ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

 

 

 

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ (ΖΩΔΙΑ),

ΜΑΝΤΕΙΑ ΚΑΙ ΜΑΓΕΙΑ

 

 

 

 

ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ, ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΨΕΥΔΗ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

 

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΑΘΗΝΑ»

ΑΘΗΝΑ  2016

 

 

 

 

 

 

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ (ΖΩΔΙΑ),

ΜΑΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΑΝΤΕΙΑ

============

ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντη Υπ. Πολιτισμού)

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ.. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α.. 3

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ.. 3

1. ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ.. 3

2.  ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: Ο ΚΟΣΜΟΣ, ΤΟ ΑΠΕΙΡΟ  ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ.. 5

3. ΕΥΔΟΞΟΣ ΚΝΙΔΙΟΣ: Η  ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΣΦΑΙΡΑ.. 6

4. ΤΟ ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ.. 6

Α. ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ.. 6

Β. ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ (ΗΛΙΑΚΟ) ΣΥΣΤΗΜΑ - ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ ΣΑΜΙΟΣ.. 8

5. ΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΙ 9

6. ΟΙ ΑΠΛΑΝΕΙΣ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΑΣΤΕΡΕΣ.. 11

7. ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ.. 15

Α. ΤΟ ΣΕΛΗΝΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ 15

Β. ΤΟ ΗΛΙΑΚΟ ΡΟΛΟΙ 16

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ 18

ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ (ΖΩΔΙΑ ΚΛΠ) 18

1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ.. 18

2. ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΕΜΕΛΙΩΤΗΣ ΤΗΣ.. 18

3. ΟΙ 12 ΘΕΟι, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ, ΟΙ 12 ΩΡΕΣ ΚΑΙ ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ.. 19

Α. ΟΙ 12 ΘΕΟΙ, ΟΙ 12 ΩΡΕΣ, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ.. 19

Β. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ ΟΙ 12 ΘΕΟΙ (ΔΙΑΣ ΚΛΠ) ΗΣΑΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ 20

Γ. Ο ΕΠΑΝΩ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ – ΕΠΙΓΕΙΟΙ ΚΑΙ ΧΘΟΝΙΟΙ ΘΕΟΙ 25

Δ. ΤΑ ΓΕΝΗ ΤΩΝ (ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΚΑΚΩΝ) ΘΕΩΝ ΚΑΙ Η ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑ.. 26

4. Η ΥΠΑΡΞΗ ή ΟΧΙ ΤΩΝ ΘΕΩΝ.. 27

Α. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΗΣΙΟΔΟΥ.. 27

Β. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΟΡΦΙΚΩΝ.. 29

Γ. ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗ – ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΟΙ ΘΕΟΙ 30

4. ΟΙ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΙ Ή  ΖΩΔΙΑ Ή ΔΩΔΕΚΑΤΗΜΟΡΙΑ.. 33

5. Ο ΖΩΔΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ.. 34

6. Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΚΑΙ Ο ΕΡΜΗΝΕΥΤΗΣ ΤΩΝ ΖΩΔΙΩΝ.. 36

7. Ο «ΕΡΜΗΤΙΣΜΟΣ»: Ο ΠΑΝΤΟΜΟΡΦΟΣ ΚΑΙ ΟΙ 36 ΩΡΟΣΚΟΠΟΙ ή ΔΕΚΑΝΕΙΣ.. 37

8. ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑΣ.. 38

9. ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΖΩΔΙΩΝ.. 45

10. ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ.. 53

11. ΤΟ ΖΩΔΙΟ ‘Η ΩΡΟΣΚΟΠΙΟ.. 55

12. Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΝΤΙΚΗ.. 57

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’ 58

Η ΜΑΓΕΙΑ.. 58

1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΑΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΑΓΟΣ.. 58

2. ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΗΣ ΜΑΓΕΙΑΣ.. 59

3. ΜΥΘΙΚΕΣ ΜΑΓΙΣΣΕΣ.. 61

4. ΤΑ ΞΟΡΚΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΛΑΚΤΑ.. 64

5. ΜΑΓΕΙΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ, ΕΙΝΑΙ ΤΕΧΝΗ ΑΠΑΤΗΣ.. 65

6. ΤΑ ΕΙΔΗ ΜΑΓΕΙΑΣ.. 67

7. H ΜΑΓΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ.. 67

8. ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΕΡΣΕΣ ΜΑΓΟΙ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ.. 71

9. ΣΟΛΟΜΩΝΙΚΗ Ή ΚΛΕΙΔΑ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ.. 71

ΚΕΦΑΛΑΙΟ  Δ’ 74

Η ΜΑΝΤΕΙΑ.. 74

1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΑΝΤΕΙΑ, ΧΡΗΣΜΟΣ ΚΛΠ.. 74

2. Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΝΤΕΙΑ.. 75

3. Η ΜΑΝΤΕΙΑ ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ.. 78

4. ΤΑ ΕΙΔΗ ΜΑΝΤΙΚΗΣ.. 80

5. ΟΙ ΜΑΝΤΕΙΣ  ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ.. 87

6. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΜΑΝΤΕΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ.. 87

7. ΦΗΜΙΣΜΕΝΟΙ ΜΑΝΤΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ.. 107

8. Ο ΧΡΗΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΙΔΗ ΧΡΗΣΜΩΝ.. 115

9. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΜΑΝΤΕΙΩΝ.. 120

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.. 121

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ: 121

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

 

1. ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

 

Η αστρονομία (αγγλικά astronomy), εκ των ελληνικών λέξεων «άστρον» + «νέμω», είναι η επιστήμη που ερευνά τα ουράνια σώματα: άστρα, γαλαξίες, νεφελώματα, πλανήτες, δορυφόροι, αστεροειδείς, κομήτες κλπ ως προς την προέλευση και την εξέλιξή τους, καθώς και τα φαινόμενα που συμβαίνουν στο χώρο έξω από την ατμόσφαιρα της Γης.

Η γνώση της αστρονομίας  πέρα από την κάλυψη της ανθρώπινης περιέργειας έχει και πολύ μεγάλη αξία, γιατί παρατηρώντας από τη μια τις κινήσεις των άστρων (Γης, Σελήνης, Πλανητών κλπ) και από την άλλη τα φαινόμενα που συμβαίνουν στη Γη κατά τις εν λόγω κινήσεις, βλέπουμε ότι  πολλά από αυτά είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους. Για παράδειγμα, όταν η Γη αρχίζει βρίσκεται στο πιο απόμακρο σημείο από τον ήλιο, στη Γη βρέχει ή χιονίζει, πεθαίνουν τα φυτά, πολλά ζώα πέφτουν σε χειμέρια νάρκη, πέφτουν βαριές αρρώστιες στους ανθρώπους κλπ. Αντίθετα, όταν η Γη αρχίζει να πλησιάζει κοντύτερα στον ήλιο, στη Γη τα φυτά ανασταίνονται,  βλαστάνουν, τα ζώα ξυπνούν από τη χειμερία νάρκη, παύει το κρύο, σταματούν τα χιόνα κλπ, αλλά γίνονται και καύσωνες. Ομοίως παρακολουθώντας τη φύση και αυτά που συμβαίνουν στη Γη, βλέπουμε π.χ. ότι οι επιδημίες και οι αρρώστιες συμβαίνουν όχι κάθε μέρα στη Γη, αλλά ανάλογα με τα καιρικά φαινόμενα, τα οποία με τη σειρά τους δε δημιουργούνται έτσι τυχαία, αλλά ανάλογα με τη όλη διάθρωση ή κίνηση των αστέρων. Ομοίως παρατηρώντας το τι προηγείται λίγο πριν γίνει κατακλυσμός (πολλές βροχές) ή  καύσωνας, βλέπουμε ότι πέρα από το ουράνιο τόξο και τις  βροντές και αστραπές που μας προειδοποιούν για το τι θα ακολουθήσει, κάποια άστρα σχηματίζουν ένα αναλόγου χρώματος δακτύλιο (στεφάνι), απ΄όπου μερικοί προβλέπουν τον καιρό. Φυσικά το δακτύλιο αυτό δεν τον προξενούν οι θεοί, αλλά  τα αέρια της ατμόσφαιρας λόγω αλλαγής των καιρικών συνθηκών.

 

ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ

 

Η αστρονομία είναι μια επιστήμη, η οποία ξεκίνησε από τους Έλληνες ναυτικούς και θεμελιώθηκε από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, οι οποίοι έκαναν σημαντικά βήματα σ’ αυτήν, όπως το σύστημα του φαινόμενου μεγέθους των αστέρων (που εφαρμόζεται ακόμα), τη σφαιρικότητα της Γης (Πυθαγόρας, 6ος αιώνας π.Χ.), την πρόταση ηλιοκεντρικού συστήματος (Αρίσταρχος ο Σάμιος 310 - 230 π.Χ.), τη μέτρηση της ακτίνας της Γης (Ερατοσθένης, 276 - 192 π.Χ.), την κατάρτιση καταλόγου ουρανίων σωμάτων (Ίππαρχος, 2ος π.Χ. αιώνας) κ.α. Αργότερα η Αλεξανδρινή σχολή δεν αρκείται σε απλές θεωρητικές έρευνες, αλλά επιδιώκει και την εκτέλεση των παρατηρήσεων με πολύ μεγάλη ακρίβεια. Τις θεωρίες και τις παρατηρήσεις των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων συγκέντρωσε κατά τον 16ο αιώνα ο Κοπέρνικος και τις εμφάνισε σαν δικό του σύστημα. Άλλοι αρχαίοι λαοί όπως οι Βαβυλώνιοι, οι Αιγύπτιοι ασχολήθηκαν με την Αστρονομία.

Πρώτοι που ασχολήθηκαν με την επιστήμη της αστρονομίας ήταν οι Έλληνες ναυτικοί και ιδιαίτερα οι Ηλιάδες (οι κάτοικοι της Ρόδου) και οι Μινωίτες (οι κάτοικοι της Κρήτης, καθώς λένε οι αρχαίοι συγγραφείς Και αυτό, γιατί στο πέλαγος το μόνο που βλέπει κάποιος είναι τα άστρα και ιδιαίτερα τους αστερισμούς οπότε για να προσανατολιστούν ή για να μαντέψουν τα καιρικά φαινόμενα τα μελέτησαν, τα χαρτογράφησαν κλπ.

Και το ότι η αστρονομία είναι ελληνική επινόηση ή το ότι οι πρώτοι που μελέτησαν, χρησιμοποίησαν, ονομάτισαν και χαρτογράφησαν τα άστρα προκύπτει και από το ότι αφενός τα άστρα φέρουν ελληνικά ονόματα και οι αστρονομικές ορολογίες είναι ελληνικές λέξεις και αφετέρου ο Διόδωρος Σικελιώτης , σχετικά με τους πρώτους που ασχολήθηκαν με τα άστρα, αναφέρει τα εξής: 

<<Οι Ηλιάδες (οι κάτοικοι της Ρόδου), τώρα, που αναδείχτηκαν ανώτεροι απ' όλους, ξεχώρισαν στη μόρφωση και κυρίως στην αστρονομία. Εισηγήθηκαν πολλά σχετικά με τη ναυτιλία και όρισαν τον χωρισμό της ημέρας σε ώρες. Ο πιο προικισμένος απ' όλους ήταν ο Τενάγης που τον σκότωσαν οι αδελφοί του από το φθόνο τους. Όταν αποκαλύφθηκε η συνωμοσία, όλοι όσοι συμμετείχαν στο φόνο έφυγαν. Από αυτούς ο Μάκαρ έφτασε στη Λέσβο, ο Κάνδαλος στην Κω, ενώ ο Ακτίς βάζοντας πλώρη για την Αίγυπτο ίδρυσε τη λεγόμενη Ηλιούπολη, δίνοντας της το όνομα του πατέρα του- απ' αυτόν έμαθαν και οι Αιγύπτιοι τα θεωρήματα της αστρονομίας. Όταν, όμως, αργότερα έγινε ο κατακλυσμός στους Έλληνες και από τις βροχοπτώσεις χάθηκαν οι περισσότεροι άνθρωποι, μαζί μ' εκείνους συνέβη να καταστραφούν και τα γραπτά μνημεία, και γι' αυτή την αιτία οι Αιγύπτιοι, βρίσκοντας την ευκαιρία, ιδιοποιήθηκαν όλα τα περί αστρονομίας και επειδή λόγω της άγνοιας τους οι  Έλληνες δεν μπορούσαν πλέον να επικαλεστούν τις γραπτές μαρτυρίες, ενισχύθηκε η άποψη ότι πρώτοι οι Αιγύπτιοι ανακάλυψαν τα άστρα. Με τον ίδιο τρόπο, μολονότι και οι Αθηναίοι ίδρυσαν πόλη στην Αίγυπτο, που ονομαζόταν Σάις, το γεγονός αυτό ξεχάστηκε λόγω του κατακλυσμού. Γι' αυτές, λοιπόν, τις αιτίες, πολλές γενιές αργότερα, ο Κάδμος του Αγήνορα θεωρήθηκε ότι πρώτος έφερε τα γράμματα από τη Φοινίκη στην Ελλάδα και από τον καιρό του Κάδμου και στο εξής, πίστευαν για τους Έλληνες πως έκαναν πάντα συμπληρωματικές ανακαλύψεις στην επιστήμη των γραμμάτων, καθώς ένα είδος καθολικής άγνοιας κατείχε τους Έλληνες.>> ( Διόδωρος Σικελιώτης, βίβλος 5, 57)

 «Ο Υπερίωνας, λένε (οι μύθοι των Κρητών), πως ήταν ο πρώτος που κατανόησε με την επιμέλεια και την παρατηρητικότητά του την κίνηση του ηλίου, της Σελήνης και των υπολοίπων αστεριών, καθώς και τις εποχές που προκαλούνται από αυτά και τα δίδαξε στους άλλους να τα μάθουν και γι αυτό ονομάστηκε πατέρας τούτων  των σωμάτων, σαν να γέννησε τη θεωρία περί αυτών και τη φύση τους» (Διόδωρος Σικελιώτη, 5, 67)

 

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

 

Η Αστρονομία, που είναι μια από τις αρχαιότερες επιστήμες, γεννήθηκε ακριβώς την ίδια εκείνη στιγμή που γεννήθηκε και η ελληνική μυθολογία και μάλιστα σε μια αμφίδρομη σχέση, γιατί αφενός οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι ο κόσμος γεννήθηκε από τους θεούς και ως εξ αυτού η θεία Μούσα Ουρανία ήταν προστάτιδά της.

Από τα αρχαία χρόνια υπάρχει συχνά και μια σύγχυση μεταξύ της Αστρονομίας και της Αστρολογίας. Παρότι έχουν κοινή καταγωγή, η μεν Αστρονομία βασίζεται στην επιστημονική μεθοδολογία (επαναληψιμότητα των παρατηρήσεων, διατύπωση νόμων που ερμηνεύουν τις παρατηρήσεις), η δε Αστρολογία είναι μία ψευδοεπιστήμη, όπως χαρακτηρίζεται από τους ειδικούς, που ανήκει στη σφαίρα της «προνοητικής δεισιδαιμονίας» και που διατυπώνει νόμους για την εξέλιξη της καθημερινής ανθρώπινης ζωής, βασιζόμενη κυρίως στις μεταξύ των ουρανίων και επίγειων σωμάτων μαγνητικές δυνάμεις, οι οποίοι όμως στερούνται συνέπειας φθάνοντας και στα όρια της απάτης.

 

2.  ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ: Ο ΚΟΣΜΟΣ, ΤΟ ΑΠΕΙΡΟ  ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

 

Ο Επίκουρος, σχετικά  με το σύμπαν και τον κόσμο, αναφέρει τα εξής, που είναι οι πρώτες σκέψεις του αρχαίου ελληνικού επιστημονικού πνεύματος: 

 «Κόσμος είναι μια περιοχή  του ουρανού , που περιέχει τα άστρα και τη Γη. Ο κόσμος αποτελεί τμήμα του απείρου, που λέγεται σύμπαν. Η Γη είναι το κέντρο του κόσμου και γύρω από αυτήν κινούνται  σε όλο και πιο απόμακρες τροχιάς η Σελήνη, ο  ήλιος, οι πλάνητες και τα άστρα. Τέτοιοι κόσμοι υπάρχουν και αλλού ή μπορεί και να υπάρχουν και αλλού και μάλιστα περισσότεροι. Ο Ήλιος, η Σελήνη και τα άλλα άστρα δεν έγιναν χωριστά, ούτε είχαν στη  αρχή ανεξάρτητη ύπαρξη και ύστερα συμπεριλήφθηκαν στο σύστημα του κόσμου, αλλά από την αρχή διαμορφώθηκαν μαζί με τον κόσμο. Ο Ήλιος και η Σελήνη είναι αυτόφωτα. Η Σελήνη ίσως όχι, αλλά παίρνει φως από τον ήλιο. Το άδειασμα και το γέμισμα της Σελήνης μπορεί να οφείλεται στις παρεμβολές άλλων σωσμάτων. Η έκλειψη του ηλίου μπορεί να γίνεται από το σβήσιμο της φωτιάς του ή λόγω παρεμβολής. Η ανατολή και η δύση του ήλιου και της Σελήνης γίνεται με το άναμμα και σβήσιμο της φωτιάς τους. Η σύνθεση της ύλης τους είναι τέτοια που το επιτρέπει. Η διάρκεια  ημέρας και νύκτας παραλλάσει κ ένεκα του  ότι ο Ήλιος διέρχεται από  μακρούς τόπους που παραλλάσουν ή ένεκα του ότι αυτούς τους τόπους τους περνά ο Ήλιος γρηγορότερα ή βραδύτερα. Μερικά άστρα πλανώνται, ενώ άλλα όχι, επειδή από την αρχή εξαναγκάστηκαν να κινούνται έτσι κυκλικά. Τα πρώτα τα κινεί ο αέρας  Ο Ουρανός κινείται, η Γη όχι. Οι βροντές και οι αστραπές γίνονται λόγω του ότι τα σύννεφα ωθούνται από τον αέρα και τρίβονται μεταξύ τους  και μέσα τους περικλείουν το φως που διαχέεται από τα άστρα και αυτό διαχέεται με τις αστραπές και επειδή με τη φωτιά συνθλίβονται τα νέφη γίνονται βροχή…..  (Επίκουρος, Προς Πυθοκλή, 114)

 

3. ΕΥΔΟΞΟΣ ΚΝΙΔΙΟΣ: Η  ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΣΦΑΙΡΑ

 

Οι Έλληνες αρχικά, όπως προκύπτει από τη Θεογονία του Ησιόδου (ΙΙ 120) ,  πίστευαν ότι η Γη είναι ένα τεράστιο («πλατύστερνο») σώμα, «το αιώνιο στερεό βάθρο όλων, των αθανάτων , οι οποίοι κατέχουν τις κορυφές του Ολύμπου, αλλά και τα σκοτεινά τάρταρα στα βάθη της Γης», και που ο Άτλας, στα πέρατα της Γης , προ των γλυκόφωνων Εσπερίδων,  κρατεί στους ώμους του τον αχανή Ουρανό. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι θεωρούσαν ότι η Γη ήταν επίπεδη και στέκονταν στις τέσσερις κορυφές τεράστιων βουνών που υπήρχαν στις κορυφές του ορθογωνίου σύμπαντός τους.

Ο αστρονόμος Εύδοξος Κνίδιος.(409-356 π. Χ), μαθητής του Πλάτωνα και του Αρχύτα του Ταραντίνου, ήταν ο πρώτος που απόδειξε επιστημονικά το σφαιρικό σχήμα της Γης με τη εφαρμογή της σφαιρικής γεωμετρίας στην αστρονομία. Την άποψη της σφαιρικότητας της Γης την υποστήριζαν επίσης πολλοί φιλόσοφοι της αρχαίας Ελλάδας: Αναξίμανδρος,  Εμπεδοκλή, Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι  και κυρίως ο Παρμενίδης που διακήρυξε με πάθος και βεβαιότητα τη σφαιρικότητά της. Ο Αριστοτέλης  («Μετεωρολογικά» Α, 339 b, 5 και «Περί Ουρανού», Β’ 297,30) αναφέρει ότι η  περιφέρεια της Γης, που είναι σφαιροειδής, είναι η αιτία του σχήματός της. Αναφέρει επίσης ότι πράγματι, το μέγεθος της Γης, σε σχέση με τις διαστάσεις των σωμάτων που την περιβάλουν δεν είναι άγνωστο. Οι αστρονομικές μελέτες  μας έχουν αποδείξει ότι η Γη είναι σαφώς πολύ πιο μικρή από ορισμένα άστρα.

Με την παρακμή όμως των επιστημών μετά την ελληνιστική περίοδο και την κυριαρχία του ρωμαϊκού πρακτικού πνεύματος η άποψη αυτή ξεχάστηκε και κυριάρχησε αυτή του επιπέδου σχήματος. Αυτή η θέση , του επίπεδου σχήματος της Γης, διατηρήθηκε στη Δύση και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία μέχρι το Μεσαίωνα.

 

4. ΤΟ ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

 

Α. ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

 

Ο Αριστοτέλης στα «Μετεωρολογικά» (Β, 353 b) αναφέρει ότι οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με τη δημιουργία του κόσμου ήταν οι θεολόγοι και οι διατρίβοντες περί τις θεολογίες και από αυτούς ένα μέρος  ισχυρίστηκε ότι η Γη είναι ένα μεγάλο μέρος του σύμπαντος και πως ο υπόλοιπος κόσμος έχει συσταθεί γύρω από τη Γη και χάριν αυτής, ως το πολυτιμότερο μέρος αυτού και η αρχή των πάντων. Οι άλλοι ισχυρίστηκαν ότι στην αρχή όλες οι περιοχές της Γης καλύπτονταν από νερό και ότι πραγματοποιήθηκε βαθμιαία αποξήρανση υπό την επενέργεια του Ήλιου. Το εξατμιζόμενο μέρος δημιούργησε  τους ανέμους και τις περιστροφές του Ήλιου και της Σελήνης, ενώ το υπόλοιπο σχημάτισε τη θάλασσα. Πιστεύουν ακόμη ότι ο όγκος της Γης μειώνεται και ότι κάποτε θα ξηραθεί τελείως.

Σύμφωνα επίσης με τον Αριστοτέλη η Γη είναι σφαιρική, όμως σταθερή και ακίνητη στο κέντρο του σύμπαντος και γύρω από την οποία περιστρέφεται  η σφαίρα των απλανών αστέρων , εκτελώντας μια πλήρη περιστροφή ανά 24ωρο., ενώ μαζί της συμπαρασύρει τις σφαίρες του Ήλιου της Σελήνης και των πλανητών.  Το σύμπαν είναι επίσης σφαιρικό και οι κινήσεις των άστρων και των πλανητών διέπονται από ένα σύστημα ομόκεντρων σφαιρών με κέντρο τη Γη. Στην πρώτη και κατώτερη σφαίρα, στη σφαίρα της Σελήνης, υπάρχουν τα εξής στοιχεία: η φωτιά, ο αέρας, το νερό και η Γη, καθώς και η κινούσα αιτία η αιώνια κίνηση της ουράνιας περιοχής.

Σύμφωνα  επίσης με τον Αριστοτέλη η Γη είναι ακίνητος και  γύρω από αυτήν κινούνται ο Ήλιος, ο οποίος διαγράφει το λεγόμενο ζωδιακό κύκλο, η Σελήνη και οι πλανήτες. Το σύμπαν  αυτό αποτελείται από δυο χώρους, το γήινο ή υποσελήνιο και τον ουράνιο. Ο πρώτος είναι ο τόπος της αλλαγής και της φθοράς. Σ’ αυτόν οι ουσίες είναι φτιαγμένες από 4 στοιχεία: τη γη, το νερό, τον αέρα και τη φωτιά, τα οποία διαφέρουν το ένα από το άλλο μόνο ως προς τις ποιότητες τους. Έτσι η γη είναι ψυχρή και ξηρή, ενώ ο αέρας θερμός και υγρός. Μεταβολή της μιας ή και των δυο ποιοτήτων επιφέρει τη μεταλλαγή του ενός στοιχείου σε άλλο. Τέτοιες μεταβολές συντελούνται συνεχώς και προσθέτουν στην αέναη αλλαγή του υποσελήνιου χώρου. Ο ουράνιος χώρος όμως είναι φτιαγμένος από μια εντελώς διαφορετική ουσία, τον αιθέρα ή πέμπτη ουσία, και τα ουράνια σώματα αποτελούν μέρη των αιθέριων σφαιρών. Τούτες οι αιθέριες σφαίρες εφάπτονται τόσο καλά μεταξύ τους που δεν αφήνουν κενά, ενώ έχουν την εξής διάταξη, με κέντρο τη Γη προς τα πάνω: Σελήνη, Ερμής, Αφροδίτη, Ήλιος, Άρης, Δίας, Κρόνος., απλανείς αστέρες. Κάθε μια από αυτές τις αιθέριες σφαίρες έχει τη δική της περιστροφή που αντιστοιχεί στην κίνηση του ουράνιου σώματος που περιέχει. Έξω από τη σφαίρα των απλανών αστέρων υπάρχει το «πρώτο κινούν». Οι φυσικές κινήσεις των ουρανίων σωμάτων και των σφαιρών τους οφείλουν να είναι τέλειες κυκλικές, δεν πρέπει δηλαδή να υπάρχει επιτάχυνση ή επιβράδυνση.