ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

 

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΚΑΙ ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥΣ

& Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ

 

 

 

ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΣΗ

 

 

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΑΘΗΝΑ»

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ 1985

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

& ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑΤΟΥΣ

 

=====================

 

ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντη Υπ. Πολιτισμού, Προέδρου Κρητών και Φίλων Κρήτης Αγίας Παρασκευής, τ. Γ. Γραμματέας Παγκρητίου Ενώσεως)

 

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 4

ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΣΗ. 4

1. ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ-ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ.. 4

2. ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΕΦΕΥΡΑΝ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ: ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ ΚΛΠ. 4

3. ΕΞΕΛΙΞΗ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ. 6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο. 9

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ. 9

1) ΑΠΑΡΧΕΣ  ΚΡΗΤΗΣ:  ΟΙ ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΗΛΥΔΕΣ ΚΡΗΤΕΣ. 9

2) Η ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ  ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΡΗΤΗΣ. 13

3) ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥΣ. 17

1. Η ΚΝΩΣ(Σ)ΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ Ή ΧΑΝΔΑΚΑΣ ή ΚΑΣΤΡΟ.. 17

2. ΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ‘Η ΧΑΝΔΑΚΑΣ (CHANDAX) > CANDIA. 19

3. Η ΓΟΡΤΥΝΑ. 29

4. Η ΦΑΙΣΤΟΣ. 36

5. Ο ΛΕΒΗΝ ή Η ΛΕΒΗΝ >  Ο ΛΕΝΤΑΣ. 40

6. Η ΛΥΚΤΟΣ Η ΛΥΤΤΟΣ. 41

7. Η ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ή ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΣ. 48

8. ΤΟ ΡΥΤΙΟΝ. 51

9. Η ΛΥΚΑΣΤΟΣ. 51

10. Η ΛΙΣΣΟΣ ή ΛΙΣΣΗΝ. 52

11. Η ΠΡΙΑΪΣΟΣ  ή ΠΡΙΑΝΣΟΣ ή ΠΡΑΊ’ΣΟΣ ΚΑΙ Η (Ε)ΙΝΑΤΟΣ. 53

12. Η ΡΑΥΚΟΣ. 55

13. Η ΤΥΛΙΣ(Σ)ΟΣ. 57

14. Η ΒΗΝΗ ή ΒΙΕΝΟΣ (ΒΙΑΝΝΟΣ ΚΡΗΤΗΣ) ΚΑΙ ΒΙΕΝΝΗ (VIENNE) 59

15. Η ΜΙΛΗΤΟΣ, ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΙΑΣ. 60

16. Η ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ ‘Η ΙΕΡΑΠΥΤΝΑ, Ο ΚΥΡΒΑΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΣ. 62

17. Η ΙΤΑΝΟΣ. 65

18. Η ΟΛΟΥΣ (ΕΛΟΥΝΤΑ) 69

19. Η ΠΡΑΙΣΟΣ ή ΤΟ ΠΡΑΣΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΟΣ. 71

20.  Η ΗΤΕΙΑ >  (Σ)ΗΤΕΙΑ. 74

21. Η ΩΛΕΡΟΣ (ΜΕΣΕΛΕΡΟΙ) 75

22. Η ΛΑΤΩ,  ΤΟ ΜΕΡΑΜΒΕΛΟ, Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΝΕΑΡΧΟΣ. 76

Α. Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ ΛΑΤΩ.. 76

B. ΤΟ ΜΕΡΑΜΒΕΛ(Λ)Ο ‘H ΜΙΝΩΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΚΤΑΙΟΣ ΟΡΜΟΣ. 78

Γ. Ο ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΤΟΥ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΝΕΑΡΧΟΣ (360 – 312 π.Χ.) 79

Δ. Η ΘΕΑ ΛΑΤΩ.. 80

23. Η ΡΙΘΥΜΝΙΑ >  ΤΟ ΡΕΘΕΜΝΟ.. 82

24. Η ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ  ΚΑΙ Ο ΛΙΝΟΣ. 84

25. Η ΑΞΟΣ Ή ΟΑΞΟΣ, Ο ΕΤΕΑΡΧΟΣ ΚΑΙ ΒΑΤΟΣ. 86

26. Η ΛΑΠΠΑ Ή ΛΑΜΠΗ. 89

27. Η ΣΥΒΡΙΤΟΣ. 91

28. Η ΑΡΚΑΔΙΑ ή ΑΡΚΑΔΕΣ. 92

29. Η ΚΥΔΩΝ(ΙΑ) ή ΑΛΛΩΣ ΑΠΟΛΛΩΝΙΑ – ΧΑΝΙΑ. 93

30. Η ΑΠΤΕΡΑ. 100

31. Η ΕΛΥΡΟΣ. 103

32. Η ΠΟΛΙΧΝΑ Ή ΠΟΛΙΧΝΗ. 104

33. Η ΠΟΛΥΡΡΗΝΙΑ  ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΣΤΕΛΙ ΚΙΣΑΜΟΥ. 104

34. Η ΥΡΤΑΚΙΝΑ ή ΥΡΤΑΚΟΣ. 106

35. ΤΟ ΑΜΦΙΜΑΛΛΙΟΝ ή ΑΜΦΙΜΑΛΛΑ – ΣΟΥΔΑ. 107

36. Η ΦΑΛΑΣΑΡΝΑ. 107

37. Η ΑΡΑΔΗΝ Ή ΗΡΑΔΗΝ ΚΑΙ Η  ΑΝΩΠΟΛΗ ΣΦΑΚΙΩΝ. 109

38. Η ΤΑΡΡΑ. 110

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. 132

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΙ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑΣ. 132

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο 138

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ & ΣΑΡΑΚΗΝΩΝ. 138

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο 143

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ. 143

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο 147

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. 147

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο. 149

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. 149

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 152

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ. 152

 

 

 

 

 

ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΠΑΡΧΕΣ  ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ  από ? έως 15ος  αι. π.Χ.

ΜΙΝΩΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ                    1470 π.Χ.   -  1200 π.Χ.

ΜΥΚΗΝΑΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ              1200 π.Χ.   -  1120 π.Χ.

ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ                      1120 π.Χ.   -    479 π.Χ.

ΚΛΑΣΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ,                    478 π.Χ.   -    323 π.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ             330 π.Χ.   -     67 π.Χ.

ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑ (ΚΡΗΤΗΣ)          69 π.Χ.   -   330 μ.Χ.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ             330 μ.Χ.   -    824 μ.Χ.

ΑΡΑΒΟΚΡΑΤΙΑ (ΚΡΗΤΗΣ)          830 μ.Χ.    -   961 μ.Χ.

Β’ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ           61 μ.Χ.    -  1204μ.Χ.

ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ                        1204 μ.Χ    -  1210 μΧ.

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ                          1211 μ.Χ.    -  1669 μ.Χ.

Α’ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ                   1669 μ.Χ.    -  1830 μ.Χ.

ΑΙΓΥΠΤΙΟΚΡΑΤΙΑ                      1831 μ.Χ.    -  1840 μ.Χ.

Β’  ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ                  1840 μ.Χ.    -  1898 μ.Χ.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ                  1898 μ.Χ.    -  1906 μ.Χ.

ΕΝΩΣΗ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕ ΕΛΛΑΔΑ  1912,  Επίσημα 30 Μαΐου 1913

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΣΗ

 

1. ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ-ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ

 

Ο Αριστοτέλης στα "Πολιτικά" αναφέρει ότι πολύ πριν γίνει χρήση του νομίσματος ως μέσου ανταλλαγής, οι αρχέγονες κοινότητες αντάλλασσαν  μεταξύ τους τα απολύτως χρήσιμα στη ζωή χωρίς κανένα ενδιάμεσο και αργότερα μεταπήδησαν στο στάδιο των χρηματικών συναλλαγών. Οι οικονομικοί όροι «κεφάλαιο» και «καπιταλισμός (capitalιsm») προέρχονται από την  ελληνική λέξη κεφάλι  = λατινικά capital, επειδή αρχικά η κύρια περιουσία κάποιου ήταν τα κεφάλια ζώων που διέθετε εξ ου και στην αρχαία Αθήνα τα νομίσματα λεγόταν π.χ. «εκατόμβοιον» , «δεκάβοιον» . Η ονομασία χρήμα, χρήματα (αρχαία ελληνικά χρέματα) προέρχεται από τις λέξεις χρέος , υπόχρεος (από το χράομαι = μεταχειρίζομαι, χρησιμοποιώ κ.α. > χρήσιμος κλπ).

Νόμισμα λέγεται το μεταλλικό ή χάρτινο αντικείμενο, καθιερωμένο από το κράτος για μέσο ανταλλαγών μεταξύ των πολιτών του. Υπάρχουν διαφόρων αξιών νομίσματα, κάτι που αναγράφεται στη μια τους τουλάχιστον επιφάνεια και τα νομίσματα κάθε κατηγορίας έχουν δικό τους τύπο (μέγεθος; βάρος; σύσταση; παραστάσεις; κ.τ.λ.) που καθορίζεται με ειδική απόφαση και σύμφωνα με αυτή κόβονται στα νομισματοκοπεία. Το νόμισμα αρχικά ήταν μικρό κομμάτι από κράμα μετάλλου: ασημένιο ή χρυσό κλπ, που τελικά καθιερώθηκε σε σχήμα δίσκου, με ορισμένο βάρος και περιεκτικότητα, το οποίο στις επιφάνειές του είχε επιγραφές, αριθμούς και παραστάσεις που δήλωναν την αξία του και πιστοποιούσαν την κρατική εγγύηση με την οποία αυτό κυκλοφορεί ως χρήμα. Σήμερα το μεταλλικό νόμισμα μικρής αξίας λέγεται και «κέρμα». Μετά βγήκε και το χάρτινο νόμισμα ή τραπεζογραμμάτιο. Το ελληνικό νόμισμα παλιότερα ήταν η δραχμή, το αγγλικό η στερλίνα, το γαλλικό το φράγκο

Η δραχμή – η ελληνική νομισματική μονάδα - πήρε, ως υπολογίζεται, το όνομά της από το ρήμα «δράττομαι», που σημαίνει «πιάνω σφιχτά την ποσότητα που χωράει στην παλάμη μου». Στην παλάμη χωρούσαν έξι οβολοί, γι’ αυτό και η «ισοτιμία» της δραχμής καθορίστηκε ως 1δρχ./6 οβολούς.  Η Δραχμή ως γενικό ελληνικό νόμισμα γεννήθηκε – καθιερώθηκε επί Φείδωνα  και έκλεισε τον κύκλο της ζωής της στις 28 Φλεβάρη του 2002, δηλαδή σε ηλικία πάνω από 2.700 χρόνων, με την αντικατάστασή της από το ευρώ.

Στη Μεγάλη Ελλάδα (Νότια Ιταλία) τα νομίσματα λέγονταν   «νόμος, νόμοι», άρα η λέξη νόμισμα έχει ετυμολογική ρίζα από τις: «νέμω > νόμος, νομός και  νόμισμα = το επιτρεπόμενο στις εντός νομικής ισχύος συναλλαγές,  ως προϊόν κοινωνικών συμβάσεων με δεδομένες αξίες στις συναλλαγές.

 

2. ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΕΦΕΥΡΑΝ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ: ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ ΚΛΠ

 

Οι καλούμενοι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης ή άλλως Ετεόκρητες, σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς,  ήταν εκείνοι που εφεύραν πρώτοι τη φωτιά και την επεξεργασία των μετάλλων φτιάχνοντας από αυτά τα χρήσιμα εργαλεία κλπ. Ειδικότερα επί Μίνωα οι Κρήτες επεξεργάστηκαν πρώτοι το χαλκό και το σίδηρο και έκοψαν σιδερένια και χάλκινα νομίσματα και από αυτούς τα πήραν οι Αθηναίοι επί Θησέα. Στη συνέχεια οι Λυδοί πρώτοι έκοψαν πρώτοι αργυρά και χρυσά νομίσματα, πρβ:

 «Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους» (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5,65)

 «Εφηύραν (οι Ιδαίοι δάκτυλοι της Κρήτης) το σίδερο και το κατεργάστηκαν πρώτοι, καθώς και πολλά ακόμη χρήσιμα στη ζωή πράγματα» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 473, ΙΙΙ, 22)

 «Όταν ο Μίνως ο πρώτος βασίλεψε στην Κρήτη και έκανε οικισμό στην Απολλωνία, σίδηρος ευρέθη στην Ίδη, βρέθηκε από τους Ιδαίους Δακτύλους Κέλμιο και Δαμναμενέω, έτος ΧΗΗΔ (πριν από την εποχή του Διόγνητου),  όταν ο Πανδίων βασίλευε στην Αθήνα».  (Πάριο Χρονικό)

 «Ο Θησέας μετά την επιστροφή του από Κρήτη έκοψε  νόμισμα όπου χάραξε ένα βόδι,  για να παραστήσει το Μαραθώνιο ταύρο ή το στρατηγό  Μίνωα ή σαν ένα κάλεσμα των πολιτών στη γεωργία και από εκεί λέγεται πως από εκείνον πήραν το όνομά τους τα νομίσματα «εκατόμβοιον» και «δεκάβοιον» (Πλουτάρχου «Θησεύς», 25).

Ο Πλούταρχος αναφέρει επίσης ότι οι Σπαρτιάτες είχαν πάντα σιδερένια νομίσματα σε ένδειξη περιφρόνησης του πλούτου, πρβ: «Πρώτα-πρώτα ακύρωσε (ο Λυκούργος) όλα τα χρυσά και ασημένια νομίσματα κι έδωσε εντολή να χρησιμοποιούν μόνο τα σιδερένια («χρήσθω τω σιδέρω προσέταξε»).….. Το σιδερένιο άλλωστε νόμισμα δεν είχε πέραση στους άλλους Έλληνες; ήταν χωρίς αξία και το περιφρονούσαν» (Πλούταρχος, Λυκούργος; 9)

Ο Μίνωας Α’ , σύμφωνα με το Πάριο χρονικό, ήταν βασιλιάς της Κρήτης όταν ήταν βασιλιάς στην Αθήνα ο Πανδίονας κατά το έτος ΧΗ.. (= 1210 ) πριν από το Διόγνητο  (= το  έτος 1453 πριν από το Χριστό), κάτι που συμφωνεί με τα λεγόμενα του Ομήρου και Ηρόδοτου. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ο Μίνωας έζησε τρεις γενιές πριν από τον Τρωικό πόλεμο: «Τρίτη δε γενεή μετά Μίνων τελευτήσαντα γενέσθαι Τρωικά» ( Ηρόδοτος Ζ, 171).  Το αυτό λέει και ο Όμηρος (Ιλιάδα Ν. 445 – 455), Αρχικά ήταν λέει βασιλιάς της Κρήτης ο Μίνωας, μετά ο Δευκαλίωνας και μετά ο Ιδομενέας που πήρε μέρος στον Τρωικό πόλεμο.  Ο Απολλόδωρος (Γ, 1-2, Γ 22,  Επιτομή, 1,6) μάλιστα λέει ότι κόρες του Κατρέα, γιου του Μίνωα, ήσαν η Αερώπη και η Κλυμένη που τη μεν Αερώπη παντρεύτηκε ο Πλεισθένης και απέκτησε το Μενέλαο (βασιλιά της Σπάρτης και για τη γυναίκα του οποίου έγινε ο Τρωικός πόλεμος) και τον Αγαμέμνονα (βασιλιά των Μυκηνών) τη δε  Κλυμένη παντρεύτηκε ο Ναύπλιος και έκανε το Παλαμήδη (βασιλιά Ναυπλίου, του αποδίδονται τροποποιήσεις στο αλφάβητο. Επομένως  τα νομίσματα υπήρχαν στην Ελλάδα ήδη από το 1453 π.Χ. Μάλιστα χάλκινο τάλαντο που βρέθηκε στην Κύμη Εύβοιας χρονολογείται στα μέσα του 16ου αι. π.Χ., ενώ κάποια χάλκινα τάλαντα που βρέθηκαν στην Κνωσό  χρονολογούνται από τον 16 – 14 αι. π.Χ. Τα τάλαντα ήταν τα μεταλλικά νομίσματα, απλώς ήταν σε μεγάλο μεγεθος.

 

186328

Αργυρός στατήρας (δίδραχμο) Μ. Αλεξάνδρου ,  336 – 323 π.Χ. Νομισματοκοπείο Βαβυλώνας

 

4573

 

Στατήρας (δίδραχμο) Αθηνών, 435 - 429 π.Χ. (Νομισματοκοπείο Αθηνών)

 

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Δεν είναι αληθές ότι ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Λυδοί εφεύραν τα νομίσματα, αλλά ότι  ότι οι Λυδοί έκοψαν πρώτοι αργυρά και χρυσά νομίσματα, καθώς και κάλπικα ( πιο πριν υπήρχαν  σιδερένια και χάλκινα νομίσματα), πρβ:  «Λυδοί δε νόμοισι μεν παραπλήσοισι χρεώνται και Έλληνες, χωρίς ή ότι θήλεα τέκνα καταπορνευουσι, πρώτοι δε ανθρώπων των ημείς ήδμεν νόμισμα χρυσού και αργυρού κοψάμενοι εχρήσαντο, πρώτοι δε και κάπηλοι εγένοντο.  φασι δε αυτοί Λυδοί και τας παιγνίας τας νυν σφίσι τε και Έλλησι κατεστεώσας εωυτών εξεύρημα γενέσθαι· άμα δε ταύτας τε εξευρεθήναι παρα σφίσι λέγουσι και Τυρσηνίην αποικίσαι, ώδε περί αυτών λέγοντες» (Ηρόδοτος,  Α, 94). Στη νέα ελληνική: «Οι Λύδιοι έχουν παραπλήσια με τους Έλληνες έθιμα μόνο που αφήνουν τις κόρες του να πορνεύονται. Πρώτοι αυτοί, όσο ξέρουμε, από τους ανθρώπους, έκοψαν και έθεσαν σε κυκλοφορία νομίσματα από χρυσό και ασήμι και αυτοί πάλι πρώτοι έγιναν κάπηλοι. Οι ίδιοι οι Λύδιοι ισχυρίζονται πώς και τα παιγνίδια, που συνηθίζονται σήμερα στον τόπο τους και στην Ελλάδα, είναι δική τους εφεύρεση. (Ηρόδοτος,  Α, 94).

2) Δεν είναι αληθές ότι το Πάριο Χρονικό αναφέρει πως ο Φείδωνας στο Άργος το έτος 631 πριν από Διόγνητο (= το έτος 874 πριν από το Χριστό) έκοψε πρώτη φορά  νομίσματα στην Ελλάδα, αλλά ότι ο Φείδωνας το έτος 874 π.Χ.  έκοψε για  πρώτη φορά στο Άργος αργυρό νόμισμα και ως εκ τούτου καθόρισε νέα μέτρα και σταθμά σε σχέση με τα χάλκινα και τα σιδερένια νομίσματα που προϋπήρχαν, πρβ:  «Όταν ο Φείδων ο Αργείος κοινοποίησε τα μέτρα και σταθμά κατασκεύασε αργυρό νόμισμα που το έφτιαξε στην Αίγινα, έγινε 11ος από τον Ηρακλή, έτος ΓΗΔΔΔΙ = 631 (πριν από το Διόγνητο), όταν ο Φερέκλειος βασίλευε στην Αθήνα» (Πάριο Χρονικό)

 

ΣΤΑΘΜΗΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ  (ΑΤΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

1 Τάλαντο (26.196 χλγρ.) =

60 Μνες  ή 6.000 αττικές δραχμές

1 Μνα (436,6 γρ.) =

100 Δραχμές

1 Δεκάδραχμο (43,75 γρ.) =

10 Δραχμές

1 Τετράδραχμο (17,50 γρ.)  =

4 Δραχμές

1 Δίδραχμο ή Στατήρας (8,75 γρ.) =

2 Δραχμές

1 Δραχμή (4,37 γρ.) =

6 Οβολοί

1 Τετρόβολο (2,92 γρ.) =

4 Οβολοί

1 Ημίδραχμο ή Τριόβολων (2,19 γρ.) =

3 Οβολοί ή μισή δραχμή

1 Διόβολο (1,46 γρ.) =

2 Οβολοί

1 Τριημιοβόλιο (1,10 γρ.) =

11/82 του οβολού

1 Οβολός (0,72 γρ.)

8 Χαλκοί

1 Ημιόβολο =

Μισός Οβολός

1 χρυσός στατήρας ή δαρεικός =

27, 5 αττικές δραχμές

1 αργυρός στατήρας  =

4 δραχμές.

 

 

3. ΕΞΕΛΙΞΗ ΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ

(ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΒΟΛΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΟΒΕΛΟΥΣ ΚΛΠ)

 

 Στο πρώτο στάδιο των χρηματικών συναλλαγών τα νομίσματα ήταν άτυπα, δηλαδή χωρίς ένδειξη βάρους, αξίας κλπ Επίσης δεν είχαν εικόνες. Ήταν απλώς κομμάτια ( βόλους ή ράβδους κλπ ) από μέταλλα (χαλκό, σίδηρο κλπ) και γι αυτό αρχικά τα νομίσματα  ζυγίζονταν κάθε φορά που χρειαζόταν να γίνει μια συναλλαγή, κάτι ως κάνουμε και στα πράγματα, για να επιβεβαιωθεί το βάρος τους και να καθαριστεί έτσι η ανταλλακτική αξία τους. Στο επόμενο στάδιο στη μια όψη τους χαράζονταν η ποσότητα του βάρος τους και στην άλλη μια ένδειξη (κάτι ως η σφραγίδα) ότι το νόμισμα είχε ζυγιστεί και η συνάμα ήταν νόμιμη η κυκλοφορία του – απ΄όπου και νόμισμα ή νόμος (= το νόμισμα για τους Έλληνες της Μ. Ελλάδας). Τέλος στη μια μεγάλη όψη ή και τις δυο  χαραζόταν και ένα διακοσμητικό γεωμετρικό σχέδιο ή η εικόνα αγαπημένου ζώου ή θεού ή βασιλιά κ.α.

Στο πρώτο στάδιο των χρηματικών συναλλαγών, όπως είδαμε πιο πριν,  οι άνθρωποι αντάλλασαν μεταξύ τους κομμάτια πολύτιμων μετάλλων (δηλαδή βόλους ή ράβδους κλπ από χαλκό, σίδηρο κλπ) τα οποία ζυγίζονταν κάθε φορά που χρειαζόταν να γίνει μια συναλλαγή, κάτι ως κάνουμε και στα πράγματα, για να επιβεβαιωθεί το βάρος τους και να καθαριστεί έτσι η ανταλλακτική αξία τους. Μετά τα  μικρής αξίας νομίσματα ήσαν οι καλούμενοι «οβελοί», που ήσαν είτε μικροί ράβδοι σίδερου ή χαλκού είτε μικροί βόλοι (στρογγυλές σφαίρες), εξ ου και η ονομασία «οβολός».  Τα μεγάλης αξίας νομίσματα ήσαν τα καλούμενα  «τάλαντα», που είχαν τετράγωνο σχήμα ή ως δέρμα ζώου, και τα οποία άξιζαν τόσους οβελούς όσο αναλογούσε το βάρος τους. Τα σημερινά στρογγυλά-επίπεδα νομίσματα προέκυψαν με κτύπημα στην κορυφή των στρογγυλών βόλων μετάλλου, ώστε  να γίνουν στρογγυλές επίπεδες πίττες – ο λόγος που τα επίπεδα νομίσματα ονομάζονταν και «παιστά» (από το ρήμα «παίω» που σημαίνει κτυπώ). Στα πρώτα νομίσματα της Γόρτυνας στην Κρήτη, στην οπίσθια όψη των νομισμάτων αναγράφεται ΓΟΡΤΥΝΙΟΝ ΤΟ ΠΑΙΜΑ (δηλαδή το νόμισμα κόπηκε-κτυπήθηκε από την πόλη της Γόρτυνας). Άλλωστε κάπως έτσι γίνονται ακόμη και σήμερα τα νομίσματα.

Ο βασιλιάς του Αργους Φείδωνας ήταν εκείνος που πρώτος αντικατέστησε τους οβολούς με τα επίπεδα (= τα λεπτά γνωστά μας νομίσματα) στο νομισματοκοπείο που έφτιαξε επί τούτου, το πρώτο στον κόσμο, στην Αίγινα. Τα πρώτα αυτά ελληνικά νομίσματα από τη μία όψη είχαν παράσταση χελώνας και γι’ αυτό τα έλεγαν και «χελώνες» και από την άλλη ένα έγκοιλο τετράγωνο. Στην Εθνική βιβλιοθήκη του Παρισιού φυλάσσεται ένα από τα αρχαιότερα αυτά νομίσματα. Στο Νομισματικό Μουσείο της Αθήνας φυλάσσεται μία δέσμη από έξι οβελούς την οποία ο Φείδων είχε προσφέρει στην θεά Ήρα (Ηραίον) στο Άργος, όπως μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης.

 

cf84ceaccebbceb1cebdcf84ceb1-cf80cebfcf85-ceb2cf81ceadceb8ceb7cebaceb1cebd-cf83cf84ceb9cf82-cebccf85cebaceaecebdceb5cf82-cf87cf81ceb7

Τάλαντα που βρέθηκαν στις Μυκήνες, χρησιμοποιήθηκαν κατά το 16ο - 14ο π. Χ.

 

 

 

1215_1280

 

Έξι (6) Οβελοί (στην πρώτη τους μορφή) = 1 δραχμή (Νομισματικό μουσείο)

 

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Τα νομίσματα των αρχαίων Ελλήνων ήσαν αρχικά χάλκινα και σιδερένια και μετά αργυρά και χαλκά, τα εξής : το πέμπτον, ο χαλκούς, το δίχαλκον, το ημιώβολον, ο οβολός, το διώβολον, το τριώβολον, το τετράβολον, η δραχμή, το δίδραχμον ή στατήρας, το τετράδραχμον, η μνα και το τάλαντο. Στην αρχαία Ελλάδα το βάρος μιας ασημένιας δραχμής ποίκιλε κατά τόπους: στο αιγινήτικο ή φειδώνιο σύστημα ζύγιζε 6,06 γραμμάρια, στο φοινικικό-ροδιακό κυμαινόταν από 3,64 έως 7,28 γραμμάρια ενώ στο ευβοϊκό-αττικό σύστημα από 4,366 έως 8,73 γραμμάρια.

BMC_06

Νόμισμα Λυδίας επί βασιλιά Κροίσου με ήλεκτρο = κράμα χρυσού και αργύρου, 561 – 546 π.Χ.

2) Η μνα και το τάλαντο ήταν αρχικά μονάδες βάρους και μετά και νομισματικές μονάδες. Μετρονόμοι λεγόταν οι ορισθέντες από την Πολιτεία (αρχικά υπήρχαν π.χ. 5 στην Αθήνα και 5 στον Πειραιά),  για να παρακολουθούν τη σωστή τήρηση των μέτρων, αυτοί που ευθύνονταν για όλα τα μέτρα και σταθμά.Νομισματική υποτίμηση, όπως μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης (Αθηναίων Πολιτεία),  έκανε πρφωτος ο Σόλωνας. Πριν από το Σόλωνα 1 μνα ζύγιζε – διαιρούνταν σε 70 δραχμές  και επί Σόλωνα 1 μνα = 100 δραχμές. Επί δράκοντα στην Αθήνα 1 μνα = 100 δραχμές και 1 δραχμή = 6 οβελούς.  Αρχικά τα νομίσματα  ήταν ζυγισμένο βάρος μετάλλου. Κατόπιν γραφόταν επάνω στην επιφάνεια το βάρος ή η αξία τους.

3)  Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους: Α) Οι πρώτες μεταλλουργικές δραστηριότητες στον αιγιακό χώρο παρατηρούνται λέει από την Τελική Νεολιθική εποχή (3500 π.Χ.). Β) Το πρώτο είδος μετάλλου που χρησιμοποιήθηκε ήταν λέει ένα κράμα σε μαλακή μορφή, που αποτελούνταν από χαλκό, αρσένιο και μόλυβδο. Αργότερα, κατά τις αρχές της τέταρτης χιλιετίας, χρησιμοποιήθηκε ο ορείχαλκος, ένα κράμα χαλκού με κασσίτερο που έδινε τη δυνατότητα κατασκευής ανθεκτικότερων αντικειμένων. Γ) Η πρώτη χρήση του ορείχαλκου στην Κρήτη τοποθετείται λέει στην Πρωτομινωική II περίοδο (2600-2300 π.Χ.). Μετά τον ορείχαλκο εφευρέθηκε ο κασσίτερος, ο χρυσός, ο άργυρος κ.α.

4) Η  Κύπρος ήταν μία από τις σημαντικότερες πηγές χαλκού της Αρχαιότητας, ο λόγος, προφανώς,  και για τον οποίο ονομάστηκε και έτσι, δηλαδή Κύπρος. Cuprum (λατινικά)= Cooper (αγγλικά) = o χαλκός, Ο χαλκός στην άγριά του μορφή είναι πράσινος απ’ όπου και cupressus (λατινικά) = ο κυπάρισσος ή άλλως το κυπαρίσσι, Cupreus,a,um = ο χάλκινος,η,ο ή ο βαθυ-πράσινος,η,ο (Χάλκανθος) ή ο Κυπραίος,α,ο,

5) Οι αρχαίες Κρητικές πόλεις-κράτη πολλές φορές νομιμοποιούσαν τα νομίσματα των άλλων πόλεων, ελληνικών ή μη, χτυπώντας πάνω σ’ αυτά δικά τους διακριτικά σύμβολα (δεδομένου ότι το μέταλλο έτσι κι αλλιώς έχει την αξία του) και όχι λιώνοντάς τα (μέθοδος επικοπής). Έτσι αρκετές φορές φαίνονται κάτω από τις νέες παραστάσεις οι παλιές, λογής - λογής ελληνικών πόλεων. Ακόμα και μεταξύ τους οι κρητικές πόλεις "χτυπούσαν" νομίσματα, η μια πάνω στης άλλης. Πολύ σπάνια σε χρυσό (1/12 στατήρα του 0,9 γρ.), κυρίως σε άργυρο (από τον οβολό των 0,7 γρ. ως το τετράδραχμο των 17 γρ.) και χαλκό (χαλκούς του 1 γρ. όπως το χάλκινο οβολό των 12 γρ.). Κάτι ανάλογο γινόταν και σε μη ελληνικές πόλεις και γι αυτό και π.χ. βρίσκουμε νόμισμα που από τη μια να φαίνεται κρητικό και από την άλλη π.χ. κυρηναϊκό.

6) Κάθε μια από τις αρχαίες πόλεις-κράτη χρησιμοποιεί συγκεκριμένα πρόσωπα, ζώα ή πράγματα κ.τ.λ. ως έμβλημα στα νομίσματά της. Αυτά είναι είτε τα συγκεκριμένα ζώα ή προϊόντα που παράγει - φημίζεται η πόλη αυτή είτε οι πολιούχοι θεοί.  Τα ελληνικά αρχαία νομίσματα αρχικά έφεραν συνήθως πρόσωπα και παραστάσεις από την Ελληνική μυθολογία. Μετά και ηγεμόνες και βασιλείς.

7) Τα πρώτα νομίσματα που έκοψε ο άνθρωπος δεν σώζονται είτε γιατί τα νομίσματα κάποια στιγμή μετά λειώνονται και ξανατυπώνονται με άλλα διακριτικά ή σε άλλη βάρη είτε γιατί αυτά ήταν από καθαρό χαλκό ή από καθαρό σίδηρο που στο χρόνο φθείρονται λόγω οξείδωσης .

 

150 πχ.jpg

 

 

150 μχ.jpg

Μπρούτζινες Δραχμές Αθηνών, 140 – 175 μ.Χ., με  θεά Αθηνά  και το Θησέα να φονεύει το Μινώταυρο.

 

 

SNGDel_1838

Αργυρός στατήρας Αίγινας 600- 525 π.Χ.

 

BMC_193

Αργυρή δραχμή Αίγινας,  404. π.

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΚΑΙ ΤΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥΣ

 

& ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ, ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΟΚ - ΣΥΓΚΡΗΤΙΣΜΟΣ

 

 

1) ΑΠΑΡΧΕΣ  ΚΡΗΤΗΣ:  ΟΙ ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΗΛΥΔΕΣ ΚΡΗΤΕΣ

 

(ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ Ή ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ ΚΡΗΤΕΣ = ΟΙ ΙΔΑΙΟΙ ΔΑΚΤΥΛΟΙ ή ΚΟΥΡΗΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΗΛΥΔΕΣ ΚΡΗΤΕΣ = ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ, ΟΙ ΔΩΡΙΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΛΑΣΓΟΙ ΚΡΗΤΗΣ)

 

Ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64 – 65 κ.α.), o Στράβων (Γεωγραφικά Ι, C 466- 479 κ.α.) κ.α.  αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι καλούμενοι Ιδαίοι Δάκτυλοι, παιδιά, απόγονοι των οποίων ήσαν οι Κουρήτες  και που οι Ιδαίοι Δάκτυλοι  κατ’ άλλους ήταν αυτόχθονες Κρήτες, που κάποιοι από αυτούς μετοίκισαν στη Φρυγία της Μ. Ασίας και κατ’ άλλους έγινε το αντίθετο, δηλαδή ήταν Φρύγες που μετοίκησαν στην Κρήτη και εκεί μετονομάστηκαν Κουρήτες. Λένε επίσης ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ονομάστηκαν έτσι,  επειδή αφενός γεννήθηκαν στην οροσειρά Ίδη  ή Ιδαία όρη είτε της μ. Ασίας είτε της Κρήτης και αφετέρου οι πρώτοι  από αυτούς ήσαν τόσοι όσοι και τα δάκτυλα απ΄όπου και Ιδαίοι Δάκτυλοι. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης μετονομάστηκαν σε Κ(ου)ρήτες > Κρήτες είτε γιατί επικούρησαν (από το επι-κουρώ = λατινικά curio) στη γέννηση και ανατροφή του Δία στην Κρήτη είτε γιατί ήσαν κούροι = παιδιά (απ΄όπου και κοράσια, κούροι > Κύρης, κόρες, κούροι > Κουρήτες) των Ιδαίων Δακτύλων.  Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι, σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, ήταν αυτοί που επίσης  ίδρυσαν τους Ολυμπιακούς αγώνες και  έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα. Πρώτοι αυτοί συγκέντρωσαν τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή.

«Οι κάτοικοι, λοιπόν, της Κρήτης λένε πως οι αρχαιότεροι κάτοικοι στο νησί ήταν αυτόχθονες, οι λεγόμενοι Ετεοκρήτες, των οποίων ο βασιλιάς,  Κρήτας το όνομα, ανακάλυψε πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα στο νησί που είχαν τη δυνατότητα να ωφελήσουν την κοινωνική ζωή των ανθρώπων…. ... Πρώτοι, λοιπόν, απ΄ όσους μνημονεύονται από την παράδοση κατοίκησαν στην περιοχή της Ίδης στην Κρήτη, οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Ετούτοι, σύμφωνα με την παράδοση, ήσαν εκατό, ενώ άλλοι λένε πως ήταν μόνο δέκα που έλαβαν αυτή την ονομασία, ισάριθμοι με τα δάκτυλα. Μερικοί, όμως, μεταξύ των οποίων και ο Έφορος ιστορούν πως οι Ιδαίοι δάκτυλοι γεννήθηκαν στην Ίδη της Φρυγίας και πως πέρασαν στην Ευρώπη με τον Μυγδονα. Καθώς ήταν γητευτές , επιδίδονταν σε ξόρκια, τις τελετές και τα μυστήρια και ζώντας ένα διάστημα στη Σαμοθράκη  εξέπληξαν  σε μεγάλο βαθμό τους εκεί κατοίκους με αποτέλεσμα να γίνει μαθητής τους ο Ορφέας  ένας άνθρωπος προικισμένος με ξεχωριστή ικανότητα στην ποίηση και τη μελωδία, έγινε μαθητής τους κι έφερε πρώτος στους Έλληνες τα μυστήρια. Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους. Λένε, μάλιστα, πως ένας τους ο Ηρακλής, ξεπέρασε τους άλλους σε φήμη, ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εξ αιτίας της συνωνυμίας οι μεταγενέστεροι άνθρωποι θεώρησαν  πως ο γιος της Αλκμήνης εγκαθίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες….  Μετά τους Ιδαίους Δακτύλους , συνεχίζει η εξιστόρηση, έγιναν εννέα Κουρήτες, Γι αυτούς άλλοι μύθοι λένε ότι ήταν γηγενείς και άλλοι πως ήταν απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων. …… Καθώς διακρινόταν για τη σύνεσή τους, έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα, διότι πρώτοι αυτοί συγκέντρωσαν τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή. Ανακάλυψαν επίσης τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 64-65)

Σύμφωνα με Πάριο χρονικό και τους: Ηρόδοτος (Ζ 169 – 171), Στράβωνας (Γεωγραφικά Ι, C 466 - 479), Διόδωρος (4, 60, 5,64 και 5,80) κ.α., όταν ήταν βασιλιάς των Ετεοκρητών ο Κρηθέας, επειδή η Κρήτη είχε πάθει μεγάλη ερήμωση (τους λόγους δεν τους αναφέρουν, όμως αυτό πρέπει να έγινε λόγω του κατακλυσμού του Δευκαλίωνα) φεύγουν από το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία, που είχε καταστραφεί από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα) κάποιες φυλές των Αχαιών, Πελασγών και Δωριέων με αρχηγό τον Τέκταμο (ήταν γιος του Δώρου του Έλληνα και παππούς του Μίνωα)  και πάνε ως μετανάστες και καταλαμβάνουν ειρηνικά το ανατολικό μέρος του νησιού. Οι νέοι κάτοικοι αυτοί της Κρήτης, σε σχέση με τους παλαιότερους,  ονομάστηκαν επήλυδες, δηλαδή μετανάστες, άποικοι, ενώ οι ντόπιοι ονομάστηκαν Ετεοκρητες, επειδή ήσαν οι γνήσιοι Κρήτες.    Όταν πέθανε ο Τέκταμος τη βασιλεία των Δωριέων της Κρήτης πήρε ο γιος του Αστέριος, ο οποίος, επειδή η γυναίκα του δε του έκανε γιο, τη χώρισε και πήγε και έκλεψε από τη Φοινίκη την κόρη του βασιλιά της Τύρου Αγήνορα, την πανέμορφη Ευρώπη, κάτι που ήταν και μια από τις αιτίες που έγινε αργότερα ο Τρωικός πόλεμος. Απλώς η Ελληνική μυθολογία  αναφέρει ότι την εν λόγω αρπαγή έκανε ο Δίας.   Όταν πέθανε ο Αστέριος,  συνεπλάκησαν οι γιοι του, ο Μίνωας και ο Σαρπηδόνας,  για το ποιος θα πάρει τη βασιλεία. Νίκησε ο Μίνωας  και ο Σαρπηδόνας με τους στασιαστές κυνηγημένοι κατέφυγαν στη Λυκία της Μ. Ασίας όπου έκτισαν την πόλη Μίλητο σε ανάμνηση της Κρητικιάς πόλης Μίλατος.  Στη συνέχεια  ο Μίνωας (βασίλευε το έτος 1470 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό), με τη βοήθεια του αδελφού του Ραδάμανθυ, ένωσε σε ενιαίο σύνολο (και μάλιστα σε μια πρωτόγνωρη σε θεσμούς για την εποχή πολιτεία) τους αυτόχθονες (Ετεοκρήτες και Κύδωνες) με τους επήλυδες (Αχαιούς, Πελασγούς και Δωριείς) Κρήτες με ηγεμόνιδα πόλη (εδρα του κοινού βασιλιά των Ενωμένων Κρητικών πόλεων) την Κνωσό.

«Όταν όμως στην Κρήτη συνεπλάκησαν τα παιδιά της Ευρώπης, ο Μίνωας με το Σαρπηδόνα,  για το ποιος θα γίνει βασιλιάς, επεκράτησε ο Μίνωας και έδιωξε το Σαρπηδόνα με τους στασιαστές του και αυτοί κυνηγημένοι κατέφυγαν στην  Ασία, στο μέρος που ονομάζεται γη της Μιλυάδας …» (Ηρόδοτος Α, 172 - 173)

 «Σύμφωνα με την ιστορία των Πραισίων, όταν ερημώθηκε η Κρήτη, άνθρωποι διαφόρων εθνικοτήτων, αλλά κυρίως Έλληνες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Έπειτα στην Τρίτη γενιά μετά το θάνατο του Μίνωα, ξέσπασε ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο οι Κρήτες αποδείχτηκαν από τους καλύτερους πολεμιστές που είχε στη διάθεσή του ο Μενέλαος. Επιστρέφοντας, όμως, στην πατρίδα τους, η ανταμοιβή τους για τις υπηρεσίες που πρόσφεραν ήταν πείνα και πανούκλα που έπληξε ανθρώπους και ζώα, σε τέτοιο βαθμό, ώστε η Κρήτη ερημώθηκε για δεύτερη φορά από τον πληθυσμό της.  Έτσι, οι σημερινοί Κρήτες, μαζί με όσους απέμειναν από τους προηγούμενους κατοίκους της, είναι η Τρίτη γενιά που ζει στο νησί.….» (Ηρόδοτος Ζ , 169 - 171)

«Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες. Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα  Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

 «Η γλώσσα (των Κρητών) είναι «μεμειγμένη» (ανακατεμένη) και κατά τον ποιητή (Όμηρο): «εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες, Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί». Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες. Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

«Ο Τέκταμος του Δώρου, του γιου του Έλληνα που ήταν γιος του Δευκαλίωνα, κατέπλευσε στην Κρήτη μαζί με Αιολείς και Πελασγούς κι έγινε βασιλιάς του νησιού, παντρεύτηκε την κόρη του Κρηθέα κι απόκτησε τον Αστέριο..». (Διόδωρος, βίβλος 4, 60)

«Αφού διευκρινίσαμε όλα αυτά, απομένει να μιλήσουμε για τα έθνη τα οποία ήρθαν σε επιμειξία με τους Κρήτες. Ότι οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι ονομαζόμενοι Ετεοκρήτες, που θεωρούνται αυτόχθονες, το είπαμε πιο πριν. Μετά από αυτούς και πολλές γενιές αργότερα, Πελασγοί, που περιπλανιόνταν ένεκα συνεχών εκστρατειών και μεταναστεύσεων, έφτασαν στην Κρήτη και εγκαταστάθηκαν σε ένα μέρος του νησιού. Τρίτο ήταν, λένε, το γένος των Δωριέων που έφτασε στο νησί με αρχηγό τον Τέκταμο, το γιο του Δώρου. το μεγαλύτερο μέρος ετούτου του λαού συγκεντρώθηκε, λένε, από την περιοχή του Ολύμπου, αλλά ένα μέρος του ήταν από τους Αχαιούς της Λακωνίας, επειδή ο Δώρος είχε τη βάση εξόρμησης στην περιοχή του Μαλέα. Τέταρτο γένος που ανακατεύθηκε με τους κατοίκους της Κρήτης ήταν, λένε, ένα συνονθύλευμα βαρβάρων που με τα χρόνια εξομοιώθηκαν στη γλώσσα με τους Έλληνες κατοίκους. Μετά απ΄αυτά, επικράτησαν ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς και συνένωσαν τα έθνη του νησιού σε ενιαίο σύνολο…. ( Διόδωρος, Βίβλος 5, 80)

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Ο Απολλώνιος Ρόδιος  (Αργοναυτικά Α 1125 – 1135) αναφέρει ότι οι  Ιδαίοι Δάκτυλοι ήσαν αυτόχθονες, ντόπιοι, γιοι του Δία και της νύμφης Αγχιάλης, τους οποίους γέννησε στο σπήλαιο της Δίκτης. Αντίθετα ο Διόδωρος Σικελιώτης (3, 61) αναφέρει ότι  σύμφωνα με το μύθο των Ατλάντιων της Λιβύης οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ήσαν γιοι του Δία και της νύμφης Ιδαίας (η νύμφη Ιδαία ήταν αυτή που για χάρη της ο Δίας ονόμασε την Κρήτη  Ιδαία), που όμως οι Κρήτες δε συμφωνούν μ’ αυτό:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

2) Ο Στράβωνας αναφέρει ότι Ιδαίοι Δάκτυλοι κατ’ άλλους ήσαν ντόπιοι Κρήτες και κατ’ άλλους άποικοι, μετανάστες από τη Μ. Ασία. Ονομάστηκαν έτσι επειδή πρωτοκατοίκησαν στους πρόποδες της Ίδης ή Ιδαία όρη της Κρήτης ή της Μ. Ασίας. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης ήταν αφιερωμένες στη μητέρα των θεών, δηλαδή της Ρέας = αυτή που ονομαζόταν Κυβέλη στην Ασία. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι, δηλαδή επειδή ήσαν τόσοι όσα και τα δάκτυλα. Απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων ήσαν οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες.  Κατά τα κρητικά κείμενα Κουρήτες ονομάστηκαν οι Κορυβαντες ή οι Τελχίνες που έφερε η Ρέα στην Κρήτη από τη Φρυγία ή από τη Ρόδο και τους έκανε τροφούς και φύλακες του Δία και ω ς εξ αυτού μετονομάστηκαν σε Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας από τους Κουρήτες , στη συνέχεια ίδρυσε την Ιεράπυτνα. Οι Κορύβαντες  ήσαν παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς, που λεγόταν και Τελχίνες και  κατ άλλους ήσαν παιδιά του είτε του Κρόνου είτε του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι οι Κρήτες και οι Φρύγες ήσαν θρακικής καταγωγής, γιατί  αφενός οι Φρύγες ήταν άποικοι από τη Θράκη που ζούσαν στην Τρωάδα (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,16 C 471) και γι αυτό η Τρωάδα λεγόταν και Φρυγία και  αφετέρου οι Κρήτες  ήταν άποικοι από τη Φρυγία, απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη από τη Φρυγία συνοδεύοντας τη Ρέα προκειμένου να την επικουρήσουν στη γέννηση και ανατροφή του Δία  (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 471). Ο Στράβωνας (10.ΙΙΙ,19 C 472) αναφέρει επίσης ότι μερικοί ταυτίζουν τους Κουρήτες με τους Κύρβαντες, τους Καβείρους, τους Ιδαίου δακτύλους και τους Τελχίνες και μερικοί τους θεωρούν συγγενείς μεταξύ τους και τους διαφοροποιούν αντιδιαστέλλοντας μικρές μεταξύ τους διαφορές, Οι Κουρήτες ήσαν πνεύματα ή βοηθοί (= επίκουροι ή άλλως διάκονοι, ιερείς ) των Θεών, που άλλοτε εμφανίζονται μπλεγμένοι σε μερικές μυστικές ιερουργίες κι άλλοτε  σχετίζονται με το μεγάλωμα του Δία, όταν ήταν μωρό, στην  Κρήτη.  Μιλώντας γενικά και περιληπτικά, τους εμφανίζουν όλους να κατέχονται από ιερό ενθουσιασμό, ν’ ακολουθούν τη μανία του Βάκχου και, λειτουργώντας στις ιερές τελετές ως διάκονοι, να εμπνέουν τρόμο με πολεμικούς χορούς, γεμάτους θόρυβο, κρότους, κύμβαλα, τύμπανα και κλαγγή όπλων, αλλά και ήχους αυλού και μεγάλες κραυγές. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι  με την ονομασία Κουρήτες παλιά λεγόταν οι κάτοικοι πολλών περιοχών που άλλοι λένε πως κατάγονταν από την Κρήτη και άλλοι από αλλού. Από αυτούς (όπως οι Κουρήτες της Χαλκίδας) ονομάστηκαν έτσι, επειδή κούρευαν τα μαλλιά τους και σε σχέση με τους Ακαρνάνες (= οι άκουροι) και άλλοι από  (όπως οι Κουρήτες της Αιτωλίας), επειδή ντύνονταν όπως οι κόρες κ.α. Κουρήτες λεγόταν επίσης και οι νέοι (οι κούροι και οι κόρες, τα κοράσια) χορευτές, επειδή είναι νέοι και συνάμα φροντίζουν τα μαλλιά τους και επίσης οι νέοι στρατιώτες, επειδή και αυτοί είναι νέοι και κουρεύουν τα μαλλιά τους. Στην  Κρήτη Κουρήτες ονομάζονταν οι νέοι άνθρωποι (δηλαδή ετυμολογία από τα: κούροι, κόρες, κοράσια = οι νέοι, νέες) που απέδιδαν ένοπλη κίνηση με χορευτικό βήμα, παρασταίνοντας το μύθο της γέννησης του Δία. Και αυτό, γιατί κάποιους από αυτούς κάποτε είχε πάρει η Ρέα βοηθούς, όταν επρόκειτο να γεννήσει στην Κρήτη το Δία, ώστε με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με τον ένοπλο χορό και το θόρυβο να καλύπτουν τα κλάματα του Δία και έτσι να μην τα ακούσει ο παιδοκτόνος πατέρας του. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» (δηλαδή επικούρησαν στη γέννηση) του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές…. (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νέοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία, λέγεται γαρ αμφοτέρως) ταύτης ἠξιώθησαν της προσηγορίας…… Στράβων 10, ΙΙΙ, 11 C 469), πρβ:

«Στα κρητικά κείμενα, οι Κουρήτες λέγονται του Διός οι τροφοί και οι φύλακες. Η Ρέα τους έστειλε στην Κρήτη από τη Φρυγία. ‘Άλλοι λένε ότι στη Ρόδο ήσαν εννιά Τελχίνες. Ακολούθησαν τη Ρέα στην Κρήτη, ανέθρεψαν το Δία και μετονομάστηκαν Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας σύντροφός τους που ίδρυσε την Ιεράπυτνα (Κύρβαντα δε τούτον εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην), έδωσε αφορμή στους Πραισίους να λένε ανάμεσα στους Ροδίους ότι οι Κορύβαντες ήταν δαίμονες, παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς. Κάποιοι  λένε τους Κορύβαντες παιδιά του Κρόνου κι άλλοι παιδιά του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους…….( Στράβων 10. C 472, ΙΙΙ,18»).

«Λένε πως ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι οι πρώτοι κάτοικοι στους πρόποδες της Ίδης.  Πόδες λέγονται οι πρόποδες και κορυφές, οι μύτες των βουνών. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι. Ο Σοφοκλής θεωρεί πως οι πρώτοι πέντε ήσαν αρσενικοί. Εφηύραν το σίδερο και το κατεργάστηκαν πρώτοι, καθώς και πολλά ακόμη χρήσιμα στη ζωή πράγματα. Πέντε ήταν και οι αδελφές τους. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι. Άλλοι τους λένε αλλιώς, ενώνοντας τα δύσκολα με τα δύσκολα και θέτουν διάφορα ονόματα: Κέλμη, Δαμνασέα, Ηρακλή και Ακμονα. Άλλοι τους θεωρούν εντόπιους από την Ίδη, άλλοι αποίκους. Πάντως συμφωνούν ότι αυτοί πρώτοι δούλεψαν το σίδερο στην Ίδη. Όλοι τους θεωρούν μάγους και υπηρέτες της Μητέρας των θεών που έφτασαν να ζουν στην Φρυγία, στην Ίδη. Λένε την Τρωάδα Φρυγία, επειδή Φρύγες επικράτησαν στην περιοχή, αφού ζούσαν και κοντά, τότε που αλώθηκε η Τροία. Υπονοούν μάλιστα πως απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων είναι οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες. Οι πρώτοι εκατό που γεννήθηκαν στην Κρήτη ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Απόγονοί τους αναφέρονται εννέα Κουρήτες. Ο καθένας τους έκανε δέκα παιδιά, τους Ιδαίους Δακτύλους…» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 473, ΙΙΙ, 22)

3) Ο Διόδωρος Σικελιώτης στο βιβλίο του 3,61 αναφέρει ότι κατά το το μύθο των Ατλάντιων οι Κουρήτες ήσαν παιδιά του Δία, βασιλιά της Κρήτης, όμως οι Κρήτες δε συμφωνούν με το μύθο αυτό. Κατά το μύθο των Κρητών, λέει ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64-65) οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι αυτόχθονες Ετεόκρητες, οι οποίοι  ήταν απόγονοι των Κουρητών και εκείνοι των Ιδαίων Δακτύλων, όμως μερικοί ιστορούν ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες της Κρήτης δεν ήσαν αυτόχθονες, αλλά άποικοι, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη  από τη Φρυγία προκειμένου να φροντίσουν την ανατροφή και φύλαξη του Δία στο όρος Δίκτη.

4) O Στράβων θεωρεί ότι οι Ετεόκρητες και οι Κυδωνες είναι αυτόχθονες Κρητικοί, πρβ:  «Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες (μετανάστες). Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7). Ο Παυσανίας στα «Αρκαδικά» αναφέρει και ότι οι Κύδωνες και οι Γορτυνιοι κατάγονται από την Αρκαδία και Γορτυνία Πελοποννήσου, κάτι που απεικονίζεται και στα νομίσματα της Κυδωνίας: «Λέγουσι δε και όσοι Τεγεάτου των παίδων ελείποντο μετοικήσαι σφας εκουσίως ες Κρήτην, Κύδωνα και Αρχήδιον και Γόρτυνα’ και τούτων φασιν ονομασθήναι τας πόλεις Κυδωνίαν και Γόρτυνά τε και Κατρέα. Κρήτες δε ουχ ομολογούντες τῳ Τεγεατών λόγῳ Κύ́δωνα μὲν Ακακαλλίδος θυγατρός Μίνω καὶ Ερμού, Κατρέα δε φασιν εί̃ναι Μίνω, τον δε Γό́ρτυνα Ραδαμάνθυος.  ες δε αυτόν Ραδάμανθυν Ομήρου μεν εστιν εν Πρωτέως προς Μενέλαον  λόγοις ως ες τὸ πεδίον ή́ξοι Μενέλαος τὸ Ηλυσιον, πρότερον δε ετι Ραδάμανθυν ενταυθα ηκειν: Κιναίθων δε εν τοις έπεσιν εποίησεν <ως> Ραδάμανθυς μεν Ηφαίστου, Ήφαιστος δε είη Ταλω, Ταλων δε είναι Κρητος παιδα. οι μεν δη Ελλήνων λόγοι διάφοροι τα πλέονα καὶ ουχ  ή́κιστα επι τοις γενεσίν εισι..» (Παυσανίας Αρκαδικά,  VIII, 53, 4 - 6).Ομοίως λέει και ο Πλάτων: «Όσο για τους υπόλοιπους Έλληνες, φαντάζομαι οι Πελοποννήσιοι θα γίνουν πρόθυμα δεκτοί. Όπως  είπες πριν από λίγο υπάρχουν ανάμεσά μας πολλοί Αργίτες, αλλά και οι Γορτύνιοι, η πιο φημισμένη φυλή, αφού είναι μετανάστες από την ονομαστή Γόρτυνα της Πελοποννήσου…» (Πλάτων Νόμοι Δ, 708).

Ο Παυσανίας στα «Ηλιακά» αναφέρει ότι ένας από τους Ιδαίους Δακτύλους της Κρήτης, ο Ηρακλής ήσαν αυτός που ίδρυσε τους Ολυπιακούς αγώνες (κάτι που αναφέρουν και οι Διόδωρος και Στράβων): «Σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες, όσοι από τους  Ηλείους ασχολούνται με την αρχαιότητα λένε ότι ο Κρόνος ήταν ο πρώτος βασιλιάς στον ουρανό και πως οι άνθρωποι εκείνης της εποχής εκείνης, που ονομάζονταν χρυσή  γενικά, έκτισαν ναό προς τιμή του Κρόνου στην Ολυμπία. Όταν γεννήθηκε ο Δίας, η Ρέα ανέθεσε τη φύλαξη του παιδιού στους Δακτύλους της Ίδης, οι οποίοι λέγονταν και Κουρήτες και είχαν έρθει από την Ίδη της Κρήτης. Αυτοί ήσαν ο Ηρακλής, ο Παιώνιος, ο Επιμήδης, ο  Ίδας και  ο Ιάσιος. Ο Ηρακλής που ήταν και μεγαλύτερος έβαλε τους αδελφούς του, κάνοντας ένα αστείο, να τρέξουν σε αγώνα και στεφάνωσε το νικητή με κλαδί αγριελιάς, που την είχαν τόσο άφθονη, ώστε στοίβαζαν φρεσκοκομμένα φύλλα και τα έστρωναν, για να κοιμούνται….»  (Παυσανίας «Ηλιακά», Α, 5 - 8 ). Ο Ηρόδοτος, σχετικά με την Κυδωνία, αναφέρει: «Αυτοί δε οι Σάμιοι την Κυδωνία στην Κρήτη έκτισαν, όχι γι αυτό το σκοπό πηγαίνοντας στην Κρήτη, αλλά, διώχνοντας του Ζακυνθινούς από το νησί. Έμειναν δε εκεί και ευδαιμόνησαν επί πέντε έτη, και έφτιαξαν τα ευρισκόμενα στην Κυδωνία ιερά και το ναό της Δίκτυννας. Τον έκτο όμως χρόνο οι Αιγινήτες σε ναυμαχία τους νίκησαν μαζί με άλλους Κρήτες. (Ηρόδοτος,  Γ, 44 και 59).

5) Ο Ηρόδοτος (Ζ , 169 - 171), όπως είδαμε πιο πριν, αναφέρει ότι η Κρήτη ερημώθηκε δυο φορές. Μια πριν από την εποχή του Μίνωα και μια μετά από την εποχή του Μίνωα (ο Μίνωας βασίλευε το 1470 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό ή τρεις γενιές πριν από τον Τρωικό πόλεμο, σύμφωνα με τους Όμηρο και Ηρόδοτο). Τα αίτια  που ερημώθηκε η Κρήτη πριν από το Μίνωα (= η εποχή  που δεν είχαν πάει ακόμη στο νησί οι επήλυδες Κρήτες) δεν τα αναφέρει ο Ηρόδοτος.  Ωστόσο, αφού ο Τέκταμος έζησε μετά από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, άρα τα αίτια για την ερήμωση αυτής της Κρήτης ήταν  ο εν λόγω κατακλυσμός.  Ο κατακλυσμός αυτός, σύμφωνα με το Πάριο χρονικό,  έγινε το έτος 1265 πριν από το Διόγνητο  = το έτος  1529 π.Χ.

6) Μερικοί ισχυρίζονται ότι οι Δωριείς ήρθαν από τα Ουράλια όρη στην Ελλάδα κατασφάζοντας στο διάβα τους όποιο λαό εύρισκαν μπροστά τους ή τους έφερναν αντίσταση και τελικά καταστάλαξαν στην Πελοπόννησο και στην Κρήτη, κάτι που δεν ευσταθεί, γιατί οι Δωριείς, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και Θουκυδίδη,  είχαν κοιτίδα τους το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία) και αδελφικό φύλο των Αχαιών, των Ιώνων και των Αιολέων. Κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι οι Δωριείς, οι Αχαιοί και οι Πελασγοί της Κρήτης πήγαν στο νησί ως κατακτητές, κάτι που επίσης είναι ψευδές, γιατί, όπως είδαμε πιο πριν, αυτοί πήγαν στο νησί ως μετανάστες από το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία).  Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει και ότι «μετά την κάθοδο των Ηρακλειδών, Αργείοι και Λακεδαιμόνιοι  στέλνοντας αποίκους, ίδρυσαν αποικίες σε κάποια άλλα νησιά και, αφού κατέκτησαν και τούτο το νησί οίκησαν πόλεις σ’ αυτά». Κάτι που δεν είναι έτσι ακριβώς. Η πραγματική αλήθεια είναι ότι στην Κρήτη πήγαν δυο φορές Δωριείς. Η πρώτη ήταν λίγο πριν από το Μίνωα (ο Μίνωας Α’ βασίλευε το 1470 π.Χ.) και τότε Δωριείς έφυγαν από τη Θεσσαλία με αρχηγό τον Τέκταμο (=ο παππούς του Μίνωα) και πήγαν στην Κρήτη. Η δεύτερη φορά ήταν 80 χρόνια μετά από τα Τρωικά, η οποία έγινε με τους Ηρακλείδες (έγινε  το 1120 π.Χ.). Μάλιστα τη δεύτερη φορά δεν κατοίκησαν στην Κρήτη νέοι αφιχθέντες Δωριείς, αλλά τότε έφυγαν Δωριείς από τη Λακωνία και ελευθέρωσαν τη Λύκτο της Κρήτης  από την κηδεμονία των Κνωσίων και έκτοτε η Λύκτος έγινε οικειοθελώς αποικία των Λακεδαιμονίων ή άλλως Σπαρτιατών.

7) Οι  Ετεοκρήτες ήσαν φυλετικά το αυτό με τους Δωριείς, Αχαιούς και Πελασγούς. Απλώς οι Ετεοκρήτες ή άλλως Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες , καθώς λένε ο Διόδωρος Σικελιώτης, ο Στράβων κ.α. πήγαν και κατοίκησαν πρώτοι στην Κρήτη και κάποια στιγμή μετά ήλθαν εκεί και οι άλλες φυλές και γι αυτό οι Ετεόκρητες θεωρούνταν αυτόχθονες και οι άλλοι επήλυδες, δηλαδή μετανάστες και όχι κατακτητές. Ο λόγος άλλωστε που οι Ετεοκρήτες είχαν πάει με το μέρος των Αχαιών ή Πανελλήλων στον πόλεμο της Τροίας.  Έπειτα, όταν πήγαν οι Αχαιοί, οι Δωριείς και οι Πελασγοί της Κρήτης πήγαν στην Κρήτη και βρήκαν εκεί τους Ετεοκρήτες, δεν υπήρχαν ακόμη κράτη και σύνορα, ούτε και το κοινό όνομα «‘Έλληνες», αυτά δημιουργήθηκαν μετά τα τρωικά,  παρά μόνο διάφορες ομάδες που ζούσαν μεταναστευτικά για εξεύρεση πηγών διατροφής, επειδή δεν είχε επινοηθεί ακόμη η γεωργία,  καθώς λέει ο Θουκυδίδης (Α 2 – 9). (Περισσότερα για το Ελληνικό Έθνος βλέπε στο βιβλίο «Ελληνική Ιστορία», Α.Γ. Κρασανάκη)

8) Η οροσειρά Ίδη της Κρήτης έχει τα εξής Ιδαία όρη: Α) Το όρος η Δίκτη, όπου γεννήθηκαν και ανατράφηκαν αφενός ο Δίας και αφετέρου οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Β) Το όρος  Διός, που επί Ενετών λεγόταν monte di Giove / Jove  /Ιόβα (=  Jupiter Ζευς πατέρας)  και επί Τουρκοκρατίας Γιούχτας, όπου θάφτηκε ο Δίας, Γ) Ο λόφος Πύτνα όπου ένας από τους Κουρήτες , ο Κύρβας,  μετά που οι Κουρήτες ανέθρεψαν το Δία στο Δικταίο άντρο, έχτισε την πόλη Ιεράπυτνα.  Δ) Η κορφή Ίδα ή Ιδαίον όρος,  που είναι και το πιο ψηλό όρος από τα Ιδαία, εξ ου και Ψηλορείτης κ.α.  Και επειδή η Δίκτη είναι ένα από τα Ιδαία όρη της Κρήτης, το σπήλαιο του Διός λεγόταν και Δικταίο ή Ιδαίο άντρο, ο Δίας Δικταίος ή Κρηταγενής κ.α.

 

 

2) Η ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ  ΑΡΧΑΙΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

 

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

Ο Όμηρος στην Οδύσσεια (τ 178 – 183) αναφέρει ότι η Κρήτη είχε αναρίθμητο κόσμο  και 90 πόλεις -  στην Ιλιάδα (Β 645 – 652) ότι η Κρήτη είχε 100 πόλεις - από τις οποίες ονομάζει μόνο τις εξής επτά: την Κνωσό, την έδρα του Μίνωα και με επίνεια το Ηράκλειο και την Αμνισό, την πυργωμένη Γόρτυνα,  τη Λύκτο,  τη Μίλητο,  τη λευκόγειο Λύκαστο,  τη Φαιστό και  το Ρύτιο. Αναφέρει επίσης ότι οι κάτοικοι της Κρήτης ήσαν άλλοι Κύδωνες, άλλοι  Ετεοκρήτες, άλλοι Αχαιοί, άλλοι Δωριείς και άλλοι Πελασγοί, που ήσαν φύλα ελληνικά, αφού ο ίδιος αναφέρει  ότι αρχηγός του στρατού όλων αυτών των φυλών ήταν ο Ιδομενεύς, ο εγγονός του Μίνωα, που ήταν και ένας από τους πρωτάρχοντας των καλούμενων Παναχαιών ή άλλως Πανελλήλων που είχαν διοργανώσει την εκστρατεία κατά της Τροίας.  Από τους άλλους αρχαίους συγγραφείς πληροφορούμαστε και τις υπόλοιπες αρχαίες Κρητικές πόλεις: Λατώ, Συβριτος, Ιεράπυτνα κλπ.

Ο Θουκυδίδης (Α 2-5), Ισοκρατης (Παναθηναϊκός), Πλάτων (Μενέξενος), Εκαταίος ο Μιλήσιος (Στράβων 7) κ.α., αναφέρουν ότι στην Ελλάδα πριν από την εποχή του Μίνωα ζούσαν νομαδικά και μεταναστευτικά, επειδή από τη μια δεν υπήρχε ακόμη επινοηθεί η γεωργία οπότε οι άνθρωποι έπρεπε να μετακινούνται συνεχώς για εξεύρεση πηγών διατροφής και από την άλλη δεν είχε επίσης επινοηθεί ακόμη ο στρατός για να αποκρούσει τα βάρβαρα ασιατικά φύλλα που ερχόταν και λεηλατούσαν όσους έβρισκαν στην Ελλάδα. O Μίνωας ήταν ο πρώτος από τους Έλληνες ηγεμόνες που συγκρότησε πρώτος στον κόσμο πολεμικό ναυτικό με το οποίο έδιωξε  από το Αιγαίο και τις Κυκλάδες τους  ληστές και τους πειρατές Κάρες και Φοίνικες που τα είχαν καταλάβει και μέσω αυτών έρχονταν και καταλήστευαν τους Έλληνες και στη συνέχεια  εποίκησε τις κυκλάδες και τα παράλια της Μ. Ασίας με μόνιμους κατοίκους που έφερε από την Κρήτη με αποτέλεσμα από τη μια ο Μίνωας να γίνει θαλασσοκράτορας και από την άλλη να ελευθερωθούν οι θαλάσσιοι διάδρομοι και έτσι οι Έλληνες  να μπορέσουν να κάνουν μόνιμες πόλεις, να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να ασχοληθούν με ναυτικές εργασίες, να πλουτίσουν και  έτσι να επικρατήσουν μετά στον Τρωικό Πόλεμο εναντίον των βαρβάρων της Ασίας. Σύμφωνα επίσης με τους: Πλάτωνα, Πλούταρχο, Διόδωρο κλπ  οι Κρήτες επι Μίνωα επινόησαν την οργανωμένη πολιτεία, δηλαδή το κοινοβούλιο, το σύνταγμα, τους βουλευτές – γερουσιαστές, το κράτος πρόνοιας (συσσίτια κ.α.)  κλπ και καταργώντας τους ανεξέλεγκτους βασιλιάδες και φυλάρχους που υπήρχαν μέχρι τότε. Πριν από το Μίνωα δεν υπήρχαν οργανωμένες πολιτείες, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον αρχαίο κόσμο. Ο κάθε  φύλαρχος ή τύραννος ή βασιλιάς έκανε ό,τι ήθελε ή όριζε τους νόμους ανάλογα με τις προσωπικές του επιθυμίες και νοημοσύνη, κάτι που ήταν και η αιτία που: Α)  Οι Σπαρτιάτες έλεγαν ότι οι νόμοι των άλλων πόλεων-κρατών, πλην του Μίνωα ήσαν γελοίοι, για να τους αντιγράψουν. Β) Οι Εβραίοι έλεγαν ότι αν δεν αλλάξει ο κόσμος, θα τον καταστρέψει ο θεός, Γ) Οι αρχαίοι Έλληνες δεν αναφέρουν κανένα άλλο σπουδαίο αρχαίο πολιτισμό πλην μόνο το Μινωικό ή που έλεγαν «Πας μη Έλλην βάρβαρος».

 

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

Όλες οι κρητικές πόλεις της αρχαίας Κρήτης καταστράφηκαν συθέμελα (πυρπολήθηκαν και λεηλατήθηκαν) από τους Άραβες Σαρακηνούς, όταν κατέλαβαν την Κρήτη. Οι πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών κατά της Κρήτης άρχισαν τον 7ο αι. μ.Χ.  που είχαν  σαν αποτέλεσμα καταρχήν την καταστροφή-εγκατάλειψη των παραλιακών πόλεων. Ακολούθως, όταν οι Σαρακηνοί κατέλαβαν πλήρως τη νήσο (830 – 961 μ.Χ.),  λεηλάτησαν και πυρπόλησαν και τις υπόλοιπες (εσωτερικές) πόλεις της Κρήτης: Κνωσό, Γόρτυνα κλπ προκειμένου οι κάτοικοί τους να αφανιστούν και να μείνουν εκεί οι Σαρακηνοί. Αυτός είναι και ο λόγος που έχουν αυτή την εμφάνιση σήμερα η Κνωσός, η Γόρτυνα κλπ. Προ αυτού τότε άλλοι Κρήτες κατέφυγαν στο εξωτερικό και άλλοι σε κρυφά μέρη στα άγρια βουνά, τα οποία ονομάστηκαν εξ αυτού «κρησφύγετα» = Κρητών (κατά)φύγια > κρησφύγετα. Ακολούθως οι Σαρακηνοί αφενός έκτισαν το Ραμπντ ελ Χαντάκ (το φρούριο της μεγάλης Τάφρου ή άλλως Χάνδακα) στο Ηράκλειο  (= το επίνειο της Κνωσού), που γίνεται η έδρα τους και αφετέρου έκτισαν δίπλα από κάποιες από τις κατεστραμμένες κρητικές πόλεις νέες πόλεις με υλικά από τις καταστραμμένες (Κυδωνία - Χανιά, Ήτεια - Σητεία κ.α.). Οι Βυζαντινοί στη συνέχεια προσπάθησαν να πάρουν πίσω την Κρήτη, όμως ατύχησαν. Το νησί στη συνέχεια μεταβλήθηκε σε αραβικό εμιράτο που είχε ζωή περίπου ενάμισι αιώνα. Το κατέλυσ, στα 961 ο στρατηγός Νικηφόρος Φωκάς. Βρήκε ελάχιστους χριστιανούς και το νησί σε άθλια κατάσταση. Επί Β’ Βυζαντινής περιόδου (962 – 1204) δεν ανοικοδομήθηκαν οι υπόλοιπες καταστραμμένες αρχαίες πόλεις, όπως η Ολούς, η Λατώ  κ.α. και η αιτία γι αυτό ήταν το ότι από τη μια η Βυζαντινή αυτοκρατορία συνέχιζε να έχει οικονομική και υπαρξιακή κρίση και από την άλλη  ο πληθυσμός της Κρήτης είχε μειωθεί σημαντικά.

 

 

ΟΙ ΑΤΕΙΧΙΣΤΕΣ  ΠΟΛΕΙΣ  ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΚΡΉΤΗΣ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς, βλέπουμε να αναφέρουν ότι οι αρχαίες πόλεις-κράτη της Κρήτης: Κνωσός, Φαιστός, Κυδωνία κ.τ.λ. ήσαν ατείχιστες, κάτι που  οφείλονταν στο ότι ο Μίνωας είχε ενώσει σε ενιαίο συνολο όλλες τις φυλές της Κρήτης με έδρα την Κνωσό και αργότερα που δισπάστηκαν σε κρατη-πόλεις δεν έφτασαν στο σημείο να πολεμούν καταστροφικά η μια την άλλη. Απλά ενίοτε έριζαν για συνοριακά και άλλα κοινά θέματα.

Έτσι εκεί που οι άλλες αρχαίες πόλεις εκτός Κρήτης (Κόρινθος, Μυκήνες, Αθήνα κ.τ.λ.) από τη μια έχαναν το χρόνο τους να διαμαχονται με άλλες και από την άλλη φρόντιζαν εκτός των άλλων να φτιάχνουν και να συντηρούν μεγάλα τείχη για προστασία κλπ, οι Κρήτες το μόνο που φρόντιζαν ήταν να έχουν πολλά και μεγάλα καράβια  (μεγάλο στόλο, καλούς ναύτες και καλούς τοξότες), κάτι που τους  έδινε  συνάμα και τη δυνατότητα να κάνουν και εκτός Κρήτης επιχειρήσεις και να επιβάλλονται.

Σημειώνεται ότι:

1) Ο Όμηρος αναφέρει τη Γόρτυνα ως «τειχιόεσσα». Ωστόσο τα τείχη της Γόρτυνα υπήρχαν περισσότερο για την προστασία των ανακτόρων της είτε από τις κατολισθήσεις (βρισκόταν πάνω σε χωμάτινο λόφο) είτε από τους εμφύλιους πολέμους που διεξήγε η Γόρτυνα με τη Φαιστό για τα επίνεια Λεβήνα και Μάταλο.

2) Λόγω του ότι η Κρήτη ήταν ενιαία είχε ως αποτέλεσμα και να ευημερήσει πρώτη και να δημιουργήσει τον πρωτο αξιόλογο πολιτισμό και να γίνει η πρώτη μεγάλη ναυτική δύναμη κλπ, καθώς λέει  οι αρχαίοι συγγραφείς (Αριστοτέλης «Πολιτικά» κ.α.).

 

28Μινωική τελετή θυσίας με  μουσικό να παίζει 7χορδη κιθάρα και Μινωίτες και μινωίτισες να φορούν  εντυπωσιακές φορεσιές, με κοντομανικο ζιπόνια (ζακέτες, πανωκόρμια), μακρές φούστες κλπ ( Από τη λίθινη σαρκοφάγο Α