ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

 

 

 

ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ

ΚΑΝΤΑΔΑ, ΣΕΡΕΝΑΤΑ

ΡΙΖΙΤΙΚΟ, ΡΙΜΑ,

ΑΜΑΝΕΣ ΚΛΠ

 

 

 

ΠεντοζάληςΠΕΡΙ ΠΟΙΗΣΗΣ: Η ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ,  Η ΣΕΡΕΝΑΔΑ, Η ΚΑΝΤΑΔΑ, Η ΠΑΤΙΝΑΔΑ, Η ΡΙΜΑ, ΤΟ ΡΙΖΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ, Ο ΑΜΑΝΕΣ Ή ΤΑΜΠΑΧΑΝΙΩΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΚΛΠ

 

http://www.epoxi.gr/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B5%CF%87%CF%8C%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1/%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7.jpg

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΑΘΗΝΑ»

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ 2016

 

 

 

 

ΠΕΡΙ ΠΟΙΗΣΗΣ:

ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ,  ΚΑΝΤΑΔΑ, ΡΙΜΑ,  ΡΙΖΙΤΙΚΟ, ΑΜΑΝΕΣ ΚΛΠ

==================

ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντη Υπ. Πολιτισμού)

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ.. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 3

ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ.. 3

1. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ.. 3

2. Η ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ.. 3

3. Η ΡΙΜΑ ή ΡΙΜΑΔΑ.. 17

4. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΡΙΜΑΣ.. 19

5. ΤΟ ΡΙΖΙΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. 22

6. ΟΙ ΑΜΑΝΕΔΕΣ = ΤΑΜΠΑΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ.. 28

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο. 32

ΣΟΝΑΤΑ, ΣΕΡΕΝΑΤΑ, ΚΑΝΤΑΔΑ.. 32

1. Η ΣΟΝΑΤΑ.. 32

2. Η ΣΕΡΕΝΑΔΑ.. 33

3. Η ΚΑΝΤΑΔΑ.. 33

4. Η ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΚΑΝΤΑΔΑ ΚΑΙ Η ΑΡΕΚΙΑ.. 35

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. 38

ΚΟΤΣΑΚΙ, ΠΑΤΙΝΑΔΑ, ΛΙΑΝΟΤΡΑΓΟΥΔΟ.. 38

1. ΤΟ ΛΙΑΝΟΤΡΑΓΟΥΔΟ.. 38

2. Η ΠΑΤΙΝΑΔΑ.. 38

3. ΤΑ ΚΟΤΣΑΚΙΑ ή ΤΣΑΚΙΣΤΑ.. 39

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.. 43

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ.. 43

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

 

 

1. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

 

Τα κυριότερα είδη της Κρητικής Ποίησης είναι τα εξής: οι Μαντινάδες, οι Ρίμες, τα Μοιρολόγια, τα Νανουρίσματα, τα Ριζίτικα Τραγούδια,  οι Αμανέδες ή Ταμπαχανιώτικα τραγούδια  κ.α.

 

2. Η ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ

 

Α. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ

 

Μαντινάδα λέγεται το ποίημα που αποτελείται από δυο δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους με ολοκληρωμένο νόημα  και συνάμα μαντατεύει κάτι, δηλαδή στέλνει ένα μαντάτο = κρητικά το μήνυμα, η απόκριση ή η είδηση κλπ, που στέλνει κάποιος στην αγαπημένη του και το αντίθετο, διαφορετικά έχουμε άλλου είδους ποίημα:  μοιρολόι, νανούρισμα κλπ, πρβ:

_K' εβάλθηκα ν' απαρνηθώ του Παλατιού τη στράτα,

και να μακρύνω απ' την καρδιάν τσ' αγάπης τα μαντάτα ….

(Ερωτόκριτος Α. στίχοι 363 - 364, Β. Κορνάρος 1553– 1613)

 

_Και με την άκραν του ματιού μαντάτο τση μηνούσι

 και μετ' αυτό τον Πόθον τως τση λεν κι ομολογούσι..

(Ερωτόκριτος Α. στίχοι 1101 - 1103, Β. Κορνάρος 1553– 1613)

 

_Σαν είδαν κ' εξημέρωνε, το φως του Hλιού σιμώνει,

που μαντατεύγει τα κουρφά κι οπού τα φανερώνει …

(Ερωτόκριτος Γ στ 1509-1510, Β. Κορνάρος 1553– 1613)

 

_Μ’ ας πάγω στο σκολειό κι εγώ, κι ύστερα να γυρέψω

Τον κύρη του τον Νικολό να τονε μαντατέψω.

(Κατζούρμπος Αρμένης-Δάσκαλος στίχος 311-312, Γ. Χορτάτσης 1550–1610)

 

«Πρόβαλε, κορασίδα μου, πρόβαλε, πεθυμιά μου

Να δώσης φως στα μάτια μου και δρόσος στην Καρδιά μου.

Δεν ειν κιανείς εις στο στενό, κι εγνοια κιαμιά μην έχεις»

Φτωχή, τη σημερνή δουλειά, τάχα να την κατέχεις

(Γ. Χορτάτσης, 1550 – 1610, «Κατσούρμπος», πράξη δεύτερη, στ. 157-160)

 

Απλά και κατ’ επέκταση  μαντινάδα λέγεται κάθε δίστιχο με δεκαπεντασύλλαβους και ομοιοκατάληκτους στίχους και ως εξ αυτού λέγεται:

_Πολλοί ρωτούν να μάθουνε, ιντά ΄ναι οι μαντινάδες:

Χαρές, αγάπες και καημούς, μέσα σε δυο αράδες.

_Στην Κρήτη πάει η λεβεντιά και η αντρειοσύνη αντάμα

και μαντινάδα γίνεται το γέλιο και το κλάμα.

Σαν είναι ο τράγος δυνατός, δεν τονε σταίνει (κρατά) η μάντρα

Ο άνδρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα (Ελευθέριος Βενιζέλος)

Οι 15 σύλλαβοι στίχοι της μαντινάδας διαιρούνται σε τέσσερα ημιστίχια από τα οποία το 2 με το 4 ομοιοκαταληκτούν απαραίτητα και τα άλλα, το 1 με το 3. προαιρετικά:

Στέ-λνω σου χαι-ρε-τι-σμα-τα

μ’ έ-ν’ ά-σπρο πε-ρι-στέρι = 15 συλλαβές = ο 1ος στίχος

Κιη - Πα-να-γί-α –κιο- Χρι-στός 

γρή-γο-ρα να σε φέ-ρει.  = 15 συλλαβές    = ο 2ος στίχος

Η μαντινάδα κανονικά είναι δίστιχη ρίμα,  που είναι είδος ποιήματος που δημιουργήθηκε στην Κρήτη επί εποχής ενετοκρατίας της (1204 – 1669) και γι αυτό και φέρει ιταλογενενή ονομασία: ρίμα/ριμάδα = ιταλικά rimare / rima  ( από το ελληνικό: η ρύμη, εν τη ρύμη του λόγου, ρυμοτομία, ρυθμός).

 Η λέξη μαντινάδα είναι κρητική, όμως παράγεται από το ιταλικό ρήμα mando/ mandare (σε συμφυρμό με το συγγενικό ελληνικό μαντεύω). Το ιταλικό ρήμα mando έχει θέμα mandin-o στην υποτακτική και προστακτική, καθώς και στο υποκοριστικό του ρηματικού του ουσιαστικού: mando > μαντάτο > mand(at)-ino > μαντινάδα. Από τα ιταλικά είναι και οι λέξεις: σερενάδα, από το  sera (sereno, buona sera) > serenata > σερενάδα, καντάδα, από το cado (από το ελληνικά κάδω - άδω)> cantata > κανταδα   κ.α.