ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΟΡΟΠΕΔΙΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

 

 

Το χωριό  Άγιος Γεώργιος του Δήμου Οροπεδίου Λασιθίου Κρήτης, που μέχρι το 1961 ήταν το μεγαλύτερο της επαρχίας Λασιθίου, αποτελείται από δυο οικισμούς, του Αγίου Γεωργίου ή Κάτω χωριό και του Αγίου Δημητρίου ή Πλαθιανός, που διαχωρίζονται μεταξύ τους από ένα μεγάλο ρυάκι, το οποίο από το 1950 και εξής μετατράπηκε με επικάλυψη σε κεντρικό δρόμο του χωριού.

Οι εν λογω οικισμοί, όπως και οι υπόλοιποι του Οροπεδίου Λασιθίου, δημιουργήθηκαν μετά το 1550 – 1580 μ.Χ., επειδή μέχρι τότε το Οροπέδιο Λασιθίου λίμναζε και ως εκ τούτου και δεν καλλιεργούνταν και δεν είχε μόνιμους κατοίκους.

 Οι Ενετοί,  προκειμένου να βρουν σιτηρά και κηπευτικά για τους στρατιώτες και τους ναύτες τους που έμεναν στην Κρήτη, έκαναν στο Λασίθι αποστραγγιστικά έργα (άνοιξαν οριζοντίως και καθέτους αυλάκια κλπ) κάπου μεταξύ 1514 – 1560 και στη συνέχεια παραχώρησαν τον κάμπο  σε Βενετούς αποίκους και σε Κρήτες καλλιεργητές ως Lassiti (Lasciti), εξ ου και η ονομασία Λασίθι. Η ονομασία Lasciti στα ενετικά-λατινικά σημαίνει μετόχια (= μοιράσια, μερίδια με κληρονομικά δικαιώματα).

Στην απογραφή που έκανε το 1583 ο Ενετός Castrofilaca δεν αναφέρονται οι οικισμοί Πλαθιανός  και Άγιος Γεώργιος και στην απογραφή που έκανε το έτος 1630  ο Ενετός Fr. Basilicata  τα μετόχια του Λασιθίου είχαν τις εξής ψυχές: Πλαθιανός με  6,   Άγιος Γεώργιος με 12 , Αυγουστή με 10,  Μαγατζέδες Μόρο με 3,  Κουδουμαλιά με 3,  Αβρακόντε με 15 κ.α..  

Το χωριό Πλαθιανός στην  απογραφή του Fr Βασιλικάτα αναφέρεται και με το όνομα Πλατιανός ή Ώχρα και σύμφωνα με την παράδοση η ονομασία του προήλθε από το ότι το χωριό αυτό βρίσκεται  πάνω στην πλάτη  του εκεί λόφου.

Κατ΄ άλλους το όνομα «Πλαθιανός»  πιθανόν να προήλθε από τον οικιστή του, ο οποίος είτε  είχε το όνομα Πλατής (επίθετο που σήμερα συναντάται μόνο σε άλλα χωριά)   είτε καταγόταν από το παρακείμενο χωριό με το όνομα Πλάτη.

 

Το 1879, επί Κρητικής Πολιτείας,  τα χωριά Άγιος Γεώργιος και Πλαθιανός μαζί με όλα τα άλλα μέχρι το Κάτω Μετόχι αποτέλεσαν τον καλούμενο Δήμο Ψυχρού ή Πόδε δήμο (σε αντίθεση με τον άλλον δήμο, το δήμο Τζερμιάδου, το οποίον αποτέλεσαν τα υπόλοιπα χωριά του Οροπεδίου Λασιθίου). Στην απογραφή που έγινε το 1881 το χωριό Άγιος Γεώργιος είχε 384 κατοίκους και ο Πλαθιανός 285 κατοίκους. Από αυτούς 2 μόνο ήσαν Τούρκοι φοροεισπράκτορες.

Το 1920 – 1928, δηλαδή μετά την πλήρη απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους και την ένωσή της με την Ελλάδα (έγινε το 1912), τα γειτονικά χωριά Άγιος Γεώργιος, Πλαθιανός, Κουδουμαλιά και Αβρακόντε του Οροπεδίου Λασιθίου ενώνονται σε μια κοινότητα, την κοινότητα Αγίου Γεωργίου.  Το 1928 αποσπάται το χωριό Αβρακόντες και κάνει δική του Κοινότητα. Το 1940 αποσπάται το χωριό Κουδουμαλιά από την κοινότητα Αγίου Γεώργιου και πάει στην κοινότητα Αβρακόντε. Από το 1998 και εξής η κοινότητα Αγίου Γεωργίου απετέλεσε δημοτικό διαμέρισμα του (κοινού) Δήμου Οροπεδίου Λασιθίου (με έδρα του δήμου την πρώην κοινότητα Τζερμιάδου). Τα χωριά του Λασιθίου είχαν τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή εξέλιξη από το 1928 – 1961.

Το χωριό Άγιος Γεώργιος πήρε αυτό το όνομα από την εκκλησία του, η οποία κτίστηκε εκεί όπου βρέθηκε η εικόνα του Αγίου Γεωργίου (η εκκλησία βρίσκεται δίπλα από ένα τεράστιο βράχο, τον καλούμενο «χαράκι»), η οποία είχε μεταφερθεί εκεί, άγνωστο πώς, από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο χωριό Αυγουστή.

Σύμφωνα με την παράδοση η εκκλησία  Άγιος Γεώργιος στο χωριό Άγιος Γεώργιος κτίστηκε με φιρμάνι και μέσα σε μια μόνο μέρα επι Τουρκοκρατίας.  Ειδικότερα, όταν οι Λασιθιώτες χριστιανοί πήγαν στον Τούρκο διοικητή της Κρήτης και του είπαν να τους επιτρέψει  να κτίσουν την εν λόγω εκκλησία, εκείνος τους είπε ότι θα τους έδινε την άδεια να το κάνουν, αν την έκτιζαν μέσα σε μια μέρα μόνο, επειδή θεώρησε ότι αυτό δεν ήταν δυνατόν να γίνει.  Προκειμένου να επιτύχουν αυτό οι  Χριστιανοί τοποθετήθηκαν το πρωί σε μια μόνο σειρά μεταφέροντας πέτρες χέρι με χέρι από τον παρακείμενο λόφο της Κεφάλας και μετά όλοι μαζί και μέχρι να νυχτώσει έκτισαν την εκκλησία.  Σήμερα η εκκλησία αυτή έχει γκρεμιστεί και έχει κτιστεί μια άλλη μεγαλύτερη, βυζαντινού ρυθμού.

 

Το χωριό Αυγουστή αφανίστηκε από πανώλη (πανούκλα), όπως μαρτυρεί και το δίστιχο: « Αυγουστή χωριό πόρτες ενενήντα δυο, γύρισμα του χρόνου κύρης και γιος». Στη θέση του αφανισμένου αυτού χωριού σήμερα σώζεται  μόνο η εκκλησία του, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, στην οποία προστέθηκε και το κλίτος του Αγίου Νεκταρίου.

Δίπλα από  το χωριό Αυγουστή υπήρχε επίσης μια τεράστια αποθήκη,   η καλούμενη «Αποθήκη στ Αυγουστή», η οποία κατασκευάστηκε για να γίνεται εκεί η απεντόμωση (καταπολέμηση του βακτηριδίου της φθοριμαίας) της πατάτας. Ωστ όσο αυτό δεν έγινε, επειδή ήρθε η Γερμανο-ιταλική κατοχή και οι κατακτητές μάζευαν εκεί πατάτες για τη διατροφή των στρατευμάτων τους στην Κρήτη. Επίί Χούντας η αποθήκη αυτή κατεδαφίστηκε, κακώς, για να πουληθούν τα πολύτιμα αρχιτεκτονικά τους υλικά, τα πελεκητά «ρουκούνια».

Στο χωριό Άγιος Νικόλαος ή Μόρο (ονομασία που πήρε από τον Ενετό φοροεισπράκτορα Moro) σήμερα σώζεται  μόνο η εκκλησία του, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, καθώς και ελάχιστα υλικά από τις τεράστιες σιταποθήκες (μαγατζέδες) των Ενετών που υπήρχαν εκεί.

Πιο πάνω από τον οικισμό Πλαθιανός και προς τη μεριά της κορφής Σπαθί ή Εντίχτης της Δίκτης υπάρχουν πάρα πολλά ανεξερεύνητα σπήλαια, όπως της Περιστεράς, του Σπήλιου ( λέγεται ότι είναι του Ιδαίου Ηρακλή), του Βιτσιλόνερου ή Αρχηγείου Εθνικής Αντίστασης Κρήτης κ.α.

Το Δημοτικό διαμέρισμα Αγίου Γεωργίου διαθέτει Νηπιαγωγείο, Δημοτικό σχολείο, Τεχνολογικό Επαγγελματικό Εκπαιδευτήριο (ΤΤΕ) , Δημόσια βιβλιοθήκη, Ξενοδοχεία και Λαογραφικό Μουσείο. Παλιότερα υπήρχε εκεί και το Δικταίο Γυμνάσιο- Λύκειο, όμως καταργήθηκε. Ωστόσο μεταξύ Πλατιανού και Κουδουμαλιάς σήμερα δημιουργήθηκε μια πάρα πολύ μεγάλη και σύγχρονη ξενοδοχειακή μονάδα και  το Οικολογικό πάρκο “LASSINTHOS”.

Σημαντικά οικήματα του Αγίου Γεωργίου είναι οι εκκλησίες του, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (βυζαντινού ρυθμού) και του Αγίου Δημητρίου, το κτήριο του ΤΕΕ και των δημοτικών σχολείων (παλαιού και νέου) κ.α.. Το πρώτο διδακτήριο του Δημοτικού Σχολείου θεμελιώθηκε το έτος 1871 στον οικισμό Πλαθιανός και καταργήθηκε το έτος 1937, επειδή δε χωρούσε όλους τους μαθητές, που τότε σ’ αυτό φοιτούσαν και οι μαθητές  από τα χωριά Κουδουμαλιά και Αβρακόντε. Σήμερα έχει μετατραπεί σε Μουσείο. Το νέο διδακτήριο του Δημοτικού Σχολείου, που είναι ένα 6θέσιο ωραιότατο νεοκλασικό κτίριο, βρίσκεται στο οικισμό του Αγίου Γεωργίου. Στο σχολείο αυτό αρχικά υπήρχαν  μαθητές μόνο από τον Άγιο Γεώργιο (το 1954 είχε 215 μαθητές). Σήμερα εκεί φοιτούν μαθητές και από άλλα χωριά.

Σημειώνεται επίσης ότι το χωριό Άγιος Γεώργιος είναι  η γενέτειρα σπουδαίων ανθρώπων της αντίστασης, αλλά και των γραμμάτων, του πολιτισμού, των τεχνών και των επιστημών.  Στη Δίκτη είχαν το κεντρικό αρχηγείο τους οι καπεταναίοι της Κρήτης επι Ενετικής και Τούρκικης περιόδου: Χορτάτζηδες, Καλέργηδες. Βασιλογιώργης, Καζάνης κ.α. Επίσης στη Δίκτη, στη Μάντρα του καπετάν Κρασαναδάμη», ήταν το κεντρικό Αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης επι Γερμανικής Κατοχής ( των καπεταναίων: Μανώλη Μπαντουβά, Αδάμη Κρασανακη. Μ. Ποδιά, Χρ. Ζαμπετάκη,  κ.α.), το οποίο μετά μεταφέρθηκε στη θέση «στου Χαμέτη τη Βρύση».

Επίσης ο Άγιος Γεώργιος είναι  η ιδιαίτερη πατρίδα του χιλίαρχου Χατζη Ιωάννη Κλεισαρχάκη και του εκατόνταρχου Πλεύρη ή Πλευράκη Δημητρίου επί Τουρκοκρατίας. Του  Καπετάν Κρασανάκη Αδάμη ή Κρασαναδάμη (Οπλαρχηγού Ανατολικής Κρήτης επί Ιταλικής και Γερμανικής Κατοχής), του Πλεύρη Νικολάου (Συνταγματάρχη και Αρχηγού της Στρατιωτικών Εθνικής Αντίστασης ) και του Πετράκη Παύλου (ήρωα αντιστασιακού επι Γερμανικής Κατοχής.

Πριν από τη Γερμανική Κατοχή ο Άγιος Γεώργιος είχε τους μεγαλύτερους κτηνοτρόφους και γεωργούς της Κρήτης, όπως οι οικογένειες: Κρασανακη, Χατζάκη, Σπανάκη, Φανουργιάκη  κ.α. Μετά την Γερμανική Κατοχή ο Άγιος Γεώργιος στράφηκε περισσότερα στα γράμματα και έκτοτε έχει να επιδείξει πλήθος ανθρώπων των Γραμμάτων και των Επιστημών, όπως οι:

 Μαρία Γραμματικάκη – Πετράκη (δασκάλα), Γιάννης Πετράκης (δάσκαλος), Εμμ Αγαπάκης (δάσκαλος), Κρασανακης Β. Αντώνης (Εθνική Αντίσταση, πολιτικός), Βασίλης Κρασανάκης (επόπτης Αγροφυλακής, εθνική Αντίσταση), Στυλιανός Κρασανάκης (αξιωματικός αστυνομίας), Ελευθερία Πετράκη – Κρασανάκη (δασκάλα), Εμμ Κακέπης (δάσκαλος), Πλεύρης Τηλεμάχος (δικηγόρος, βουλευτής), Ταμιωλάκης Γεώργιος (ιερέας και περίφημος δρομέας με το όνομα «παπά Τζιρίτης»), Κρασανάκης Αδαμάντιος (συγγραφέας και μάλιστα με πολλές διακρίσεις και από τους πολυγραφότερους της Κρήτης, ιδρυτής της Εφημερίδας «Παγκρήτια Νέα», επί χρόνια προϊστάμενος και πρόεδρος των υπαλλήλων του Υπ. Πολιτισμού, πρόεδρος Συλλόγου Λασιθιωτών «ο Δικταίος», Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Κρητικών Σωματείων, Γραμματέας της Παγκρητίου Ενώσεως, πολιτευτής κ.α. ), Παναγιωτάκης Γεώργιος (Ιδρυτής Μουσείου και σπουδαίος συγγραφέας), Μπελιβάνης Νικος (τ. Περιφερειάρχης  και Αντινομάρχης Ηρακλείου), Περισυνάκης Μιχαήλ (τ. Νομαρχ. σύμβουλος και νυν αντιδήμαρχος Ηρακλείου), Εμμ Περισυνάκης (Διευθυντής ΕΓΣΛ και αντιδημάρχος Λασιθίου), Γιώργης Εμμ Κρασανάκης (καθηγητής και αντιδημάρχου Λασιθίου), Νίκος Στιβακτάκης (Κοινοτάρχης Αγίου Γεωργίου, αξιωματικός και αντιδήμαρχος Λασιθίου), Κατερίνα Μπέρη-Αναστασάκη (υπάλληλου ΕΟΚ, συγγραφέας), Μπελιβάνης Εμμ (δάσκαλος, συγγραφέας), Συμιανάκης Εμμ (φιλόλογος, συγγραφέας), Κασαπάκης Γιάννης (Γ. Διευθυντής ΣΔΟΕ ΚΡΗΤΗΣ, αντιδήμαρχος Χερσονήσου ), Μπίμπας Γιώργος (δικηγόρος, πολιτευτής,  πρόεδρος Δικταίου), Πλεύρης Γιώργος (δικηγόρος, πρόεδρος Δικταίου), Τσουκάκης Ι.  Γιώργης (στρατηγός ΕΛ.ΑΣ), Πλεύρης Μ. Δημήτρης (δικηγόρος), Κασαπάκης Δημήτρης (παιδίατρος), Κασαπάκης Α.  Γιάννης (Γ. Διευθυντή ΣΔΟΕ ΚΡΗΤΗΣ), Κασαπακης Γ. Γιάννη (οικονομολόγος, ΟΤΕ), Ελευθερία Εμμ Αγαπάκη (καθηγήτρια), Χατζάκης Κωστής (Διευθυντής Υπ. Οικ.), Σπανάκης Κωστής (Διευθυντής ΑΤΕ), Αγαπάκη Χρυσούλα (υποστράτηγος υγ.), Παπαφραγκάκης Εμμ (γιατρός), Σπανάκης Μιχάλης (οδοντίατρος), Αγαπάκης Γεώργιος (τοπογράφος ΕΜΠ), Κρασανάκης Αδαμάντιος (ταξίαρχος, ναυπηγός ΕΜΠ, Κρασανακης Αντώνης (μηχανικός ΕΜΠ), Ναυσικά Κρασανάκη (μαθηματικός), Πετράκης Εμμ (Αρχιτέκτονας), Κωστής Πλεύρης (συμβολαιογράφος), Βασίλης Λουράκης (στρατηγός ΕΛ.ΑΣ), Πετράκης Αριστείδης (υποστράτηγος), Ελευθέριος Πλεύρης (ταξίαρχος), Θεμιστοκλής Πλεύρης (ταξίαρχος), Φωτεινή Κασαπακη (κοινωνική λειτουργός), Στέλλα Κασαπάκη (δασκάλα), Μανώλης Κασαπάκης (οικονομολόγος), Κασαπάκης Ι. Αντώνης (οικονομολόγος), Γιωργος Τσουκάκης (οικονομολόγος ΑΤΕ), Μαρία Εμμ Παπαδάκη (οικονομολόγος, σχεδιάστρια κοσμημάτων), Διαμάντω Εμμ Παπαδάκη (Καπετάνιος), Χρυσούλα Σπανάκη (αξιωματικός ΕΛΑΣ, πρόεδρος Δικταίου), Αντώνης Δουκιαντζάκης (αξιωματικός  ΕΛΑΣ, αντιπρόεδρος Παγκρητίου Ενώσεως), Μιχάλης Γ. Περισυνάκης (Ταξίαρχος), Κώστας Περισυνάκης (στρατηγός), Στιβακτάκης Αθανάσιος (οικονομολόγος), Αγαπάκης Δημήτρης  (οικονομολόγος), Μανος Ταμιωλάκης (καπετάνιος), Θανάσης Ταμιωλάκης (δάσκαλος χορού), Σπανάκης Ζ. Γεώργιος  (Ταξίαρχος Στρατού), Τζιράκης Εμμ (Ταξίαρχος Λ/Σ.), Λευτέρης Τζιράκης (δάσκαλος), Ισμήνη Κρασανάκη (εκπαιδευτικός), Φωτούλα Πλεύρη (εκπαιδευτικός) κ.α. Αντώνης Στ. Κρασανάκης (Πολυτεχνείο), Ευαγγελία Πετράκη (δασκάλα), Δημήτρης Ι. Κρασανακης (ταξίαρχος αεροπορίας) Κώστας Πλεύρης (συμβολαιογράφος), Δημήτρης Στιβακτάκης (δάσκαλος), Κλεισαρχάκης (Αξιωμ. αστυνομίας), Τζιράκης (καθηγητής), Ξενοφών Βουράκης (Αξιωμ. στρατού), Μανώλης Βουράκης (οικονομολόγος), Παναγιώτης Σκυβαλάκης (ταξίαρχος), Κυριακάκης Εμμ (αξιωμ. Λιμενικού), Κυριακάκης Ε. Γεώργιος (Αξιωμ.  Στρατού), Γιάννης Κασαπάκης (αξιωμ.  Αστυνομίας), Μανώλης Πλέυρης (αξιωμ. αστυνομίας), Μαρία Κακουδάκη (μηχανικός), Διαμάντω Παπαδάκη (πλοίαρχος), Δανάη Πλεύρη, Δημ. Αγαπάκης (οικονομολόγος), Αντ. Αγαπάκης (αξιωμ. Αστυνομίας), Ηλίας Κρασανάκης (μηχανικός), Βασίλης Κρασανάκης (γυμναστής),  Ψαρουδάκη (τηλεπαρουσιάστρια) κ.α.

Κουδουμαλιά: Δημήτρης Στεφανάκης (στρατηγός Αστυνομίας), Ιάκωβος Πατεράκης (στρατηγός Αστυνομίας), Πόπη Καροφυλάκη (διευθυντρια Υπ. Οικονομικών), Μαρία Ανυφαντάκη (φυσικοθεραπεύτρια), Γιώργος Καροφυλλάκης (αξιωμ αστυνομίας), Γιώργος Ι. Παπαδάκης (δάσκαλος), Γιώργης Ε. Παπαδάκης (δάσκαλος), Μανώλης Καροφυλλάκης (Ηλεκτρομηχανολόγος), Γ. Καροφυλλάκης (Δάσκαλος), Ρ. Παπαδάκη (δασκάλα), Ασκληπιός Παπαδάκης (Διευθυντής Υπουργείου), Αριστ. Παπαδάκης (δάσκαλος), Γεώργιος Εμμ Κασαπάκης (αξιωματικός Αστυνομίας), Αριστείδης Βισκαδουράκης (γυμναστής), Εμμ. Βισκαδουράκης (Αξιωμ. Αστυνομίας), Μαρία Βισκαδουράκη (εκπαιδευτικός) κ.α.

 

 

 

 

 

 

Αβρακόντες, Κουδουμαλιά και Άγιος Γεώργιος

 

 

 

Αγιος Γεώργιος