τα όρη (εξ ου και ‘Ίδη ή Ιδαία όρη»)  τόσο της Κρήτης, όσο και της Μ. Ασίας (στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα).

Ειδικότερα ο Στράβων αναφέρει  ότι με την ονομασία «Ιδαίον όρος» λέγεται το βουνό που βρίσκεται στη μεση της Κρήτης και είναι το πιο ψηλό, άρα εννοεί το βουνό που  σήμερα ονομάζεται Ψηλορείτης και  με την ονομασία «Ίδη» δεν ονομάζεται ο Ψηλορείτης, όπως λένε μερικοί, αλλά οι κορυφές (άρα η οροσειρά, τα όρη)  τόσο της Κρήτης, όσο και της Μ. Ασίας (στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα), που είχαν αφιερωθεί στην Ιδαία μητέρα, δηλαδή τη θεά Ρέα, τη μάνα του Δία. Αναφέρει επίσης ότι στα όρη της Ίδης της Κρήτης περιλαμβάνονταν η Δίκτη και ο λόφος Πύτνα όπου η πόλη Ιεράπυτνα (σημερινή Ιεράπετρα = πόλη στους νοτιο-ανατολικούς πρόποδες της Δίκτης), πρβ:

«Ίδη γαρ το όρος τοτε Κρητικόν και το Τρωικόν, και Δίκτη τόπος εν τη Σκηψία και όρος εν Κρήτη’ της δε Ίδης λόφος είναι η Πύτνα, όπου Ιεράπυτνα η πόλις….» = σε μετάφραση: «Ίδη όρος υπάρχει στην Τρωάδα και στην Κρήτη. Δίκτη είναι τόπος στη Σκηψία και όρος στην Κρήτη. Λόφος της Ίδης είναι η Πύτνα, απ’ όπου και η Ιεράπυτνα η πόλη ……. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι……..» (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22)

 «Των δ’ ορών τα μεν προς δύσιν καλείται Λευκά, ου λειπόμενα του Ταϋγέτου κατά το ύψος.. Εν μέσω δ΄ εστί κατά το ευρύ χορότατον της νήσου το Ιδαίον όρον υψηλότατον των εκεί άλλα δ’ εστι πάρισα τοις Λευκοίς, τα μεν επί νότον τα δ’ επί την εω λήγοντα.» (Στράβων Γεωγραφικά Ι’, ΙV 4 c 475).

«Δίκτη, Όρος Κρήτης. Καλλίμαχος ε….. το εθνικός Δικταίος και Δικταία.>> …… <<Ίδη, Τροίας. Όμηρος «Ίδηθεν μηδέων», από της Ίδης τινός βασιλίσσης, ως Χάραξ. Οι οικούντες Ιδαίοι, και Ιδηϊδαι από της Ιδηίς ευθείας θηλυκής» (Στέφανος Βυζάντιος Εθνικά»)

 

Οι γνωστότερες κορυφές της οροσειράς Ίδης ή Ιδαία όρη της Κρήτης είναι οι εξης:

Α) Το όρος η Δίκτη, όπου βρίσκεται το Δικταίο άντρο, στο οποίο αφενός η Ρέα γέννησε το Δία και στη συνέχεια τον άφησε εκεί, για να τον αναθρέψουν οι Δικταίοι Κουρήτες, όπως ειδαμε πιο πριν, και αφετέρου η νύμφη Αγχιάλη γέννησε τους Ιδαίους Δακτύλους που απόχτησε με σύζυγο το Δία, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Β) Το όρος του Διός = λατινικά monte di Giove / mondi di Jove ή άλλως Γιούχτας, όπου υπήρχε μεσα το Ιδαίο άντρο και μεσα σ’ αυτό υπήρχε ο τάφος του Δία,  όπως θα δούμε πιο κάτω.

Γ) Το Ιδαίον όρος,  που είναι και το πιο ψηλό από τα εν λόγω όρη και ως εξ αυτού λέγεται  Ψηλορείτης.

Δ) Ο λόφος Πύτνα όπου ο Κουρήτης Κύρβας,  μετά που οι Κουρήτες ανέθρεψαν το Δία στο Δικταίο άντρο, έχτισε την πόλη Ιεράπυτνα (  «και τον Δία κουροτροφύσαντας Κουρήτας ονομασθήναι’ Κυρβαντα δε τούτων εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην…»  Στράβων I, κεφ. Γ , C 472 , ΙΙΙ 19)  

 

 

2. Η ΔΙΚΤΗ ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ ΕΤΣΙ, ΕΠΕΙΔΗ ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΟ ΔΙΑ

 

Ο Απολλώνιος Ρόδιος στα «Αργοναυτικά», ο Στέφανος Βυζάντιος  στα «Εθνικά ή περί πόλεων» του Στέφανου Βυζάντιο  και στο αρχαιότερο σωζόμενο λεξικό του κόσμου, το «ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ» (10/11ος αι. μ.χ.) αναφέρουν ότι η Δίκτη ονομάστηκε έτσι επειδή γεννησε το Δία (Δίκτη = τίκτω > δίκτω + Δίας), ότι η Δίκτη είναι  ένα από τα βουνά της ορφοσειράς Ίδης της Κρήτης, ότι η νύμφη Αγχιάκλη γεννησε τους Ιδαίους Δακτύλους στο σπήλαιο της Δίκτης κλπ, πρβ:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135).

 «.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν». (ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, 10/11ος   αι.  μ.Χ.) 

 «Δίκτη, όρος της Κρήτης, και άκρα κειμένη κατά το Λιβυκόν πέλαγος. Καλείται δε και ουδετέρως (το Δίκτον). Άρατος, Δικτω εν ευώδη όρεος σχεδόν Ιδαίοιο: - από του το Δίκτον. είρηται παρά το τέκω τικτω, τίκτα τις ούσα, από του εκεί τεχθήναι το Δία. Αγαθοκλής δε θηλυκόν όνομα είναι’ το Δικταίον όρος. Οι δε νήσον φασίν είναι την Δίκτη και όνομα από των αλιευτικών δικτύων. Ενταύθα δε Διός άγαλμα αγένειον ίστατο, λέγεται και Δικταίον». (ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, 10/11ος   αι.  μ.Χ.) 

<<Ιδαίος, όνομα κύριο κήρυκος, από του Ίδη, γίνεται Ιδαίος, οιονεί ο ειδώς και προγιγνώσκων τα κεκρυμένα. Ιδαίοι Δάκτυλοι  Ιδαίοι Κρηταιές, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος αμφοτέρησι Δραξαμένη γαίης Οιαξιλίδος εβλάστησεν: - εισί δε τον αριθμόν δέκα, διο δάκτυλοι προσηγορεύτηκαν, από των ημετέρω δακτύλων ή επειδή εν τοις δακτύλοις ερρίφησαν. Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδη όρει της Κρήτης εγεννήθησαν’ ή ότι η κόνις, ην έρριψαν, εξ Ίδης όρους ήν. Στησίβροτος δε εν τω περί τελετώ, Διός και Ίδης νύμφης αυτούς λέγειν. Φησίν ότι Ζευς εκελεύε τας ιδίας τροφούς λαβείν κόνιν και ρίψαι εις τουπίσω και εκ της κόνεως γενέσθαι τους Ιδαίους δακτύλους. Απολλώνιος Αργοναυτικοίς. Ίδη, όρος εστίν υψηλόν, γίνεται από του ιδειν, όθεν εστίν άπαντα θεωρείν τα μήκοθεν, γραφεται δια του ι,  τα γαρ εις δη βαρύτονα ου θελει διφθόγγω παραλήγεσθαι, κνίδη, (έστι δε βοτάνη στυπτική) Σίδη, όνομα πόλεως, έδη, (σημαίνει δε τον δεσμόν) κράδη, σημαίνει την συκήν, πρόκειται, βαρύτονα, δια το σπουδή και αυδή, παν σύμφυτον όρος Ίδη καλείται>>. (ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ)

 

Μάλιστα παρατηρώντας τα ως άνω βλέπουμε από τη μια να μην αναφέρουν ούτε ότι υπάρχει σπήλαιο στην Ίδη ούτε και ότι στην Ίδη  γεννήθηκε ή ανατράφηκε ο Δίας , άρα κακώς λένε μερικοί ότι ο Δίας γεννήθηκε ή ανατράφηκε στην Ίδη ή Ψηλορείτη.και από την άλλη να  αναφέρουν  με σαφήνεια και κατηγορηματικά ότι:

Α) Το όρος της Κρήτης που ονομάζεται η Δίκτη ή  σε ουδέτερο τύπο,  δηλ. «το Δίκτον» ( κάτι αληθές, βλέπε π.Χ. Ησίοδου Θεογονία,  στίχοι 476 – 485), ονομάστηκε έτσι, επειδή γέννησε τον Δία, ετυμολογώντας την ονομασία «Δίκτη»  από τις λέξεις «Δίας + τίκτω  > η Δίκτη», 

Β) Με την ονομασία Δίκτη λέγεται και η νήσος Κρήτη, κάτι γεγονός, γιατί π.χ. οι Λατίνοι συγγραφείς αποκαλούν την περιοχή της Λύκτου Δικταία (Dittea), επειδή εκεί κείται η Δίκτη, η γενέτειρα του δία,  και κατ’ επεκταση και η νήσος Κρήτη, βλέπε π.χ.  τη Θησηίδα του Βοκκακίου: «Giovanni Boccaccio, Teseida», όπου  το όνομα Δικταία  χρησιμοποιείται ως επίθετο της Κρήτης: «della Dittea isola» (6,46,2­3), «nel regno Ditteo» (6,48,6). Ομοίως και στον Βεργίλιο: «Dictaea negat tibi Juppiter arua», P. Virgilii Maronis