ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ) Γ.

ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

 

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

_Ο Μινωικός και ο Κλασικος ελληνικός πολιτισμός.

_Η ιστορία, οι αξίες, οι θεσμοί και η παγκόσμια προσφορά του Ελληνικού Πολισμού.

_Διαφορές ελληνικού πολιτισμού από τους άλλους.

_Ψεύδη που λέγονται για τον Ελληνικό Πολιτισμό κ.α.                                                          

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xaf1/v/t1.0-9/11201176_982905338407924_2876399352223434523_n.jpg?oh=587eb7c7eb3f18b2ab0d2eb40e605c72&oe=5697AF6F

Κυρία από την Ελεύθερνα Κρήτης,  γνωστή ως  Lady of  Auxere (France)”, επειδή εκεί φυλάσσεται, με ρούχα κομμένα και ραμμένα στα μέτρα της,  7ος  – 6ος  αιών π.Χ.  (Μουσείο Λούβρου)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg/320px-Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg

Καρυάτις στο Ερέχθειο, 421/ 406 π.Χ., με χιτώνα ιωνικό και κόλπο πάνω από τη ζώνη

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΑΘΗΝΑ»

ΑΘΗΝΑ 2008

 

 

 

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

(ΜΙΝΩΙΚΟΣ, ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΚΛΠ ΚΑΙ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΟΥ)

============

ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντη Υπουργείου Πολιτισμού)

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’ 4

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ.. 4

1. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. 4

2. ΤΟ ΜΕΤΡΟ, Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. 4

3. ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ-ΟΡΟΙ «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» ΚΑΙ «ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ». 5

4. ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. 5

5. ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΑΔΙΚΟ ΒΙΟ ΣΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ.. 7

6. Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ. 8

7. ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ. 9

8. ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΙΣ- ΚΑΘΟΔΟΣ ΔΩΡΙΕΩΝ. 10

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ 11

ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ 11

ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. 11

1. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΛΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. 11

2.  ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. 20

3. ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. 25

4. ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΜΙΝΩΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΕΚΜΙΝΩΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ - ΡΩΜΑΙΩΝ. 26

5. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ, Η ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ  29

6. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ  ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΘΗΡΑΣ  31

7. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΙΝΩΙΤΕΣ ΔΕΝ ΗΣΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ. 34

8. Ο ΜΙΝΩΑΣ – ΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ Η ΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ. 38

9. ΟΙ ΜΙΝΩΙΤΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ (ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΕΧΝΩΝ) ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. 39

10. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ ΟΙ ΚΑΡΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΝ ΤΟΝ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ, ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟΣ ΤΟΥ ΜΙΝΩΙΚΟΥ. 54

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’ 56

Ο ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. 56

1. ΠΕΡΣΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ –  ΚΛΑΣΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 56

2.  Η ΣΠΑΡΤΗ, Η ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΚΑΙ ΠΟΥ ΠΡΩΤΗ ΕΚΠΟΛΙΤΙΣΤΗΚΕ. 57

3. Η ΑΘΗΝΑ, Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. 59

4. ΟΙ ΔΟΥΛΟΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ. 62

5. ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ. 64

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’ 68

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 68

1. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ - ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΣΥΜΜΑΧΙΑ - ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΑΣΙΑΣ & ΑΦΡΙΚΗΣ  68

2. ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ  ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΙΑ. 69

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε’ 72

ΡΩΜΑΙΚΟΙ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 72

1. ΡΩΜΑΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 72

2. ΕΚΜΙΝΩΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ. 73

3. ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 74

4. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ, Ο ΙΟΥΔΑΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ. 75

5. Η ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΖΩΗ. 77

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ’ 79

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΑΙ 79

ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ 79

1. Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 1000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΙΟ ΠΑΛΙΟΣ ΤΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΟΥ. 79

2. ΟΙ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ  ΚΑΙ ΟΙ ΦΟΙΝΙΚΕΣ  ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ ΕΡΓΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. 80

3. ΨΕΥΔΗ ΠΟΥ ΛΕΓΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ  ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ.. 81

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 82

ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ: 82

 

 

 

 

 

 

 

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xaf1/v/t1.0-9/11201176_982905338407924_2876399352223434523_n.jpg?oh=587eb7c7eb3f18b2ab0d2eb40e605c72&oe=5697AF6F

Κυρία  από την Ελεύθερνα Κρήτης με ρούχα κομμένα και ραμμένα στα μετρα της - Δαιδαλικό άγαλμα γνωστό ως “Lady of Auxere” (France), επειδή εκεί φυλάσσεται,  7ος  – 6ος  αιών π.Χ.  (Μουσείο Λούβρου)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg/320px-Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg

Καρυάτις στο Ερέχθειο, 421/ 406 π.Χ., με χιτώνα ιωνικό και κόλπο πάνω από τη ζώνη

ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΑΙ ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ

 

 

1. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

 

Πολιτισμός λέγεται το σύνολο των υλικών και πνευματικών επιτευγμάτων και δραστηριοτήτων (διανόηση, καλές τέχνες, κλπ) ενός κοινωνικού συνόλου (κοινωνικού, εθνικού, θρησκευτικού κλπ) σε ορισμένη ή μη εποχή και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του, όπως εκφράζεται μέσα από αυτά. Τα εκλεπτυσμένα ήθη και η πνευματική ανάπτυξη στη συμπεριφορά, στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, στην αισθητική έκφραση και στον τρόπο ζωής, ενός κοινωνικού συνόλου. Το σύνολο των αξιών που χαρακτηρίζουν μια ιστορική περίοδο ενός λαού  (λέμε π.χ. ελληνικός πολιτισμός, μεσογειακός πολιτισμός κλπ)  και κάθε καθαρά μορφωτικό και πνευματικό στοιχείο παρμένο ανεξάρτητα από άλλα εκπολιτιστικά επιτεύγματα. 

Πολιτισμένος λέγεται ο άνθρωπος που τηρεί όσα επιτάσσει ο πολιτισμός. Ο καλλιεργημένος, ο μορφωμένος, όμως όχι μόνο επιστημονικά, αλλά και στο χαρακτήρα, στη συμπεριφορά. Αυτός  που έχει εκλεπτυσμένη συμπεριφορά που μαρτυρά πνευματική και ψυχική καλλιέργεια.

 

2. ΤΟ ΜΕΤΡΟ, Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

 

Η πολιτισμική ανάπτυξη του ανθρώπινου γένους είναι η πολιτιστική δράση (υλικά και πνευματικά έργα, δραστηριότητες και έθιμα) και η πνευματική καλλιέργεια (αξίες, παραδόσεις, παιδεία, μόρφωση, αισθητική, εκλέπτυνση συμπεριφοράς) που συνιστάμενα διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής των ανθρώπων κατά τόπους. Ως εκ τούτου ο πολιτισμός είναι μια πολυδιάστατη δομή, άρα δεν έχει χαρακτηριστική κλίμακα μέτρησης ώστε να αποτιμηθεί. Δηλαδή είναι δύσκολο  να βαθμολογήσουμε έναν πολιτισμό λαμβάνοντας υπόψη τις λεπτομέρειες όλων των σημείων που του δίνουν υπόσταση και για το λόγο αυτό υπήρχαν και υπάρχουν έντονες διαμάχες ακόμα και για τον ίδιο του τον ορισμό. Ο πολιτισμός ακολούθησε σταθερή ανοδική πορεία στα χρόνια του παρελθόντος, η οποία οδήγησε τους λαούς από την κατάσταση του πρωτογονισμού στο σύγχρονο τεχνικό πολιτισμό με τα μεγάλα επιστημονικά επιτεύγματα. Ο βαθμός όμως του πολιτισμού δεν είναι ταυτόσημος σε όλους τους πολιτισμούς. Υπάρχουν ακόμη λαοί σε κατάσταση υπανάπτυξης. Το βιοτικό επίπεδο και  η παιδεία, θρησκευτική και επιστημονική, είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες επηρεασμού του πολιτισμού. Η πολιτιστική καλλιέργεια του ανθρώπου αλλάζει από εποχή σε εποχή και συνδέεται άμεσα με τις κοινωνικές εξελίξεις. Στα ομηρικά έπη λ.χ. εξαίρονται οι πολεμικές αρετές και στην κλασική εποχή η παιδεία, ενώ στα χριστιανικά κείμενα του μεσαίωνα η πίστη και η προσήλωση προς το θεό και τα χριστιανικά ιδεώδη. Αργότερα , η τέχνη προσανατολίστηκε στα ανθρωπιστικά ιδεώδη και ο πολιτισμός ταυτίστηκε με τις επιδιώξεις τους. Στην εποχή μας ο πολιτισμός των προοδευμένων κρατών είναι ανάλογος προς τα κοινωνικά ιδεώδη τους. Γενικά , τόσο ο πολιτισμός, στην πλατιά του έννοια, όσο και αντικαθρεφτίζει το ύψος της εξέλιξης κάθε λαού και στον τεχνικό και στον πνευματικό τομέα.

 

Σημειώνεται ότι:

1) Μεγάλη συμβολή στην ανάπτυξη του πολιτισμού πρόσφερε και προσφέρει η παιδεία.

2) Κύτταρα του πολιτισμού θεωρούνται σήμερα τα πολιτιστικά σωματεία, οι σκοποί των οποίων είναι:  Η μελέτη, καλλιέργεια, προαγωγή, προώθηση και διάδοση των Γραμμάτων, της Παιδείας και των Τεχνών: Της Ζωγραφικής, της Γλυπτικής, της Μουσικής, του Θεάτρου, του Κινηματογράφου, του Χορού και των Τεχνών γενικότερα. Η προαγωγή και η προώθηση των ιδεών και αξιών, των δομών και των λειτουργιών της Δημοκρατίας, της Ειρήνης, της Δικαιοσύνης, της ισότητας και της Ελευθερίας μεταξύ των ανθρώπων και των λαών. Η επιστημονική και αντικειμενική μελέτη και διάδοση της Ιστορίας. Η μελέτη,  καλλιέργεια και διάδοση της Φιλοσοφίας και Φιλολογίας, σε όλους τους τομείς και όλα τα πεδία της, με εκδόσεις, εκδηλώσεις, διαλέξεις, συζητήσεις, συγκεντρώσεις, συναντήσεις κλπ. Η προστασία, αναστήλωση και αποκατάσταση των αρχαίων μνημείων (Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού,  Χριστιανισμού, Βυζαντινού κλπ) και νέων μνημείων. Η μελέτη, έρευνα και τεκμηρίωση θεμάτων, που ενδιαφέρουν την  πολιτιστική παράδοση και δημιουργία. Η ίδρυση και συντήρηση μουσείων, όπως Τέχνης, Λαογραφικών, Φυσικής Ιστορίας και Εθνολογικών. Η προστασία, ανάδειξη, προβολή και αξιοποίηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η ανάδειξη, προβολή και διατήρηση  των  Ηθών και Εθίμων. Η επινόηση και χρήση  τεχνολογιών για τη βελτίωση του Βιοτικού επίπεδου των λαών και ανθρώπων.

 

 

3. ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ-ΟΡΟΙ «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» ΚΑΙ «ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ»

 

Η ονομασία πολιτισμός (πόλις > πολίτης > πολιτισμός) λέγεται ότι εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα τον 18ο αι. από τον Αδαμάντιο Κοραή, ως αντιστοίχιση του γαλλικού civilisation (civil = πόλη, πολίτης κλπ) , όμως χρησιμοποιείται υποκαλύπτοντας και την έννοια του culture/kultur (= καλλιεργώ – καλλιέργεια, εννοείται πνευματική). Οι δύο αυτές λέξεις σε σύντομο χρονικό διάστημα απέκτησαν τόσο πολλές και διαφορετικές σημασίες, όσο και παρεξηγήσεις σχετικά με τον ορισμό τους.

Ο πολιτισμός ως αντιστοίχιση της λέξης culture/kultur διαχωρίζεται στη στενότερη έννοια του όρου και την πιο ευρεία, ανθρωπολογική του έννοια. «Με την ευρεία του έννοια ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει σήμερα το σύνολο των διαφοροποιών στοιχείων, πνευματικών και υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών που χαρακτηρίζουν μία κοινωνία ή μία κοινωνική ομάδα. Συμπεριλαμβάνει, εκτός των γραμμάτων και των τεχνών, τον τρόπο ζωής, τα βασικά δικαιώματα του ανθρώπου, το σύστημα αξιών, τις παραδόσεις και τα δόγματα. Με τη στενή του έννοια εννοεί κυρίως το σύνολο των αξιών καθώς και τις γνωστικές και αισθητικές συνήθειες μίας κοινότητας και υπό αυτό το πρίσμα περιλαμβάνει την πολιτιστική κληρονομιά, τις τέχνες, τη λογοτεχνία και τα κινήματα σκέψης.

 

 

4. ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

 

Οι Έλληνες, ο ελληνισμός  και οι βάρβαροι

 

Στην αρχαία Ελλάδα αντί των λέξεων πολιτισμένος και απολίτιστος χρησιμοποιούνταν οι λέξεις «Έλληνας/ες» και «βάρβαρος/οι».

Η ονομασία «Έλληνας» (που, όπως θα δούμε πιο κάτω, αρχικά είχε τοπική σημασία, μετά εθνική και τέλος και πνευματική) σήμαινε ο πολιτισμένος και «βάρβαρος» ο απολίτιστος, επειδή οι Έλληνες ήταν πιο ανεπτυγμένοι πολιτιστικά από τους άλλους λαούς και «ελληνισμός» =  «το ελληνίζειν, η μίμησης των ηθών και εθίμων του πολιτισμού γενικώς των Ελλήνων.» 

Ειδικότερα «ελληνισμός» στην καλούμενη «ελληνιστική εποχή» (= οι τρεις αιώνες π.Χ.) σήμαινε  τη «μίμηση» της γλώσσας και του πολιτισμού των Ελλήνων από τον  πολυεθνικό κόσμο της Ανατολής (Αίγυπτος, Συρία, Παλαιστίνη, Μεσοποταμία κ.ά.), που είχε προκύψει μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

 

 

Σημειώνεται ότι:

1) Στην Καινή Διαθήκη αναφέρονται και μάλιστα σε αντιδιαστολή (κάτι ως σοφοί και ανόητοι, κ.α.) οι ονομασίες «Έλληνες» και «βάρβαροι», που σημαίνει ότι ακόμη και η Χριστιανική Θρησκεία αναγνωρίζει ότι ο Ελληνισμός είναι κάτι καλό ή ότι η ονομασία «βάρβαροι» είχε έννοια ακριβώς αντίθετη από την ονομασία Έλληνες», πρβ:  «Έλλησί τε και βαρβάροις, σοφοίς τε και ανοήτοις οφειλέτης ειμί..ου γαρ επαισχύνομαι το ευαγγέλιον του Χριστού· δύναμις γαρ Θεού εστιν εις σωτηρίαν παντί τω πιστεύοντι, Ιουδαίω τε πρώτον και Ελληνι»…(προς Ρωμαίους Κεφ. 1, 14 -16) .

2) Ο διαχωρισμός «Έλληνες» και «βάρβαροι» ήταν κάτι  ως το «Τούρκοι» και «γκιαούρηδες» κατά την Τουρκοκρατία, όπου «γκιαούρηδες»  = οι άπιστοι, άρα οι μη Τούρκοι (= οι Έλληνες, οι Ιταλοί κ.α.).

3) Ορισμένοι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι υπήρχαν και βάρβαροι που ήσαν στη συμπεριφορά και στη ψυχή πολύ καλύτεροι από ορισμένους Έλληνες και συνεπώς οι άνθρωποι δεν πρέπει να κατατάσσονται σε κατηγορίες μόνο και μόνο ανάλογα με τη χώρα προέλευσής τους. Κάτι πολύ σωστό.

 

Ο μεταναστευτικός - νομαδικός βίος,

Οι αυτόχθονες και οι επήλυδες κάτοικοι της Ελλάδας

 

Σύμφωνα με τους: Θουκυδίδη (Α 3 – 9), Εκαταίο Μιλήσιο (Στράβων 7, 321), Ηρόδοτο (Ιστορία Α 54 - 58), Ισοκράτη (Παναθηναϊκός, Ελένης εγκώμιο 68 – 69, Πανηγυρικός κ.α.), Διόδωρο (1, 23-24 και 28-29,  Μ, Απόσπασμα 3), Πλάτων (Μενέξενος, 245c-d), Ησίοδο (Κατάλογος γυναικών) κ.α.:

 

Σύμφωνα με Πάριο Χρονικό (είναι τρεις μεγάλες πλάκες από μάρμαρο Πάρου όπου οι αρχαίοι έγραφαν τα πιο σημαντικά πρόσωπα και γεγονότα):

Ο Μίνωας Α’ βασίλευε το  έτος 1470 π.Χ.,  πρώτη φορά που φυτεύτηκαν σπόροι στην Ελλάδα ήταν στην Ελευσίνα  το έτος 1410 π.Χ. από τη Δήμητρα, την ανακηρυχθείσα μετά Θεά και ο Τρωικός πόλεμος έγινε το 1218 - 1209  π.Χ.

 

Α. Αρχικά, επειδή δεν υπήρχε η γεωργία, δεν υπήρχαν μόνιμοι κάτοικοι ούτε και πόλεις,  σύνορα και  κράτη. Υπήρχαν μόνο διάφορες φυλές που ζούσαν νομαδικά - μεταναστευτικά για εξεύρεση πηγών διατροφής, ενώ η πολυπληθέστερη ομάδα όπου πήγαινε έδιωχνε αυτή που έβρισκε μπροστά της, για να εκμεταλλευτεί αυτή το χώρο. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού ήταν οι άνθρωποι να ζουν και να συμπεριφέρονται παρόμοια με τα ζώα.

Στη συνέχεια, επειδή ο κόσμος πλήθυνε και ως εξ αυτού οι πηγές διατροφής δεν έφταναν για τη διατροφή του, κάποιες από τι φυλές άρχισαν να σχηματίζουν στρατό και να βάζουν  σύνορα για τη διασφάλιση των πηγών διατροφής τους (δηλαδή περιφρουρούσαν τις διάφορες εύφορες περιοχές που διέθεταν κυνήγι ή καρπούς)  και κάποιες άλλες φυλές εξαναγκάζονται να μετακινηθούν σε άγνωστα και μακρινά μέρη. Επακόλουθο ήταν ο άνθρωπος να περάσει ακόμη σε πιο βάρβαρο κατάσταση, γιατί αναπτύχθηκαν οι ληστείες, οι πειρατείες, οι φόνοι κ.α.

Τελευταία μετακίνηση φύλου στην Ελλάδα ήταν αυτή των Δωριέων με τους Ηρακλείδες, η οποία έγινε 80 χρόνια μετά τα Τρωικά, δηλαδή το 1129 π.Χ.,  και πρώτη φορά που φυτεύτηκαν σπόροι στην Ελλάδα ήταν στην Ελευσίνα  το έτος 1410 π.Χ. από τη Δήμητρα, την ανακηρυχθείσα μετά Θεά.

 

Β. Η Ελλάδα αρχικά ήταν κατοικία βαρβάρων και από αυτούς το πολυπληθέστερο και αυτόχθων φύλο ήσαν οι καλούμενοι Πελασγοί και γι αυτό η Ελλάδα αρχικά ονομάζονταν Πελασγία.  Επί μέρους φύλα των Πελασγών ήσαν οι Δωριείς (= οι μετέπειτα Σπαρτιάτες, Μακεδόνες κ.α.), οι Αιολείς (Θεσσαλείς), οι Αχαιοί (Μυκηναΐοι κ.α.) και οι Ίωνες (Αθηναίοι κ.α.). 

Οι Δωριείς ήταν το πρώτο φύλο που αποκόπηκε από τους βάρβαρους Πελασγούς και αποτέλεσε ξέχωρο έθνος, το ελληνικό και μετά προσχώρησαν σ’ αυτό κυρίως οι Πελασγοί, αλλά και πάρα πολλοί βάρβαροι (= οι Καδμείοι ή Θηβαίοι, οι Δαναοί, οι Πέλοπες κ.α.):

«Εξάλλου, ολόκληρη σχεδόν η Ελλάδα κατοικία βαρβάρων υπήρξε, στους παλιούς καιρούς, έτσι λογάριαζαν όσοι μνημονεύουν αυτά τα πράγματα, γιατί ο Πέλοπας έφερε ένα λαό από τη Φρυγία στη χώρα που απ' αυτόν ονομάστηκε Πελοπόννησος, κι ο Δαναός από την Αίγυπτο, κι οι Δρύοπες, οι Καύκωνες κι οι Πελασγοί κι οι Λέλεγες και άλλοι τέτοιοι λαοί μοίρασαν τους τόπους πάνω και κάτω από τον ισθμό. Γιατί την Αττική κατέλαβαν Θράκες που ήρθαν με τον Εύμολπο, τη Δαυλίδα της Φωκίδας ο Τηρεύς την Καδμεία οι Φοίνικες που ήρθαν με τον Κάδμο, και την ίδια τη Βοιωτία κατέκτησαν οι Aονες, οι Τέμμικες και οι Ύαντες.» (Στράβων 7, 321)

 «Το Ελληνικό έθνος αφότου φάνηκε, την ίδια πάντα γλώσσα μιλά -  αυτό είναι η πεποίθησή μου, αφότου όμως ξέκοψε από το Πελασγικό, αδύνατο τότε και στην αρχή και μικρό, αυξήθηκε ύστερα και πλήθαινε σε έθνη, καθώς προσχώρησαν σ’ αυτό κυρίως οι Πελασγοί, αλλά και πάρα πολλά άλλα βαρβαρικά φύλα. …» (Ηρόδοτος Α, 57- 58)

Το 1500 π.Χ. ξεσπούν στην Αίγυπτο λοιμώδεις ασθένειες και οι ντόπιοι τις αποδίδουν στους ασεβείς αλλόφυλους. Για να αποφύγουν την οργή των ντόπιων  οι  μετανάστες συσπειρώνονται και φεύγουν σε άλλα μέρη. Οι Εβραίοι με αρχηγό το Μωυσή πάνε στην Ιουδαία.  Οι Φοίνικες, οι οποίοι κατάγονταν από την Ερυθρά θάλασσα, φεύγουν από τη Θήβα της Αιγύπτου (εξ ου και η ονομασία  Θηβαίοι) με αρχηγό τον Αγήνορα και πάνε στη Φοινίκη της Ασίας. Από εκεί μετά ένα μέρος τους με αρχηγό τον Κάδμο (εξ ου και η ονομασία Καδμείοι ή Θηβαίοι) πάει στη Βοιωτία όπου ιδρύουν την πόλη-κράτος Καδμεία ή Θήβα  ( ονομάστηκε έτσι σε ανάμνηση της Αιγυπτιακής και προς χάρη του Κάδμου).  Οι Δαναοί με πλοία και με αρχηγό το Δαναό ( απ΄ όπου και Δαναοί)  μέσω Ρόδου πάνε στο Άργος της Πελοποννήσου όπου ενοποιήθηκαν με τους ντόπιους  Αχαιους του Άργους απ΄όπου και η ομηρική ονομασία «Αχαιοί ή Δαναοί ή Αργείοι». Επίσης πριν από τα Τρωικά κάποιοι Φρύγες με αρχηγό τον Πέλοπα (εξ ου και Πέλοπες) έφυγαν  από την Ασία και πήγαν στις Μυκήνες προκειμένου να λάβουν μέρος σε αθλητικούς αγώνες και συνάμα ο Πέλοπας  να παντρευτεί την κόρη του ντόπιου βασιλιά. Ωστόσο ο Πέλοπας κατέλαβε και το θρόνο και όλη την Πελοπόννησο, η οποία από τότε και εξής ονομάζεται με αυτό το όνομα:

«Την παλιά εποχή ξέσπασε λοιμώδης ασθένεια στην Αίγυπτο και οι ντόπιοι την απέδωσαν στους ασεβείς αλλόφυλους. Προ αυτού μερικοί από αυτούς συσπειρώθηκαν και ήρθαν στην Ελλάδα. Αρχηγοί τους ήσαν ο Κάδμος και ο Δαναός. Οι υπόλοιποι πήγαν στην Ιουδαία, που τότε ήταν ακατοίκητη, και των οποίων επικεφαλής ήταν ο επονομαζόμενος Μωυσής, ένας άνδρας με φρόνηση και ανδρεία».  (Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος Μ, Απόσπασμα 3)

«Λένε επίσης οι Αιγύπτιοι πως και οι άποικοι που έφυγαν μαζί με το Δαναό από την Αίγυπτο εγκαταστάθηκαν  στην αρχαιότερη σχεδόν Ελληνική πόλη, στο Άργος και πως οι λαοί των Κόλχων στον Πόντο και την Ιουδαίων μεταξύ Αραβίας και Συρίας ιδρύθηκαν ως αποικίες από ανθρώπους που έφυγαν από εκεί….. ο Κάδμος ήταν από τις Θήβες της Αιγύπτου  και μαζί με τα άλλα παιδιά γέννησε και τη Σεμέλη. Στα κατοπινά χρόνια, ο Ορφέας, που απόκτησε μεγάλη φήμη ανάμεσα στους Έλληνες για τη μουσική, τις τελετές και τα θεολογικά ζητήματα, φιλοξενήθηκε από τους απογόνους του Κάδμου και δέχτηκε εξαιρετικές τιμές στις Θήβες». (Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος 1, 23-24 και 28-29)

 

Σημειώνεται ότι:

α) Οι Πελασγοί είχαν ως κοιτίδα τους το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία) και  πρώτος σημαντικός βασιλιάς τους φέρεται ο Έλληνας απ΄όπου  και η μετέπειτα ονομασία Έλληνες.

β) Επί βασιλείας του Δευκαλίωνα, πατέρα του Έλληνα, έγινε κατακλυσμός στην Ελλάδα με από τον οποίο έπαθαν μεγάλες καταστροφές η Θεσσαλία, η Κρήτη, το Άργος της Πελοποννήσου και πολλά άλλα μέρη.

 

5. ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΑΔΙΚΟ ΒΙΟ ΣΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

 

Σύμφωνα με τους: Θουκυδίδη (3 – 9), Ισοκράτη (Παναθηναϊκός), Πλάτωνα (Νόμοι, Μίνως), Αριστοτέλη (Πολιτικά Β, 1271, 10), Στράβωνα (βιβλίο 10 = Ι), Πλούταρχο (Λυκούργος  και Σόλων) κ.α.,  ο Μίνωας ήταν εκείνος που από τη μια ένωσε σε ενιαίο σύνολο όλα τα έθνη της Κρήτης  δημιουργώντας την πρώτη πολιτισμένη κοινωνία, την περίφημη Κρητική Πολιτεία , όπως θα δούμε πιο κάτω, και από την άλλη συγκρότησε πολεμικό ναυτικό με το οποίο έδιωξε από τις Κυκλάδες τους Κάρες και Φοίνικες που τις είχαν καταλάβει, επειδή μέχρι τότε ήταν ακατοίκητες και  τις οικίζει με μόνιμους κατοίκους που έφερε από την Κρήτη  με αποτέλεσμα από τη μια ο ίδιος να γίνει θαλασσοκράτορας και από την άλλη να ελευθερωθούν οι θαλάσσιοι διάδρομοι και έτσι οι Έλληνες να μπορέσουν να ασχοληθούν και με τη ναυτιλία, να πλουτίσουν, να επικρατήσουν, να σταματήσουν το μεταναστευτικό βίο που τους εξανάγκαζαν οι κακοποιοί, να επικοινωνήσουν και να επικρατήσουν μετά στα τρωικά. Επομένως στο Ελληνικό πολεμικό ναυτικό και το Μίνωα οφείλεται η ύπαρξη, η ελευθερία, η ναυτική ανάπτυξη κ.τ.λ. της Ελλάδας και η επίσημη και ένδοξη ιστορία της Ελλάδας και του Ελληνικού ναυτικού, πολεμικού και εμπορικού,  ξεκινούν από την εποχή του Μίνωα.

(Περισσότερα βλέπε στο Κεφαλαίο Β’ «Μινωικός πολιτισμός»)

 

 

6. Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

 

Ο Όμηρος μας πληροφορεί ότι  επί εποχής Τρωικού Πολέμου και παλαιότερα με το όνομα  «Ελλάδα» ονομαζόταν μόνο μια περιοχή-πόλη που βρίσκονταν στο Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία) και με το όνομα «Μυρμιδόνες ή Αχαιοί ή Έλληνες» ονομάζονταν μόνο όσοι κατοικούσαν στις πόλεις του Πελασγικού Άργους: Ελλάδα, Φθία, Αλος, και Αλόπη και Τραχίνα ( οι πόλεις αυτές ανήκαν στο κράτος του Πηλέα και ο στρατός τους στην Τροία είχε ως αρχηγό τους τον Αχιλλέα)  και με το όνομα «Πανέλληνες» (απ΄όπου προήλθε μετά τα τρωικά το εθνικό – γενικό όνομα Έλληνες) ονομάζονταν όλοι όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Τροίας, πρβ:

«τους όσοι το Πελασγικόν  Άργος έναιον οι τ' Άλον οι τ΄ Αλόπην οι τε Τρηχίν ενέμοντο, οι τα' είχον Φθίην ηδ' Ελλάδα καλλιγύναικα, Μυρμιδόνες δε κελεύντο και Έλληνες και Αχαιοί, των δ' αύ πεντήκοντα νεών ήν αρχός Αχιλλεύς» (Ιλιάδα, Β, 681-5)

 «Λοκρών δ’ ηγεμόνευεν Οϊληος ταχύς Αίας  μείων, ου τι τόσος γε όσος Τελαμώνιος Αίας αλλά πολύ μειων· ολίγος μεν εην λινοθώρηξ, εγχείη δ εκέκαστο Πανέλληνες και Αχαιούς». (Ιλιάδα B 527 – 530)

Ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι μέχρι  τα Τρωικά δεν υπήρχαν οι  ονομασίες  Έλληνες και βάρβαροι, άλλως αυτό θα το ανέφερε ο Όμηρος. Αναφέρει επίσης ότι αρχικά στην Ελλάδα  υπήρχαν διάφορα φύλλα με πολυπληθέστερο τους Πελασγούς και ο Όμηρος με το όνομα Έλληνες ονομάζει μόνο εκείνους που ακολούθησαν τον Αχιλλέα από τη Φθιώτιδα στον πόλεμο της Τροίας, οι οποίοι ήσαν και οι πρώτοι Έλληνες.  Όμως από την εποχή που ο Έλληνας του Δευκαλίωνος και οι γιοί του απέβησαν ισχυροί στη Φθιώτιδα (δηλαδή στην περιοχή όπου υπήρχε η πόλη Ελλάδα και όπου ήσαν οι πρώτοι Έλληνες) και τη βοήθεια τους επικαλούντο οι κάτοικοι των άλλων πόλεων,  ονομάζονταν και αυτοί Έλληνες.  Επομένως για το Θουκυδίδη το όνομα Ελλάς – Έλληνες ναι μεν προήλθε από την πόλη Ελλάδα, όμως έγινε γενικό επί εποχής  του ηγεμόνα της πόλης Ελλάδας  με το όνομα « Έλλην», πρβ:  «Αλλ' από την εποχήν που ο Έλλην και οι υιοί του απέβησαν ισχυροί εις την Φθιώτιδα, και την βοήθειάν των επεκαλούντο οι κάτοικοι των άλλων πόλεων, τα διάφορα φύλα, συνεπεία της επικοινωνίας αυτής, ωνομάζοντο ήδη επί μάλλον και μάλλον Έλληνες, μολονότι πολύς επέρασε καιρός πριν το όνομα τούτο ημπορέση να επικράτηση γενικώς» (Θουκυδίδης Α, 3), «οι μεν πίστευαν ότι η Ομηρική Ελλάδα είναι η Φθία» (Στράβωνας, Θ΄ 431 - 432), «Η χώρα, ην οικούσι παρ Ομήρω οι υπό του Πηλέα Έλληνες, καλείται Ελλάς και κείται περι Σπερχειόν ποταμόν (Αρχίλοχος, απ. 47-52),  «καθότι και Έλληνας το σύμπαν γένος από τής εν Θεσσαλία ποτε καλουμένης Ελλάδος. (Παυσανίας Λακωνικά, ΧΧ 6-7)

 

Σημειώνεται ότι:

1) Το επίθετο «Έλλην, Ελληνίς ή Ελλανίς» = Ελλάνιος - Ελλήν(ιος,α,ο) προέρχεται από το ουσιαστικό «Ελλάς» , ενώ το όνομα «Ελλάς» ετυμολογικά φαίνεται  να αποτελείται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις «εα,ος + λαός ή ληός» = ο δικός μας, ο ίδιος, ο εαυτός λαός, πρβ και: βάσις λαού = βασιλεύς, παν + λαός = παλλάς, παλλαϊκός… Η ονομασία «λαός» είναι τονικό παρώνυμο της λέξης «λάος», κάτι όπως και τα πότε-ποτέ, γέρος –γερός…. Στην αρχαία ελληνική «λάος» = η ανόργανος ύλη, ο λίθος που ο Κρόνος (χρόνος) «κοίησε σε  λαό», δηλαδή σε ενόργανο ύλη, ενόργανο σώμα (λαός = ο στρατός ή ο άνθρωποι), «λαούς δε λίθους κοίησε Κρονίων » .

2) Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι  οι Δωδωναίοι, όταν άκουσαν μια βάρβαρη ιέρεια να μιλά, νόμισαν ότι μιλούσε ως το  όρνιο πελειάδα: «διότι βάρβαροι ήσαν, εδόκουν δε σφι ομοίως όρνισι φθέγγεσθαι» .  Επομένως ο Ηρόδοτος υπονοεί ότι η ονομασία «βάρβαρος» προήλθε από ηχοποίητη της φωνής των πελιάδων ( = τα περιστέρια, που ως γνωστό, βιρ..βιρ… > βιρβιρ..ίζουν ή βαρ..βαρ..ίζουν, κάτι ως τα γατιά που νιάου-νιάου > νιαουρίζουν κ.τ.λ.), πρβ: «Οι ιερείς του Δία του Θηβαίου μου είπαν ότι οι Φοίνικες άρπαξαν δυο ιέρειες από τη Θήβα (της Αιγύπτου) και τις πούλησαν, τη μια στη Λιβύη και την άλλη στην Ελλάδα. Αυτές οι γυναίκες είναι αυτές που  ίδρυσαν τα μαντεία στους τόπους που ανέφερα (στη Θήβα της Λιβύης και της Δωδώνης)  Έχω πάντως τη γνώμη ότι περιστέρες τις είπαν οι Δωδωναίοι αυτές τις γυναίκες, επειδή ήταν βάρβαρες  και η ομιλία τους τους φαινόταν σαν τη φωνή των πουλιών. …. Όσο όμως μιλούσε βαρβαρικά, αυτοί έπαιρναν την ομιλία της για φωνή πουλιού , γιατί πως είναι δυνατόν περιστέρα να μιλάει ανθρώπινη φωνή; Όσο για τα λεγόμενά τους ότι η περιστέρα ήταν μαύρη, δείχνουν ότι η γυναίκα ήταν Αιγύπτια ( Ηρόδοτος B 54 - 57)

3) Ετυμολογικά η λέξη «βάρβαρος» φαίνεται να είναι ηχοποίηση του «βαρ… βαρ..»  των αλαλαγμών των ζώων απ΄όπου και βαρβάτος  = ο κτηνώδης κ.α. και  βάρβαρος  = vrytus =  ο ζωώδης, άρα μεταφορικά ο αμόρφωτος, ο αγροίκος  κ.α βουβαίνω, βαμβαίνω, βρυχώμια, βαταλαλώ… και κάτι ως και τα: βαβ-βαβ > βαβαλίζω, βιρ-βιρ > βιρβιρίζω….

 

 

7. ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ

 

Τρεις γενιές μετά το θάνατο του Μίνωα, ο Αγαμέμνονας, που ήταν εγγονός του Πέλοπα, κατορθώνει να ενώσει τα δυο σκήπτρα των Μυκηνών στα χέρια του, του Πέλοπα και του Περσέα,  (δηλαδή ένωσε τους Πέλοπες με τους Δαναούς και Αχαιούς), με αποτέλεσμα οι Μυκήνες να γίνουν η πρώτη στρατιωτική και ναυτική δύναμη στον αρχαίο κόσμο. Ακολούθως ο Αγαμέμνονας, επειδή οι βάρβαροι (Τρώες, Φοίνικες κ.α.) συνέχιζαν να έρχονταν  στην Ελλάδα και να κλέβουν  τις γυναίκες και τις περιουσίες των Ελλήνων (όπως την αρπαγή της ωραίας Ελένης κ.α.) , οργανώνει μαζί με  άλλους Έλληνες ηγεμόνες  (Κρήτης, Αθήνας κ.α.) εκστρατεία εναντίον της Τροίας προκειμένου να διαλύσει το στρατό και το κράτος της.

Κατά τον Τρωικό πόλεμο, ο οποίος κράτησε δέκα χρόνια και νικητές ήσαν οι Έλληνες, ο αρχαίος γνωστός κόσμος χωρίστηκε στα δυο. Από τη μια ήσαν οι Έλληνες και από την άλλη οι βάρβαροι.  Έλληνες λέγονταν όσες πόλεις- κράτη: Αθήνα, Σπάρτη, κ.λ.π, είχαν πάει με το μέρος των Αχαιών ή Δαναών ή Αργείων (Κρήτες, Αθηναίοι κ.α.) και βάρβαροι όσοι είχαν πάει με το μέρος των ηττημένων Τρώων (Κάρες, Φοίνικες κλπ) , εκείνων που είχαν προκαλέσει τον πόλεμο αυτό με τις βαρβαρότητές τους (αρπαγές γυναικών και περιουσιών). 

Ειδικότερα σύμμαχοι, σύμφωνα με τον Όμηρο, των Ατρειδών (= οι Αχαιοί ή Αργείοι ή Δαναοί ή Πανέλληνες) ήσαν οι : Αργείοι, Κρήτες, Αθηναίοι, Ευβοιείς, Μαγνήτες, Κορίνθιοι, Λακεδαιμόνιοι, Αρκάδες, Κεφαλλήνες,  Πελασγοί της Θεσσαλίας  κ.α. 

Σύμμαχοι των Τρώων  ήσαν οι: Δαρδάνιοι, Καύκωνες, Θράκες, Λέλεγες, Φρύγες, Λύκιοι, Κάρες, Μαίονες, Φρύγες, Μυσοί, Παφλαγόνες, Κίκονες, Αλιζώνες, οι Πελασγοί της Λάρισας κ.α. 

«Η εκστρατεία στην Τροία από τον Αγαμέμνονα ήταν πράξη ωφελιμότατη για τους Έλληνες, για να μην υποστεί η Ελλάδα από τους βάρβαρους δεινά παρόμοια με κείνα που υπέστη παλαιότερα κατά την κατάληψη όλης της Πελοποννήσου από τον Πέλοπα, του Άργους από το Δαναό και της Θήβας από τον Κάδμο (Ισοκράτους Παναθηναϊκός 79-80),

 «Εξαιτίας  αυτών (της εκστρατείας των Ελλήνων στην Τροία) επήλθε τόσο μεγάλη μεταβολή, ώστε ενώ προηγουμένως οι βάρβαροι, που ζούσαν δυστυχισμένοι στους τόπους τους, και ο Δαναός, αφού έφυγε από την Αίγυπτο, κατέλαβε το Άργος, ο Κάδμος ο Σιδώνιος έγινε βασιλιάς της Θήβας, οι Κάρες αποίκησαν τα νησιά και ο Πέλοπας κυρίευσε την Πελοπόννησο οι μετά από αυτού του πολέμου, το γένος μας γνώρισε τόση ακμή, ώστε κατάφερε να αφαιρέσει από τους βάρβαρους μεγάλες πόλεις και τεράστιες εδαφικές εκτάσεις» (Ισοκράτης Ελένης εγκώμιο 68 – 69)

 

Σημειώνεται ότι:

Α) Πριν από τα Τρωικά δεν υπήρχε ο διαχωρισμός Έλληνες και βάρβαρους. Αυτό επήλθε μετά τα Τρωικά. Υπήρχε όμως ο ελληνισμός ως ιδέα και η πρώτη κοινή συνεργασία των Ελλήνων  ήταν η εκστρατεία στην Τροία. 

Β) Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Α1 – 4)  και καθώς του είπαν λέει οι λόγιοι των Περσών:

 α) Η έχθρα μεταξύ Ελλήνων και Βαρβάρων ξεκίνησε από τις εκατέρωθεν αρπαγές γυναικών (= την αρπαγή της Ελληνίδας Ιώ από τους Φοίνικες, της Φοινικιάς Ευρώπης από τους Έλληνες Κρήτες, της Μήδεια των Κόλχων από τους Έλληνες και της Ελληνίδας Ελένης από τους Τρώες) κ.α., μόνο που οι Έλληνες  έδωσαν πολύ σημασία σ’ αυτές τις αρπαγές και κυρίως της Ελένης και καταστρέψανε την Τροία, ενώ δεν έπρεπε, γιατί οι γυναίκες αυτές το ήθελαν.

β) Τα έθνη που κατοικούν στην Ασία  (Τρώες, Κάρες, Φοίνικες κ.α.), οι Πέρσες τα θεωρούν δικά τους, ενώ την Ευρώπη και τους Έλληνες (οι πόλεις-κράτη: Αθήνα, Σπάρτη κλπ) κάτι ξεχωριστό και στην άλωση του Ιλίου βρίσκουν τα αίτια έχθρας τους προς τους Έλληνες και γι αυτό τώρα οι βάρβαροι (Πέρσες, Μήδοι, Φοίνικες κλπ)  στρέφονται εναντίον της Ελλάδας (μιλά για τους Περσικούς Πολέμους με Ξέρξη κ.τ.λ.).

 

 

8. ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΙΣ- ΚΑΘΟΔΟΣ ΔΩΡΙΕΩΝ

 

Ο  Τρωικός πόλεμος  επέφερε μεγάλες μετακινήσεις και ανακατατάξεις φυλών στην Ελλάδα, λόγω της απουσίας του στρατού της στην Τροία, αλλά και στον υπόλοιπο αρχαίο γνωστό κόσμο λόγω της ήττας των βαρβάρων.  Από τη Μ. Ασία π.χ. έφυγαν φύλα και πέρασαν στην Ιταλία, από τη Θεσσαλία έφυγαν φύλα και άλλα πήγαν προς Μακεδονία και άλλα προς Πελοπόννησο κ.α.  Τελευταία από αυτές τις μετακινήσεις που έγινε στην Ελλάδα ήταν αυτή που ονομάζεται «Κάθοδος των Δωριέων με τους Ηρακλείδες». Στο εξής η Ελλάδα ηρέμησε, άρχισε να αναπτύσσεται και να κάνει και αποικίες.

Οι Δωριείς, που ήταν έθνος πολυπλάνητο, αρχικά, επί εποχής του βασιλιά Έλληνα, διέμεναν στη Θεσσαλία. Μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα φεύγουν από εκεί και πάνε στις πλαγιές της Όσας και του Ολύμπου με αρχηγό το Δώρο απ΄όπου η περιοχή ονομάστηκε Δωρίδα και οι κάτοικοι Δωριείς. Πριν από τα τρωικά ένα μέρος με αρχηγό τον Τέκταμο (παππού του Μίνωα) πάει στην  Κρήτη όπου ενώθηκε με τους εκεί κατοίκους, τους Ετεόκρητες. Ογδόντα χρόνια μετά τα Τρωικά (= κάπου το 1129 π.χ. )  ένα μέρος από τους εναπομείναντες Δωριείς φεύγει και πάει στην Πίνδο - Μακεδονία όπου ονομάστηκε «έθνος Μακεδνό» (= οι μετέπειτα Μακεδόνες) και το άλλο οδηγούμενο από τους Ηρακλείδες  κατεβαίνει στην Πελοπόννησο και ονομάζεται «έθνος δωρικό» (= οι  μετέπειτα Σπαρτιάτες), το «έθνος δωρικόν τε και Μακεδονικόν».

«Ηρακλείδες» ονομάζονταν οι εξόριστοι βασιλιάδες του Άργους της Πελοποννήσου, επειδή έλεγαν ότι ήσαν απόγονοι του ημίθεου Ηρακλή. Οι Ηρακλείδες αρχικά πήγαν στην Αθήνα και από εκεί μετά στις πλαγιές της Όσας και του Ολύμπου όπου συνάντησαν τους Δωριείς.

Όταν οι Δωριείς πήγαν στην Πελοπόννησο κατέλαβαν όλες σχεδόν τις πόλεις της (Σπάρτη, Μεσσήνη, Άργος κ.α.), στις οποίες ζούσαν Αχαιοί, Δαναοί και Πέλοπες προκειμένου να εγκαταστήσουν στο θρόνο και πάλι τους εξόριστους βασιλιάδες. Ωστόσο μετά δεν ξαναγύρισαν στον τόπο του, αλλά παρέμειναν εκεί καθιστώντας  τη Σπάρτη μια από τις πρώτες δυνάμεις του αρχαίου γνωστού κόσμου. 

«Ύστερα έβαλε μπρος  να εξετάσει ποιοι ανάμεσα στους Έλληνες ήσαν οι δυνατότεροι, που θα μπορούσε να κάνει φίλους. Και ψάχνοντας βρήκε πως ξεχώριζαν οι Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι, οι πρώτοι ανάμεσα στους Δωριείς, οι δεύτεροι ανάμεσα στους Ίωνες.  Γιατί τα έθνη αυτά ήσαν τα πιο γνωστά, όντας τα παλιά χρόνια το τελευταίο Πελασγικό, το πρώτο Ελληνικό. Οι Αθηναίοι ποτέ ως  τώρα δεν ξεσηκώθηκαν από τον τόπο τους, ενώ οι άλλοι ήταν πολυπλάνητοι. Γιατί όσο βασίλευε Δευκαλίων, κατοικούσαν τη Φθιώτιδα, στα χρόνια πάλι του Δώρου, του γιου του Έλληνα, τη χώρα στις πλαγιές της Όσσας και του Ολύμπου που τη λεν Ιστιαιώτιδα. Και αφότου και από την Ιστιαιώτιδα τους ξεσήκωσαν οι Καδμείοι, κατοικούσαν στην Πίνδο με το όνομα  έθνος Μακεδνόν. Από εκεί πάλι άλλαξαν τόπο και πήγαν στη Δρυοπίδα και από εκεί έφτασαν πια εκεί που είναι, δηλαδή στην Πελοπόννησο, και ονομάστηκαν έθνος Δωρικό». (Ηρόδοτος Α, 57)

«Συγκροτούσαν δε το στόλο (τον ελληνικό στη Μάχη της Σαλαμίνας) οι εξής: Από την Πελοπόννησο οι Λακεδαιμόνιοι με 16 πλοία, οι Κορίνθιοι, με τον ίδιο αριθμό πλοίων, το οποίον έδωσαν και εις το Αρτεμίσιον. Οι Σικυώνιοι, με δέκα πλοία, οι Επιδαύριοι με δέκα, οι Τροιζήνιοι με πέντε, οι Ερμιονείς με τρία. Όλοι αυτοί, εκτός των Ερμιονέων ανήκουν στο Δωρικό και Μακεδνόν έθνος, ελθόντες στην Πελοπόννησο  από τον Ερινεόν και την Πίνδον(«εόντες ούτοι πλην Ερμιονέων Δωρικό τε  και Μακεδνόν έθνος, εξε Ερινεού τα και Πίνδου»), και το τελευταίον από την Δρυοπίδα. Οι δε Ερμιονείς είναι καθαυτό Δρύοπες τους οποίους εξεσήκωσαν από τη σήμερον λεγόμενη Δωρίδα ο Ηρακλής και οι Μαλιείς. Εκ των Πελοπονησίων αυτοί ήσαν εις το στόλον (δηλαδή τον ελληνικό στη Μάχη της Σαλαμίνας)» (Ηρόδοτος Η, 43)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’

ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ

ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Ο Μινωικός Πολιτισμός, όπως θα δούμε πιο κάτω,  άρχισε να αναπτύσσεται  στην Κρήτη πολλά χρόνια πριν από το Μίνωα, κάπου από το 3000 π.Χ. ,  όμως η μεγάλη άνθησή του ήταν επί εποχής του πιο αξιόλογου ηγεμόνα της εποχής αυτής, του Μίνωα, ο λόγος και για τον οποίο ο εν λόγω πολιτισμός ονομάστηκε Μινωικός από τον Evans. 

 

1. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΛΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

 

Α. ΟΙ ΦΥΛΕΣ ΤΗΣ ΟΜΗΡΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ: ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ, ΚΥΔΩΝΕΣ,  ΑΧΑΙΟΙ, ΔΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠEΛΑΣΓΟΙ  ΚΡΗΤΗΣ

 

Ο Όμηρος (Οδύσσεια τ 178 – 183) αναφέρει ότι η Κρήτη είχε αναρίθμητο κόσμο  και 90 πόλεις (στην Ιλιάδα, Β 645 – 652, αναφέρει ότι η Κρήτη είχε 100 πόλεις), όμως αναφέρει μόνο τις εξής: την Κνωσό, την έδρα του Μίνωα και με επίνεια το Ηράκλειο και την Αμνισό, τη Γόρτυνα, τη Λύκτο, τη Μίλητο, τη Λύκαστο, τη Φαιστό και το Ρύτιο.  Αναφέρει επίσης ότι οι κάτοικοι των ως άνω πόλεων της Κρήτης ήσαν άλλοι Κύδωνες, άλλοι  Ετεοκρήτες, άλλοι Αχαιοί, άλλοι Δωριείς και άλλοι Πελασγοί:

«Κρητών δε Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευεν,     

οι Κνωσόν τ’ εσχον Γόρτυνα τε τειχιόεσσαν,

Λύκτον, Μίλητον τε και αργινόεντα Λύκαστον

Φαιστόν τε Ρύτιον τε, πόλεις εύ ναιετοώσας,

άλλοι θ’ οί Κρήτην εκατόμπολιν αμφενέμοντο.

Τον μεν άρ’ Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευε,   

Μηριόνης τ’ ατάλαντος νυαλίῳ νδρειφντ·

τοίσι δ’ άμ’ ογδώκοντα μέλαιναι νήες έποντο. (Ιλιάδα Β. 645 – 652)

 

Κρήτη τις γαι’ έστι, μέσω ενί οίνοπι πόντω,

καλή και πίειρα, περίρρυτος· εν δ’ άνθρωποι

πολλοί, απειρέσιοι, και εννήκοντα πόληες

άλλη δ’ αλλων Γλώσσα μεμιγμένη· εν μεν Αχαιοί,

εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες,

Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί.

τησι δ’ ενί Κνωσός, μεγάλη πόλις, ένθα τε Μίνως

εννέωρος βασίλευε Διός μεγάλου οαριστής…

πατρός εμοίο πατήρ, μεγαθύμου Δευκαλίωνος

Δευκαλίων δ’ εμέ τίκτε και Ιδομενήα άνακτα…... (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)

 «Υπάρχει κάποια χώρα Κρήτη, στη μέση του γυαλιστερού Πόντου, ωραία και γόνιμη, που βρέχεται από θάλασσα,. Σ’ αυτή υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, αναρίθμητοι και ενενήντα πόλεις. Μιλούνε ανάμεικτη γλώσσα. Σ’ αυτή τη χώρα κατοικούν Αχαιοί, οι Κύδωνες, οι Ετεοκρήτες οι μεγαλόκαρδοι, κάποιοι από τους μακροτρίχηδες ή στα τρία χωρισμένους Δωριείς και οι θεϊκοί Πελασγοί. Σ’ αυτούς πρωτεύουσα είναι η Κνωσός, μεγάλη πόλη, όπου βασίλευε ο Μίνωας, ο ισχυρός, αγαπητός φίλος του Δία, ο πατέρας του δικού μου πατέρα, του μεγαλόψυχου Δευκαλίωνα, ο Δευκαλίωνας είναι αυτός που γέννησε εμένα (τον Αίθωνα) και το βασιλιά Ιδομενέα. Αλλά αυτός με τα κοίλα (πολεμικά) πλοία στην Τροία αναχώρησε μαζί με τους Ατρείδες, κι εγώ ονομάζομαι Αίθων, μικρότερος στην ηλικία.» (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)

 

Β. ΟΙ  ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ: ΟΙ ΙΔΑΙΟΙ ΔΑΚΤΥΛΟΙ  Ή Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς, ενδεικτικά: Παυσανίας («Ηλιακά», Α, 5 - 8 ),  Απολλώνιος Ρόδιος ( Αργοναυτικά Α 1125 – 1135), Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64 - 65), Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική»,  (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 473, ΙΙΙ, 22) κ.α.  βλέπουμε να αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι καλούμενοι  Ετεόκρητες, οι οποίοι  ήσαν απόγονοι των Κουρητών και εκείνοι των Ιδαίων Δακτύλων. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ονομάστηκαν έτσι,  επειδή αφενός γεννήθηκαν στην οροσειρά Ίδη  ή Ιδαία όρη  της Κρήτης,  στο σπήλαιο του όρους Δίκτη (=  εκεί όπου γεννήθηκε και ο Δίας)  ή  στα Ιδαία όρη ή Ίδη της Μ. Ασίας, στην περιοχή της Φρυγίας ή άλλως Τρωάδα και από εκεί μετά ήλθαν στην Κρήτη και αφετέρου οι πρώτοι  από αυτούς ήσαν τόσοι όσοι και τα δάκτυλα απ΄όπου και Δάκτυλοι. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι (οι απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων) μετονομάστηκαν μετά σε Κ(ου)ρήτες > Κρήτες είτε γιατί επικούρησαν (από το επι-κουρώ = λατινικά curio) στη γέννηση και ανατροφή του Δία είτε γιατί ήσαν νέοι, παιδιά (από τα: κούροι > Κύρης, κόρες, κοράσια > Κουρήτες) των Ιδαίων Δακτύλων: 

Ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργοναυτικά (Α, 507 – 511) και το Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική» (11ος   αι.  μ.Χ. ) αναφέρουν ότι οι Κουρήτες ήσαν αφενός  πάρεδροι της Ιδαίας Μητέρας (= η ονομαζόμενη Ρέα στην Κρήτη και Κυβέλη στην Ασία) και αφετερου απόγονοι των Ιδαίων δακτύλων. Αναφέρουν επίσης ότι τους Ιδαίους Δακτύλους γέννησε η νύμφη Αγχιάλη στο στο όρος Δίκτη, δηλαδή στο ίδιο στο σπήλαιο  όπου γεννήθηκε και ο Δίας, και το όρος αυτό είναι ένα από τα όρη των Ιδαίων ορέων της Κρήτης, απ΄όπου και η ονομασία Ιδαίοι ή Κρητικοί Δάκτυλοι:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

 «.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν   (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.)  

«οι δε τέως μακάρεσσι Θεοίς Τιτήσιν άνασσον, όφρα Ζευς έτι κούρος, έτι φρεσί νήπια ειδώς, Δικταίο ναίεεσκεν υπο σπέος, οι δε μιν ούπωγηγενέες…” (Απολλώνιος, Αργοναυτικά, Α, 507 – 511)

Ο Παυσανίας στα «Ηλιακά» αναφέρει ότι:  «Σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες, όσοι από τους  Ηλείους ασχολούνται με την αρχαιότητα λένε ότι ο Κρόνος ήταν ο πρώτος βασιλιάς στον ουρανό και πως οι άνθρωποι εκείνης της εποχής εκείνης, που ονομάζονταν χρυσή  γενικά, έκτισαν ναό προς τιμή του Κρόνου στην Ολυμπία. Όταν γεννήθηκε ο Δίας, η Ρέα ανέθεσε τη φύλαξη του παιδιού στους Δακτύλους της Ίδης, οι οποίοι λέγονταν και Κουρήτες και είχαν έρθει από την Ίδη της Κρήτης. Αυτοί ήσαν ο Ηρακλής, ο Παιώνιος, ο Επιμήδης, ο  Ίδας και  ο Ιάσιος. Ο Ηρακλής που ήταν και μεγαλύτερος έβαλε τους αδελφούς του, κάνοντας ένα αστείο, να τρέξουν σε αγώνα και στεφάνωσε το νικητή με κλαδί αγριελιάς, που την είχαν τόσο άφθονη, ώστε στοίβαζαν φρεσκοκομμένα φύλλα και τα έστρωναν, για να κοιμούνται….»  (Παυσανίας «Ηλιακά», Α, 5 - 8 )

Ο Διόδωρος Σικελιώτης στο βιβλίο του 3,61 αναφέρει ότι κατά το το μύθο των Ατλάντιων οι Κουρήτες ήσαν παιδιά του Δία, βασιλιά της Κρήτης, όμως οι Κρήτες δε συμφωνούν με το μύθο αυτό. Κατά το μύθο των Κρητών, λέει ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64-65) οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι αυτ’όχθονες Ετεόκρητες, οι οποίοι  ήταν απόγονοι των Κουρητών και εκείνοι των Ιδαίων Δακτύλων, όμως μερικοί ιστορούν ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες της Κρήτης δεν ήσαν αυτόχθονες, αλλά άποικοι, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη  από τη Φρυγία προκειμένου να φροντίσουν την ανατροφή και φύλαξη του Δία στο όρος Δίκτη: «Οι κάτοικοι, λοιπόν, της Κρήτης λένε πως οι αρχαιότεροι κάτοικοι στο νησί ήταν αυτόχθονες, οι λεγόμενοι Ετεοκρήτες, των οποίων ο βασιλιάς,  Κρήτας το όνομα, ανακάλυψε πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα στο νησί που είχαν τη δυνατότητα να ωφελήσουν την κοινωνική ζωή των ανθρώπων…. ... Πρώτοι, λοιπόν, απ΄ όσους μνημονεύονται από την παράδοση κατοίκησαν στην περιοχή της Ίδης στην Κρήτη, οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Ετούτοι, σύμφωνα με την παράδοση, ήσαν εκατό, ενώ άλλοι λένε πως ήταν μόνο δέκα που έλαβαν αυτή την ονομασία, ισάριθμοι με τα δάκτυλα. Μερικοί, όμως, μεταξύ των οποίων και ο Έφορος ιστορούν πως οι Ιδαίοι δάκτυλοι γεννήθηκαν στην Ίδη της Φρυγίας και πως πέρασαν στην Ευρώπη με τον Μυγδονα. Καθώς ήταν γητευτές , επιδίδονταν σε ξόρκια, τις τελετές και τα μυστήρια και ζώντας ένα διάστημα στη Σαμοθράκη  εξέπληξαν  σε μεγάλο βαθμό τους εκεί κατοίκους με αποτέλεσμα να γίνει μαθητής τους ο Ορφέας  ένας άνθρωπος προικισμένος με ξεχωριστή ικανότητα στην ποίηση και τη μελωδία, έγινε μαθητής τους κι έφερε πρώτος στους Έλληνες τα μυστήρια. Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους. Λένε, μάλιστα, πως ένας τους ο Ηρακλής, ξεπέρασε τους άλλους σε φήμη, ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εξ αιτίας της συνωνυμίας οι μεταγενέστεροι άνθρωποι θεώρησαν  πως ο γιος της Αλκμήνης εγκαθίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες….  Μετά τους Ιδαίους Δακτύλους , συνεχίζει η εξιστόρηση, έγιναν εννέα Κουρήτες, Γι αυτούς άλλοι μύθοι λένε ότι ήταν γηγενείς και άλλοι πως ήταν απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων. …… Καθώς διακρινόταν για τη σύνεσή τους, έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα, διότι πρώτοι αυτοί συγκέντρωσαν τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή. Ανακάλυψαν επίσης τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 64-65)

Ο Στράβωνας αναφέρει ότι Ιδαίοι Δάκτυλοι κατ’ άλλους ήσαν ντόπιοι Κρήτες και κατ’ άλλους άποικοι, μετανάστες από τη Μ. Ασία. Ονομάστηκαν έτσι επειδή πρωτοκατοίκησαν στους πρόποδες της Ίδης ή Ιδαία όρη της Κρήτης ή της Μ. Ασίας. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης ήταν αφιερωμένες στη μητέρα των θεών, δηλαδή της Ρέας = αυτή που ονομαζόταν Κυβέλη στην Ασία. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι, δηλαδή επειδή ήσαν τόσοι όσα και τα δάκτυλα. Απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων ήσαν οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες.  Κατά τα κρητικά κείμενα Κουρήτες ονομάστηκαν οι Κορυβαντες ή οι Τελχίνες που έφερε η Ρέα στην Κρήτη από τη Φρυγία ή από τη Ρόδο και τους έκανε τροφούς και φύλακες του Δία και ω ς εξ αυτού μετονομάστηκαν σε Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας από τους Κουρήτες , στη συνέχεια ίδρυσε την Ιεράπυτνα. Οι Κορύβαντες  ήσαν παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς, που λεγόταν και Τελχίνες και  κατ άλλους ήσαν παιδιά του είτε του Κρόνου είτε του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι οι Κρήτες και οι Φρύγες ήσαν θρακικής καταγωγής, γιατί  αφενός οι Φρύγες ήταν άποικοι από τη Θράκη που ζούσαν στην Τρωάδα (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,16 C 471) και γι αυτό η Τρωάδα λεγόταν και Φρυγία και  αφετέρου οι Κρήτες  ήταν άποικοι από τη Φρυγία, απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη από τη Φρυγία συνοδεύοντας τη Ρέα προκειμένου να την επικουρήσουν στη γέννηση και ανατροφή του Δία  (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 471). Ο Στράβωνας (10.ΙΙΙ,19 C 472) αναφέρει επίσης ότι μερικοί ταυτίζουν τους Κουρήτες με τους Κύρβαντες, τους Καβείρους, τους Ιδαίου δακτύλους και τους Τελχίνες και μερικοί τους θεωρούν συγγενείς μεταξύ τους και τους διαφοροποιούν αντιδιαστέλλοντας μικρές μεταξύ τους διαφορές, Οι Κουρήτες ήσαν πνεύματα ή βοηθοί (= επίκουροι ή άλλως διάκονοι, ιερείς ) των Θεών, που άλλοτε εμφανίζονται μπλεγμένοι σε μερικές μυστικές ιερουργίες κι άλλοτε  σχετίζονται με το μεγάλωμα του Δία, όταν ήταν μωρό, στην  Κρήτη.  Μιλώντας γενικά και περιληπτικά, τους εμφανίζουν όλους να κατέχονται από ιερό ενθουσιασμό, ν’ ακολουθούν τη μανία του Βάκχου και, λειτουργώντας στις ιερές τελετές ως διάκονοι, να εμπνέουν τρόμο με πολεμικούς χορούς, γεμάτους θόρυβο, κρότους, κύμβαλα, τύμπανα και κλαγγή όπλων, αλλά και ήχους αυλού και μεγάλες κραυγές. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι  με την ονομασία Κουρήτες παλιά λεγόταν οι κάτοικοι πολλών περιοχών που άλλοι λένε πως κατάγονταν από την Κρήτη και άλλοι από αλλού. Από αυτούς (όπως οι Κουρήτες της Χαλκίδας) ονομάστηκαν έτσι, επειδή κούρευαν τα μαλλιά τους και σε σχέση με τους Ακαρνάνες (= οι άκουροι) και άλλοι από  (όπως οι Κουρήτες της Αιτωλίας), επειδή ντύνονταν όπως οι κόρες κ.α. Κουρήτες λεγόταν επίσης και οι νέοι (οι κούροι και οι κόρες, τα κοράσια) χορευτές, επειδή είναι νέοι και συνάμα φροντίζουν τα μαλλιά τους και επίσης οι νέοι στρατιώτες, επειδή και αυτοί είναι νέοι και κουρεύουν τα μαλλιά τους. Στην  Κρήτη Κουρήτες ονομάζονταν οι νέοι άνθρωποι (δηλαδή ετυμολογία από τα: κούροι, κόρες, κοράσια = οι νέοι, νέες) που απέδιδαν ένοπλη κίνηση με χορευτικό βήμα, παρασταίνοντας το μύθο της γέννησης του Δία. Και αυτό, γιατί κάποιους από αυτούς κάποτε είχε πάρει η Ρέα βοηθούς, όταν επρόκειτο να γεννήσει στην Κρήτη το Δία, ώστε με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με τον ένοπλο χορό και το θόρυβο να καλύπτουν τα κλάματα του Δία και έτσι να μην τα ακούσει ο παιδοκτόνος πατέρας του. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» (δηλαδή επικούρησαν στη γέννηση) του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές…. (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νέοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία, λέγεται γαρ αμφοτέρως) ταύτης ξιώθησαν της προσηγορίας…… Στράβων 10, ΙΙΙ, 11 C 469), πρβ:

 «Αυτοί που μας παρέδωσαν τις αρχαίες παραδόσεις των Φρυγών και των Κρητών θεωρούν τους Κουρήτες πνεύματα ή βοηθούς των θεών. Άλλοτε εμφανίζονται μπλεγμένοι σε μερικές μυστικές ιερουργίες κι άλλοτε  σχετίζονται με το μεγάλωμα του Δία, όταν ήταν μωρό, στην  Κρήτη. Ακόμη , με τις οργιστικές τελετές στη Φρυγία προς τιμή της Μητέρας των Θεών, καθώς και στην Ίδη της Τρωάδας γης. Η ποικιλία των αφηγήσεων είναι τόσο μικρή, ώστε μερικοί ταυτίζουν τους Κουρήτες με τους Κυρβαντες, τους Καβείρους, τους Ιδαίου δακτύλους και τους Τελχίνες, μερικοί τους θεωρούν συγγενείς μεταξύ τους και τους διαφοροποιούν αντιδιαστέλλοντας μικρές μεταξύ τους διαφορές. Μιλώντας γενικά και περιληπτικά, τους εμφανίζουν όλους να κατέχονται από ιερό ενθουσιασμό, ν’ ακολουθούν τη μανία του Βάκχου και, λειτουργώντας στις ιερές τελετές ως διάκονοι, να εμπνέουν τρόμο με πολεμικούς χορούς, γεμάτους θόρυβο, κρότους, κύμβαλα, τύμπανα και κλαγγή όπλων, αλλά και ήχους αυλού και μεγάλες κραυγές….». (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 466, ΙΙΙ, 7)

«Στην Κρήτη δεν υπήρχαν μόνο αυτά αλλά και τελετουργίες για το Δία με οργιαστική λατρεία και με διακόνους, ωσάν αυτούς που βρίσκονται στην υπηρεσία του Διονύσου, δηλαδή Σάτυροι. Τους έλεγαν Κουρήτες και ήταν νέοι άνθρωποι που απέδιδαν ένοπλη κίνηση με χορευτικό βήμα, παρασταίνοντας τον μύθο της γέννησης του Δία, όπου παίζουν τον Κρόνο που συνήθιζε να καταπίνει τα παιδιά του, μόλις γεννιούνταν, και τη Ρέα να παλεύει να κρύψει τους πόνους της γέννας, να γεννάει το παιδί και να το κρύβει προσπαθώντας να γλιτώσει τη ζωή του με κάθε τρόπο. Λένε ότι γι αυτό πήρε βοηθούς τους Κουρήτες, που με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με ένοπλο χορό και θόρυβο περιστοίχιζαν τη θεά και τρόμαξαν τον Κρόνο, ώστε να πάρουν το παιδί. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές.». (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νεοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία (λεγεται γαρ αμφοτέρως). ( Στράβων 10.ΙΙΙ,11 C 469»).

 «Στα κρητικά κείμενα, οι Κουρήτες λέγονται του Διός οι τροφοί και οι φύλακες. Η Ρέα τους έστειλε στην Κρήτη από τη Φρυγία. ‘Άλλοι λένε ότι στη Ρόδο ήσαν εννιά Τελχίνες. Ακολούθησαν τη Ρέα στην Κρήτη, ανέθρεψαν το Δία και μετονομάστηκαν Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας σύντροφός τους που ίδρυσε την Ιεράπυτνα (Κύρβαντα δε τούτον εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην), έδωσε αφορμή στους Πραισίους να λένε ανάμεσα στους Ροδίους ότι οι Κορύβαντες ήταν δαίμονες, παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς. Κάποιοι  λένε τους Κορύβαντες παιδιά του Κρόνου κι άλλοι παιδιά του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους…….( Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 472»).

 Ο Σκήψιος θεωρεί πιθανόν Κουρήτες και Κορύβαντες να είναι οι ίδιοι: οι νεαροί («κουρήτες») που εκτελούσαν τον πολεμικό χορό για τις τελετές της Μητέρας των Θεών, οι ίδιοι που ονομάστηκαν Κορύβαντες από το ότι έβγαιναν να χορέψουν χτυπώντας το κεφάλι τους όπως βάδιζαν ρυθμικά. Ο ποιητής (Οδύσσεια θ 250) τους λέει «ανθρώπους που βαδίζουν ρυθμικά»: «Ελάτε τώρα οι καλύτεροι Φαίακες ποτ βαδίζετε ρυθμικά». Κι επειδή οι Κορύβαντες χόρευαν και μάλιστα με ένθεη μανία, λέμε «κορυβαντιώντες» όσους κινούνται φρενιασμένα. ( Στράβων 10.ΙΙΙ,20 C 472, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

«Λένε πως ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι οι πρώτοι κάτοικοι στους πρόποδες της Ίδης.  Πόδες λέγονται οι πρόποδες και κορυφές, οι μύτες των βουνών. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι. Ο Σοφοκλής θεωρεί πως οι πρώτοι πέντε ήσαν αρσενικοί. Εφηύραν το σίδερο και το κατεργάστηκαν πρώτοι, καθώς και πολλά ακόμη χρήσιμα στη ζωή πράγματα. Πέντε ήταν και οι αδελφές τους. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι. Άλλοι τους λένε αλλιώς, ενώνοντας τα δύσκολα με τα δύσκολα και θέτουν διάφορα ονόματα: Κέλμη, Δαμνασέα, Ηρακλή και Ακμονα. Άλλοι τους θεωρούν εντόπιους από την Ίδη, άλλοι αποίκους. Πάντως συμφωνούν ότι αυτοί πρώτοι δούλεψαν το σίδερο στην Ίδη. Όλοι τους θεωρούν μάγους και υπηρέτες της Μητέρας των θεών που έφτασαν να ζουν στην Φρυγία, στην Ίδη. Λένε την Τρωάδα Φρυγία, επειδή Φρύγες επικράτησαν στην περιοχή, αφού ζούσαν και κοντά, τότε που αλώθηκε η Τροία. Υπονοούν μάλιστα πως απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων είναι οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες. Οι πρώτοι εκατό που γεννήθηκαν στην Κρήτη ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Απόγονοί τους αναφέρονται εννέα Κουρήτες. Ο καθένας τους έκανε δέκα παιδιά, τους Ιδαίους Δακτύλους.» ( Στράβων 10.ΙΙΙ,22 C 473, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

 

Σημειώνεται ότι:

1) Η οροσειρά Ίδη της Κρήτης έχει τα εξής όρη , εξ ου και Ίδη ή Ιδαία όρη:  Α) Το όρος η Δίκτη, όπου γεννήθηκαν και ανατράφηκαν αφενός ο Δίας και αφετέρου οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Β) Το όρος του Διός ή επί Ενετών monte di Giove / Jove / Jupiter > Ιόβα και επί Τουρκοκρατίας Γιούχτας, όπου θάφτηκε ο Δίας, Γ) Ο λόφος Πύτνα όπου ένας από τους Κουρήτες , ο Κύρβας,  μετά που οι Κουρήτες ανέθρεψαν το Δία στο Δικταίο άντρο, έχτισε την πόλη Ιεράπυτνα.  Δ) Η κορφή Ίδα ή Ιδαίον όρος,  που είναι και το πιο ψηλό όρος από τα Ιδαία, εξ ου και Ψηλορείτης κ.α.  Και επειδή η Δίκτη είναι ένα από τα Ιδαία όρη της Κρήτης, το σπήλαιο του Διός λεγόταν και Δικταίο ή Ιδαίο άντρο, ο Δίας Δικταίος ή Κρηταγενής κ.α.

2)  Στα αρχαία κείμενα με την ονομασία «Ίδη»  λεγόταν επίσης μια από τις δυο τροφούς του Δία στο Δικταίο Άντρο (η Ίδη και η Αδράστεια, κόρες του Μελισσέως, Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7) και επίσης  μια από τους συζύγους του Δία, για την οποία ο Δίας ονόμασε τη νήσο Κρήτη  «Ιδαία»  (Διόδωρος 3,61). Μερικοί  αρχαίοι συγγραφείς θεωρούν ότι η ονομασία Κρήτες >  Κρήτη έχει προέλθει από σύντμηση της λέξης κ(ου)ρήτες > Κρήτες, κάτι σωστό: «Πολυειδών διηγούνται, ότι ωνομάζετο το πάλαι η νήσος Κρήτη, η νυν παρά των Ευρωπαίων καλουμένη Κάνδια, και δια τι την ωνόμαζον ούτως. Τινές μεν λοιπόν συγγραφείς νομίζουσι ότι ωνομάσθη ούτως από κάποιον Κόρες ή Κορέτα, του οποίου το όνομα μεταλλάχθη έπειτα κατά Κρήτα.(«Ακριβής περιγραφή της Κρήτης» / μεταφρασθείσα από την βλαμαντικήν εις την γαλλικήν διάλεκτον κατά το 1705 παρά του Δ. Ο. Δάπερ, Μ. Δ.( Dapper, Olfert 1636-1689), εν η προσετέθη και το νομισματολόγιον αυτής εκ των του μιοννετου, μεταφρασθέντα και εκδοθέντα παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835.)

3) Φρυγικής καταγωγής ήσαν και οι Πέλοπες, αυτοί που είχαν έρθει πριν από τα Τρωϊκά είχαν καταλάβει την Πελοπόννησο και με αρχηγό τον Πέλοπα, απ΄όπου η νήσος αυτή ονομάστηκε έτσι, δηλ. Πελοπόννησος.

 

Γ. ΟΙ ΚΥΔΩΝΕΣ

 

Οι Κύδωνες σύμφωνα με το Στράβωνα ήσαν αυτόχθονες Κρήτες  και σύμφωνα με τους Παυσανία, Πλάτωνα κ.α. ήσαν  επήλυδες Κρήτες, δηλαδή μετανάστες που είχαν έρθει στο νησί από την Αρκαδία – Γορτυνία της Πελοποννήσου (εξ ου και η Γόρτυνα της Κρήτης) και με αρχηγούς τους: Κύδωνα, Γόρτυ και Κατρέα, γιους του Τεγεάτη βασιλιά Λυκάονα και έκτισαν τις πόλεις που φέρουν το όνομά τους: Κυδωνία, Γόρτυνα κ.α., κάτι που είναι και η αλήθεια, αφού αυτό απεικονίζεται και στα νομίσματά των πόλεων αυτών:

«Η γλώσσα (των Κρητών) είναι «μεμειγμένη» (ανακατεμένη) και κατά τον ποιητή (Όμηρο): «εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες, Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί». Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες (μετανάστες). Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

 «Λέγουσι δε και όσοι Τεγεάτου των παίδων ελείποντο μετοικήσαι σφας εκουσίως ες Κρήτην, Κύδωνα και Αρχήδιον και Γόρτυνα’ και τούτων φασιν ονομασθήναι τας πόλεις Κυδωνίαν και Γόρτυνά τε και Κατρέα. Κρήτες δε ουχ ομολογούντες τῳ Τεγεατών λόγῳ Κύ́δωνα μὲν Ακακαλλίδος θυγατρός Μίνω καὶ Ερμού, Κατρέα δε φασιν εί̃ναι Μίνω, τον δε Γό́ρτυνα Ραδαμάνθυος.  ες δε αυτόν Ραδάμανθυν Ομήρου μεν εστιν εν Πρωτέως προς Μενέλαον  λόγοις ως ες τὸ πεδίον ή́ξοι Μενέλαος τὸ Ηλυσιον, πρότερον δε ετι Ραδάμανθυν ενταυθα ηκειν: Κιναίθων δε εν τοις έπεσιν εποίησεν <ως> Ραδάμανθυς μεν Ηφαίστου, Ήφαιστος δε είη Ταλω, Ταλων δε είναι Κρητος παιδα. οι μεν δη Ελλήνων λόγοι διάφοροι τα πλέονα καὶ ουχ  ή́κιστα επι τοις γενεσίν εισι..» (Παυσανίας Αρκαδικά,  VIII, 53, 4 - 6).

«Όσο για τους υπόλοιπους Έλληνες, φαντάζομαι οι Πελοποννήσιοι θα γίνουν πρόθυμα δεκτοί. Όπως  είπες πριν από λίγο υπάρχουν ανάμεσά μας πολλοί Αργίτες, αλλά και οι Γορτύνιοι, η πιο φημισμένη φυλή, αφού είναι μετανάστες από την ονομαστή Γόρτυνα της Πελοποννήσου…» (Πλάτων Νόμοι Δ, 708)

Ο Ηρόδοτος, σχετικά με την Κυδωνία, αναφέρει και τα εξής: «Αυτοί δε οι Σάμιοι την Κυδωνία στην Κρήτη έκτισαν, όχι γι αυτό το σκοπό πηγαίνοντας στην Κρήτη, αλλά, διώχνοντας του Ζακυνθινούς από το νησί. Έμειναν δε εκεί και ευδαιμόνησαν επί πέντε έτη, και έφτιαξαν τα ευρισκόμενα στην Κυδωνία ιερά και το ναό της Δίκτυννας. Τον έκτο όμως χρόνο οι Αιγινήτες σε ναυμαχία τους νίκησαν μαζί με άλλους Κρήτες. (Ηρόδοτος,  Γ, 44 και 59).

 

Δ. ΟΙ ΕΠΙΛΥΔΕΣ ΚΡΗΤΕΣ: ΔΩΡΙΕΙΣ, ΑΧΑΙΟΙ ΚΑΙ ΠΕΛΑΣΓΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ