ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

 

 

 

ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

& ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ

 

 

 

Οι Μινωίτες είναι εκείνοι που εφεύραν την υφαντική τέχνη, το αργαλειό, καθώς και την ενδυμασία με κοπτοραπτική. Είναι οι πρώτοι στον κόσμο  που αφενός ύφαναν ρούχα και αφετέρου έκοψαν και έραψαν ρούχα στα μέτρα του χρήστη και που συνάμα είχαν διαφορετικά ενδύματα για τους άνδρες, τις γυναίκες, τους ιερείς, κλπ. Οι υπόλοιποι αρχαίοι Έλληνες, καθώς και οι ξένοι λαοί για πολλούς αιώνες ακόμη μετά από το Μινωικό Πολιτισμό φορούσαν είτε χιτώνες και μανδύες (που ήταν ιμάτια όπως τα κλινοσκεπάσματα) είτε περιζώματα από προβιές ζώων.

 

                                                                http://www.art-book.gr/products_img/0613_AthenaErgani.jpg

 

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΑΘΗΝΑ»

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ 2016

 

 

 

ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ & ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ

=========================

ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντη Υπουργείου Πολιτισμού, Προέδρου Κρητών Αγίας Παρασκευής, τ. Γ. Γραμματέα Παγκρητίου Ενώσεως)

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ.. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 3

ΑΠΑΡΧΕΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ. 3

1. Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ. 3

2. ΑΠΟ ΤΟ ΦΥΛΟ ΣΥΚΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΒΙΕΣ. 3

3. ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΒΕΙΕΣ ΣΤΟ ΖΩΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΕΙ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 4

Α. Η ΑΘΗΝΑ ΒΡΙΣΚΕΙ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΟΝ ΑΡΓΑΛΕΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ (ΥΦΑΝΤΙΚΗ, ΡΑΠΤΙΚ  9

6. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ: Η ΦΟΡΕΣΙΑ, Η ΣΤΟΛΗ, ΤΑ ΑΜΦΙΑ ΚΛΠ.. 11

7. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ.. 13

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο. 16

ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. 16

1. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΛΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. 16

2.  ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. 25

3. ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. 30

4. ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΜΙΝΩΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΕΚΜΙΝΩΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ - ΡΩΜΑΙΩΝ.. 31

5. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ, Η ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ. 33

6. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ  ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΘΗΡΑΣ  35

7. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΙΝΩΙΤΕΣ ΔΕΝ ΗΣΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ. 38

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. 42

ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 42

1. Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ (ΚΟΠΤΙΚΗ - ΡΑΠΤΙΚΗ) ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ.. 42

2. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 42

3.  Η ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 48

4. Η ΜΙΝΩΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 52

5.  Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΧΟΡΕΥΤΩΝ ΕΠΙ ΟΜΗΡΟΥ - ΜΙΝΩΑ. 56

6. Η ΛΕΠΤΗ ΜΕΣΗ ΤΩΝ ΜΙΝΩΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΓΥΜΝΟΣΤΗΘΟ.. 58

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο. 60

ΜΕΤΑΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. 60

1. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ. 60

2. ΑΝΑΔΕΙΞΗ  ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ – ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ - ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. 61

3. ΤΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ. 62

4. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΡΩΜΑΙΩΝ.. 71

5. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΕΠΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ.. 76

6. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΙΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΜΟΝΑΧΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ. 81

7. Η ΕΥΖΩΝΙΚΗ ΣΤΟΛΗ.. 85

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο 92

ΕΝΔΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ. 92

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 115

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ: 115

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

ΑΠΑΡΧΕΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ

 

1. Ο ΛΟΓΟΣ ΠΟΥ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ

 

Ο άνθρωπος είναι το μόνο από τα ζώντα όντα επί γης που καλύπτει το σώμα τους με  ενδύματα,  άρα και ο άνθρωπος γεννήθηκε γυμνός. Και γεννήθηκε γυμνός, γιατί  στα μέρη που γεννήθηκε  είχαν κλίμα όπως αυτό που απαιτούν οι βιολογικές του ανάγκες. Τα μέρη αυτά ήταν οι θερμές και οι εύκρατες περιοχές της γης και συγκεκριμένα οι περιοχές είτε του Νείλου στην Αίγυπτο, σύμφωνα με τους μύθους των αρχαίων Αιγυπτίων, καθώς αναφέρει ο  Διόδωρος Σικελιώτης (1, 10). Σύμφωνα επίσης με τους μύθους των Περσών, Μήδων, Εβραίων κ.α., καθώς αναφέρουν  Διόδωρος Σικελιώτης (2, 9 και η Γένεση (Β, 8), στη Μεσοποταμία βρίσκονταν ο «Παράδεισος».. Ο άνθρωπος  άρχισε να καλύπτει το σώμα του με ενδύματα καταρχήν απλώς και μόνο για λόγους αισθητικής, καθώς μας λέει η Γένεση (1,25 – 3,21), αλλά και οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς,  δηλαδή για να μη φαίνονται τα αιδοία του, απ΄ όπου και η λέξη «αιδώ» = η ντροπή, η αισχύνη, το αίσθημα που αισθάνεται κάποιος όταν κυκλοφορεί παντελώς γυμνός. Ο άνθρωπος είναι το μόνο από τα ζώντα όντα που έχει τα αιδοία του σε πρώτη θέα, επειδή στέκεται όρθιος, κάτι που του δημιουργεί και αισχύνη, αλλά  και πρόβλημα όταν αγωνίζεται, εργάζεται κλπ  και έτσι το πρώτο ένδυμα του ανθρώπου ήταν το καλούμενο ζώμα με το οποίο έζωνε και έκρυβε τα αιδοία του. Ο Ηρόδοτος, σχετικά με το θέμα αυτό,  αναφέρει ότι  από τη στιγμή που μια γυναίκα βγάζει το ρούχο της, αφήνει ακάλυπτη και τη ντροπή της  («άμα δε κιθώνι εκδυομέν συνεκδύεται και την αιδώ γυνή»., Ηρόδοτος 1.8.4) και επίσης ότι όποιος άνδρας, όμως αυτό στους βάρβαρους, έβλεπε γυναίκα γυμνή, η πράξη αυτή ήταν ασεβή και έπρεπε να πεθάνει ή να τιμωρηθεί σκληρά (« παρά γάρ τοίσι Λυδοίσι, σχεδόν δε και παρά τοίσι άλλοισι βαρβάροισι, και άνδρα οφθήναι γυμνν ες αισχύνην μεγάλην φέρει», Ηρόδοτος 1.11.1].

Πολλοί λένε ότι η ενδυμασία επινοήθηκε, για να προστατεύει το σώμα από τις καιρικές συνθήκες, κάτι που δεν ευσταθεί, τουλάχιστον ως πρωτεύον λόγος, αφού συναντούμε ανθρώπους που είναι ντυμένοι και σε περιοχές που το κλίμα τους δεν τους το επιβάλει.  Απλά ο άνθρωπος σήμερα χρησιμοποιεί τα ενδύματα και για λόγους προστασίας του σώματός του είτε από το ψύχος ειτε και από τους διάφορους άλλους περιβαλλοντολογικούς  κινδύνους: αγκάθια, χαλίκια,  ήλιο, καύσωνας, αμμοθύελλα κλπ. Και αυτό, επειδή ο άνθρωπος εξαπλώθηκε και σε περιοχές που δεν είναι θερμές ή ομαλές κλπ. Επίσης ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την ενδυμασία και για λόγους καλαισθησίας, καθώς και για λόγους διάκρισης των ειδικών κοινωνικών ομάδων, δηλαδή για υπόδειξη  των ιερέων, των αξιωματούχων, των στρατιωτών, των ναυτών, των αστυνομικών κλπ.

 

2. ΑΠΟ ΤΟ ΦΥΛΟ ΣΥΚΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΒΙΕΣ 

 

Η Γένεση αναφέρει ότι το πρώτο ένδυμά  του ανθρώπου ήταν τα περιζώματα από φύλα συκής, τα οποία έβαλαν στο σώμα τους οι πρωτόπλαστοι λόγω της ντροπής  («αισχύνης» που αισθάνθηκαν για τη γύμνια τους μετά το  «προπατορικό αμάρτημα». Συγκεκριμένα η Γένεσις αναφέρει ότι οι πρωτόπλαστοι, ο Αδάμ και η Εύα,  αρχικά ήταν γυμνοί και δε  ντρέπονταν  γι αυτό: «Και ήσαν οι δύο γυμνοί, ο τε Αδάμ και η γυνή αυτού, και ουκ ησχύνοντο» ( Γένεσις 1,25), όμως, επειδή έφαγαν τον απαγορευμένο καρπό, ένα καρπό  που όποιος τον έτρωγε διανοίγονταν τα μάτια του και έκανε   διάγνωση της κατάστασής του:  «διηνοίχθησαν οι οφθαλμοί των δύο, και   έγνωσαν ότι γυμνοί ήσαν, και έρραψαν φύλλα συκής και εποίησαν εαυτοίς περιζώματα» ( Γένεσις 3,7).  Και, επειδή ο Αδάμ και η Εύα και έτσι, με τα φύλλα συκής,  ντρεπόταν, ο θεός πήρε προβιές και τις έκανε χιτώνες δερμάτινους και με αυτούς τους έντυσε: «και εποίησε Κύριος ο Θεός τω Αδάμ και τη γυναικί αυτού χιτώνας δερματίνους και ενέδυσεν αυτούς» ( Γένεσις 3, 21).  Φυσικά η Γένεση εδώ θέλει να πει ότι ο άνθρωπος πρέπει να καλύπτει  τα σώμα του, γιατί από άποψης αισθητικής δεν είναι ωραίο να κυκλοφορεί γυμνός και να φαίνονται τα αιδοία του, απ΄όπου και στην ελληνική η λέξη αιδοία > αιδώ..

Ο Παυσανίας στο «Ελλάδος Περιήγησις (Αρκαδικά Ι, 5 – 7)» αναφέρει ότι  ο Πελασγός, ο πρώτος βασιλιάς της Αρκαδίας,  ήταν εκείνος που πρώτος κατασκεύασε καλύβες, για να μένουν οι άνθρωποι, καθώς και χιτώνες από δέρμα ύαινας για την ένδυσή τους, για να μην κρυώνουν, αλλά και για να μην τους καίει ο ήλιος, πρβ: «Πελασγός δε βασιλεύσας τούτο μεν ποιήσασθαι καλύβας επενόησεν, ως μη ριγούν τε και ύεσθαι τους ανθρώπους μηδέ υπ του καύματος ταλαιπωρείν: τούτο δ τους χιτώνας τους εκ των δερμάτων των οιών, οις και νυν περί τε Εύβοιαν έτι χρώνται και εν τη Φωκίδι οπόσοι βίου σπανίζουσιν..» (Παυσανία Ελλάδος Περιήγησις, Αρκαδικά Ι, 5 – 7)

 

3. ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΒΕΙΕΣ ΣΤΟ ΖΩΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΕΙ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

Το πρώτο ένδυμα του ανθρώπου, όπως προκύπτει από τη Γένεση (1 – 4), καθώς και από τις  αρχαίες τοιχογραφίες και τα αρχαία αγάλματα της Κνωσού, της αρχαίας Αιγύπτου κ.α., ήταν το καλούμενο ζώμα. Το ζώμα αρχικά ήταν από προβιές ζώων και μετά η ορθογώνια υφασμάτινη ταινία  ( το  ορθογώνιο ιμάτιο) που βγαίνει από τον αργαλειό και με το οποίο οι αρχαίοι έζωναν , απ΄ όπου και ζώμα, τα σκέλη τους, δηλαδή το μέρος του σώματός τους όπου βρίσκονται τα καλούμενα ευαίσθητα σημεία ή άλλως αιδοία, για λόγους αισθητικής, αλλά και λόγους προστασίας τους. Το ζώμα  τυλίγονταν  γύρω από τα σκέλη ή και ανάμεσα από τα σκέλη με διάφορους τρόπους. Ο πιο απλός και ο πιο συνηθισμένος τρόπος ήταν αυτός με τον οποίο σχηματίζεται  φούστα. Δηλαδή το ζώμα τυλιγόταν γύρω από τα σκέλη  και συνάμα με μια ζώνη ή κάτι τέτοιο δενόταν-συγκρατιόνταν στη μέση. Στη συνέχεια από το ζώμα προέκυψε η φούστα και από εκείνη, η φουστανέλα και το φουστάνι, αλλά και οι ανασυρίδες ή άλλως αναξυρίδες = στα λατινικά bracae >  βράκες και από εκείνες το παντελόνι κ.α., όπως θα δούμε πιο κάτω. Στο μεταξύ πολλοί άνθρωποι, αυτοί που μετοίκησαν σε ψυχρά, ανώμαλα κλπ μέρη, άρχισαν  να καλύπτουν και τα υπόλοιπα μέρη του  σώματός τους με διάφορα άλλα ιμάτια, για να το προστατέψουν είτε από τις άσχημες καιρικές συνθήκες είτε και από δέντρα, βράχια κλπ. Αρχικά αυτά ήταν  μεγάλα τετράγωνα υφάσματα (ιμάτιο = το ύφασμα όπως βγαίνει από τον αργαλειό), που στην αρχαία Ελλάδα καλούνταν ιμάτια απ΄ όπου και ιματισμός = η ενδυμασία . Από τα ιμάτια αυτά προέκυψε καταρχήν ο καλούμενος χιτώνας και  η καλούμενη χλαμύδα (λατινικά manteluum > μανδύας), που και τα δυο ήσαν ορθογώνια ιμάτια ή άλλως υφάσματα, κάτι όπως τα σημερινά κλινοσκεπάσματα. Άλλωστε τα ρούχα αυτά ήταν και κλινοσκεπάσματα τη νύχτα. Ο χιτώνας ήταν λεπτός, ενώ ο μανδύας χοντρός, για να μπαίνει πάνω από το χιτώνα, όταν κάνει κρύο, Δηλαδή ήταν κάτι ως το σημερινό παλτό. Ο μανδύας έμπαινε πάνω από το χιτώνα και αφού κάλυπτε την πλάτη, οι δυο άκρες του δενόταν με πόρπη ή περόνη πάνω στον ένα από τους δυο ώμους, συνήθως στον αριστερό, για να είναι ακάλυπτος και ελεύθερος ο δεξιός. Ο χιτώνας, επειδή ήταν καθημερινό ένδυμα έμπαινε με άλλο τρόπο. Για να μην πέφτει, αφού διπλώνονταν στη μέση από την κάθετο πλευρά, στις παρυφές του επάνω  σωλήνα  που σχηματιζόταν ενώνονταν δυο σημεία, ώστε να κρεμνιέται από εκεί στους ώμους του χρήστη.   Κάποια στιγμή, επειδή το περίζωμα ως φούστα φούστα και ο χιτώνας ήταν ανοικτά από κάτω,  ενώθηκε –ράφτηκε το κάτω μέρος του, πλην δυο σημείων, για να περνούν από εκεί τα πόδια και έτσι προέκυψαν οι καλούμενες  ανασυρίδες ή αναξυριδες (δηλαδή ενδύματα που για να φορεθούν ανασύρονται ), οι οποίες  στα Γαλατικά (λατινικά) λέγονταν bracae > βρακες . Από τις ανασυρίδες μετά προέκυψαν μετά  το παντελόνι, το κολάν, η κυλόττα (γκιλότα ), το σώβρακα  κλπ. 

Οι Μινωίτες ήταν αυτοί που πρώτοι έκοψαν  και έραψαν ρούχα στα μέτρα του χρήστη και από αυτά προέρχονται αυτά που φορούν  σήμερα οι υπόλοιποι οι Έλληνες, καθώς και όλη η Ευρώπη και τα οποία σήμερα λέγονται φούστα, σακάκι, παντελόνι, κάπα, παλτό κλπ, αφού οι υπόλοιποι Έλληνες (Αθηναίοι, Σπαρτιάτες κλπ), καθώς  και οι υπόλοιποι λαοί: Ρωμαίοι κλπ  φορούσαν τότε ρούχα που ήσαν ιμάτια, ρούχα όπως τα κλινοσκεπάσματα (τις κουβέρτες), που το λεπτό λεγόταν χιτώνας και το χοντρό χλαμύδα ή μανδύας, Ο λόγος και για τον οποίο σήμερα λέμε χιτώνα κάθε τι λεπτό που περιβάλει κάτι και μανδύα κάθε τι  χοντρό που περιβάλει κάτι. (Περισσότερα βλέπε «Η μινωική ενδυμασία και η ιστορία της ενδυμασίας» του Α.Γ. Κρασανάκη)

Το πρώτο ένδυμα, όπως είδαμε πιο πριν, ήταν το ζώμα, με το οποίο κάλυπταν τα σκέλη τους οι αρχαίοι. Μετά οι δυο άκρες του ζώματος ενώθηκαν και σχηματίστηκε έτσι ο κωνικός σωλήνας της καλούμενη σήμερα φούστας. Κάποια στιγμή ενώθηκαν -  ράφτηκαν οι άκρες του κάτω μέρους του σωλήνα της φούστας , πλην δυο οπών, για να περνούν τα πόδια, και έτσι προέκυψαν oι καλούμενες στα ελληνικά ανασυρίδες ή αναξυριδες (= οι περισκελίδες που ανασύρονται για να μπουν), που  στα  λατινικά λέγονται bracae. Ακολούθως από αυτές προέκυψαν οι νεώτερες παραλλαγές, που ονομάζονται σήμερα:  κολάν, παντελόνι, γκιλότα, σώβρακα, σλιπ  κλπ.

Οι ανασυρίδες ή λατινικά bracae > βράκες, όπως προκύπτει από τις απεικονίσεις στα αττικά αλάβαστρα και αγγεία του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., αρχικά ήταν  γυναικείο ένδυμα, το φορούσαν οι αμαζόνες (και επειδή οι αμαζόνες δεν ουρούν όρθιες ή όπως οι άνδρες, γι αυτό και δεν έχουν άνοιγμα για ούρηση, όπως αυτό του παντελονιού), και κάτι όπως οι σημερινές παντελόνες στη γυναικεία κρητική παραδοσιακή φορεσιά της βράκας. Ακολούθως και από αυτήν προέκυψε η ανδρική βράκα, η οποία διαφέρει της γυναικείας στο ότι η ανδρική από τα γόνατα και κάτω έχει εφαρμοστά σκέλη, επειδή από τα γόνατα και κάτω υπάρχουν τα στιβάνια, μέσα στα οποία μπαίνουν τα μπατζάκια της βράκας. Πριν βγουν τα στιβάνια πάλι η ανδρική βρακα είχε εφαρμοστά μπατζάκια, ώστε να μην βρίσκουν στους θάμνους, βράχια κλπ κατά τις μετακινήσεις. Και επειδή η ανδρική βράκα έχει κοντά μπατζάκια, σχηματίζει φουφούλα, η οποία κατά καιρούς είχε διάφορα μεγέθη και αυτό και για λόγους μόδας. 

Το παντελόνι , το οποίο αρχικά ήταν μόνο ανδρικό κάλυμμα των σκελών, διαφέρει των  αρχαίων αναξυρίδων απλώς και μόνο στο ότι έχει σχιστό άνοιγμα μπροστά στο ύψος των γεννητικών οργάνων, που κουμπώνει σήμερα με κουμπιά ή φερμουάρ, ενώ οι αναξυρίδες δεν έχουν, επειδή οι γυναίκες δεν είναι δυνατόν να ουρήσουν όρθιες. Αρχικά παντελόνι  λεγόταν αυτό που λέμε σήμερα κολάν. Το κολάν είναι η εφαρμοστή, κολλητή (από την ελληνική λέξη κολάω - κολλώ, κόλα) εξωτερική γκιλότα. Η κυλόττα (γαλλικά culottes και κρητικά (γ)κιλότα, από την ελληνική λέξη κυλός = κουλός), η οποία  αρχικά ήταν μόνο ανδρικό κάλυμμα των σκελών, διαφέρει του σημερινού παντελονιού μόνο στο ότι έχει πιο κοντά σκέλη κουλά μπατζάκια). Τα σκέλη της γκιλότας φτάνουν είτε έως τα γόνατα (= η γκιλότα πριν από τη Γαλλική Επανάσταση, των ευγενών το Μεσαίωνα και της Αναγέννησης) είτε έως το μέσο της κνήμης (= η γκιλότα των Αξιωματούχων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου).   Η ανδρική γκιλότα και η ανδρική βράκα  έγιναν με κοντά  σκέλη (μπατζάκια) , επειδή μπαίνουν με μπότες και των οποίων το καλούμενο καλάμι καλύπτει και την κνήμη. Η γυναικεία γκιλότα είναι διαφορετική από την ανδρική και διακρίνεται σε εσωτερική και εξωτερική. Η εσωτερική είναι το εσώρουχο, όμως με κουλά, δηλαδή καθόλου σκέλη. Η εξωτερική είναι όπως το παντελόνι, όμως με κουλά (καμένα) σκέλη στο μέσο της κνήμης.  Η γυναικεία γκιλότα με φαρδιά σκέλη που μοιάζουν ως διχαλωτή φούστα λέγεται jupe cilutte.

 

http://ancientlights.org/CalendarHouse/images/ch4/image048.png

Πως το παραλληλόγραμμα ύφασμα που βγήκε από τον αργαλειού σχηματίζει μινωικό ζωμα και μινωική φούστα.

 

Τελετή ανακτορικής θυσίας σε τοιχογραφία των ανακτόρων της Κνωσού, 1600 – 1450 π.Χ. που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Οι κουροι  που κουβαλούν τα ιερα υγρά: μέλι, οίνο  κλπ φορούν ζώμα που σχηματίζει φούστα, ενώ η ιερεια στη μεση φορα πολυτελή ενδυμασία που αποτελείται από ποδήρη φούστα, κοντογούνι κλπ. Μια γυναικεία χορωδία παίζει κιθάρα, αυλό και κρόταλα . Φορούν διάφορες ποδήρεις  φούστες και εφαρμοστά κοντομάνικα και ανοικτάαπό μπροστά επανωκόρμια, κάτι όπως οι σημερινές ζακέτες
http://www.hellinon.net/NeesSelides/Kriti/fotos/Zoe.ht20.jpg

 

Αρχαιότερη   απεικόνιση αναξυρίδων (βράκας), που σημειωτέον πολλές από αυτές είναι όπως τα σημερινά παντελόνια, είναι  αυτές στα αττικά αλάβαστρα και αγγεία του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. (βλέπε πιο κάτω), τις οποίες φορούσαν οι αμαζόνες και μετά και οι ιππείς. Επίσης  στο «Χρονικό του Μεγάλου Αλεξάνδρου» του Ψευδο-Καλλισθένη που σώζεται στο  Istituto Ellenico της Βενετίας φιλοτεχνημένο το 14ο αιώνα. Οι βράκες που απεικονίζονται εκεί είναι  αφενός αρκετά όμοιες με τις σημερινές κρητικές και αφετέρου σε πάρα πολλά χρώματα και σχέδια, γιατί άλλου χρώματος  φορούσαν οι του ιππικού και άλλου του πεζικού κλπ. Μερικοί λένε και ότι αρχαιότερη απεικόνιση αναξυρίδων (βράκας) είναι αυτή που βλέπουμε στη σαρκοφάγο της Αγίας Τριάδος Κρήτης (1400 π.χ.), μόνο που εκεί έχουμε το πρωτόγονό της στάδιο.  Δηλαδή έχουμε φούστα που μετατρέπεται σε χαμηλοκάβαλη βράκα ενώνοντας το κάτω μερος της φούστα και αφήνοντας ανοικτά δυο μέρη, για να περνούν τα πόδια, κάτι όπως γινεται και με το χιτώνα που με παρόμοιο τρόπο γινονταν φουστάνι.   

Αρχαιότερη γραπτή περιγραφή-αναφορά για τις αναξυρίδες ή βράκες, που στα αρχαία ελληνικά λεγόταν αναξυρίδες και στα λατινικά  bracae > ελληνικά βράκες > αγγλικά breeches κλπ, είναι αυτή του Ηρόδοτου (Ιστορία Ζ’ 61-65), ο οποίος αναφέρει  ότι  οι στρατιώτες των Περσών κατά την εκστρατεία του Ξέρξη ( 486 π.Χ. - 465 π.Χ. ) κατά της Ελλάδος είχαν γύρω από τα σκέλη τους αναξυρίδες. Αναφέρει επίσης ότι η ενδυμασία των ήταν όμοια με αυτή των Περσών, γιατί η όλη στρατιωτική ενδυμασία των Περσών ήταν έργο των Μήδων με τους οποίους ήταν σύμμαχοι - ίδιο κράτος Μήδων  και δεν λέει ότι οι αναξυρίδες επινοήθηκεαν από τους Μήδους ή από τους Πέρσες, όπως ισχυρίζοζνται μερικοί, πρβ: << Μετέσχον της εκστρατείας (του Ξέρξη) οι εξής: οι Πέρσαι, οι οποίοι ήσαν ενδεδυμένοι ως ακολούθως : εις τας κεφαλάς των έφερον πίλους μαλακούς, οι οποίοι ωνομάζοντο τιάραι, γύρω δε από το σώμα χιτώνας με μανίκια διαφόρων χρωμάτων  και θώρακας με σιδηρά λέπια όμοια κατά την όψιν με λέπια ψαριών , γύρω δε από τα σκέλη είχον αναξυρίδας («περ δ τ σκέλεα ναξυρίδας») και αντί ασπίδων γέρρα, κάτω δε από αυτά εκρέμοντο φαρέτραι. Δόρατα είχον μικρά, τόξα μεγάλα και βέλη καλαμένια. Εκρέματο δε προς το δεξιόν μερος εγχειρίδιον  δεμενον με ζώνη…. Οι Μήδοι εξεστρατευον ενδεδυμενοι καθώς και οι Πέρσες, διότι η ενδυμασία αυτή είναι Μηδική και όχι Περσική («Μηδική γαρ αύτη η σκευή έστι και ουχί Περσική»)  …..… Οι Κίσιοι μεσχοντες της εκστρατείας κατά μεν τα άλλα ήσαν ενδεδυμενοι όπως οι Πέρσαι, μόνο δε αντί των πίλων εφόρουν εις τας κεφαλάς των μίτρας…. Οι Σάκαι, δηλαδή οι Σκύθαι , εις τα κεφαλάς είχον κυρβασίας στημένας ορθάς και μυτεράς, εφόρουν αναξυρίδας, έφερον τόξα»..  (Ηροδότου, Ιστορία Ζ’ 61-63)

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Amazon_trousers_BM_VaseB673.jpg/320px-Amazon_trousers_BM_VaseB673.jpgΑττικό αλάβαστρο με αμαζόνα που φορά αναξυρίδες ,  470 π.Χ. Attic white-ground alabastron, ca. 470 BC ( British Museum, London). Το αλάβαστρο είναι αγγείο που χρησιμοποιείτο από γυναίκες, κυρίως για την αποθήκευση αρωματικών ελαίων.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/Alabastron_490_BC_with_Amazon_and_man_01.jpgΑττικό αλάβαστρο  490 π.Χ. με πρόσωπο που κρατά τσεκούρι και τόξο,  μάλλον αμαζόνα, αφού είναι αμούστακο και με μακριά μαλλιά). Φορά αναξυρίδες, κράνος, χιτώνα

http://shakespeare.berkeley.edu/gallery2/main.php?g2_view=core.DownloadItem&g2_itemId=17159&g2_serialNumber=2 Αμαζόνα,  Ελληνικό αττικό ερυθρόμορφο αγγείο, 450 π.Χ. με αμαζόνα που φορά αναξυρίδα εφαρμοστή, τύπου κολάν ( Νέα Υόρκη. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης)

http://www.hellenica.de/Griechenland/Mythos/Bild/AmazonMannheimPainter.jpg

Αττικό ερυθρόμορφο αγγείο με  τοξότες που φορούν κάτω από το επανωφόρι αναξυρίδες ως τους αστραγάλους

 

Η ΒΡΑΚΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ

 

Στα αγγλικά με τη λέξη breeches (στον πληθυντικό), λέξη που προέρχεται από τη λατινική ονομασία bracae (στον πληθυντικό) >  ελληνικά η βράκα,  ονομάζεται γενικά η περισκελίδα και ειδικά  το ένδυμα των σκελών από τη μέση έως τους μηρούς, επειδή κατά τους Άγγλους η  Έξοδος (28:38-39)  αναφέρει ότι ο Ααρών και οι γιοί του προκειμένου να ιερουργούν θα πρέπει επιπλέον να κατασκευάσουν και να φορούν λινές περισκελίδες που να καλύπτουν το μέρος του σώματος από τη μέση έως τους μηρούς, ώστε να καλύψουν τη ασχημοσύνη που προκαλεί η γύμνια τους, πρβ: «και ποιήσεις αυτοίς περισκελή λινά καλύψαι ασχημοσύνην χρωτς αυτών· από οσφύος έως μηρών έσται…… (μετάφραση Ο’) . = σε νέα ελληνική: «θα κατασκευάσης ακόμη δι' αυτούς περισκελίδας λινάς, δια να σκεπάζουν την γυμνότητα του δέρματός των από την μέσην μέχρι και των μηρών. Θα φορούν αυτά ο Ααρών και οι υιοί του, όταν εισέρχονται εις τη Σκηνήν του Μαρτυρίου η όταν προπορεύονται δια να προσφέρουν θυσίαν στο θυσιαστήριον των αγίων, δια να μην επισύρουν εις εαυτούς αμαρτίαν και καταδικασθούν εις θάνατον. Τούτο θα είναι αιώνιος και απαράβατος νόμος δι' αυτόν και δια τους απογόνους του». (Έξοδος 28:38-39).

Το ως άνω εδάφιο της Βίβλου έχει μεταφραστεί  στα αγγλικά από την καλούμενη «Βίβλος της Γενεύης» (Geneva-edited Bible of 1560), καθώς και  από τη Βίβλο του King James, έκδοση 1611 μ.Χ.,   ως εξής: <<And thou shalt make them linen breeches to cover their nakedness; from the loins even unto the thighs they shall reach…….>> (Exodus 28:42-43, King James Version).

 

http://www.warfare.altervista.org/12/Copte_13-fol83v-Crucifixion.jpgΗ σταύρωση του Ιησού σε χειρόγραφο Ευαγγέλιο στην Κοπτική. Οι Φρουροί φορούν βράκες και το εσώρουχο του Ιησού είναι στυλ βράκας ( Coptic Gospel, Damietta, Egypt, 1179-80, Folio 83v. Crucifixion.). Σύμφωνα με το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον (19, 23-24): «Οι ουν στρατιώται, ότε εσταύρωσαν τον Ιησούν, έλαβον τα ιμάτια αυτού και εποίησαν τέσσαρα μέρη, εκάστῳ στρατιώτη μέρος, και τον χιτώνα. ήν δε ὁ χιτὼν άρραφος, εκ των άνωθεν υφαντός δι’ όλου. είπαν ούν προς αλλήλους· μη σχίσωμεν αυτόν, αλλά λάχωμεν περί αυτού τίνος έσται· ίνα ἡ γραφή πληρωθή [ἡ λέγουσα]· διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εαυτοίς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Οι μεν ούν στρατιώται ταύτα εποίησαν».

http://www.warfare.altervista.org/12/Copte_13-fol131r-Joseph_dArimathie_reclamant_le_corps_du_Christ.jpg

Folio 131r. Ο Ιωσήφ από Αριμαθία ζητεί να θάψει το σώμα του Ιησού. Φορά χιτώνα και πάνω από αυτό χλαμύδα. Ο φρουρός φορεί ενδυμασία βράκας

 

Βυζαντινό Ψηφιδωτό 565 μ.Χ. στη Βασιλική του Sant' Apollinare Nuovo στη Ραβέννα της Ιταλίας με τους  Τρεις Μάγους, οι οποίοι φορούν περσική στολή. Δηλαδή   τιάρες, μακρούς μανδύες και κάτω από αυτούς θωράκια και  χιτώνες και κάτω από τους χιτώνες αναξυρίδες (εφαρμοστές περισκελίδες ως τους αστραγάλους)

 

4. Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ (ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ) ΚΑI ΡΑΠΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

Η Ελληνική Μυθολογία, όπως θα δούμε πιο κάτω,  αναφέρει ότι η υφαντική (ο αργαλειός) και η ενδυμασία με κοπτοραπτική επινοήθηκαν στην Κρήτη και από εκεί μετά διαδόθηκαν σε όλον τον κόσμο. Και το ότι οι Μινωίτες ήταν πράγματι αυτοί που πρώτοι επινόησαν τον αργαλειό και ύφαναν από μαλλιά ρούχα και στη συνέχεια πάλι πρώτοι αυτοί  έκοψαν  και έραψαν ρούχα στα μέτρα του χρήστη προκύπτει και από το ότι  επί εποχής των Μινωιτών οι υπόλοιποι Έλληνες (Αθηναίοι, Σπαρτιάτες κλπ), καθώς  και οι Ρωμαίοι κλπ  φορούσαν περιζώματα από προβιές ή ρούχα που ήταν όπως τα κλινοσκεπάσματα (οι κουβέρτες), που το λεπτό λεγόταν χιτώνας και το χοντρό χλαμύδα ή μανδύας.

 

http://www.art-book.gr/products_img/0613_AthenaErgani.jpg

Η θεά Αθηνά υφαίνει σε οριζόντιο αργαλειό (Εικόνα Γιάννης Στεφανίδης)

 

Α. Η ΑΘΗΝΑ ΒΡΙΣΚΕΙ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΟΝ ΑΡΓΑΛΕΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ (ΥΦΑΝΤΙΚΗ, ΡΑΠΤΙΚΗ)

 

Ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64- 77) αναφέρει ότι οι Κρήτες λένε,  φέρνοντας γι αυτά που λένε επιχειρήματα, πως οι περισσότεροι από τους θεούς: Δίας,  Απόλλων,  Ερμής, Αθηνά κλπ γεννήθηκαν στην Κρήτη και επειδή πήγαν και σε πολλά άλλα μέρη κάνοντας αγαθοεργίες,  μετά τη μετάσταση τους από τους ανθρώπους, θεωρήθηκαν ως οι πρώτοι κάτοικοι του Ολύμπου (δηλ. ανακηρύχτηκαν μετά θάνατο θεοί,  κάτι ως ο Χριστός και οι Άγιοι σήμερα). ¨Έτσι από τους τόπους και τις πράξεις που έλαβαν χώρα στο κάθε μέρος που πήγαιναν ο Απόλλωνας π.χ. ονομάστηκε Λύκιος, Πύθιος και η Άρτεμη Εφεσία, Περσία…. παρόλο που και οι δυο είχαν γεννηθεί στην Κρήτη, πρβ: «των γαρ θεών φασι τους πλείστους εν της Κρήτης ορμηθεντας επιέναι πολλά μέρη της οικομεμένης, ευεργετούντας …. Το μεν (Απόλλωνα) Δηλιον και Λυκιον και Πύθιον ονομαζεσθαι, την δ’ (Άρτεμη) Εφεσίαν και Κρησίαν, ετι δε Ταυροπόλον και Περσίαν, αμφοτέρων εν Κρήτη γεγενημένων…» ( Διόδωρος 5.77).   Ο Διόδωρος αναφέρει επίσης ότι αφενός η Ρέα γέννησε το Δία στην Κρήτη και στη συνέχεια τον άφησε εκεί για να τον αναθρέψουν οι Κουρήτες και γι αυτό, όταν αυτός ανδρώθηκε,  έκτισε μια πόλη στο όρος  Δίκτη, όπου ακριβώς ο μύθος λέει ότι γεννήθηκε:   «ανδρωθέντα  δ’ αυτόν (ο Δίας)  φασί πρώτον πόλιν κτίσαι πει την Δίκτα, όπου και τη γένεσιν αυτού μυθολογούσι» (Διόδωρος 5.72) και αφετερου ότι παιδιά του Δία  από τις διάφορες θεές ήταν η Αθηνά, οι Μούσες, ο Απόλλωνας, ο Ερμής κ.α. και στο καθένα από αυτά  ο Δίας τους μετέδωσε τη γνώση των πραγμάτων που ο ίδιος είχε ανακαλύψει και τελειοποιήσει και τους απένειμε την τιμή της ανακάλυψης.

 Η Αθηνά, πέρα των άλλων που επινόησε, βρήκε στην Κρήτη και την υφαντική και την κατασκευήν των ενδυμάτων και,  γενικά,  πολλά έργα που απαιτούν τέχνη στην κατασκευή, γεγονός για το οποίο ονομάστηκε Εργάνη, πρβ: «Αθηνά δε προσπτουσι την τε των ελαιών μρωσιν και φυτεαν παραδούναι τοις ανθρποις και την του καρπού τοτου κατεργασαν……. Προς δε τούτοις την της εσθήτος κατασκευν και την τεκτονικν τχνην, έτι δε πολλά των εν ταις άλλαις επιστμαις εισηγσασθαι τοις ανθρώποις· ευρειν δε και την των αυλών κατασκευήν και δια τούτων συντελούμενη μουσικήν και το σύνολον πολλά των φιλοτχνων έργων, αφ´ ων εργνην αυτν προσαγορεεσθαι».( Διόδωρος Σικελιώτης 5.72-77

 

Β. Ο ΥΦΑΝΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΙΑ ΣΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΥΔΙΑΣ ΑΡΑΧΝΗΣ

 

Η Αράχνη, σύμφωνα με τον Οβίδιο (Μεταμορφώσεις 6.1-145) και τον Πλίνιο τον πρεσβύτερο, ήταν μια πανέμορφη κοπέλα, κόρη του Ίδμωνα από την πόλη Κολοφώνα της Λυδίας, η οποία φημιζόταν για την άριστη τέχνη της στην υφαντική τέχνη, όμως είχε ένα ελάττωμα, ήταν  υπερόπτης και αλαζόνας. Όταν της είπαν ότι τα υφαντά της είναι πολύ καλά λες και έμαθε την τέχνη από τη θεά Αθηνά, εκείνη γέλασε  λέγοντας ότι όχι μόνο δεν έμαθε από αυτήν την τέχνη, αλλά ήταν και καλύτερη υφάντρια από αυτήν και αυτό μπορούσε να το αποδείξει, αν δεχόταν η θεά να γίνει διαγωνισμός μεταξύ τους.  Ακούγοντας αυτό η θεά  Αθηνά μεταμορφώθηκε σε γριά και πλησιάζοντας την, τη συμβούλεψε ότι να σταματήσει να λέει ό,τι λέει, γιατί αυτά είναι ασέβεια. Ωστόσο η Αράχνη δεν άκουσε τη συμβουλή της θεάς και συνέχισε να  τα λέει. Προ αυτού η θεά Αθηνά οργισμένη την κάλεσε να αναμετρηθούν.  Στο υφαντό της η Αθηνά σχεδίασε ευεργετικά φυτά, όπως την ελιά κατορθώματά της, τον αγώνα της με τον Ποσειδώνα για την προστασία και την ονομασία της πόλης της κ.α. και όταν τελείωσε ο αγώνας,  η Αθηνά πήρε στα χέρια της το υφαντό της Αράχνης, για να δει τι  είχε υφάνει και αν ήταν καλύτερο από το δικό της. Στο υφαντό της Αράχνης η Θεά δε βρήκε κανένα ψεγάδι στην υφαντική τέχνη, ήταν άριστο. Βρήκε όμως πάρα πολλά στα ξόμπλια (στα κεντήματα, στα σχέδια και εικόνες) του υφαντού και μάλιστα προσβλητικά, ασεβή και απαράδεκτα. Η Αράχνη στο υφαντό της είχε σχεδιάσει παραστάσεις με τις οποίες γελοιοποιούσε τους  θεούς, επειδή δεν τους θεωρούσε κάτι σημαντικό ή κατώτερους της. Παριστούσε  βιασμούς των Θεών, το Δία ερωτιάρη που με ψεύδη αποπλανούσε την Ευρώπη  κ.α. Προ αυτού η Θεά θύμωσε και δίνει μια και σκίζει το υφαντό της Αράχνης. Και τότε η Αράχνη έπεσε ξαφνικά από την πιο μεγάλη περηφάνια, στην πιο βαριά ταπείνωση. Αυτό δε μπορούσε να το αντέξει. Πήρε όσο νήμα της απέμεινε από το υφαντό, έκανε μια θηλιά και κρεμάστηκε. Ωστόσο η Αθηνά την πρόλαβε, χαλάρωσε τη θηλιά και της είπε: Εξακολούθησε να ζεις και να υφαίνεις το ΔΙΑΣΙΔΙ σου, όμως έτσι όπως είσαι τώρα, κρεμασμένη απ’ αυτό το σκοινί και τη μεταμόρφωσε σ’ ένα έντομο-ερπετό, τη γνωστή αράχνη.

Σύμφωνα με άλλο μύθο η Αράχνη ήταν αδελφή του Φάλαγγα από την Αττική και η θεά Αθηνά δίδαξε την υφαντική τέχνη στην Αράχνη και την πολεμική τέχνη στο Φάλαγγα. Τα δύο αδέλφια όμως ήρθαν σε αιμομικτική σχέση και η θεά τα μεταμόρφωσε σε ερπετά: δε Ζηνοδότειος  Θεόφιλος ιστορεί, ως άρα εν τη Αττική δύο εγένοντο αδελφοί, Φάλαγξ μεν άρσην, θήλεια δ' Αράχνη τούνομα· και μεν Φάλαγξ έμαθε παρά της Αθηνάς τα περί την πλομαχίαν, δε Αράχνη τα περί την ιστοποιίαν· μιγέντας δ αλλήλοις στυγηθήναι υπό της θεού και μεταβληθήναι εις ερπετά, δη και συμβαίνει υπό   των ιδίων τέκνων κατεσθίεσθαι (Θεόφιλος, Fragmenta 5, 3)

 

 

Γ. Ο ΚΑΘΕΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΖΟΝΤΙΟΣ ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΓΑΣΤΗΡΙ

 

Ο αργαλειός αρχικά (αρχαία Ελλάδα) ήταν κάθετος, ενώ σήμερα είναι οριζόντιος.  Στην Κρήτη , την ιδιαίτερη πατρίδα της  θεάς Αθηνάς Εργάνης, η οποία βρήκε τον αργαλειό και την ενδυμασία ( Διόδωρος Σικελιώτης 5.72-77), ο εργάτης ονομάζεται και αργάτης και το εργαστήριο υφαντικής «αργαστήρι ή αργαλειός» και του  οποίου τα εργαλεία είναι:  η ανέμη, η ρόκα, το αδράχτι, τα χειρόχτενα για γνέσιμο του μαλ­λιού (κυρίως από τα πρόβατα), τα μασουράκια, οι σαΐτες, οι κλωστές, το καλάθι με βελόνες και είδη ραπτικής και πολλά άλλα. Μάλιστα παλιότερα στην  Κρήτη σχεδόν κάθε σπίτι είχε το δικό του αργαλειό και το οποίο ήταν ένα από τα «προυκιά» της νύφης. 

Ο αργαλειός υπήρχε ήδη από τα χρόνια του Ομήρου, αφού τον μνημονεύει και μάλιστα συχνά τόσο στην Ιλιάδα, όσο και στη Οδύσσεια. Για παράδειγμα ο Τηλέμαχος λέει στη μητέρα του την Πηνελόπη, τη βασίλισσα ης Ιθάκης: «Μόν’ σπίτι τώρα πήγαινε να κάτσεις στις δουλειές σου, στη ρόκα και στον αργαλειό και βάλε και τις σκλάβες» (Οδ. α, 366-67). Και αλλού: «τον αργαλειό της έστησε (η Πηνελόπη) στον πύργο της να υφάνει διπλό, ψιλόδιαστο πανί…» (Οδ. ω, 128-29). «κι ύφαινε τότε το πανί τ’ ατέλειωτο όλη μέρα και με το φως δουλεύοντας το ξήλωνε τη νύχτα» - το τέχνασμά της (Οδ. ω, 138-39). Και στην Ιλιάδα π.χ. η Ίριδα (η θεά) πηγαίνει στην ωραία Ελένη, στην Τροία: «Στην κάμαρα τη βρήκε κι ύφαινε σκουτί στον αργαλειό της διπλόφαρδο, άλικο, και ξόμπλιαζε (κεντούσε, στόλιζε) παλικαριές, οπού ‘χαν οι Αργίτες κάνει οι χαλκοθώρακοι κι οι Τρώες οι αλογατάδες» (Ιλ. Γ, 125-27).

 

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/AR/im.ar.ag/amasis6.jpg

http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/AR/im.ar.ag/amasis6a.jpg

Λήκυθος,  550-530 π.Χ. με υφάντριες σε κάθετο αργαλειό ( Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης).  Οι υφάντριες είναι Μινωίτισες, αφού έχουν λεπτή μέση και φορούν μινωικές ενδυμασίες.

 

σάρ0002.jpg

Αργαστήρι με υφάντρα σε οριζόντιο αργαλειό στο Οροπέδιο Λασιθίου (Το Λασίθι, Μ. Κασωτάκης)

 

6. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ: Η ΦΟΡΕΣΙΑ, Η ΣΤΟΛΗ, ΤΑ ΑΜΦΙΑ ΚΛΠ

 

Η ενδυμασία αρχικά, λόγω έλλειψης τεχνικών και υλικών μέσων κατασκευής, ήταν πάνω κάτω η ίδια σε όλους τους λαούς ή τουλάχιστον σ’ αυτούς που ζούσαν στον ίδιο κλιματιστικά γεωγραφικό χώρο. Για παράδειγμα επι εποχής αρχαίας Ελλάδας η ενδυμασία αποτελούνταν μόνο από ζώμα στις πολύ θερμές περιοχές (Αίγυπτο, κλπ) και από χιτόνα και χλαμύδα (μανδύα) στις ψυχρές περιοχές (Αθήνα, Μακεδονία, Ρώμη κλπ). Κατά την τελευταία περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας , άρχισαν να σχηματίζονται οι τοπικές φορεσιές κατά το στυλ των Μινωιτών, δηλαδή κομμένες και ραμμένες στα μέτρα του χρήστη, με τη συρραφή πολλών κομματιών υφάσματος. Η ενδυμασία στη συνέχεια άρχισε να  διακρίνεται σε πάρα πολλά είδη, όπως σε: ανδρική, γυναικεία και παιδική, χειμερινή, ανοιξιάτικη κλπ, καθημερινή και επίσημη, γαμπριάτικη, περιπάτου, αθλητική κλπ.  τοπική,  εθνική: ελληνική κλπ,

Κατά τον 20ο αιώνα σημειώθηκε η πιο μεγάλη αλλαγή στην ενδυμασία. Η εξέλιξη της τεχνολογίας (κοινωνικές αλλαγές και ο νέος τρόπος ζωής δημιούργησαν και έναν  νέο τρόπο ντυσίματος, Οι γυναίκες δανείζονται στοιχεία της αντρικής ενδυμασίας, όπως τα παντελόνια, κόβουν κοντά τα μαλλιά τους και κονταίνουν τις φούστες τους. Θέλουν να δείξουν έτσι τον καινούργιο ρόλο τους στην κοινωνία. Οι άντρες τολμούν ένα πιο άνετο και χαρούμενο ντύσιμο. Επίσης άρχισαν να δημιουργούνται επώνυμα, από σχεδιαστές μόδας και έτσι  οι νέες ενδυματολογικές δημιουργίες αποτυπώνουν τις δικές τους αισθητικές προτάσεις σε σχέση με τις τάσεις της εκάστοτε χρονικής περιόδου. Από τότε η σχέση ενδυμασίας και τέχνης έγινε πιο στενή, μια και διάφοροι σχεδιαστές ενδυμάτων εμπνεύστηκαν συχνά από τεχνοτροπίες και έργα τέχνης της εποχής τους είτε περασμένων εποχών.  Επίσης, ως καλλιτεχνικά έργα αντιμετωπίζονται και τα ενδύματα που σχεδιάζουν οι μεγάλοι σχεδιαστές μόδας για τις συλλογές υψηλής ραπτικής. Συνεπώς και κατόπιν όλων των ως άνω η ενδυμασία σήμερα έχει γίνει και μια μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας και συνάμα ένα είδος κώδικα επικοινωνίας. Μια σιωπηλή γλώσσα που φανερώνει πολλά, όχι μόνο για το χρήστη της ενδυμασίας, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο και το πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο ο χρήστης αυτός  ζει. Φανερώνει, λίγο έως πολύ,  το φύλλο, την ηλικία, το επάγγελμα, την εθνικότητα, την ιδεολογία , την αισθητική κλπ του χρήστη. συνθετικά υλικά, μαζική παραγωγή έτοιμων ρούχων), οι

 

Ένδυμα λέγεται το καθετί με το οποίο σκεπάζουμε το σώμα μας και ενδυμασία το σύνολο των ενδυμάτων που φορά κάποιος  για λόγους αισθητικούς (για να καλύψει τη γύμνια του), καθώς και για λόγους προστασίας του σώματός του από τους εξωτερικούς κινδύνους (καιρικές συνθήκες, αγκάθια κλπ), καλλωπισμού, διάκρισης ή επίδειξης της σημαντικής ειδικότητας του κ.α.

Ενδυματολογία λέγεται  η επιστήμη που μελετά την ενδυμασία  από άποψη ιστορική, ψυχολογική, κοινωνιολογική, γεωγραφική,  κατασκευαστική κλπ.  και ενδυματολόγος  αυτός που μελετά και σχεδιάζει ενδυμασίες είτε για θεατρικές παραστάσεις είτε για τους οίκους μόδας. Ετυμολογία από το εν-δύω > ντύνω >  ένδυμα, ενδυμασία κλπ όπου δύω  =  εισέρχομαι, βυθίζομαι, κλπ εννοείται μέσα στα ενδύματα, ενώ: εκδύω  > γδύνω = ξε-ντύνω κλπ = βγάζω τα ενδύματα.  

Ενδυμασία λέγονται τα ενδύματα που φορεί κάποιος. Συνώνυμε λέξεις:  φορεσιά, αμφίεση,   ρούχα, περιβολή  κ.α. Το καθένα από τα επί μέρους ενδύματα μιας ενδυμασίας έχει και το δικό του όνομα, όπως π.χ. σακάκι, παντελόνι κλπ και διακρίνονται σε  εξωτερικά και εσωτερικά (εσώρουχα) και επιπλέον υπάρχουν οι επενδύτες ή άλλως επανωφόρια, τα επιβλήματα, τα  υποδήματα  και τα καλύμματα της κεφαλής.  Ανδρικά εξωτερικά ανδρικά ενδύματα π.χ. είναι η βράκα, το παντελόνι, το σακάκι κλπ  και εσώρουχα το σώβρακο, οι κάλτσες, η φανέλα/ φανελάκι κ.α. Γυναικεία  εξωτερικά ενδύματα π.χ. είναι η φούστα, το φουστάνι, κ.α. και εσώρουχα το κομπινεζόν, το σουτιέν,  η κυλόττα, οι κάλτσες κ.α.

Με την ονομασία «άμφια» (από το αμφιέννυμι)  λέγονται  ειδικά τα ενδύματα που φορούν οι ιερείς και οι μοναχοί/ μοναχές στις τελετουργίες τους. Με την ονομασία  «στολή» λέγονται οι ομοιόμορφες  ενδυμασίες που φορά το προσωπικό ορισμένων υπηρεσιών για λόγους διάκρισης, καλλωπισμού, σοβαρότητας και πρακτικότητας, π.χ.: στρατιωτική, νοσοκομειακή, ιερατική, αστυνομική …. στολή κλπ. Με τη λέξη «φορεσιά» λέγονται οι εθνικές , τοπικές και παραδοσιακές ενδυμασίες, π.χ.: ελληνική, κρητική, παραδοσιακή κλπ φορεσιά.

 

Τα στοιχεία της ενδυμασίας ( ποιότητα, χρώματα, σχέδια, εικόνα κλπ) επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες και πρωτίστως από τις τεχνικές και υλικές δυνατότητες της εποχής, καθώς και από τις τοπικές κλιματολογικές και πολιτιστικές συνθήκες (ήθη και έθιμα) , αφού άλλα ενδύματα υπήρχαν παλιά και άλλα σήμερα, άλλα ρούχα βάζουμε όταν κάνει κρύο ή όταν έχουμε χειμώνα και άλλα όταν δεν κάνει κρύο, άλλα ρούχα βάζουμε τις αργίες και άλλα στην εργασία κλπ.

Η ενδυμασία επηρεάζεται επίσης και από το φύλο, την αισθητική αντίληψη, την οικονομική κατάσταση, την ιδεολογία , τη Θρησκεία  κλπ  του χρήστη, καθώς και από τη μόδα, αφού  άλλα ενδύματα βολεύουν το άνδρα και άλλα τη γυναίκα, οι φτωχοί αγοράζουν φτηνά και οι πλούσιοι ακριβά ενδύματα , οι ιερείς φορούν άλλα ενδύματα και οι πολίτες άλλα, οι στρατιώτες άλλα και οι ναύτες άλλα κλπ.

 

%CE%91%CE%AF%CE%B8%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B1+%CE%BC%CE%B5+%CF%84%CE%B9%CF%82+%CE%B1%CF%83%CF%80%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82

ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΚΝΩΣΟΥ

 

 

 

7. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ

 

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η ενδυμασία των Αιγυπτίων τότε που πήγε στην Αίγυπτό αποτελούνταν από το λινό χιτώνα που ονομάζεται «κελασίρα» (προφανώς αυτό που λέμε σήμερα «κελεμπία»),  το μάλλινο μανδύα και τα υποδήματα, πρβ: « Το ρούχο των ανδρών (Αιγυπτίων) αποτελείται από δυο κομμάτια, των γυναικών από ένα».  Φορούν (οι Αιγύπτιοι) λινά ρούχα, πάντοτε φρεσκοπλυμένα, και αυτό είναι κάτι που το φροντίζουν πολύ. Και την περιτομή στα γεννητικά τους όργανα για λόγους καθαριότητας την κάνουν, επειδή προτιμούν να είναι καθαροί παρά κόσμιοι. Όσο για τους ιερείς, μέρα παρά μέρα, ξυρίζουν όλο τους το σώμα, ώστε να μην πιάνουν ούτε ψείρες ούτε κανένα άλλο βρομερό ζωύφιο ενώ υπηρετούν τους θεούς. Οι ιερείς φορούν μονοκόμματο λινό ρούχο και σανδάλια από πάπυρο· δεν τους επιτρέπεται να φορούν ούτε άλλο ρούχο ούτε άλλα ποδήματα « (Ηρόδοτος Β 36 – 37) « Οι Αιγύπτιοι φορούν λινούς χιτώνες, θυσανωτούς γύρω στα σκέλια, που τους λένε καλασίρεις· από πάνω φορούν λευκούς ριχτούς μανδύες, μάλλινους. Αλλά στους ναούς δεν μπαίνουν μάλλινα, ούτε θάβεται κανείς φορώντας τα: δεν επιτρέπεται» (Ηρόδοτος Β.81).

Τα ενδύματά των αρχαίων Αιγυπτίων, όπως προκύπτει  από τις αρχαίες τοιχογραφίες και τα αρχαία αγάλματα της αρχαίας Αιγύπτου, ήταν πάρα λίγα και απλά, λόγω του ότι η Αίγυπτος είναι θερμή χώρα και ως εξ αυτού δεν απαιτείται και πάρα πολύ η ενδυμασία. Στην Αίγυπτο οι άντρες φαίνονται να φορούσαν ως κύριο ρούχο ένα κοντό κομμάτι ύφασμα, το ζώμα,  που το τύλιγαν γύρω από την περιφέρειά τους. Οι γυναίκες ήταν ντυμένες με ένα απλό μακρύ και  πολύ εφαρμοστό φόρεμα. Ειδικότερα οι Αιγύπτιοι της κατώτερης τάξης κατά την εποχή των φαραώ φορούσαν μόνο το περίζωμα στα ευαίσθητα σημεία,  που ήταν κοινό για όλους. Τα παπούτσια τους ήταν τα ίδια και για τα δύο φύλα.  Σανδάλια από δέρμα ή από πάπυρο, για την ιερατική τάξη. Το πιο κοινό κάλυμμα κεφαλής ήταν το καφτάνι, ένα ριγέ ύφασμα τετράγωνο που φοριούνται από τους άνδρες. Ειδικά καπέλα φορέθηκαν από την αριστοκρατία. Ορισμένων ειδών ένδυσης ήταν κοινή και για τα δύο φύλα, όπως ο χιτώνας (μακριά πουκαμίσα) και η ρόμπα ( φαρδύ άμφιο). Γύρω από 1.425 έως 1.405 π.Χ., ένα ελαφρύ και  κοντομάνικο πουκάμισο ήταν δημοφιλή, καθώς και μια φούστα με πιέτες. Οι γυναίκες φορούσαν πολύ εφαρμοστό χιτώνα. Οι άνδρες και οι γυναίκες της ανώτερης τάξης φορούσαν στρόγγυλο περιλαίμιο, κατασκευασμένο από χάντρες με διάφορα σχήματα. Τα χέρια τους κοσμούσαν βραχιόλια και τα αυτιά σκουλαρίκια. Η χρήση της περούκας στις γυναίκες ήταν γενική.

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Tomb_of_Nakht_%282%29.jpg
Η ενδυμασία των ανδρών και των γυναικών σε πολλά επίπεδα της κοινωνίας της Αρχαίας Αιγύπτου απεικονίζονται σε αυτόν τον τάφο (Τοιχογραφία 15ου αιώνα π.Χ.)

https://classconnection.s3.amazonaws.com/601/flashcards/5924601/jpg/1342691018_muzeum-157-1484E9E0B7A20F6241E.jpg
 The Theban tomb of nebamun. Thebes, Egypt, Dynasty 18 ca 1400-1350 BCE.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Musicians_and_dancers_on_fresco_at_Tomb_of_Nebamun.jpg/800px-Musicians_and_dancers_on_fresco_at_Tomb_of_Nebamun.jpg Τάφοι των Ευγενών στο Λούξορ  (Θήβα Αιγύπτου,  1400 π.Χ.

Οι  χορεύτριες είναι γυμνές και ξυπόλυτες, φορούν μόνο περιλαίμια και λωρίδα υφάσματος στα μαλλιά και στα γεννητικά όργανα. Ο  μουσικός είναι επίσης ξυπόλυτος, φορά ένα τυπικό πτυχωτό ένδυμα, μεγάλο περιλαίμιο, περούκα και πάνω από αυτή έχει  κώνο με αρωματικό λίπος που λιώνει αργά και εκπέμπει  οσμές του.

 

 

 

 

 

tumblr_mba8i96f791rgoah1o1_1280

Τάφοι των Ευγενών στο Λούξορ (Θήβες Αιγύπτου), 1420 – 1390 π.Χ. ( Thebes, tomb of Horemhab, No.78 Period of Tuthmosis IV, 1420-1390 BCE.)

http://www.mystudios.com/art/ancient/egyptian/egypt-book-of-dead.jpg

Judgement before Osiris from The Book of the Dead 1285 BC painted papyrus 40cm British Museum, London This last painting is called Last judgement of Hu-Nefer from his tomb at Thebes

 

 

 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

1. ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΛΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

 

Α. ΟΙ ΦΥΛΕΣ ΤΗΣ ΟΜΗΡΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ: ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ, ΚΥΔΩΝΕΣ,  ΑΧΑΙΟΙ, ΔΩΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠEΛΑΣΓΟΙ  ΚΡΗΤΗΣ

 

Ο Όμηρος (Οδύσσεια τ 178 – 183) αναφέρει ότι η Κρήτη είχε αναρίθμητο κόσμο  και 90 πόλεις (στην Ιλιάδα, Β 645 – 652, αναφέρει ότι η Κρήτη είχε 100 πόλεις), όμως αναφέρει μόνο τις εξής: την Κνωσό, την έδρα του Μίνωα και με επίνεια το Ηράκλειο και την Αμνισό, τη Γόρτυνα, τη Λύκτο, τη Μίλητο, τη Λύκαστο, τη Φαιστό και το Ρύτιο.  Αναφέρει επίσης ότι οι κάτοικοι των ως άνω πόλεων της Κρήτης ήσαν άλλοι Κύδωνες, άλλοι  Ετεοκρήτες, άλλοι Αχαιοί, άλλοι Δωριείς και άλλοι Πελασγοί:

«Κρητών δε Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευεν,     

οι Κνωσόν τ’ εσχον Γόρτυνα τε τειχιόεσσαν,

Λύκτον, Μίλητον τε και αργινόεντα Λύκαστον

Φαιστόν τε Ρύτιον τε, πόλεις εύ ναιετοώσας,

άλλοι θ’ οί Κρήτην εκατόμπολιν αμφενέμοντο.

Τον μεν άρ’ Ιδομενεύς δουρί κλυτός ηγεμόνευε,   

Μηριόνης τ’ ατάλαντος νυαλίῳ νδρειφντ·

τοίσι δ’ άμ’ ογδώκοντα μέλαιναι νήες έποντο. (Ιλιάδα Β. 645 – 652)

 

Κρήτη τις γαι’ έστι, μέσω ενί οίνοπι πόντω,

καλή και πίειρα, περίρρυτος· εν δ’ άνθρωποι

πολλοί, απειρέσιοι, και εννήκοντα πόληες

άλλη δ’ αλλων Γλώσσα μεμιγμένη· εν μεν Αχαιοί,

εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες,

Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί.

τησι δ’ ενί Κνωσός, μεγάλη πόλις, ένθα τε Μίνως

εννέωρος βασίλευε Διός μεγάλου οαριστής…

πατρός εμοίο πατήρ, μεγαθύμου Δευκαλίωνος

Δευκαλίων δ’ εμέ τίκτε και Ιδομενήα άνακτα…... (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)

 «Υπάρχει κάποια χώρα Κρήτη, στη μέση του γυαλιστερού Πόντου, ωραία και γόνιμη, που βρέχεται από θάλασσα,. Σ’ αυτή υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, αναρίθμητοι και ενενήντα πόλεις. Μιλούνε ανάμεικτη γλώσσα. Σ’ αυτή τη χώρα κατοικούν Αχαιοί, οι Κύδωνες, οι Ετεοκρήτες οι μεγαλόκαρδοι, κάποιοι από τους μακροτρίχηδες ή στα τρία χωρισμένους Δωριείς και οι θεϊκοί Πελασγοί. Σ’ αυτούς πρωτεύουσα είναι η Κνωσός, μεγάλη πόλη, όπου βασίλευε ο Μίνωας, ο ισχυρός, αγαπητός φίλος του Δία, ο πατέρας του δικού μου πατέρα, του μεγαλόψυχου Δευκαλίωνα, ο Δευκαλίωνας είναι αυτός που γέννησε εμένα (τον Αίθωνα) και το βασιλιά Ιδομενέα. Αλλά αυτός με τα κοίλα (πολεμικά) πλοία στην Τροία αναχώρησε μαζί με τους Ατρείδες, κι εγώ ονομάζομαι Αίθων, μικρότερος στην ηλικία.» (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)

 

Β. ΟΙ  ΕΤΕΟΚΡΗΤΕΣ: ΟΙ ΙΔΑΙΟΙ ΔΑΚΤΥΛΟΙ  Ή Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς, ενδεικτικά: Παυσανίας («Ηλιακά», Α, 5 - 8 ),  Απολλώνιος Ρόδιος ( Αργοναυτικά Α 1125 – 1135), Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64 - 65), Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική»,  (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 473, ΙΙΙ, 22) κ.α.  βλέπουμε να αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι καλούμενοι  Ετεόκρητες, οι οποίοι  ήσαν απόγονοι των Κουρητών και εκείνοι των Ιδαίων Δακτύλων. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ονομάστηκαν έτσι,  επειδή αφενός γεννήθηκαν στην οροσειρά Ίδη  ή Ιδαία όρη  της Κρήτης,  στο σπήλαιο του όρους Δίκτη (=  εκεί όπου γεννήθηκε και ο Δίας)  ή  στα Ιδαία όρη ή Ίδη της Μ. Ασίας, στην περιοχή της Φρυγίας ή άλλως Τρωάδα και από εκεί μετά ήλθαν στην Κρήτη και αφετέρου οι πρώτοι  από αυτούς ήσαν τόσοι όσοι και τα δάκτυλα απ΄όπου και Δάκτυλοι. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι (οι απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων) μετονομάστηκαν μετά σε Κ(ου)ρήτες > Κρήτες είτε γιατί επικούρησαν (από το επι-κουρώ = λατινικά curio) στη γέννηση και ανατροφή του Δία είτε γιατί ήσαν νέοι, παιδιά (από τα: κούροι > Κύρης, κόρες, κοράσια > Κουρήτες) των Ιδαίων Δακτύλων: 

Ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργοναυτικά (Α, 507 – 511) και το Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική» (11ος   αι.  μ.Χ. ) αναφέρουν ότι οι Κουρήτες ήσαν αφενός  πάρεδροι της Ιδαίας Μητέρας (= η ονομαζόμενη Ρέα στην Κρήτη και Κυβέλη στην Ασία) και αφετερου απόγονοι των Ιδαίων δακτύλων. Αναφέρουν επίσης ότι τους Ιδαίους Δακτύλους γέννησε η νύμφη Αγχιάλη στο στο όρος Δίκτη, δηλαδή στο ίδιο στο σπήλαιο  όπου γεννήθηκε και ο Δίας, και το όρος αυτό είναι ένα από τα όρη των Ιδαίων ορέων της Κρήτης, απ΄όπου και η ονομασία Ιδαίοι ή Κρητικοί Δάκτυλοι:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

 «.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν   (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.)  

«οι δε τέως μακάρεσσι Θεοίς Τιτήσιν άνασσον, όφρα Ζευς έτι κούρος, έτι φρεσί νήπια ειδώς, Δικταίο ναίεεσκεν υπο σπέος, οι δε μιν ούπωγηγενέες…” (Απολλώνιος, Αργοναυτικά, Α, 507 – 511)

Ο Παυσανίας στα «Ηλιακά» αναφέρει ότι:  «Σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες, όσοι από τους  Ηλείους ασχολούνται με την αρχαιότητα λένε ότι ο Κρόνος ήταν ο πρώτος βασιλιάς στον ουρανό και πως οι άνθρωποι εκείνης της εποχής εκείνης, που ονομάζονταν χρυσή  γενικά, έκτισαν ναό προς τιμή του Κρόνου στην Ολυμπία. Όταν γεννήθηκε ο Δίας, η Ρέα ανέθεσε τη φύλαξη του παιδιού στους Δακτύλους της Ίδης, οι οποίοι λέγονταν και Κουρήτες και είχαν έρθει από την Ίδη της Κρήτης. Αυτοί ήσαν ο Ηρακλής, ο Παιώνιος, ο Επιμήδης, ο  Ίδας και  ο Ιάσιος. Ο Ηρακλής που ήταν και μεγαλύτερος έβαλε τους αδελφούς του, κάνοντας ένα αστείο, να τρέξουν σε αγώνα και στεφάνωσε το νικητή με κλαδί αγριελιάς, που την είχαν τόσο άφθονη, ώστε στοίβαζαν φρεσκοκομμένα φύλλα και τα έστρωναν, για να κοιμούνται….»  (Παυσανίας «Ηλιακά», Α, 5 - 8 )

Ο Διόδωρος Σικελιώτης στο βιβλίο του 3,61 αναφέρει ότι κατά το το μύθο των Ατλάντιων οι Κουρήτες ήσαν παιδιά του Δία, βασιλιά της Κρήτης, όμως οι Κρήτες δε συμφωνούν με το μύθο αυτό. Κατά το μύθο των Κρητών, λέει ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64-65) οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι αυτ’όχθονες Ετεόκρητες, οι οποίοι  ήταν απόγονοι των Κουρητών και εκείνοι των Ιδαίων Δακτύλων, όμως μερικοί ιστορούν ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες της Κρήτης δεν ήσαν αυτόχθονες, αλλά άποικοι, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη  από τη Φρυγία προκειμένου να φροντίσουν την ανατροφή και φύλαξη του Δία στο όρος Δίκτη: «Οι κάτοικοι, λοιπόν, της Κρήτης λένε πως οι αρχαιότεροι κάτοικοι στο νησί ήταν αυτόχθονες, οι λεγόμενοι Ετεοκρήτες, των οποίων ο βασιλιάς,  Κρήτας το όνομα, ανακάλυψε πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα στο νησί που είχαν τη δυνατότητα να ωφελήσουν την κοινωνική ζωή των ανθρώπων…. ... Πρώτοι, λοιπόν, απ΄ όσους μνημονεύονται από την παράδοση κατοίκησαν στην περιοχή της Ίδης στην Κρήτη, οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Ετούτοι, σύμφωνα με την παράδοση, ήσαν εκατό, ενώ άλλοι λένε πως ήταν μόνο δέκα που έλαβαν αυτή την ονομασία, ισάριθμοι με τα δάκτυλα. Μερικοί, όμως, μεταξύ των οποίων και ο Έφορος ιστορούν πως οι Ιδαίοι δάκτυλοι γεννήθηκαν στην Ίδη της Φρυγίας και πως πέρασαν στην Ευρώπη με τον Μυγδονα. Καθώς ήταν γητευτές , επιδίδονταν σε ξόρκια, τις τελετές και τα μυστήρια και ζώντας ένα διάστημα στη Σαμοθράκη  εξέπληξαν  σε μεγάλο βαθμό τους εκεί κατοίκους με αποτέλεσμα να γίνει μαθητής τους ο Ορφέας  ένας άνθρωπος προικισμένος με ξεχωριστή ικανότητα στην ποίηση και τη μελωδία, έγινε μαθητής τους κι έφερε πρώτος στους Έλληνες τα μυστήρια. Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους. Λένε, μάλιστα, πως ένας τους ο Ηρακλής, ξεπέρασε τους άλλους σε φήμη, ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εξ αιτίας της συνωνυμίας οι μεταγενέστεροι άνθρωποι θεώρησαν  πως ο γιος της Αλκμήνης εγκαθίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες….  Μετά τους Ιδαίους Δακτύλους , συνεχίζει η εξιστόρηση, έγιναν εννέα Κουρήτες, Γι αυτούς άλλοι μύθοι λένε ότι ήταν γηγενείς και άλλοι πως ήταν απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων. …… Καθώς διακρινόταν για τη σύνεσή τους, έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα, διότι πρώτοι αυτοί συγκέντρωσαν τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή. Ανακάλυψαν επίσης τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 64-65)

Ο Στράβωνας αναφέρει ότι Ιδαίοι Δάκτυλοι κατ’ άλλους ήσαν ντόπιοι Κρήτες και κατ’ άλλους άποικοι, μετανάστες από τη Μ. Ασία. Ονομάστηκαν έτσι επειδή πρωτοκατοίκησαν στους πρόποδες της Ίδης ή Ιδαία όρη της Κρήτης ή της Μ. Ασίας. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης ήταν αφιερωμένες στη μητέρα των θεών, δηλαδή της Ρέας = αυτή που ονομαζόταν Κυβέλη στην Ασία. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι, δηλαδή επειδή ήσαν τόσοι όσα και τα δάκτυλα. Απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων ήσαν οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες.  Κατά τα κρητικά κείμενα Κουρήτες ονομάστηκαν οι Κορυβαντες ή οι Τελχίνες που έφερε η Ρέα στην Κρήτη από τη Φρυγία ή από τη Ρόδο και τους έκανε τροφούς και φύλακες του Δία και ω ς εξ αυτού μετονομάστηκαν σε Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας από τους Κουρήτες , στη συνέχεια ίδρυσε την Ιεράπυτνα. Οι Κορύβαντες  ήσαν παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς, που λεγόταν και Τελχίνες και  κατ άλλους ήσαν παιδιά του είτε του Κρόνου είτε του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι οι Κρήτες και οι Φρύγες ήσαν θρακικής καταγωγής, γιατί  αφενός οι Φρύγες ήταν άποικοι από τη Θράκη που ζούσαν στην Τρωάδα (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,16 C 471) και γι αυτό η Τρωάδα λεγόταν και Φρυγία και  αφετέρου οι Κρήτες  ήταν άποικοι από τη Φρυγία, απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη από τη Φρυγία συνοδεύοντας τη Ρέα προκειμένου να την επικουρήσουν στη γέννηση και ανατροφή του Δία  (βλέπε Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 471). Ο Στράβωνας (10.ΙΙΙ,19 C 472) αναφέρει επίσης ότι μερικοί ταυτίζουν τους Κουρήτες με τους Κύρβαντες, τους Καβείρους, τους Ιδαίου δακτύλους και τους Τελχίνες και μερικοί τους θεωρούν συγγενείς μεταξύ τους και τους διαφοροποιούν αντιδιαστέλλοντας μικρές μεταξύ τους διαφορές, Οι Κουρήτες ήσαν πνεύματα ή βοηθοί (= επίκουροι ή άλλως διάκονοι, ιερείς ) των Θεών, που άλλοτε εμφανίζονται μπλεγμένοι σε μερικές μυστικές ιερουργίες κι άλλοτε  σχετίζονται με το μεγάλωμα του Δία, όταν ήταν μωρό, στην  Κρήτη.  Μιλώντας γενικά και περιληπτικά, τους εμφανίζουν όλους να κατέχονται από ιερό ενθουσιασμό, ν’ ακολουθούν τη μανία του Βάκχου και, λειτουργώντας στις ιερές τελετές ως διάκονοι, να εμπνέουν τρόμο με πολεμικούς χορούς, γεμάτους θόρυβο, κρότους, κύμβαλα, τύμπανα και κλαγγή όπλων, αλλά και ήχους αυλού και μεγάλες κραυγές. Ο Στράβωνας αναφέρει επίσης ότι  με την ονομασία Κουρήτες παλιά λεγόταν οι κάτοικοι πολλών περιοχών που άλλοι λένε πως κατάγονταν από την Κρήτη και άλλοι από αλλού. Από αυτούς (όπως οι Κουρήτες της Χαλκίδας) ονομάστηκαν έτσι, επειδή κούρευαν τα μαλλιά τους και σε σχέση με τους Ακαρνάνες (= οι άκουροι) και άλλοι από  (όπως οι Κουρήτες της Αιτωλίας), επειδή ντύνονταν όπως οι κόρες κ.α. Κουρήτες λεγόταν επίσης και οι νέοι (οι κούροι και οι κόρες, τα κοράσια) χορευτές, επειδή είναι νέοι και συνάμα φροντίζουν τα μαλλιά τους και επίσης οι νέοι στρατιώτες, επειδή και αυτοί είναι νέοι και κουρεύουν τα μαλλιά τους. Στην  Κρήτη Κουρήτες ονομάζονταν οι νέοι άνθρωποι (δηλαδή ετυμολογία από τα: κούροι, κόρες, κοράσια = οι νέοι, νέες) που απέδιδαν ένοπλη κίνηση με χορευτικό βήμα, παρασταίνοντας το μύθο της γέννησης του Δία. Και αυτό, γιατί κάποιους από αυτούς κάποτε είχε πάρει η Ρέα βοηθούς, όταν επρόκειτο να γεννήσει στην Κρήτη το Δία, ώστε με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με τον ένοπλο χορό και το θόρυβο να καλύπτουν τα κλάματα του Δία και έτσι να μην τα ακούσει ο παιδοκτόνος πατέρας του. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» (δηλαδή επικούρησαν στη γέννηση) του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές…. (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νέοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία, λέγεται γαρ αμφοτέρως) ταύτης ξιώθησαν της προσηγορίας…… Στράβων 10, ΙΙΙ, 11 C 469), πρβ:

 «Αυτοί που μας παρέδωσαν τις αρχαίες παραδόσεις των Φρυγών και των Κρητών θεωρούν τους Κουρήτες πνεύματα ή βοηθούς των θεών. Άλλοτε εμφανίζονται μπλεγμένοι σε μερικές μυστικές ιερουργίες κι άλλοτε  σχετίζονται με το μεγάλωμα του Δία, όταν ήταν μωρό, στην  Κρήτη. Ακόμη , με τις οργιστικές τελετές στη Φρυγία προς τιμή της Μητέρας των Θεών, καθώς και στην Ίδη της Τρωάδας γης. Η ποικιλία των αφηγήσεων είναι τόσο μικρή, ώστε μερικοί ταυτίζουν τους Κουρήτες με τους Κυρβαντες, τους Καβείρους, τους Ιδαίου δακτύλους και τους Τελχίνες, μερικοί τους θεωρούν συγγενείς μεταξύ τους και τους διαφοροποιούν αντιδιαστέλλοντας μικρές μεταξύ τους διαφορές. Μιλώντας γενικά και περιληπτικά, τους εμφανίζουν όλους να κατέχονται από ιερό ενθουσιασμό, ν’ ακολουθούν τη μανία του Βάκχου και, λειτουργώντας στις ιερές τελετές ως διάκονοι, να εμπνέουν τρόμο με πολεμικούς χορούς, γεμάτους θόρυβο, κρότους, κύμβαλα, τύμπανα και κλαγγή όπλων, αλλά και ήχους αυλού και μεγάλες κραυγές….». (Στράβων, Γεωγραφικά Ι, C 466, ΙΙΙ, 7)

«Στην Κρήτη δεν υπήρχαν μόνο αυτά αλλά και τελετουργίες για το Δία με οργιαστική λατρεία και με διακόνους, ωσάν αυτούς που βρίσκονται στην υπηρεσία του Διονύσου, δηλαδή Σάτυροι. Τους έλεγαν Κουρήτες και ήταν νέοι άνθρωποι που απέδιδαν ένοπλη κίνηση με χορευτικό βήμα, παρασταίνοντας τον μύθο της γέννησης του Δία, όπου παίζουν τον Κρόνο που συνήθιζε να καταπίνει τα παιδιά του, μόλις γεννιούνταν, και τη Ρέα να παλεύει να κρύψει τους πόνους της γέννας, να γεννάει το παιδί και να το κρύβει προσπαθώντας να γλιτώσει τη ζωή του με κάθε τρόπο. Λένε ότι γι αυτό πήρε βοηθούς τους Κουρήτες, που με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με ένοπλο χορό και θόρυβο περιστοίχιζαν τη θεά και τρόμαξαν τον Κρόνο, ώστε να πάρουν το παιδί. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές.». (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νεοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία (λεγεται γαρ αμφοτέρως). ( Στράβων 10.ΙΙΙ,11 C 469»).

 «Στα κρητικά κείμενα, οι Κουρήτες λέγονται του Διός οι τροφοί και οι φύλακες. Η Ρέα τους έστειλε στην Κρήτη από τη Φρυγία. ‘Άλλοι λένε ότι στη Ρόδο ήσαν εννιά Τελχίνες. Ακολούθησαν τη Ρέα στην Κρήτη, ανέθρεψαν το Δία και μετονομάστηκαν Κουρήτες. Ο Κύρβας, ένας σύντροφός τους που ίδρυσε την Ιεράπυτνα (Κύρβαντα δε τούτον εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην), έδωσε αφορμή στους Πραισίους να λένε ανάμεσα στους Ροδίους ότι οι Κορύβαντες ήταν δαίμονες, παιδιά του Ήλιου και της Αθηνάς. Κάποιοι  λένε τους Κορύβαντες παιδιά του Κρόνου κι άλλοι παιδιά του Δία και της Καλλιόπης , ταυτόσημους με τους Καβείρους…….( Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 472»).

 Ο Σκήψιος θεωρεί πιθανόν Κουρήτες και Κορύβαντες να είναι οι ίδιοι: οι νεαροί («κουρήτες») που εκτελούσαν τον πολεμικό χορό για τις τελετές της Μητέρας των Θεών, οι ίδιοι που ονομάστηκαν Κορύβαντες από το ότι έβγαιναν να χορέψουν χτυπώντας το κεφάλι τους όπως βάδιζαν ρυθμικά. Ο ποιητής (Οδύσσεια θ 250) τους λέει «ανθρώπους που βαδίζουν ρυθμικά»: «Ελάτε τώρα οι καλύτεροι Φαίακες ποτ βαδίζετε ρυθμικά». Κι επειδή οι Κορύβαντες χόρευαν και μάλιστα με ένθεη μανία, λέμε «κορυβαντιώντες» όσους κινούνται φρενιασμένα. ( Στράβων 10.ΙΙΙ,20 C 472, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

«Λένε πως ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι οι πρώτοι κάτοικοι στους πρόποδες της Ίδης.  Πόδες λέγονται οι πρόποδες και κορυφές, οι μύτες των βουνών. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι. Ο Σοφοκλής θεωρεί πως οι πρώτοι πέντε ήσαν αρσενικοί. Εφηύραν το σίδερο και το κατεργάστηκαν πρώτοι, καθώς και πολλά ακόμη χρήσιμα στη ζωή πράγματα. Πέντε ήταν και οι αδελφές τους. Από τον αριθμό τους ονομάστηκαν Δάκτυλοι. Άλλοι τους λένε αλλιώς, ενώνοντας τα δύσκολα με τα δύσκολα και θέτουν διάφορα ονόματα: Κέλμη, Δαμνασέα, Ηρακλή και Ακμονα. Άλλοι τους θεωρούν εντόπιους από την Ίδη, άλλοι αποίκους. Πάντως συμφωνούν ότι αυτοί πρώτοι δούλεψαν το σίδερο στην Ίδη. Όλοι τους θεωρούν μάγους και υπηρέτες της Μητέρας των θεών που έφτασαν να ζουν στην Φρυγία, στην Ίδη. Λένε την Τρωάδα Φρυγία, επειδή Φρύγες επικράτησαν στην περιοχή, αφού ζούσαν και κοντά, τότε που αλώθηκε η Τροία. Υπονοούν μάλιστα πως απόγονοι των Ιδαίων Δακτύλων είναι οι Κουρήτες και οι Κορυβάντες. Οι πρώτοι εκατό που γεννήθηκαν στην Κρήτη ονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι. Απόγονοί τους αναφέρονται εννέα Κουρήτες. Ο καθένας τους έκανε δέκα παιδιά, τους Ιδαίους Δακτύλους.» ( Στράβων 10.ΙΙΙ,22 C 473, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

 

Σημειώνεται ότι:

1) Η οροσειρά Ίδη της Κρήτης έχει τα εξής όρη , εξ ου και Ίδη ή Ιδαία όρη:  Α) Το όρος η Δίκτη, όπου γεννήθηκαν και ανατράφηκαν αφενός ο Δίας και αφετέρου οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Β) Το όρος του Διός ή επί Ενετών monte di Giove / Jove / Jupiter > Ιόβα και επί Τουρκοκρατίας Γιούχτας, όπου θάφτηκε ο Δίας, Γ) Ο λόφος Πύτνα όπου ένας από τους Κουρήτες , ο Κύρβας,  μετά που οι Κουρήτες ανέθρεψαν το Δία στο Δικταίο άντρο, έχτισε την πόλη Ιεράπυτνα.  Δ) Η κορφή Ίδα ή Ιδαίον όρος,  που είναι και το πιο ψηλό όρος από τα Ιδαία, εξ ου και Ψηλορείτης κ.α.  Και επειδή η Δίκτη είναι ένα από τα Ιδαία όρη της Κρήτης, το σπήλαιο του Διός λεγόταν και Δικταίο ή Ιδαίο άντρο, ο Δίας Δικταίος ή Κρηταγενής κ.α.

2)  Στα αρχαία κείμενα με την ονομασία «Ίδη»  λεγόταν επίσης μια από τις δυο τροφούς του Δία στο Δικταίο Άντρο (η Ίδη και η Αδράστεια, κόρες του Μελισσέως, Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7) και επίσης  μια από τους συζύγους του Δία, για την οποία ο Δίας ονόμασε τη νήσο Κρήτη  «Ιδαία»  (Διόδωρος 3,61). Μερικοί  αρχαίοι συγγραφείς θεωρούν ότι η ονομασία Κρήτες >  Κρήτη έχει προέλθει από σύντμηση της λέξης κ(ου)ρήτες > Κρήτες, κάτι σωστό: «Πολυειδών διηγούνται, ότι ωνομάζετο το πάλαι η νήσος Κρήτη, η νυν παρά των Ευρωπαίων καλουμένη Κάνδια, και δια τι την ωνόμαζον ούτως. Τινές μεν λοιπόν συγγραφείς νομίζουσι ότι ωνομάσθη ούτως από κάποιον Κόρες ή Κορέτα, του οποίου το όνομα μεταλλάχθη έπειτα κατά Κρήτα.(«Ακριβής περιγραφή της Κρήτης» / μεταφρασθείσα από την βλαμαντικήν εις την γαλλικήν διάλεκτον κατά το 1705 παρά του Δ. Ο. Δάπερ, Μ. Δ.( Dapper, Olfert 1636-1689), εν η προσετέθη και το νομισματολόγιον αυτής εκ των του μιοννετου, μεταφρασθέντα και εκδοθέντα παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835.)

3) Φρυγικής καταγωγής ήσαν και οι Πέλοπες, αυτοί που είχαν έρθει πριν από τα Τρωϊκά είχαν καταλάβει την Πελοπόννησο και με αρχηγό τον Πέλοπα, απ΄όπου η νήσος αυτή ονομάστηκε έτσι, δηλ. Πελοπόννησος.

 

Γ. ΟΙ ΚΥΔΩΝΕΣ

 

Οι Κύδωνες σύμφωνα με το Στράβωνα ήσαν αυτόχθονες Κρήτες  και σύμφωνα με τους Παυσανία, Πλάτωνα κ.α. ήσαν  επήλυδες Κρήτες, δηλαδή μετανάστες που είχαν έρθει στο νησί από την Αρκαδία – Γορτυνία της Πελοποννήσου (εξ ου και η Γόρτυνα της Κρήτης) και με αρχηγούς τους: Κύδωνα, Γόρτυ και Κατρέα, γιους του Τεγεάτη βασιλιά Λυκάονα και έκτισαν τις πόλεις που φέρουν το όνομά τους: Κυδωνία, Γόρτυνα κ.α., κάτι που είναι και η αλήθεια, αφού αυτό απεικονίζεται και στα νομίσματά των πόλεων αυτών:

«Η γλώσσα (των Κρητών) είναι «μεμειγμένη» (ανακατεμένη) και κατά τον ποιητή (Όμηρο): «εν δ’ Ετεοκρήτες μεγαλήτορες, εν δ’ Κύδωνες, Δωριέες τε τριχαϊκες δίοι τε Πελασγοί». Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες (μετανάστες). Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

 «Λέγουσι δε και όσοι Τεγεάτου των παίδων ελείποντο μετοικήσαι σφας εκουσίως ες Κρήτην, Κύδωνα και Αρχήδιον και Γόρτυνα’ και τούτων φασιν ονομασθήναι τας πόλεις Κυδωνίαν και Γόρτυνά τε και Κατρέα. Κρήτες δε ουχ ομολογούντες τῳ Τεγεατών λόγῳ Κύ́δωνα μὲν Ακακαλλίδος θυγατρός Μίνω καὶ Ερμού, Κατρέα δε φασιν εί̃ναι Μίνω, τον δε Γό́ρτυνα Ραδαμάνθυος.  ες δε αυτόν Ραδάμανθυν Ομήρου μεν εστιν εν Πρωτέως προς Μενέλαον  λόγοις ως ες τὸ πεδίον ή́ξοι Μενέλαος τὸ Ηλυσιον, πρότερον δε ετι Ραδάμανθυν ενταυθα ηκειν: Κιναίθων δε εν τοις έπεσιν εποίησεν <ως> Ραδάμανθυς μεν Ηφαίστου, Ήφαιστος δε είη Ταλω, Ταλων δε είναι Κρητος παιδα. οι μεν δη Ελλήνων λόγοι διάφοροι τα πλέονα καὶ ουχ  ή́κιστα επι τοις γενεσίν εισι..» (Παυσανίας Αρκαδικά,  VIII, 53, 4 - 6).

«Όσο για τους υπόλοιπους Έλληνες, φαντάζομαι οι Πελοποννήσιοι θα γίνουν πρόθυμα δεκτοί. Όπως  είπες πριν από λίγο υπάρχουν ανάμεσά μας πολλοί Αργίτες, αλλά και οι Γορτύνιοι, η πιο φημισμένη φυλή, αφού είναι μετανάστες από την ονομαστή Γόρτυνα της Πελοποννήσου…» (Πλάτων Νόμοι Δ, 708)

Ο Ηρόδοτος, σχετικά με την Κυδωνία, αναφέρει και τα εξής: «Αυτοί δε οι Σάμιοι την Κυδωνία στην Κρήτη έκτισαν, όχι γι αυτό το σκοπό πηγαίνοντας στην Κρήτη, αλλά, διώχνοντας του Ζακυνθινούς από το νησί. Έμειναν δε εκεί και ευδαιμόνησαν επί πέντε έτη, και έφτιαξαν τα ευρισκόμενα στην Κυδωνία ιερά και το ναό της Δίκτυννας. Τον έκτο όμως χρόνο οι Αιγινήτες σε ναυμαχία τους νίκησαν μαζί με άλλους Κρήτες. (Ηρόδοτος,  Γ, 44 και 59).

 

Δ. ΟΙ ΕΠΙΛΥΔΕΣ ΚΡΗΤΕΣ: ΔΩΡΙΕΙΣ, ΑΧΑΙΟΙ ΚΑΙ ΠΕΛΑΣΓΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

 

Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, βλέπε π.χ.: Διόδωρος ( 5,64 και 4, 60), Ηρόδοτος (Α, 172 – 173 και Ζ , 169 - 171) κ.α., όταν ήταν βασιλιάς των Ετεοκρητών ο Κρηθέας, επειδή η Κρήτη είχε πάθει μεγάλη ερήμωση (τα αίτια  που ερημώθηκε τότε η Κρήτη δεν τα αναφέρει ο Ηρόδοτος, ωστόσο  τα αίτια αυτά πρέπει να ήταν ο κατακλυσμός  του Δευκαλίωνα, ο οποίος, σύμφωνα με το Πάριο χρονικό,  έγινε το έτος 1265 πριν από το Διόγνητο  = το έτος  1529 π.Χ.),   φεύγουν από το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία, που ειχε καταστραφεί απο τον Κατακλυσμό του Δευκαλίωνα) κάποιες φυλές των Αχαιών, Πελασγών και Δωριέων με αρχηγό τον Τέκταμο (ήταν γιος του Δώρου του Έλληνα και παππούς του Μίνωα)  και πάνε ως μετανάστες και καταλαμβάνουν ειρηνικά το ανατολικό μέρος του νησιού. Οι νέοι κάτοικοι αυτοί της Κρήτης, σε σχέση με τους παλαιότερους,  ονομάστηκαν επήλυδες, δηλαδή μετανάστες, άποικοι, ενώ οι ντόπιοι ονομάστηκαν Ετεοκρητες, επειδή ήσαν οι γνήσιοι Κρήτες.    Όταν πέθανε ο Τέκταμος τη βασιλεία των Δωριέων της Κρήτης πήρε ο γιος του Αστέριος, ο οποίος, επειδή η γυναίκα του δε του έκανε γιο, τη χώρισε και πήγε και έκλεψε από τη Φοινίκη την κόρη του βασιλιά της Τύρου Αγήνορα, την πανέμορφη Ευρώπη, κάτι που ήταν και μια από τις αιτίες που έγινε αργότερα ο Τρωικός πόλεμος. Απλώς η Ελληνική μυθολογία, για τους λόγους που θα δούμε σε άλλο κεφάλαιο, αναφέρει ότι την εν λόγω αρπαγή έκανε ο Δίας.   Όταν πέθανε ο Αστέριος,  συνεπλάκησαν οι γιοι του, ο Μίνωας και ο Σαρπηδόνας,  για το ποιος θα πάρει τη βασιλεία. Νίκησε ο Μίνωας  και ο Σαρπηδόνας με τους στασιαστές κυνηγημένοι κατέφυγαν στη Λυκία της Μ. Ασίας όπου έκτισαν την πόλη Μίλητο σε ανάμνηση της Κρητικιάς πόλης Μίλατος.  Στη συνέχεια  ο Μίνωας (βασίλευε το έτος 1470 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό), με τη βοήθεια του αδελφού του Ραδάμανθυ, ένωσε σε ενιαίο σύνολο (και μάλιστα σε μια πρωτόγνωρη σε θεσμούς για την εποχή πολιτεία, όπως θα δούμε πιο κάτω) τους αυτόχθονες (Ετεοκρήτες και Κύδωνες) με τους επήλυδες (Αχαιούς, Πελασγούς και Δωριείς) Κρήτες με ηγεμόνιδα πόλη (εδρα του κοινού βασιλιά των Ενωμένων Κρητικών πόλεων) την Κνωσό:

«Κατά τον Στάφυλο, ανατολικά της Κρήτης ζούνε οι Δωριείς, στα δυτικά οι Κύδωνες και στα νότια οι Ετεοκρήτες, με οικισμό τους τον Πράσο, όπου βρίσκεται το ιερό του Δικταίου Δία. Οι υπόλοιποι είναι πιο δυνατοί και κατέχουν τις πεδιάδες. Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες. Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα  Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

«Ο Τέκταμος του Δώρου, του γιου του Έλληνα που ήταν γιος του Δευκαλίωνα, κατέπλευσε στην Κρήτη μαζί με Αιολείς και Πελασγούς κι έγινε βασιλιάς του νησιού, παντρεύτηκε την κόρη του Κρηθέα κι απόκτησε τον Αστέριο..». (Διόδωρος, βίβλος 4, 60)

 «Αφού διευκρινίσαμε όλα αυτά, απομένει να μιλήσουμε για τα έθνη τα οποία ήρθαν σε επιμειξία με τους Κρήτες. Ότι οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι ονομαζόμενοι Ετεοκρήτες, που θεωρούνται αυτόχθονες, το είπαμε πιο πριν. Μετά από αυτούς και πολλές γενιές αργότερα, Πελασγοί, που περιπλανιόνταν ένεκα συνεχών εκστρατειών και μεταναστεύσεων, έφτασαν στην Κρήτη και εγκαταστάθηκαν σε ένα μέρος του νησιού. Τρίτο ήταν, λένε, το γένος των Δωριέων που έφτασε στο νησί με αρχηγό τον Τέκταμο, το γιο του Δώρου. το μεγαλύτερο μέρος ετούτου του λαού συγκεντρώθηκε, λένε, από την περιοχή του Ολύμπου, αλλά ένα μέρος του ήταν από τους Αχαιούς της Λακωνίας, επειδή ο Δώρος είχε τη βάση εξόρμησης στην περιοχή του Μαλέα. Τέταρτο γένος που ανακατεύθηκε με τους κατοίκους της Κρήτης ήταν, λένε, ένα συνονθύλευμα βαρβάρων που με τα χρόνια εξομοιώθηκαν στη γλώσσα με τους Έλληνες κατοίκους. Μετά απ΄αυτά, επικράτησαν ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς και συνένωσαν τα έθνη του νησιού σε ενιαίο σύνολο...» ( Διόδωρος, 5, 80)

  «Ότι οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι ονομαζόμενοι Ετεοκρήτες, που θεωρούνται αυτόχθονες, το είπαμε πιο πριν. Μετά από αυτούς και πολλές γενιές αργότερα, Πελασγοί, που περιπλανιόνταν ένεκα συνεχών εκστρατειών και μεταναστεύσεων, έφτασαν στην Κρήτη και εγκαταστάθηκαν σε ένα μέρος του νησιού. Τρίτο ήταν, λένε, το γένος των Δωριέων που έφτασε στο νησί με αρχηγό τον Τέκταμο, το γιο του Δώρου. το μεγαλύτερο μέρος ετούτου του λαού συγκεντρώθηκε, λένε, από την περιοχή του Ολύμπου, αλλά ένα μέρος του ήταν από τους Αχαιούς της Λακωνίας, επειδή ο Δώρος είχε τη βάση εξόρμησης στην περιοχή του Μαλέα. Τέταρτο γένος που ανακατεύθηκε με τους κατοίκους της Κρήτης ήταν, λένε, ένα συνονθύλευμα βαρβάρων που με τα χρόνια εξομοιώθηκαν στη γλώσσα με τους Έλληνες κατοίκους. Μετά απ΄αυτά, επικράτησαν ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς και συνένωσαν τα έθνη του νησιού σε ενιαίο σύνολο.» ( Διόδωρος, Βίβλος 5, 80)

«Όταν όμως στην Κρήτη συνεπλάκησαν τα παιδιά της Ευρώπης, ο Μίνωας με το Σαρπηδόνα,  για το ποιος θα γίνει βασιλιάς, επεκράτησε ο Μίνωας και έδιωξε το Σαρπηδόνα με τους στασιαστές του και αυτοί κυνηγημένοι κατέφυγαν στην  Ασία, στο μέρος που ονομάζεται γη της Μιλυάδας …» (Ηρόδοτος Α, 172 - 173)

 «Σύμφωνα με την ιστορία των Πραισίων, όταν ερημώθηκε η Κρήτη, άνθρωποι διαφόρων εθνικοτήτων, αλλά κυρίως Έλληνες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Έπειτα στην Τρίτη γενιά μετά το θάνατο του Μίνωα, ξέσπασε ο Τρωικός πόλεμος, στον οποίο οι Κρήτες αποδείχτηκαν από τους καλύτερους πολεμιστές που είχε στη διάθεσή του ο Μενέλαος. Επιστρέφοντας, όμως, στην πατρίδα τους, η ανταμοιβή τους για τις υπηρεσίες που πρόσφεραν ήταν πείνα και πανούκλα που έπληξε ανθρώπους και ζώα, σε τέτοιο βαθμό, ώστε η Κρήτη ερημώθηκε για δεύτερη φορά από τον πληθυσμό της.  Έτσι, οι σημερινοί Κρήτες, μαζί με όσους απέμειναν από τους προηγούμενους κατοίκους της, είναι η Τρίτη γενιά που ζει στο νησί.….» (Ηρόδοτος Ζ , 169 - 171)

«Όταν όμως στην Κρήτη συνεπλάκησαν τα παιδιά της Ευρώπης, ο Μίνωας με το Σαρπηδόνα,  για το ποιος θα γίνει βασιλιάς, επεκράτησε ο Μίνωας και έδιωξε το Σαρπηδόνα με τους στασιαστές του και αυτοί κυνηγημένοι κατέφυγαν στην  Ασία, στο μέρος που ονομάζεται γη της Μιλυάδας …» (Ηρόδοτος Α, 172 - 173)

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ  ΟΤΙ:

image034.jpgΤοιχογραφία Κνωσού

1) Ο Θουκυδίδης (Α, 2-9) αναφέρει ότιτΤρεις γενιές μετά το θάνατο του Μίνωα έγινε ο Τρωικός πόλεμος. Στον πόλεμο αυτό (έγινε από το 1228 -  1218 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό) οι Κρήτες (και οι Ετεόκρητες και οι  επήλυδες Κρήτες), με αρχηγό τον εγγονό του Μίνωα, τον Ιδομενέα,  και ένα από τους μεγαλύτερους στόλους της εποχής πήγαν με το μέρος των Αργείων ή Αχαιών ή Δαναών ή  Πανελλήνων και γι αυτό ονομάστηκαν και οι Κρήτες (και οι Ετεοκρήτες, με τους Κύδωνες και οι επήλυδες Κρήτες: Αχαιοί, Δωριείς και Πελασγοί της Κρήτης) μετά από τον πόλεμο αυτό  Έλληνες (Περισσότερα για το θέμα αυτό βλέπε πιο κάτω).

2) Μερικοί ισχυρίζονται ότι οι Δωριείς ήρθαν από τα Ουράλια όρη στην Ελλάδα κατασφάζοντας στο διάβα τους όποιο λαό εύρισκαν μπροστά τους ή τους έφαιρναν αντίσταση και τελικά καταστάλαξαν στην Πελοπονησο και στην Κρήτη, κάτι που δεν ευσταθεί, αφού οι Δωριείς, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και Θουκιδίδη,  είχαν κοιτίδα τους τη Θεσσαλία και αδελφικό φύλο των Αχαιών, των Ιώνων και των Αιολέων. Κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι οι Δωριείς, οι Αχαιοί και οι Πελασγοί της Κρήτης πήγαν στο νησί ως κατακτητές, κάτι που επίσης είναι ψευδές,γιατί, όπως βλέπουμε από τα ως άνω λεγόμενα των αρχαίων συγγραφέων, πήγαν στην Κρήτη ως μετανάστες.

3) Στην Κρήτη πήγαν δυο φορές φυλές των Δωριέων. Η πρώτη έγινε, όπως είδαμε πιο πριν,  πριν από την εποχή του Μίνωα ,όταν ήταν βασιλιάς των Ετεοκρητών ο Κρηθέας, με αρχηγό τον Τέκταμο. Η δεύτερη έγινε μετά τα Τρωικά κατά την καλούμενη Κάθοδος των Δωριέων με τους Ηρακλείδες (έγινε  80 χρόνια μετά τα τρωικά, ήτοι κάπου το 1120 π.Χ).  Τότε έφυγε ναυτικό των Δωριέων - Σπαρτιατών από τη Λακωνία και πήγε και ελευθέρωσε την πόλη Λύκτο της Κρήτης, την οποία είχαν καταλάβει οι Κνώσιοι και έτσι έκτοτε η Λύκτος έγινε οικιοθελώς αποικία και σπουδαίο κέντρο Δωρισμού (των Λακεδαιμονίων ή άλλως Σπαρτιατών) στην Κρήτη.

4)  Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει ότι «μετά την κάθοδο των Ηρακλειδών, Αργείοι και Λακεδαιμόνιοι  στέλνοντας αποίκους, ίδρυσαν αποικίες σε κάποια άλλα νησιά και, αφού κατέκτησαν και τούτο το νησί οίκησαν πόλεις σ’ αυτά». Κάτι που δεν είναι έτσι ακριβώς. Η πραγματική αλήθεια είναι ότι στην Κρήτη πήγαν δυο φορές Δωριείς. Η πρώτη ήταν λίγο πριν από το Μίνωα (ο Μίνωας βασίλευε το 1470 π.Χ.,.) και τότε Δωριείς έφυγαν από τη Θεσσαλία με αρχηγό τον Τέκταμο (=ο παππούς του Μίνωα) και πήγαν στην Κρήτη. Η δεύτερη φορά ήταν 80 χρόνια μετά από τα Τρωικά, η οποία έγινε με τους Ηρακλείδες (έγινε  το 1120 π.Χ.). Μάλιστα τη δεύτερη φορά δεν κατοίκησαν στην Κρήτη νέοι αφιχθέντες Δωριείς, αλλά τότε έφυγαν Δωριείς από τη Λακωνία και ελευθέρωσαν τη Λύκτο της Κρήτης  από την κηδεμονία των Κνωσίων και έκτοτε η Λύκτος έγινε οικειοθελώς αποικία των Λακεδαιμονίων ή άλλως Σπαρτιατών.

5) Σύμφωνα με τον Ισοκράτη («Πανηγυρικός», 23 -25 ), «αυτόχθονες» λέγονται οι πρώτοι που πάνε και μένουν σε κάποιο μέρος και «επήλυδες» ( από το «επί + έρχομαι, ήλθα,…») αυτοί που πάνε μετά, οι μετανάστες, οι έποικοι. Αυτόχθονες στην Κρήτη ήσαν οι Ετεοκρήτες  και επήλυδες οι Πελασγοί, οι Αχαιοί και οι Δωριείς, όμως αυτό δε σημαίνει και ότι ήσαν διαφορετικού έθνους. Αν οι  Ετεοκρήτες δεν ήσαν Έλληνες, αφενός οι αρχαίοι συγγραφείς θα τους αποκαλούσαν βάρβαρους (ή  π.χ. ο Όμηρος θα τους αποκαλούσε βαρβαρόφωνους, κάτι ως κάνει π.χ. για τους Κάρες) και συνάμα  ο Διόδωρος δε θα έκανε ξέχωρη μνεία για τους βάρβαρους που ένωσε ο Μίνωας σε ενιαίο σύνολο μαζί με τους Ετεοκρήτες, Κύδωνες, Αχαιούς, Πελασγούς και Δωριείς της Κρήτης, πρβ: «Ότι οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι ονομαζόμενοι Ετεοκρήτες, που θεωρούνται αυτόχθονες, το είπαμε πιο πριν. Μετά από αυτούς και πολλές γενιές αργότερα, Πελασγοί, που περιπλανιόνταν ένεκα συνεχών εκστρατειών και μεταναστεύσεων, έφτασαν στην Κρήτη και εγκαταστάθηκαν σε ένα μέρος του νησιού. Τρίτο ήταν, λένε, το γένος των Δωριέων που έφτασε στο νησί με αρχηγό τον Τέκταμο, το γιο του Δώρου. το μεγαλύτερο μέρος ετούτου του λαού συγκεντρώθηκε, λένε, από την περιοχή του Ολύμπου, αλλά ένα μέρος του ήταν από τους Αχαιούς της Λακωνίας, επειδή ο Δώρος είχε τη βάση εξόρμησης στην περιοχή του Μαλέα. Τέταρτο γένος που ανακατεύθηκε με τους κατοίκους της Κρήτης ήταν, λένε, ένα συνονθύλευμα βαρβάρων που με τα χρόνια εξομοιώθηκαν στη γλώσσα με τους Έλληνες κατοίκους. Μετά απ΄αυτά, επικράτησαν ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς και συνένωσαν τα έθνη του νησιού σε ενιαίο σύνολο.» ( Διόδωρος, Βίβλος 5, 80).

Άλλωστε, όταν πήγαν  οι Πελασγοί, οι Αχαιοί και οι Δωριείς  στην Κρήτη και βρήκαν εκεί τους  Ετεόκρητες  δεν υπήρχε ακόμη ο διαχωρισμός σε Έλληνες και βάρβαρους, αφού αυτό έγινε από τα τρωικά και εξής.  Ειδικότερα ο Εκαταίος ο Μιλήσιος (Στράβων 7, 321), ο Θουκυδίδης (Α, 3 – 9), ο Ησίοδος (Ηοίαι), ο Ηρόδοτος (Α 57-58, Α 65 κ.α.) κ.α., αναφέρουν ότι:

Α) Από τα Τρωικά και εξής ο αρχαίος γνωστός κόσμος χωρίστηκε στα δυο, από τη μια οι Έλληνες και από την άλλη οι βάρβαροι.  «Έλληνες» λέγονταν όσες πόλεις- κράτη (Αθήνα, Σπάρτη κλπ) είχαν πάει στην Αυλίδα και από εκεί εκστράτευσαν στην Τροία  (όσοι στα Τρωικά είχαν πάει με το μέρος των Αργείων ή Δαναών ή Αχαιών ή Πανελλήνων, άρα και τα Κρητικά φύλα: Κύδωνες, Ετεόκρητες κ.τ.λ., οι Ενωμένες Κρητικές πολιτείες που δημιούργησε ο Μίνωας)  και «βάρβαροι» όσοι είχαν πάει με το μέρος των ηττημένων Τρώων, οι οποίοι και είχαν προκαλέσει τον πόλεμο αυτό με τις βαρβαρότητές τους (αρπαγές γυναικών και περιουσιών).  Κατόπιν στους Ολυμπιακούς αγώνες «Έλληνες» ονομάζονταν και εκείνοι που είχαν ίδια καταγωγή ή  βασικά ίδια  παιδεία (θρησκεία, ήθη και έθιμα)  με τους εκστρατεύσαντες στην Τροία, όπως οι Μακεδόνες κ.α., ανεξάρτητα με το αν είχαν λάβει  ή όχι μέρος στον Τρωικό πόλεμο.

Β) Αρχικά όλος σχεδόν ο αρχαίος κόσμος ήταν κατοικία βαρβάρων, των καλούμενων Πελασγών, Καδμείων ή Θηβαίων, Δαναών, Καρών κ.α.,  με κύριο φύλο τους Πελασγούς απ΄όπου μετά τα Τρωικά μερικές φυλές αποκόπηκαν και αποτέλεσαν ξέχωρο έθνος, το Ελληνικό. Στη συνέχεια προσχώρησαν στο έθνος αυτό όλοι οι Πελασγοί (οι Δωριείς, οι Αχαιοί, οι Ίωνες και οι Αιολείς), καθώς και πολλοί άλλοι βάρβαροι (οι Δαναοί, οι Καδμείοι ή Θηβαίοι κ.α.).

Γ) Ο Τρωικός πόλεμος ήταν αυτό που χώρισε τον αρχαίο γνωστό κόσμο σε δυο στρατόπεδα, από τη μια οι Έλληνες (τα Ελληνικά κράτη: Αθήνα, Σπάρτη κλπ) και από την άλλη οι βάρβαροι (Οι Τρώες, οι Κάρες κ.α.). Σύμφωνα με το Πάριο χρονικό, ο Τρωικός πόλεμος διήρκησε δέκα χρόνια και η άλωση της Τροίας έγινε το 954 πριν από το Διόγνητο, άρα το 1218 π.Χ.

Δ) Την  αρχαία εποχή βλέπουμε να υπάρχουν  π.χ. Πελασγοί ή Δωριείς στη Θεσσαλία, Κρήτη, Μ. Ασία, Ιταλία κλπ, γιατί τότε δεν υπήρχαν ακόμη κράτη και σύνορα ή επειδή οι άνθρωποι  αρχικά ζούσαν  μεταναστευτικά για εξεύρεση πηγών διατροφής μια και αρχικά δεν υπήρχε και η γεωργία, ενώ η πιο πολυαριθμότερη-ισχυρότερη ομάδα όπου πήγαινε έδιωχνε αυτή που έβρισκε μπροστά της για να εκμεταλλευτεί αυτή το χώρο. Τελευταία μετανάστευση φυλής που έγινε στον αρχαίο Ελληνικό χώρο ήταν αυτή των Δωριέων με τους Ηρακλείδες, η οποία έγινε 80 χρόνια μετά τα τρωικά, δηλαδή κάπου το 1120 π.Χ., και η οποία ήταν διαφορετική από αυτή που έγινε πιο πριν από το Μίνωα από άλλες δωρικές φυλές και με αρχηγό τον Τέκταμο, οι οποίες κατέληξαν στην Κρήτη. Μετά από αυτήν την  τελευταία μετακίνηση των Δωριέων ησύχασε λέει οριστικά η Ελλάδα και άρχισε να κάνει και αποικίες. (Περισσότερα βλέπε: Ελληνική Ιστορία, Α. Κρασανακη). 

 

crete-greece-knossos.jpg

ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΚΝΩΣΟΥ

AAGDHOM0.jpg

 

2.  ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

 

Α. Ο ΕΤΕΟΚΡΗΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς, ενδεικτικά: Διόδωρος Σικελιώτης (Βίβλος 4 και 5), Στράβων (Γεωγραφικά Ι) κ.α., βλέπουμε να αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήσαν οι καλούμενοι Ετεοκρήτες ή άλλως Ιδαίοι δάκτυλοι ή Κουρήτες) και αυτοί ήσαν εκείνοι που πρώτοι έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα. Αυτοί πρώτοι  συγκέντρωσαν λέει τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή κ.τ.λ. καθώς και εκείνοι που ίδρυσαν στην Ολυμπία τους Ολυμπιακούς αγώνες κ.α., πρβ (μτφ από τις εκδόσεις «Κάκτος»):

 «Οι κάτοικοι, λοιπόν, της Κρήτης λένε πως οι αρχαιότεροι κάτοικοι στο νησί ήταν αυτόχθονες, οι λεγόμενοι Ετεοκρήτες, των οποίων ο βασιλιάς,  Κρητας το όνομα, ανακάλυψε πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα στο νησί που είχαν τη δυνατότητα να ωφελήσουν την κοινωνική ζωή των ανθρώπων…. ... Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους. Λένε, μάλιστα, πως ένας τους ο Ηρακλής, ξεπέρασε τους άλλους σε φήμη, ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εξ αιτίας της συνωνυμίας οι μεταγενέστεροι άνθρωποι θεώρησαν  πως ο γιος της Αλκμήνης εγκαθίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες….  «Μετά τους Ιδαίους Δακτύλους έγιναν οι Κουρήτες, … Καθώς διακρινόταν για τη σύνεσή τους, έδειξαν στους ανθρώπους πολλά χρήσιμα πράγματα, διότι πρώτοι αυτοί συγκέντρωσαν τα πρόβατα σε κοπάδια, εξημέρωσαν τα υπόλοιπα είδη ζώων, ανακάλυψαν τη μελισσοκομία, εισηγήθηκαν την τέχνη του κυνηγίου, εισηγήθηκαν τη συναναστροφή και τη συμβίωση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά ήταν και οι πρώτοι που δίδαξαν την ομόνοια και κάποια ευταξία στην κοινωνική ζωή. Ανακάλυψαν επίσης τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5.64-65)

 «Τον Απόλλωνα αναγορεύουν εφευρέτη της λύρας και της μουσικής της. Εισήγαγε επίσης τη γνώση της ιατρικής που γίνεται μέσω της μαντικής τέχνης, που παλιά μ’ αυτή θεραπεύονταν όσοι αρρώσταιναν, καθώς βρήκε το τόξο, δίδαξε στους ντόπιους τα περί την τοξοβολία, αιτία για την οποία οι Κρήτες επιδόθηκαν με ζέση στην τοξοβολία και το τόξο ονομάστηκε Κρητικό» …..…  ο Απόλλωνας ονομάστηκε Δήλιος, Λύκιος και Πύθιος και η Άρτεμις Εφέσια, Κρησία, καθώς και Ταυροπόλος και Περσία, παρ΄όλο που και οι δυο είχαν γεννηθεί στην Κρήτη». ( Διόδωρος, 5, 65 και 5, 74 και 5, 77)

 

Β. Ο ΜΙΝΩΑΣ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΑΣ

 

 Σύμφωνα με τους Θουκυδίδη (3 – 9), Ισοκράτη (Παναθηναϊκός), Διόδωρο (βίβλος 4 και 5), Στράβωνα (βίβλος 10)  κ.α., όταν  άρχισε να αναπτύσσεται η ναυτιλία και οι άνθρωποι να επικοινωνούν και με τα πλοία, οι Κάρες και οι Φοίνικες κατέλαβαν τις Κυκλάδες που μέχρι τότε ήταν ακατοίκητες και το έριξαν στην πειρατεία και στις ληστείες, με συνέπεια ο Μίνωας να συγκροτήσει  πολεμικό ναυτικό (άρα ο Μίνωας είναι ο ιδρυτής τους Ελληνικού πολεμικού ναυτικού) και να τους διώξει από τις Κυκλάδες και να τις οικήσει με Κρήτες. Αποτέλεσμα του Πολεμικού ναυτικού του Μίνωα ήταν από τη μια ο ίδιος να γίνει θαλασσοκράτορας και από την άλλη να ελευθερωθούν οι θαλάσσιοι διάδρομοι και έτσι οι Έλληνες να μπορέσουν αφενός να ασχοληθούν και με τη ναυτιλία, να πλουτίσουν, , να σταματήσουν το μεταναστευτικό βίο που τους εξανάγκαζαν οι κακοποιοί,  να κτίσουν πόλεις κ.τ.λ.  και αφετέρου να επικρατήσουν στον Τρωικό πόλεμο που έγινε τρεις γενιές μετά το θάνατο Μίνωα.

 

Νόμισμα Κνωσού, 3ος αι. π.Χ., με το Μίνωα, ο οργανωτής της Κρητικής Πολιτείας και ο θεμελιωτής της Μινωϊκής Θαλασσοκρατορίας (Μουσείο Ηρακλείου). 

Πριν από το Μίνωα τα νησιά του Αιγαίου δεν είχαν μόνιμους κατοίκους, ήταν μόνο λημέρια ληστών και πειρατών, επειδή δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί η ναυτιλία και η γεωργία και ως εξ αυτού δεν μπορούσαν να μείνουν στα μικρά νησιά για πολύ καιρό μόνιμοι κάτοικοι. Μετά τα Τρωικά αναπτύχτηκαν περισσότερο οι Κάρες και κατέβαλαν και πάλι τις Κυκλάδες και έγιναν αυτοί τώρα θαλασσοκράτορες. Ωστόσο αργότερα, όταν αυξήθηκε η δύναμη των Ελλήνων, διώχτηκαν από τα νησιά και πάλι οι βάρβαροι:

 «Ο Μίνως, εξ όσων κατά παράδοσιν γνωρίζομεν, πρώτος απέκτησε πολεμικόν ναυτικόν, και εκυριάρχησεν επί του μεγαλυτέρου μέρους της θαλάσσης, η οποία ονομάζεται σήμερον Ελληνική. Κατακτήσας τας Κυκλάδας νήσους, ίδρυσεν αποικίας εις τας περισσοτέρας από αυτάς, αφού εξεδίωξε τους ληστές Κάρας και εγκατέστησε τους υιούς του ως κυβερνήτας. Ως εκ τούτου και την πειρατείαν φυσικά κατεδίωκεν όσον ημπορούσεν από την θάλασσαν αυτήν, διά να περιέρχωνται εις αυτόν ασφαλέστερον τα εισοδήματα των νήσων. Διότι εις την παλαιάν εποχήν οι Έλληνες, και όσοι από τους βαρβάρους εκατοικούσαν είτε τα ηπειρωτικά παράλια, είτε νήσους, όταν ήρχισαν να επικοινωνούν μεταξύ των συχνότερον δια θαλάσσης, επεδόθησαν εις την πειρατείαν υπό την αρχηγίαν ανδρών εκ των δυνατωτάτων, οι οποίοι ωθούντο εις τούτο και από τον πόθον του προσωπικού κέρδους και από την ανάγκην όπως επαρκούν εις την συντήρησιν των απορωτέρων οπαδών των. Και επιτιθέμενοι κατά πόλεων ατειχίστων και αποτελουμένων από άθροισμα κωμών, τας διήρπαζαν και εντεύθεν επορίζοντο κυρίως τα προς το ζην, διότι το έργον τούτο δεν έφερεν εντροπήν, αλλ' επέσυρε τουναντίον και κάποιαν δόξαν….Αλλ' ακόμη περισσότερον επεδίδοντο εις την πειρατείαν οι νησιώται Κάρες και Φοίνικες, οι οποίοι είχαν κατοικήσει τας περισσοτέρας από τας νήσους,……. Αλλ' αφότου συνεκροτήθη το πολεμικόν ναυτικόν του Μίνωος, αι δια θαλάσσης συγκοινωνίαι έγιναν ασφαλέστεροι, αφ' ενός μεν διότι οι κακοποιοί των νήσων αυτών εξεδιώχθησαν υπ' αυτού, κατά την εποχήν ακριβώς που προέβη εις εποικισμόν των περισσοτέρων, εξ αλλού δε διότι οι κάτοικοι των παραλίων ήρχισαν ήδη ν' αποκτούν μεγαλυτέρας περιουσίας και να έχουν μονιμωτέραν κατοικίαν, και μερικοί μάλιστα, όπως ήτο φυσικόν δι' ανθρώπους, των οποίων ηύξανε καθημερινώς ο πλούτος, και με τείχη περιέβαλλαν τας πόλεις των. Διότι, ένεκα του γενικού πόθου του κέρδους και οι ασθενέστεροι ηνείχοντο την εξάρτησιν από τους ισχυροτέρους και οι δυνατώτεροι, διαθέτοντες πλούτον, καθίστων υπηκόους των τας υποδεεστέρας πόλεις. Και μόνον βραδύτερον, όταν είχαν ήδη έτι μάλλον προαχθή εις την κατάστασιν αυτήν, εξεστράτευσαν κατά της Τροίας….( Θουκυδίδη Α, 4 - 8, σε νέα Ελληνική από τον εθνάρχη Ελ. Βενιζέλο).

 «Έτσι, χωρίς να θέλω να αναζωπυρώσω παλιές μνησικακίες σε βάρος σας, θα αναφέρω ότι ο Μίνωας ανάγκασε κάποτε τους κατοίκους της Αττικής να πληρώνουν βαρύ φόρο, επειδή είχε ναυτική δύναμη, ενώ οι Αθηναίοι δεν είχαν ακόμη αποκτήσει τα πλοία που διαθέτουν σήμερα ούτε χώρα πλούσια  σε ξυλεία, κατάλληλη για τη ναυπήγηση πλοίων και τη δημιουργία ισχυρού ναυτικού (Πλατων, νόμοι Δ, 706, b)

 «Την εποχή που τα νησιά των Κυκλάδων ήταν ακόμη έρημα, ο Μίνωας, βασιλιάς της Κρήτης, με μεγάλες ναυτικές και πεζικές δυνάμεις, ήταν θαλασσοκράτορας και έστελνε πολλές αποικίες από την Κρήτη, έτσι κατοίκησε τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων, ενώ ταυτόχρονα κατέλαβε και αρκετά μεγάλη παραθαλάσσια περιοχή της Ασίας … Όλα αυτά έγινα πριν τα Τρωικά. Μετά την άλωση της Τροίας, αναπτύχθηκαν περισσότερο οι Κάρες και έγιναν θαλασσοκράτορες, επικράτησαν στις Κυκλάδες και άλλες τις πήραν δικές τους κι έδιωξαν τους Κρήτες που τις κατοικούσαν, ενώ σε άλλες εγκαταστάθηκαν μαζί με τους προκατόχους τους Κρήτες. Αργότερα που αυξήθηκε η δύναμη των Ελλήνων, συνέβη να κατοικηθούν από αυτούς τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων και να εκδιωχθούν οι βάρβαροι…» (Διόδωρος Σικελιώτης, Βίβλος 5, 84)

  « Για τους παλαιότερους αγώνες που έγιναν για την ελευθερία των Ελλήνων ……... Πρώτα-πρώτα τις Κυκλάδες, για τις οποίες έγιναν πολλές επιχειρήσεις από την εποχή που βασιλιάς της Κρήτης ήταν ο Μίνωας, τελευταίοι τις κατέλαβαν οι Κάρες. Οι πρόγονοί μας, αφού τους έδιωξαν, δεν τόλμησαν να οικειοποιηθούν τη χώρα τους, αλλά έστειλαν φτωχότερους Έλληνες να κατοικήσουν εκεί…(Ισοκράτης Παναθηναϊκός, 43-44)

 

 

Γ. Ο ΜΙΝΩΑΣ ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ  ΠΡΩΤΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ - ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Σύμφωνα με τους: Πλάτωνα (Νόμοι, Μίνως), Αριστοτέλη (Πολιτικά Β, 1271, 10), Στράβωνα (βιβλίο 10 = Ι), Πλούταρχο (Λυκούργος  και Σόλων) κ.α., ο  Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ δεν ήσαν μόνο οι θεμελιωτές της θαλασσοκρατορίας των Κρητών, αλλά και οι οργανωτές της περίφημης πολιτείας των Κρητών, την οποία αντέγραψαν όλοι οι άλλοι Έλληνες.  Πρώτα οι Λακεδαιμόνιοι ή Σπαρτιάτες και μετά οι Αθηναίοι, όπως θα δούμε πιο κάτω.  Ειδικότερα ο Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ ήσαν λέει εκείνοι που πρώτοι ασχολήθηκαν με τις πολιτικές επιστήμες (νομική, κυβερνητική, διοίκηση κ.τ.λ.), ώστε να υπάρχει ισότητα, δικαιοσύνη, ευημερία και δημοκρατία στους Κρήτες ή ήσαν αυτοί που πρώτοι:  

Α) Βρήκαν την την αλήθεια για τη  διακυβέρνηση της πόλης, απ΄όπου μετά και πολιτεία, πολίτης και πολιτισμός. Για πρώτη φορά επί Μίνωα από τη μια θεσπίστηκαν λέει νόμοι και όργανα διοίκησης: βουλή, βουλευτές ή γερουσιαστές, έφοροι,  συντάγματα κ.α. και από την άλλη οι νόμοι (διοίκησης και συναλλαγών) ήταν ανάλογα με το περί δικαίου και ηθικής (ήθη και θρησκεία) συναίσθημα.

Β) Δημιούργησαν κράτος πρόνοιας: βρήκαν την κοινοκτημοσύνη, τη κοινή συμβίωση  και τα κοινά συσσίτια (κάτι ως ο σημερινός κουμμουνισμός),

Γ) Μερίμνησαν για τη ανάπτυξη της φιλοσοφίας και των γραμμάτων,

Δ) Ενωσαν τα έθνη ή φυλές ενός χώρου (της Κρήτης) σε ενιαίο σύνολο, άσχετα με την καταγωγή τους, δημιουργώτας το περίφημο «Κοινό των Κρητών» ( «Ενωμένες Κρητικές πολιτείες, κρητική πολιτεία), πρβ (μτφ από τις εκδόσεις «Κάκτος»):

 «Γι αυτό το λόγο ο Μίνωας θέσπισε αυτούς τους Νόμους για τους πολίτες του, εξαιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί. (Πλάτων, Μίνως, 320 b),

 «Διότι για το ότι ήταν καλός και δίκαιος, καλός νομέας, όπως λέγαμε προηγουμένως, ισχυρότατη απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι οι νόμοι του Μίνωα παραμένουν αδιασάλευτοι, επειδή βρήκε την αλήθεια, σχετικά με τη διοίκηση της πόλης.  (Πλάτωνα «Μίνως», 318 – 321)

«η φιλοσοφία είναι παλαιότατη μεταξύ των Ελλήνων και περισσότερο στους Κρήτες και στους Λακεδαιμόνιους»… ( Πλάτων, Πρωταγόρας 342 a-c) κ.α.

“Στην ιστορία έχει γραφτεί πως ο Μίνωας ήταν έξοχος νομοθέτης, πρώτος που κυριάρχησε στις θάλασσες. Χώρισε το νησί στα τρία και σε κάθε μέρος έχτισε πόλη, την Κνωσό……. Κατά τον Έφορο, ο Μίνωας θαύμαζε κάποιο παλαιό, το Ραδάμανθυ, που είχε ίδιο όνομα με τον αδελφό του. Αυτός πρώτος αναφέρεται ότι εκπολίτισε το νησί με νόμους και κτίσεις πόλεων και συντάγματα, υποστηρίζοντας ότι φέρνει από τον ίδιο το Δία τους νόμους του…… Για την Κρήτη λέγεται ότι στα αρχαία χρόνια είχε καλή διακυβέρνηση και οι καλύτεροι από τους Έλληνες τη θαύμαζαν. Ανάμεσά στους πρώτους ήταν οι Λακεδαιμόνιοι, όπως ομολογούν ο Πλάτωνας στους Νόμους και ο Έφορος που περίγραψε το πολίτευμά τους στο έργο Ευρώπη.… (Στράβων «Γεωγραφικά» Ι’, C 476 – 478)

«Γι αυτό το λόγο ο Μίνωας θέσπισε αυτούς τους Νόμους για τους πολίτες του, εξαιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί. (Πλάτων, Μίνως, 320 b)

«Τα παιδιά μαθαίνουν όχι μόνο γράμματα, αλλά και τραγούδια με τους νόμους και μερικά είδη μουσικής. Οι νεότεροι σιτίζονται στα λεγόμενα ανδρεία. Κάθονται να φάνε κατάχαμα όλοι μαζί, φορούνε πρόχειρα ρούχα, τα ίδια χειμώνα – καλοκαίρι, και υπηρετούν τους μεγαλύτερους, καθώς και τους εαυτούς των. Αυτοί που τρώνε κάνουν πολέμους με τις άλλες παρέες ή και μέσα στην ίδια παρέα. Μεταξύ τους. Σε κάθε ανδρείο υπάρχει παιδονόμος. Οι μεγαλύτερες ηλικίες έρχονται σε αγέλες. Αρχηγοί στις αγέλες είναι τα σημαντικά παιδιά, τα πιο δυνατά. Καθένας από αυτούς συγκεντρώνει γύρω του  όσα περισσότερα παιδιά μπορεί.  Σε κάθε αγέλη αρχηγός είναι συνήθως ο πατέρας του παιδιού που μαζεύει τα άλλα, υπεύθυνος στο να βγάζει τα παιδιά στο κυνήγι και να τιμωρεί τους απείθαρχους. Τρέφονται με δημόσια δαπάνη. ………..   Εκλέγουν δέκα άρχοντες. Για τα πολύ μεγάλα προβλήματα συμβουλεύονται τους Γέροντες. Δικαίωμα στο θεσμό έχουν οι επιτυχημένοι στο αξίωμα του κόσμου και άνθρωποι αναγνωρισμένης αξίας. (Στράβωνας, Γεωγραφικά 10, C 481 - 483, IV 17 – 20)

 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Ποιος από τους παλαιούς βασιλείς λέγεται ότι υπήρξε καλός νομοθέτης, του οποίου οι νόμοι διασώζονται ακόμα και σήμερα, επειδή είναι θεϊκοί;

ΕΤΑΙΡΟΣ:  Δεν μου έρχεται στον νου.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Δεν ξέρεις ποιοι Έλληνες έχουν τους παλιότερους νόμους;

ΕΤΑΙΡΟΣ: Μήπως εννοείς τους Λακεδαιμονίους και το νομοθέτη Λυκούργο;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Αλλά και αυτοί οι νόμοι σε καμία περίπτωση δεν υπάρχουν περισσότερο από τριακόσια χρόνια ή κάτι περισσότερο. Αλλά και οι καλύτεροι από τους νόμους τούτους από πού ήρθαν; Ξέρεις;

ΕΤΑΙΡΟΣ: Λένε από την Κρήτη.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Αυτοί λοιπόν, οι Κρήτες, έχουν τους πιο παλιούς νόμους απ’ όλους τους Έλληνες; («Ουκούν ούτοι, οι Κρήτες, παλαιοτάτοις νόμοις χρώνται των Ελλήνων»)

ΕΤΑΙΡΟΣ: Ναι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Ξέρεις ποιοι ήταν οι άξιοι βασιλείς τους; Ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς, γιοι του Δία και της Ευρώπης’ δικοί τους είναι οι νόμοι.  (Πλάτωνα «Μίνως», 318 – 321)

 

ΑΘΗΝΑΙΟΣ: Εννοείς, όπως αναφέρει ο Όμηρος, ο Μίνωας πήγαινε κάθε εννιά χρόνια και συμβουλεύονταν τον πατέρα του το Δία και στη συνέχεια έδινε νόμους στις πόλεις σας σύμφωνα με τις παραινέσεις του Θεού;

ΚΛΕΙΝΙΑΣ Ναι, αυτή είναι η κρητική άποψη… …………….

ΑΘΗΝΑΙΟΣ: Θα ‘πρεπε να πεις: Ξένε, δεν είναι τυχαίο που οι νόμοι της Κρήτης  έχουν τόσο μεγάλη φήμη σε ολόκληρο τον Ελληνικό κόσμο. (Ω ξένε, εχρην ειπειν, οι Κρητών νόμοι ουκ εισίν μάτην διαφερόντως εν πάσιν ευδόκιμοι τοις Έλλησιν) Είναι νόμοι δίκαιοι, που προσφέρουν ευτυχία σε όσους τους ακολουθούν, Δίνουν δηλαδή όλα τα αγαθά, τα οποία ανήκουν σε δυο κατηγορίες, ανθρώπινα και θεία.… (Πλάτωνα, Νόμοι, 625 - 631)

 

Αντίθετα πιο πριν στην Ελλάδα και για πολύ καιρό ακόμη στους άλλους λαούς  δεν υπήρχαν συντάγματα, βουλή και βουλευτές, κράτος μέριμνας  κ.τ.λ. Απλώς ο κάθε  ηγέτης (φύλαρχος ή τύραννος ή βασιλιάς) όριζε τους νόμους ανάλογα με τις δικές του επιθυμίες και νοημοσύνη. Ο βασιλιάς και γενικά  οι άρχοντες είχαν ό,τι ήθελαν και οι άλλοι ελάχιστα ή τίποτε, κανείς δεν τολμούσε να αντιμιλήσει, υπήρχε ειδωλολατρία, οι βασιλιάδες λατρεύονταν ως θεοί, γίνονταν ανθρωποθυσίες κ.τ.λ. Μάλιστα οι  λόγοι αυτοί  ήταν και η αιτία που: α) Οι Σπαρτιάτες έλεγαν ότι οι νόμοι των άλλων πλην του Μίνωα ήσαν γελοίοι, για να τους αντιγράψουν. β) Οι Εβραίοι έλεγαν ότι αν δεν αλλάξει ο κόσμος, θα τον καταστρέψει ο θεός, γ) Οι αρχαίοι Έλληνες δεν αναφέρουν κανένα άλλο σπουδαίο αρχαίο πολιτισμό πλην μόνο το Μινωικό ή που έλεγαν «Πας μη Έλλην βάρβαρος» 

 

ΠΟΤΕ ΕΖΗΣΕ Ο ΜΙΝΩΑΣ

 

Σύμφωνα με το Πάριο Χρονικό και τους: Διόδωρο (4, 60 – 61 και   5, 79-80) και Πλούταρχο («Θησεύς 19.6), υπήρχαν δυο βασιλιάδες με το όνομα Μίνωας. Ο Μίνωας Α’ έζησε λέει το 1210 πριν από τον Διόγνητο (άρα  το 1474 π.Χ.) και ο Μίνωας Β’ το έτος 1031 πριν από το Διόγνητο (άρα το 1295 π.Χ.), ενώ η άλωση της Τροίας έγινε το έτος 945  πριν από το Διόγνητο (άρα το 1209 π.Χ.). Το αυτό λένε Όμηρος και Ηρόδοτος. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Μίνωας έζησε τρεις γενιές πριν από τον Τρωικό πόλεμο: «Τρίτη δε γενεή μετά Μίνων τελευτήσαντα γενέσθαι Τρωικά» ( Ηρόδοτος Ζ, 171).  Το αυτό λέει και ο Όμηρος (Ιλιάδα Ν. 445 – 455).  Αρχικά ήταν λέει βασιλιάς της Κρήτης ο Μίνωας, μετά ο Δευκαλίωνας και μετά ο Ιδομενέας που πήρε μέρος στον Τρωικό πόλεμο.  Παράβαλε ομοίως ότι ο Απολλόδωρος (Γ, 1-2, Γ 22,  Επιτομή, 1,6) λέει επίσης ότι ο Μίνωας ήταν προ πάππους του Αγαμέμνονα και του Μενέλαου από της κόρες του γιου Κατρέα.

 

https://magickfromscratch.files.wordpress.com/2013/11/ariadne.jpg

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Knossos_fresco_women.jpg

Τοιχογραφίες Κνωσού

σάρωση0258--Γυναικεία χορευτική ή τελετουργική παράσταση στην οποία οι γυναίκες  φορούν κοντόχι (κοντό χιτώνα) ή άλλως ζακέτα που αφήνει ακάλυπτα τα στήθη και ποδήρη (μάξι) φούστα διακοσμημένη  με ταινίες - μπορντούρες  - φραμπαλάδες κλπ.  (Χρυσό δαχτυλίδι Αρχάνων από τάφο Ισοπάτων Κνωσού, 1600/ 1400 π.Χ.)

 

 

 

3. ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Ο Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ ήταν οι πρώτοι στον κόσμο που βρήκαν την πραγματική αλήθεια για τη διοίκηση της πόλης, από όπου και  πολιτεία, πολίτης και πολιτισμός. Είναι αυτοί που πρώτοι θέσπισαν και καθιέρωσαν σωστούς θεσμούς: τους γραπτούς και σύμφωνα με το περί δικαίου αίσθημα νόμους, το σύνταγμα και τα όργανα διακυβέρνησης: βουλή, βουλευτές, εφόρους κλπ. Είναι αυτοί που πρώτοι καθιέρωσαν επίσης και το κράτος πρόνοιας: κοινά συσσίτια, κοινοκτημοσύνη, δημόσια δωρεάν παιδεία κλπ. Στην Ελλάδα και σε όλο τον αρχαίο κόσμο πριν από το Μίνωα  δεν υπήρχαν συντάγματα, βουλή και βουλευτές, καθώς και κράτος πρόνοιας  κ.τ.λ. και έτσι ο κάθε  φύλαρχος ή τύραννος ή βασιλιάς έκανε ό,τι ήθελε ή όριζε τους νόμους που ήθελε ή ανάλογα με τις προσωπικές του επιθυμίες και νοημοσύνη. Συνέπεια του γεγονότος αυτού ήταν και που:

Α) Οι Σπαρτιάτες έλεγαν ότι οι νόμοι των άλλων πόλεων-κρατών του Μίνωα ήσαν γελοίοι, για να τους αντιγράψουν.

Β) Οι Εβραίοι έλεγαν ότι αν δεν αλλάξει ο κόσμος, θα τον καταστρέψει ο θεός,

Γ) Οι αρχαίοι Έλληνες δεν αναφέρουν κανένα άλλο σπουδαίο αρχαίο πολιτισμό πλην μόνο το Μινωικό ή που έλεγαν «Πας μη Έλλην βάρβαρος»

Οι βάρβαροι (Φοίνικες, Πέρσες κ.τ.λ.) σε σχέση με τους αρχαίους Έλληνες δεν είχαν ούτε οργανωμένες πολιτείες ούτε παιδεία. Ζούσαν με πρωτόγονο ακόμη τρόπο, δηλαδή κατά φυλές και με ανήμερα ακόμη ήθη και έθιμα.  Είχαν απλώς ένα βασιλιά ή ηγέτη που έκανε ό,τι ήθελε  ή έβαζε νόμους, θρησκευτικούς και πολιτικούς,  ανάλογα με τη νοημοσύνη και τις επιθυμίες τους,  επιζητούσε να τον λατρεύουν ως θεό, πολλές φορές να κάνουν και για χάρη του ή για χάρη υποτίθεται του θεού του  ανθρωποθυσίες κ.α.  Και όλα αυτά δεν τα λένε μόνο οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς, αλλά ακόμη και η Αγία Γραφή, όπως θα δούμε σε άλλο μέρος για τον Ελληνικό πολιτισμό και την προσφορά του.

 

Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

 

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι στην Κρήτη επί Μινωικής εποχής υπήρχε μητριαρχία, κάτι που είναι αυθαίρετο, γιατί αυτό λέγεται χωρίς σοβαρές αποδείξεις. Αυτό που προκύπτει από τις παραστάσεις στις τοιχογραφίες της Μινωικής Κρήτης είναι ότι οι γυναίκες φαίνεται να ασχολούνται  και με εργασίες που τότε θεωρούνταν ανδρικές, όπως ιερείς σε ιερά, ηθοποιοί, χορευτές, γυμναστές κλπ σε υπαίθριες θεατρικές και γυμνασιακές παραστάσεις κλπ και ως εκ τούτου, λόγω και της επτανησιακής φιλαρέσκειας της γυναίκας, να  έχουν πιο πολλά, πιο πολυτελή και πιο εντυπωσιακά ενδύματα από αυτά που έχουν οι άνδρες, Η γυναίκας επί εποχής Μινωιτών και για πολλά χρόνια μετά στις άλλες κοινωνίες (Αθηναίων, Σπαρτιατών, Ρωμαίων κλπ) ήταν μόνο για δουλειές παρα μέσα στο σπίτι και βασικά για τη γένεση και ανατροφή των παιδιών.

 

4. ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΜΙΝΩΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΕΚΜΙΝΩΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ - ΡΩΜΑΙΩΝ

 

2260791496_e90f3d2247_b (1)

Μινωίτισα (Λεπτομέρεια από τη λίθινη σαρκοφάγο της Αγίας Τριάδας Κρήτης, 1400 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

Ο Πλούταρχος (Λυκούργος, 4-7), ο Στράβωνας (Γεωγραφικά Ι, IV, C 481 - 483, 17 – 20), ο Ηρόδοτος κ.α., αναφέρουν ότι μετά που οι Δωριείς (οι μετέπειτα γνωστοί ως Σπαρτιάτες) κατέλαβαν όλη σχεδόν την Πελοπόννησο (Λακεδαιμόνα, Μεσσήνη, Άργος κ.τ.λ.), ο βασιλιάς Χαρίλλος έστειλε το νομοθέτη Λυκούργο σε όλα τα μέρη που φημίζονταν ότι είχαν οργανωμένη πολιτεία (Αίγυπτο, Κρήτη κ.α.), για να δει ποια ήταν η καλύτερη προκειμένου να την αντιγράψουν. Πήγε (ο Λυκούργος) λοιπόν για το σκοπό αυτό παντού, όμως όλες οι πολιτείες του φάνηκαν γελοίες ή ανάξιες λόγου, πλην μόνο της Κρήτης, την οποία στη συνέχεια αντέγραψαν οι Σπαρτιάτες, καλώντας από την Κρήτη στην Σπάρτη για το σκοπό αυτό και το νομοθέτη Θάλητα.

«την έννομη τάξη, όπως λένε οι ίδιοι οι Λακεδαιμόνιοι, ο Λυκούργος την έφερε από την Κρήτη» ( Ηρόδοτος, Α 65).

 «Έφυγε λοιπόν και πήγε (ο Λυκούργος) αρχικά στην Κρήτη. Εκεί γνώρισε τις πολιτείες και τα συστήματα τους, γνώρισε τους πρώτους στη δόξα άνδρες, θαύμασε ορισμένους από τους νόμους που υπήρχαν και τους παρέλαβε για να τους εφαρμόσει στην πατρίδα του, την Σπάρτη, ενώ άλλοι του φάνηκαν ανάξιοι. Έναν μάλιστα από εκείνους που νομίζονταν εκεί πέρα σοφοί και άξιοι πολίτες, αφού τον έπεισε με τη φιλία του, τον έστειλε στη Σπάρτη, Ήταν ο Θάλης, που φαινομενικά μεν ήταν ποιητής λυρικών τραγουδιών, στην πραγματικότητα όμως έκανε ό,τι οι μεγαλύτεροι νομοθέτες. Γιατί τα τραγούδια του ήταν λόγοι για ευπείθεια και ομόνοια, στολισμένοι με μελωδίες και ρυθμούς που είχαν σεμνότητα και εξημερωτική δύναμη, ακούγοντάς τα οι πολίτες εξημερώνονταν, χωρίς να νοιώθουν, στα ήθη, και η κοινή γνωριμία του ωραίου έφερνε κοντά τον ένα με τον άλλο. Έτσι ο Θαλής έγινε με κάποιον τρόπον ο πρόδρομος του Λυκούργου στην εκπαίδευση των Σπαρτιατών ….».  (Πλούταρχος, Λυκούργος, 4-7)

«Υποστηρίζουν κάποιοι ότι τα περισσότερα ήθη και έθιμα που θεωρούνται Κρητικά είναι Λακωνικά. Στην πραγματικότητα είναι Κρητικά, μόνο που οι Σπαρτιάτες τα εφήρμοσαν, ενώ οι Κρήτες σταμάτησαν να ασχολούνται με τα πολεμικά και οι πόλεις τους παρήκμασαν, ειδικά η Κνωσός.  …… . Έφυγε τότε ο νομοθέτης της Σπάρτης Λυκούργος για την Κρήτη.  Εκεί ήρθε και πλησίασε το Θάλητα , ένα μελοποιό και νομοθέτη. Έμαθε από αυτόν τον τρόπο που ο Ραδάμανθυς  πρώτα και αργότερα ο Μίνωας έφερναν τους νόμους τους, τάχα από το Δία προς τους ανθρώπους… (Στράβωνας, Γεωγραφικά Ι, IV, C 481 - 483, 17 – 20)

Ο Διογένης Λαέρτιος (Επιμενίδης, βιβλίο 1, 109 – 119), ο Πλούταρχος (Σόλων και Λυκούργος) κ.α.α, αναφέρουν ότι ο νομοθέτης των Αθηναίων Σόλωνας,  αφού μελέτησε τους Μινωικούς νόμους με τη βοήθεια του Επιμενίδη του Κρήτα (που ήταν ένας από τους 15 σοφούς της αρχαιότητας ή ένας από τους 12 στη θέση του Περίανδρου), έφτιαξε νέους νόμους με τους οποίους καταργήθηκαν οι βάρβαροι νόμοι και τα βάρβαρα ήθη που είχαν οι Αθηναίοι. Στους νόμους αυτούς  προβλεπόντανε ότι χάνει τα πολιτικά του δικαιώματα ο πολίτης εκείνος που, όταν υπάρχει στάση στην πόλη, δεν πηγαίνει με καμιά παράταξη, για να μην μένεις κανείς ατάραχος ή ασυγκίνητος στα δημόσια πράγματα, καθώς και το χάρισμα (τη γνωστή «σεισάχθεια») των χρεών των πολιτών, επειδή πολλοί από αυτούς είχαν γίνει δούλοι στους ευγενείς από τα χρέη.

 «Κάλεσε τότε τον Επιμενίδη από τη Φαιστό της Κρήτης, που μερικοί τον θεωρούν έναν από τους επτά σοφούς (αντί για τον Περίανδρο). …… Όταν ήρθε στην Αθήνα γνωρίστηκε με το Σόλωνα και τον βοήθησε πολύ στην προεργασία της νομοθεσίας του. Απλοποίησε τους νόμους τους σχετικούς με τις ιερές τελετές, έκαμε πιο ήπιους τους νόμους που αφορούσαν τα πένθη, επιτρέπονταν μόνο ορισμένες θυσίες στους νεκρούς και καταργώντας τις άγριες και βαρβαρικές συνήθειες που επικρατούσαν προηγούμενα ….  Χάνει τα πολιτικά του δικαιώματα ο πολίτης εκείνος που, όταν υπάρχει στάση στην πόλη, δεν πηγαίνει με καμιά παράταξη, για να μην μένεις κανείς ατάραχος ή ασυγκίνητος στα δημόσια πράγματα. (Πλούταρχος, Σόλων , 12 - 20)

«Και φαίνεται και λέγεται ότι  οι Λάκωνες μιμήθηκαν το κρητικό πολίτευμα στα περισσότερα σημεία. Τα περισσότερα από τα παλιότερα πολιτεύματα είχαν χειρότερη διάρθρωση από τα νεότερα. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Λυκούργος άφησε την επιτροπεία του βασιλιά Χαρίλλου και έφυγε, έμεινε το μεγαλύτερο διάστημα στην Κρήτη λόγω της μεταξύ τους συλλογικότητας, γιατί οι Λύκτιοι ήταν Λάκωνες άποικοι, κι όταν πήγαν στη Λύκτο και την έκαναν αποικία, διατήρησαν τη νομοθεσία των κατοίκων της πόλης. Γι αυτό και τώρα οι περίοικοι έχουν τους ίδιους νόμους, επειδή πρώτος θέσπισε τη νομοθεσία ο Μίνως..( Αριστοτέλης Πολιτικά Β, 1271, 10)

Ο Διονύσιος Αλικαρνασσεύς (Ρωμαϊκή Αρχαιολογία) αναφέρει ότι και οι Ρωμαίοι με το Νόμα αντέγραψαν το μινωικό πολιτισμό, πρβ: «Οι δε τα μυθώδη πάντα περιαιρούντες εκ της ιστορίας πεπλάσθαι φασίν υπό του Νόμα τον περί της Ηγερίας λόγον, ίνα ράον αυτώ προσέχωσιν οι τα θεία δεδιότες και προθύμως δέχωνται τούς υπ´ αυτού τιθεμνους νόμους, ως παρά θεών κομιζομένους.  Λαβείν δε αυτόν την τούτων μίμησιν αποφαίνουσιν εκ των Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτήν γενόμενον της τε Μνω του Κρητός και της Λυκούργου του Λακεδαιμονίου σοφίας· ων ο μεν ομιλητς έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών εις το Δικταίον όρος, εν ω τραφήναι τόν Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπ των Κουρήτων νεογνόν όντα, κατέβαινεν εις το ιερόν άντρον και τους νόμους εκεί συντιθείς εκόμιζεν, ους απφαινε παρά του Διός λαμβάνειν· ο δε Λυκούργος εις Δελφούς αφικνούμενος υπό του Απόλλωνος έφη διδάσκεσθαι την νομοθεσίαν. (ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΕΩΣ ΡΩΜΑΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Λόγος Β’ LXI. 1-2)

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Ο  Άγγλος αρχαιολόγος Arthur Evans (1851-1943), ένας από αυτούς που ανάσκαψε την Κνωσό και τα άλλα Μινωικά κέντρα, σχετικά με την εξάπλωση του Μινωικού Πολιτισμού, λέει, χωρίς όμως νβα φερει αποδείξεις και πηγές γι αυτά που λέει,  ότι η Κρήτη κατά το 1600 π.Χ. ήταν πάρα πολύ ανεπτυγμένη, πολιτιστικά και πολεμικά. Κατόπιν οι Μινωίτες άρχισαν να επεκτείνονται ως άποικοι στις περιοχές της μεσοελλαδικής Ελλάδας και οι εκεί κάτοικοι τους δέχονταν χωρίς αντίδραση, επειδή οι Μινωίτες ήταν πιο πολιτισμένοι και έτσι αυτοί καρπούνταν τα ευεργετήματα του υψηλού πολιτισμού τους με συνέπεια σιγά-σιγά να «εκμινωισθούν». Δηλαδή να φορούνε μινωικές ενδυμασίες, να ζούνε με μινωικό τρόπο ζωής, να λατρεύουνε τους ίδιους θεούς με τους Μινωίτες κ.τ.λ.  Αργότερα, όταν το επιχώριο (τοπικό) στοιχείο της μεσοελλαδικής Ελλάδας  αφομοίωσε τα γόνιμα διδάγματα του Κρητικού πολιτισμού, αφυπνίζεται και ζητούν και αυτοί εξουσία, δηλαδή να γίνουν άρχοντες κ.τ.λ. και έτσι έγινε ανατροπή πολλών μινωικών δυναστειών στις διάφορες πόλεις – κράτη με επιχώριες αχαϊκές.  Πιο απλά ο Evans είπε ότι η γένεση του  Μυκηναϊκού πολιτισμού ήταν αποτέλεσμα μινωικού αποικισμού, που μεταφυτεύθηκε αυτούσιος στα νησιά του Αιγαίου και στην ηπειρωτική Ελλάδα.

2) Μερικοί ισχυρίζονται λένε ότι, αφού ο Θουκυδίδης (Α, 3 – 9), ο Διόδωρος (Ιστορική βιβλιοθήκη) , ο Στράβωνας (Γεωγραφικά Χ) κ.α λένε ότι ο Μίνωας κατέλαβε τα νησιά του Αιγαίου, τα Μέγαρα και την Αθήνα, τη Σικελία, πολλά μέρη της Μ. Ασίας κ.α., άρα μπορεί έτσι να εξαπλώθηκε ο Μινωικός πολιτισμός. Ωστόσο η εξάπλωση ενός πολιτισμού γίνεται από μόνο του και εφόσον είναι με αρχές, με καλούς θεσμούς. Και οι Τούρκοι κατέλαβαν παλιότερα όλο σχεδόν τον αρχαίο κόσμο,  όμως ο πολιτισμός τους δεν έγινε αποδεκτός από κανένα άλλο λαό.

3) Σύμφωνα με την άποψη  του αρχαιολόγου  Alan  J. B. Wace και των οπαδών του, ο εκμινωϊσμός των Μεσοελλαδιτών δε συνέβηκε με αποικισμό, όπως λέει ο Evans, αλλά κατά το 1600 π.Χ. (ίσως να έγινε λέει τότε και κάποιος σεισμός στην Κρήτη) οι Μεσοελλαδίτες (Μυκηναίοι) έκαναν πειρατική επιχείρηση στην Κρήτη  κατά την οποία πυρπόλησαν τα ανάκτορα της Κνωσού και πήραν κατά την επιστροφή τους εκτός από τα λάφυρα και αιχμαλώτους καλλιτέχνες, ανθρώπους των γραμμάτων και τεχνών κ.τ.λ., οι οποίοι στη συνέχεια δίδαξαν τη μινωική θρησκεία και τις τέχνες στους Μεσοελλαδίτες. Κατόπιν, αφού οι Μεσοελλαδίτες αφομοίωσαν το Μινωικό πολιτισμό,  αφυπνίσθηκαν και δημιούργησαν  άλλον πολιτισμό που ήταν ανώτερης λογικής (π.χ. η θρησκεία του Δία από μονοπρόσωπη γίνεται το πολυπρόσωπο πάνθεο των Ολύμπιων θεών κ.τ.λ.), δηλαδή τον καλούμενο  Μυκηναϊκό πολιτισμό. Η ως άνω άποψη του Wace δεν έγινε αποδεκτή από τους οπαδούς του Evans, επειδή, σύμφωνα μ’ αυτούς, οι Μινωίτες δεν είχαν μόνο χερσαίες και ανακτορικές δυνάμεις, αλλά και θαλάσσιες (στόλο) που δε θα επέτρεπαν μια τέτοια εισβολή. Έπειτα και να είχε γίνει λέει τότε σεισμός στην Κρήτη, οι Μυκηναΐοι δεν ήταν δυνατόν να τον είχαν προβλέψει, ώστε να είχαν προετοιμαστεί και να εισβάλουν στην Κρήτη.

 

5. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΟΣ, Η ΒΑΣΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ

 

1) Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι οι Δωριείς ήσαν αυτοί που δημιούργηαν τον πρώτο αξιόλογο πολιτισμό, κάτι που είναι αναληθές. Ο Ισοκράτης (Παναθηναϊκός 46 – 56, 204 – 206  κ.α.),  απαντώντας σε κάποιον που έλεγε ότι οι Δωριείς ή άλλως οι Σπαρτιάτες είναι  αυτοί που δημιούργησαν τους καλύτερους θεσμούς στην Ελλάδα, του απαντησε τα εξης:  «Αν είναι έτσι τα πράγματα, αν δεχτούμε ότι έχεις δίκιο, όταν λες  ότι οι άνθρωποι αυτοί (οι Σπαρτιάτες, οι Δωριείς) υπήρξαν οι δημιουργοί των καλύτερων θεσμών, τότε, αναγκαστικά, όλοι εκείνοι οι άνθρωποι που έζησαν πολλές γενιές πριν οι Σπαρτιάτες εγκατασταθούν στην Πελοπόννησο, πρέπει να μη διέθεταν κανένα από αυτά τα προσόντα, δηλαδή ούτε οι στρατιώτες που εκστράτευσαν στην Τροία, ούτε οι σύγχρονοι του Ηρακλή και του Θησέα, ούτε ο Μίνωας, ο γιος του Δία, ούτε ο Ραδάμανθυς, ούτε ο Αιακός ούτε κάποιος από τους μεγάλους άνδρες που υμνούνται γι αυτές τις αρετές, οπότε κακώς έχουν τη φήμη που απολαμβάνουν»… (Ισοκράτους Παναθηναϊκός 205)

2) Κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι ο Μινωικός Πολιτισμός αναπτύχθηκε, επειδή η Κρήτη βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις ηπείρους και σε περιοχές που από πολύ παλιά είχαν αναπτυχθεί σπουδαίοι πολιτισμοί, όπως ο αιγυπτιακός, καθώς και το ότι η Κρήτη έχει εύφορο έδαφος και καλές κλιματολογικές συνθήκες, κάτι που είναι αυθαίρετο και αναληθές, γιατί:

Α) Μέχρι την εποχή του Μίνωα, καθώς λέει ο Θουκυδίδης, αφενός δεν είχε αναπτυχθεί ακόμη η ναυτιλία και αφετέρου η Κρήτη είναι μια χώρα που βρίσκεται καταμεσής σε πέλαγος, άρα είναι άτοπον να λέμε ότι ο Μινωικός πολιτισμός ήταν απόρροια του ότι η Κρήτη βρίσκεται κοντά σε τρεις ηπείρους κλπ

Β) Εκτός της Κρήτης υπάρχουν και  άλλες χώρες που πλησιάζουν στην Αίγυπτο, Ασία και Ευρώπη, μάλιστα με πιο καλύτερες συγκοινωνιακές, κλιματολογικές και εδαφικές συνθήκες και όμως εκεί δε συνέβηκε κάτι τέτοιο. 

3) Κατ’ άλλους η περιοχή του Αιγαίου και ειδικότερα το νησί της Κρήτης θεωρείται το λίκνο του δυτικού ευρωπαϊκού πολιτισμού, επειδή οι αρχαίοι Κρητικοί, ως ναυτικός λαός και με εκτεταμένο εμπόριο στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή,  είχαν επηρεαστεί από πολλές πηγές και δημιούργησαν μια κοινωνία με ένα  δικό της στυλ πολιτισμού, καθώς και φορεσιάς, ανόμοιο από τις παλαιότερες μορφές της Αιγύπτου, αλλά και της Ελλάδος πόλη.

 Ωστόσο η αλήθεια, σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς : Θουκυδίδη (Α, 3 -9), Αριστοτέλης (Πολιτικά) κ.α. . είναι  ότι οι Κρητικοί επί εποχής Μίνωα δημιούργησαν τον πρώτο αξιόλογο επί γης πολιτισμό, γιατί  οι Κρητικές πόλεις τότε αντί να σπαταλούν το χρόνο και τις δυνάμεις τους στο να τρώγονται μεταξύ τους ή για το ποια θα ηγεμονεύει ή εκμεταλλεύεται την άλλη ή  να κτίζει τείχη γύρω της για προστασία  κλπ, όπως γίνονταν στις άλλες περιοχές τότε,  ενώθηκαν κάτω υπό την ηγεμονία ενός αξιόλογου ανδρός, του Μίνωα και έτσι προόδευσαν πρώτοι. Ο λόγος και για τον οποίο οι κρητικές πόλεις δεν έχουν τείχη. Μόνο η Φαιστός πήγε να κάνει, όμως μετα τα σταμάτησε.

Ο Αριστοτέλης λέει  ότι η Κρήτη ήταν προορισμένο να κυριαρχήσει στους Έλληνες, επειδή έτυχε από τη μια να έχει το Μίνωα (εννοείται το άνθρωπο που ένωσε τα Κρητικά φύλα, που συγκρότησε πολεμικό ναυτικό, που ήταν καλός νομοθέτης κ.λπ.) και από την άλλη να βρίσκεται σε ευνοϊκή θέση, δηλαδή σε μια θάλασσα που στις τριγύρω παραλίες της έχουν εγκατασταθεί  σχεδόν όλοι Έλληνες, οι  οποίοι βοήθησαν-προστάτεψαν τους Κρήτες με το Μίνωα ως Έλληνες να αναπτυχθούν: «Φαίνεται ότι η Κρήτη ήταν προορισμένη να κυριαρχήσει στους Έλληνες χάρη στην ευνοϊκή της θέση, γιατί βρίσκεται σε θάλασσα που στα παράλιά της έχουν εγκατασταθεί σχεδόν όλοι Έλληνες. Η απόσταση από την Πελοπόννησο είναι μικρή, όπως και από την Ασιατική παραλία γύρω από το Τριόπιο και τη Ρόδο. ΄Ετσι ο Μίνωας έγινε θαλασσοκράτορας’ άλλα νησιά τα κατάκτησε και σε άλλα εγκατέστησε αποίκους από την Κρήτη, τέλος εκστρατεύοντας στη Σικελία πέθανε εκεί κοντά στην Καμικο».( Αριστοτέλης Πολιτικά Β, 1271, 10)

4) Κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι αφού οι Βαβυλώνιοι, οι Αιγύπτιοι κ.α. είχαν πριν από τους Κρήτες γραπτούς, νόμους, μεγάλα οικοδομήματα, πυραμίδες κ.τ.λ., άρα ο Μινωικός πολιτισμός δεν είναι ο παλιότερος και αξιολογότερος πολιτισμός, αλλά ο Αιγυπτιακός ή ο Βαβυλωνιακός κλπ, κάτι που είναι αναληθές, γιατί:

Α) Πριν από το Μινωικό πολιτισμό δεν υπήρχε πολιτισμός, αλλά πρωτόγονος βίος, αφού,  σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφεί, ς:

α) Πριν από το Μίνωα δεν υπήρχαν μόνιμες πόλεις και η διακυβέρνηση μιας ομάδας ή φυλής κλπ γίνονταν με εντολές που έδινε ο κάθε φύλαρχος ή βασιλιάς κλπ, ανάλογα με τη νοημοσύνη του.

β) Αρχικά στον αρχαίο γνωστό κόσμο (Μεσόγειο) και μέχρι να συγκροτηθεί το πολεμικό ναυτικό του Μίνωα (τελευταία μετακίνηση ήταν η  κάθοδος των Δωριέων με τους Ηρακλείδες),  οι άνθρωποι ζούσαν ακόμη βάρβαρα, δηλαδή μεταναστευτικά για εξεύρεση πηγών διατροφής, ενώ οι πολυαριθμότερες ομάδες όπου πήγαιναν έδιωχναν αυτούς που έβρισκαν μπροστά τους προκειμένου να εκμεταλλευτούν αυτές το χώρο. Απλώς μέχρι τότε κάποιοι  άρχοντες των Αιγυπτίων και Βαβυλωνίων έκαναν μερικά μεγάλα τεχνικά χειρονακτικά έργα είτε για λόγους επίδειξης δύναμης είτε για να τους θεωρήσουν ως θεούς.

Β) Άλλο τέχνη και άλλο πολιτισμός. Τα τεράστια οικήματα: παλάτια, πυραμίδες κλπ της Αιγύπτου, δεν είναι πολιτιστικά έργα, αλλά  τεχνικά και μάλιστα τα περισσότερα προϊόντα καταναγκαστικών έργων, δούλων. Πολιτισμός είναι οι άνθρωποι να περνούν καλά, να ευημερούν,  να ζουν μέσα σε δίκαια και δημοκρατική πολιτεία, δηλαδή σε μια κοινωνία με θεσμοθετημένα όργανα και λογικούς ή σύμφωνα με το περί δικαίου αίσθημα νόμους κ.τ.λ. Σε μια κοινωνία, με βουλή, με βουλευτές, με νόμους και συντάγματα κ.τ.λ., όπως ήταν η Κρητική πολιτεία.

Γ) Η μινωική Κρήτη και γενικά η αρχαία Ελλάδα ασφαλώς και δεν ήταν παράδεισος ή κοινωνία αγγέλων. Ήταν όμως καλύτερα από κάθε άλλη περιοχή. Και αυτό δεν το λένε μόνο οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς, αλλά και η Αγία γραφή. Αν ανατρέξουμε στην Παλαιά Διαθήκη, θα δούμε ότι στην Αίγυπτο και την Ασία  υπήρχαν μεν πολιτείες με μια κάποια οργάνωση, όμως επικρατούσε και ειδωλολατρία, υπήρχαν πολλά άσχημα ήθη και έθιμα ενίοτε γινόντουσαν και ανθρωποθυσίες, υπήρχε η δια βίου δουλεία, υπήρχαν μαγείες κ.τ.λ. Η αιτία άλλωστε για την οποία ήρθε ο Ιησούς στον κόσμο.

Δ) Ρίχνοντας μια ματιά στα κτίρια και στις τοιχογραφίες που έχουν διασωθεί στις μινωικές πόλεις: Κνωσό, Γόρτυνα, Φαιστό  κ.τ.λ., θα δούμε ότι οι Μινωίτες είχαν πολιτισμό που προκαλεί το θαυμασμό για την εποχή του.  Βλέπουμε π.χ. ότι: Α)  Οι Κρήτες είχαν γραφή, γραπτούς νόμους, πάρα πολύ ωραία σπίτια και μάλιστα με λουτρό, με ορόφους και λεπτή τεχνική,  Β) οι Κρήτες τελούσαν εκδηλώσεις (αθλητικές, κοινωνικές, λατρευτικές κ.τ.λ.), Γ)  Οι γυναίκες και οι άνδρες είχαν καλογυμνασμένα – καλλίγραμμα σώματα και παράλληλα φορούσαν ωραιότατα και κομψότητα φορέματα, καθώς και κοσμήματα (σκουλαρίκια, κολιέ κ.τ.λ.), Δ) Οι αθλητές φορούσαν ωραιότατες αθλητικές ενδυμασίες και δεν ήσαν γυμνοί όπως οι βαρβαροφέροντες ολυμπιακοί αθλητές κ.α. 

 

6. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ  ΚΑΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΘΗΡΑΣ

 

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Σπ. Μαρινάτο  η Κρήτη και ο Μινωικός πολιτισμός καταστράφηκαν γύρω στα 1450 π.Χ. από την τρομακτική έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας και  τη δύσκολη κατάσταση στην οποία βρέθηκαν τότε οι Μινωίτες την εκμεταλλεύτηκαν οι Αχαιοί Μυκηναίοι, που εισέβαλαν στην Κρήτη, κατέλαβαν την Κνωσό και επέβαλαν την κυριαρχία τους. Ωστόσο η θεωρεία αυτή  μπορεί να ακούγεται ως συναρπαστική, όμως είναι αυθαίρετη, αναληθής, γιατί:

1) Δεν αναφέρει κάτι τέτοιο ούτε η παράδοση ούτε και κάποιος από τους  αρχαίους συγγραφείς.

2) Έκρηξη του Ήφαιστου της Θήρας έγινε , όμως ο  Στράβων,  που επικαλείται ένα αρχαιότερό του ιστορικό, τον Ποσειδώνιο, αναφέρει ότι κατά την έκρηξη του εν λόγω ηφαιστείου συνέβησαν επακριβώς τα εξής, απ όπου δεν προκύπτει ότι η Κρήτη καταστράφηκε από σεισμό ή παλιρροιακό κύμα: «(Καθά φησί Ποσειδώνιος….)  η θήρα έχει ιδρύσει αποικία στην Κυρήνη. Ανάμεσα στη Θήρα και στη Θηρασία ξεσηκώθηκαν φλόγες από τη θάλασσα και το φαινόμενο συνεχίστηκε για 4 ημέρες, έτσι που ολόκληρη η θάλασσα έβραζε και φλεγόταν. Οι φλόγες έβγαλαν στη επιφάνεια σιγά-σιγά ένα νησί που σχηματίστηκε λες από ενοποιημένη διάπυρη μάζα και που είχε περίμετρο 12 στάδια. Μόλις σταμάτησε το φαινόμενο πρώτοι τόλμησαν να πλησιάσουν στον τόπο οι θαλασσοκράτορες τότε Ρόδιοι και ίδρυσαν στο νησί ιερό του Ασφαλίου Ποσειδώνα..» .(Ποσειδώνιος, ΑΠΑΝΤΑ Α 14-15 και Στράβων, Γεωγραφικά Α, ΙΙΙ 16).

Σημειωτέον ότι ο Ποσειδώνιος αναφέρει και   για ένα σεισμό που έγινε λέει στη Φοινίκη και  κατάπιε μια πόλη χτισμένη πιο πέρα από τη Σιδώνα και το φαινόμενο αυτό επεκτάθηκε ως τις Κυκλάδες, Εύβοια, Συρία κ.α. Επομένως, αν η Κρήτη είχε καταστραφεί από την έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας,  το γεγονός είναι πάρα πολύ σημαντικό και ως εκ τούτου ο Ποσειδώνιος θα το ανέφερε και αυτό.

3) Ο Διόδωρος Σικελιώτης ( 6, 60 και 5, 80), ο Ηρόδοτος (  Ζ , 169 – 171) , ο Στραβών ( Ι, ΙV 6 – 7) κ.α. αναφέρουν ότι οι Αχαιοί, οι Δωριείς και οι Πελασγοί της Κρήτης δεν είχαν πάει στο νησί ως κατακτητές, αλλά ως μετανάστες από το Πελασγικό Άργος (= η Θεσσαλία) και συγκεκριμένα από τη Δωρίδα ή άλλως Εστιώτιδα (= οι πλαγιές της Όσας και του Ολύμπου) μετά από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα και πριν από την εποχή του Μίνωα, με αρχηγό τον Τέκταφο ή Τέκταμο (γιο του Δώρου του Έλληνα και παππού του Μίνωα), επειδή η Κρήτη είχε τότε μερικώς ερημώσει. Αναφέρουν επίσης ότι ο Αρχηγός των μεταναστών, ο  Τέκταμος, παντρεύτηκε την κόρη του βασιλιά των ντόπιων, γινόμενος αυτός στο εξής βασιλιάς όλου του νησιού. Ακολούθως στα τρωικά όσες φυλές, εντός και εκτός Κρήτης, πήγαν με το μέρος των Μυκηναίων στον πόλεμο της Τροίας ονομάστηκαν Έλληνες. Στο πόλεμο αυτό  οι Κρήτες με αρχηγό τον εγγονό του Μίνωα πήγαν με το μέρος των Μυκηναίων και έτσι και οι Κρήτες ονομάστηκαν Έλληνες:

«Είναι εμφανές ότι Ετεοκρήτες και Κύδωνες είναι αυτόχθονες, ενώ οι άλλοι Επήλυδες. Ο Άνδρων λέει ότι οι Επήλυδες Κρήτες ήρθαν από τη Θεσσαλία, από την περιοχή που παλιά λεγόταν Δωρίδα και σήμερα  Εσταιώτιδα. (Στράβων, Ι, ΙV 6 – 7)

«Ο Τέκταμος του Δώρου, του γιου του Έλληνα που ήταν γιος του Δευκαλίωνα, κατέπλευσε στην Κρήτη μαζί με Αιολείς και Πελασγούς κι έγινε βασιλιάς του νησιού, παντρεύτηκε την κόρη του Κρηθέα κι απόκτησε τον Αστέριο..». (Διόδωρος, βίβλος 4, 60)

«Δώρων: και οι Κρήτες Δωριείς εκαλούντο. «Δωριέες τε τριχάικες, δίοι τε Πελασγοί (od. XIX,177). Περί ων ιστορεί Ανδρων, Κρητός εν τη νήσω βασιλεύοντος, Τέκταφον τον Δώρου του Έλληνος, ορμήσαντα εκ της εν Θετταλία τότε μεν Δωρίδος, νυν δε Ιστιαιώτιδα καλουμένης, αφίκεσθαι εις Κρήτην μετά Δωριέων τε και Αχαιών και Πελασγών, των ουκ απαράντων εις Τυρρηνίαν»> (Στ. Βυζάντιος)

«Σύμφωνα με την ιστορία των Πραισίων, όταν ερημώθηκε η Κρήτη, άνθρωποι διαφόρων εθνικοτήτων, αλλά κυρίως Έλληνες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη. Έπειτα στην Τρίτη γενιά μετά το θάνατο του Μίνωα, ξέσπασε ο Τρωικός πόλεμος.….» (Ηροδότου Ιστορία Ζ , 169 - 171)

 4) Αν η Κρήτη είχε καταστραφεί από παλιρροϊκά κύματα, πυρκαγιές κλπ θα βλέπαμε θαλασσινά στοιχεία (φύκια, άμμο, όστρακα, ψόφια ψάρια  κ.τ.λ.) να βρίσκονται στα μινωικά ανάκτορα, στις πεδιάδες και τα βουνά της Κρήτης. Ωστόσο  κάτι τέτοιο δεν είδαν οι αρχαιολόγοι Evans, Καλοκαιρινός κ.α.

5) Οι υπολογισμοί του Μαρινάτου είναι λανθασμένοι. Ο Μαρινάτος υπολογίζει ότι η Κρήτη καταστράφηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου της θήρας, που κατ’ αυτόν έγινε το 1450 π.Χ., επειδή σε αρχαία υπόγεια αποθήκη στην Αμνισό της Κρήτης βρέθηκε κίσηρη (= η  ελαφρόπετρα που  δημιουργούν τα ηφαίστεια) και συνάμα οι αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν ότι την εποχή  αυτή παρατηρείται  αφενός αλλαγή της Γραμμικής Γραφής Α’ σε Γραμμική Β’, μια γραφή που είναι όμοια με τη Μυκηναϊκή, και αφετέρου ανοικοδόμηση των ανακτόρων της Κνωσού και στην οικοδόμηση αυτή περιλαμβάνονται και μη κρητικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Ωστόσο η υπόθεση αυτή είναι λάθος, γιατί πέρα των όσων είπαμε πιο πριν: α) Η κίσηρη που βρέθηκε στην Κρήτη  ήταν μέσα σε αποθήκη και όχι διάσπαρτη στις παραλίες, στα βουνά και τις πεδιάδες. Επομένως η κίσηρη αυτή ήρθε στην Κρήτη  με πλοίο για εμπορικούς ή άλλους λόγους. β)  Μια ανοικοδόμηση ανακτόρων δε γίνεται μόνο ύστερα από μια έκρηξη ηφαιστείου, αλλά και ύστερα  από σεισμό, φθορά χρόνου, πυρκαγιά κ.α. γ) Ο Λαβύρινθος και τα ανάκτορα της Κνωσού δεν κτίστηκαν από Κρήτα αρχιτέκτονα, αλλά από τον εξόριστο Αθηναίο Δαίδαλο, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, επομένως γι αυτό και τα ανάκτορα της Κνωσού φέρουν και μη κρητικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. δ)  Η γραφή ενός λαού δεν αλλάζει μόνο μετά από την κατάκτησή του από άλλο, αλλά και ύστερα και από την κατάργηση της  ή με την επινόηση κάποιας άλλης πιο εύκολης.

6) Αν η Κρήτη είχε καταστραφεί το 1450 π.Χ.,  το γεγονός είναι πολύ σημαντικό και το Πάριο χρονικό (= οι μαρμάρινες πλάκες στις οποίες οι αρχαίοι έγραφαν τα σημαντικότερα πρόσωπα και γεγονότα) ή κάποιος από τους αρχαίους συγγραφείς θα το ανέφερε, αφού αναφέρουν γεγονότα που αφενός είναι παλαιότερα από τη χρονολογία αυτή και αφετέρου λιγότερο ενδιαφέροντα.

7) Όταν ο Μαρινάτος δημοσίευσε τη μελέτη του, σχετικά με τη θεωρεία του για την έκρηξη και την καταστροφή της Κρήτης από την έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας, στο αγγλικό περιοδικό Antiquity το 1939, οι ξένοι αρχαιολόγοι του είπαν ότι η μελέτη του είναι με ανεπαρκή στοιχεία.

8)  Τα ανάκτορα και οι αρχαίες πόλεις της Κρήτης έχουν καταστροφική εικόνα όχι γιατί καταστράφηκαν απο την έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας, αλλά γιατί λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν  αρχικά από τους Ρωμαίους και οριστικά από τους Άραβες Σαρακηνούς. Επίσης είχαν καταστραφεί και από πυρκαγιά και πολύ παλιότερα, επί εποχής γραμμικής γραφής, η οποία έψησε μερικές από τις πινακίδες πηλού με γραμμική γραφή και γι αυτό σώθηκαν, όμως μετά ανοικοδομήθηκαν (τα ανάκτορα) και πάλι.

9) Ο Πλάτωνας (Νόμοι, Μίνως), ο Αριστοτέλης (Πολιτικά Β, 1271, 10), ο Πλούταρχος (Σόλων, Λυκούργος), ο Διογένης Λαέρτιος (Επιμενίδης.), ο Διονύσιος Αλικαρνασεύς (Ρωμαϊκή Αρχαιολογία) κ.α., αναφέρουν ότι η Κρητική Πολιτεία, οι θεσμοί,. Ο πολιτισμός που δημιούργησε ο Μίνωας με τον αδελφό του Ραδάμανθυ δεν αφανίστηκ, αλλά αντιγράφτηκε πρώτα από τους Σπαρτιάτες με το Λυκούργο και τη βοήθεια του Κρητικού νομοθέτη Θάλητα, μετά από τους Αθηναίους με το Σόλωνα και τη βοήθεια του Κρητικού σοφού και χρησμολόγου Επιμενίδη και μετά από τους Ρωμαίους με το Νόμα και   έτσι ευημέρησαν – εκπολιτίστηκαν και αυτροί.

10) Η καταστροφή της Κνωσό δεν έγινε από την  έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας, αλλά από τους Άραβες Σαρακηνούς, οι οποίοι  λεηλάτησαν και πυρπόλησαν τις κρητικές πόλεις, όταν κατέλαβαν την Κρήτη. 

 

 

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΤΗΣ ΘΗΡΑ, 2700 - 1450 Π.Χ.

http://4.bp.blogspot.com/-EFDloiDjX0A/VSfvwPT_ZGI/AAAAAAAAC0Q/jRjh702KGlQ/s1600/detail%2Bof%2Bthe%2Bprocession%2Bof%2Bladies%2Bfresco%2Bfrom%2Bakrotiri.jpg

Κυρία Θήρας. Φορά κοντομάνικη ζακέτα, φούστα, ζώνη μέσης, βραχιόλι, σκουλαρίκια κλπ.

http://4.bp.blogspot.com/-DzO1JieQddk/VSfvxamXMDI/AAAAAAAAC0s/uMMW-h_r3Kw/s1600/fresco%2B'the%2Bsaffron%2Bgatherer'.jpgΚορίτσι Θήρας. Φορά κοντομάνικη ζακέτα, φούστα /ζιπ κιλότα, ζώνη μέσης, περιβραχιόνια στο μπράτσο , βραχιόλια στο χέρι και περισφύρια στα πόδια, σκουλαρίκια κλπ.

http://www.veniceclayartists.com/wp-content/uploads/2013/09/2669630579_5b11d7d41e.jpg

Κορίτσι της Θήρας, που κρατά κομπολόι ή περιδέραιο (κολιέ)

http://www.os3.gr/arhive_taxidi/pseira/santorini.gif

Κορίτσι Θήρας που μαζεύει λουλούδια κρόκου

Minoan Women Clothing | Minoan clothing was suitable to the mild climate of Crete and bore ...:

Κυρία Θήρας. Φορά κοντομάνικη ζακέτα, φούστα, ζώνη μέσης κλπ

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xta1/v/t1.0-9/11998862_1004194496279008_8612531698620614076_n.jpg?oh=a0c3cf8e945fbd1f37380bea93af9411&oe=56A3D5A8

Ιέρεια Θήρας που κρατά θυμιατήρι. Φορά ποδήρη φόρεμα , βραχιόλι, σκουλαρίκια, κολιέ κλπ

 

 

7. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΤΙ Ο ΜΙΝΩΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΙΝΩΙΤΕΣ ΔΕΝ ΗΣΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ

 

Μερικοί ανθέλληνες ισχυρίζονται ότι οι Μινωίτες δεν ήσαν Έλληνες, αλλά ίδιους έθνους με τους Κάρες και τους Λέλεγες και συνεπώς ο Μινωικός πολιτισμός δεν  ήταν ελληνικός, αφού ο Ηρόδοτος ( Α 172 -173 ) αναφέρει ότι αρχικά την Κρήτη την κατείχαν οι βάρβαροι και ο Όμηρος (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183)   ότι οι Κρήτες μιλούσαν μεμειγμένη γλώσσα. Ωστόσο και η άποψη αυτή είναι αναληθής, γιατί:

Α) Ο Ηρόδοτος πράγματι στο εδάφιο Α 172 -173  αναφέρει ότι αρχικά (πριν από το Μίνωα) όλη την Κρήτη την κατείχαν οι βάρβαροι, όμως αυτό το λέει, επειδή γι αυτόν  (βλέπε εδάφιο Ηρόδοτος Α 56 – 58)  όλοι οι λαοί, ακόμη και οι Έλληνες, ήσαν αρχικά βάρβαροι και λίγο πριν από την εποχή του Μίνωα αποκόπηκαν οι Δωριείς από τους Πελασγούς ( μέρος των οποίων ήταν και οι φυλές αυτές που πήγαν στην Κρήτη με αρχηγό τον Τέκταμο, παππού του Μίνωα) και αποτέλεσαν ξέχωρο έθνος, το Ελληνικό. Στο έθνος αυτό μετά, συνεχίζει να λέει ο Ηρόδοτος, προσχώρησαν όλοι οι Πελασγοί (οι Ίωνες ή Αθηναίοι, οι Αιολείς ή Θεσσαλοί κ.α.), καθώς και πολλοί άλλοι βάρβαροι.   Έτσι για τον Ηρόδοτο στην Κρήτη πριν από το Μίνωα υπήρχαν από τη μια  οι Δωρείς ή Έλληνες   ( και εκείνων ο βασιλιάς, ο Αστέριος του Τέκταμου,   πήγε στη Φοινίκη και έκλεψε την πριγκίπισσα Ευρώπη, τη μάνα του Μίνωα)  και από την άλλη οι βάρβαροι ακόμη Ετεοκρήτες, Πελασγοί και Αχαιοί, τους οποίους μετά ένωσε ο Μίνωας σε ενιαίο σύνολο με τους Δωριείς ή Έλληνες, πρβ: «Και ψάχνοντας έβρισκε πως ξεχώριζαν οι Λακεδαιμόνιοι και οι Αθηναίοι, οι πρώτοι ανάμεσα στους Δωριείς, οι δεύτεροι ανάμεσα στους Ίωνες. Γιατί αυτά τα έθνη ήσαν τα πιο γνωστά, όντας τα παλιά χρόνια το τελευταίο πελασγικό, το πρώτο ελληνικό. Οι Αθηναίοι ποτέ ώς τώρα δεν ξεσηκώθηκαν από τον τόπο τους, ενώ οι άλλοι ήσαν πολυπλάνητοι. Γιατί όσο βασίλευε ο Δευκαλίων, κατοικούσαν τη Φθιώτιδα, στα χρόνια πάλι του Δώρου, γιου του Έλληνος, τη χώρα στις πλαγιές της Όσσας και του Ολύμπου που τη λεν Ιστιαιώτιδα. Κι αφότου και από την Ιστιαιώτιδα τους ξεσήκωσαν οι Καδμείοι, κατοικούσαν στην Πίνδο με το όνομα έθνος Μακεδνόν. Από εκεί πάλι άλλαξαν τόπο και πήγαν στη Δρυοπίδα και από τη Δρυοπίδα έφτασαν πια εκεί που είναι, δηλαδή στην Πελοπόννησο, και ονομάστηκαν έθνος Δωρικό. …………… Το ελληνικό έθνος, αφότου φάνηκε, την ίδια πάντα γλώσσα μιλεί — αυτή είναι η πεποίθησή μου· αφότου όμως ξέκοψε από το πελασγικό, αδύνατο τότε και στην αρχή μικρό, αυξήθηκε ύστερα και πλήθαινε σε έθνη, καθώς προσχώρησαν σ αυτό κυρίως οι Πελασγοί, αλλά και πολλά άλλα βαρβαρικά φύλα. Τέλος είμαι της γνώμης ότι το Πελασγικό έθνος πρωτύτερα και εφόσον ήταν βαρβαρικό, ποτέ δε γνώρισε μεγάλη δύναμη. (Ηρόδοτος Α, 56- 58)

Β) Ο Όμηρος (Οδύσσεια, ραψωδία τ 178 – 183 )   δεν αναφέρει ότι οι κάτοικοι της Κρήτης  μιλούσαν ξένη ή μη ελληνική γλώσσα, αλλά «μεμειγμένη γλώσσα»,  δηλ. με λέξεις από πολλές Ελληνικές διαλέκτους. Και το λέει αυτό, επειδή η Κρήτη από τη μια ήταν ένα ενιαίο κράτος και από την άλλη αποτελείτο από πολλές φυλές (Ετεοκρήτες, Δωριείς, Αχαιούς, Πελασγούς και Κύδωνες) που κάθε μια από αυτές είχε τη δική της διάλεκτο, κάτι που δε συνέβαινε στις άλλες πόλεις-κράτη. Αν δεν ήταν έτσι  ή αν κάποιο από τα φύλα της Κρήτης ήταν βαρβαρικό, ο Όμηρος θα έλεγε ότι το τάδε φύλο είναι βαρβαρόφωνο, όπως λέει π.χ. για τους Κάρες

Γ) Ο Όμηρος (Ιλιάδα Β 402 – 405 και Β 645 – 652) αναφέρει ότι στον πόλεμο της Τροίας όλοι οι άνδρες των πόλεων της Κρήτης  (Κνωσού, Γόρτυνας, Λύκτου, Λύκαστου κλπ) αφενός ήσαν με το μέρος των Αχαιών ή Αργείων ή Δαναών ή Πανελλήνων και αφετέρου είχαν αρχηγό τον ο Ιδομενέα, που ήταν εγγονός του Μίνωα και ένας από τους Γενικούς αρχηγούς όλων των Αχαιών ή Αργείων ή Δαναών ή Πανελλήνων:  «…δε γέροντας αριστήας Παναχαιών, Νέστορα μεν πρώτιστα και Ιδομενέα άνακτα…» (Ιλιάδα, Β 402 – 405). Επομένως ο Μίνωας και οι κάτοικοι της Κρήτης επί Μίνωα  (Ετεοκρήτες, Κύδωνες κλπ) ήταν   μέρος των Αχαιών ή Αργείων ή Δαναών ή Πανελλήνων, άρα Έλληνες,πρβ: «Ο θαυμαστός στο δόρυ Ιδομενέας ήταν αρχηγός των Κρητών, οι άντρες της Κνωσού, της Γόρτυνας με τα τείχη, της Λύκτου, της Μιλήτου, της ασπροχώματης Λύκαστου, της Φαιστού και του Ρύτιου, πόλεις καλοκτισμένες, που κατοικούν στην Κρήτη με τις 100 πόλεις. Όλοι αυτοί είχαν αρχηγό τον Ιδομενέα, ικανό στο δόρυ και τον Μηριόνη, τον ισότιμο του ανδροφονιά Ευαλιου, έφεραν μαζί τους 80 μαύρα καράβια» (Ιλιάδα Β 645 – 652)

Πέραν αυτών ο Διονύσιος Αλικαρνασευς (Λόγος Β LXI 1-2), ο Ηρόδοτος (Γ 121), ο Διόδωρος Σικελιώτης (1, 94 και 5, 54 και 78-79), ο Πλάτωνας (Μίνως 318 – 321), ο Απολλόδωρος κ.α.  λένε ξεκάθαρα ότι ο Μίνωας και οι Μινωίτες ήσαν Έλληνες, πρβ:

«Οι δε τα μυθώδη πάντα περιαιρούντες εκ της ιστορίας πεπλάσθαι φασίν υπό του Νόμα τον περί της Ηγερίας λόγον, ίνα ράον αυτώ προσέχωσιν οι τα θεία δεδιότες και προθύμως δέχωνται τούς υπ´ αυτού τιθεμένους νόμους, ως παρά θεών κομιζομένους.  Λαβείν δε αυτόν την τούτων μίμησιν αποφαίνουσιν εκ των Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτήν γενόμενον της τε Μίνω του Κρητός και της Λυκούργου του Λακεδαιμονίου σοφίας.. (ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΕΩΣ ΡΩΜΑΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Λόγος Β’ LXI. 1-2)

 «Ο Μίνωας, που ήταν ο μεγαλύτερος των αδελφών, έγινε βασιλιάς του νησιού και ίδρυσε σ’ αυτό αρκετές πόλεις, με γνωστότερες την Κνωσό, Φαιστό και Κυδωνία. Ο ίδιος θέσπισε και αρκετούς νόμους για τους Κρήτες, προσποιούμενος ότι τους έλαβε από τον πατέρα του το Δία με τον οποίο συνομιλούσε μέσα σε κάποια σπηλιά. Απέκτησε, επίσης, μεγάλη ναυτική δύναμη, κυρίευσε τα περισσότερα νησιά κι έγινε ο πρώτος Έλληνας θαλασσοκράτορας…«Κτήσασθαι δε (Μίνωα) και δύναμιν ναυτικήν μεγάλην και των νήσων τας πλείστας καταστρέψασθαι και πρώτον των Ελλήνων θαλαττοκρατήσαι»  (Διόδωρος Σικελιώτης 5, 78 και 79) 

 «Ούτος (ο Μίνωας) πρώτος των Ελλήνων ναυτικήν δύναμιν αξιόλογον συστησάμενος εθαλασσοκράτησε» (Διόδωρος βίβλος IV, 60,3)

 «Της Καρπάθου πρώτοι κάτοικοι ήσαν κάποιοι από εκείνους που εκστράτευσαν μαζί με το Μίνωα, την εποχή που έγινε ο πρώτος Έλληνας θαλασσοκράτορας… «Την δε Κάρπαθον πρώτοι μεν ώκησαν των μετά Μίνω τινές συστρατευσάντων, καθ’ όν χρόνο εθαλασσοκράτησε πρώτος των Ελλήνων» (Διόδωρος Σικελιώτης, 5 54)

 «Ο Πολυκράτης είναι ο πρώτος που ξέρουμε  από τους Έλληνες, ο οποίος έβαλε στο νου του να κυριαρχήσει στη θάλασσα, εκτός από το Μίνωα από την Κνωσό και από κανένα άλλο ίσως που κυριάρχησε στη θάλασσα πριν από εκείνον» (Ηρόδοτος Γ 121)

«Πρώτος, λένε, που έπεισε το λαό να χρησιμοποιεί γραπτούς νόμους ήταν ο Μνεύης. Αυτός λοιπόν προσποιήθηκε πως του έδωσε τους νόμους ο Ερμής, με τη διαβεβαίωση πως θα φέρουν μεγάλα καλά στη ζωή των ανθρώπων, όπως ακριβώς έκανε, λένε, στους Έλληνες ο Μίνωας στην Κρήτη και ο Λυκούργος στους Λακεδαιμονίους, που ο ένας είπε ότι πήρε τους νόμους από το Δία και ο άλλος από τον Απόλλωνα…. «καθάπερ πάρ Έλλησι ποιήσαι φασίν εν μεν την Κρήτη Μίνωα, παρά δε Λακεδαιμονίοις Λυκούργον, του μεν παρά Διός, τον δε παρ’ Απόλλωνος φήσαντα τούτους παρ ειληφέναι…» (Διόδωρος Σικελιώτης, Βίβλος 1, 94)

 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Αυτοί λοιπόν, οι Κρήτες, έχουν τους πιο παλιούς νόμους απ’ όλους τους Έλληνες; («Ουκούν ούτοι, οι Κρήτες, παλαιοτάτοις νόμοις χρώνται των Ελλήνων»)

ΕΤΑΙΡΟΣ: Ναι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ:  Ξέρεις ποιοι ήταν οι άξιοι βασιλείς τους; Ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς, γιοι του Δία και της Ευρώπης’ δικοί τους είναι οι νόμοι.  (Πλάτωνα «Μίνως», 318 b – 321)

 

Θα ‘πρεπε να πεις: Ξένε, δεν είναι τυχαίο που οι νόμοι της Κρήτης  έχουν τόσο μεγάλη φήμη σε ολόκληρο τον Ελληνικό κόσμο. (Ω ξένε, εχρην ειπειν, οι Κρητών νόμοι ουκ εισίν μάτην διαφερόντως εν πάσιν ευδόκιμοι τοις Έλλησιν) Είναι νόμοι δίκαιοι, που προσφέρουν ευτυχία σε όσους τους ακολουθούν, Δίνουν δηλαδή όλα τα αγαθά, τα οποία ανήκουν σε δυο κατηγορίες, ανθρώπινα και θεία.… (Πλάτωνα, Νόμοι, 625 - 631)

 

Σημειώνεται ότι:

1) Ο Παυσανίας  αποκαλεί το Μίνωα άρχοντα της Ελληνικής θάλασσας ( = το Αιγαίο ή σωστότερα το Αρχιπέλαγος ) και τον εγγονό του, τον Ιδομενέα,  Αχαιό και Έλληνα, όταν περιγράφει τα αφιερώματα στο ναό της Ολυμπίας, πρβ:

 «Υπάρχουν κοινά αφιερώματα όλων των Αχαιών (στο ναό της Ολυμπίας) και παριστάνουν όλους αυτούς που πήραν μέρος στην κλήρωση για τη μονομαχία με τον Έκτορα, όταν αυτός προκάλεσε όποιον Έλληνα ήθελε να συμμετάσχει μαζί του. Είναι στημένα κοντά στο μεγάλο ναό …. Και απέναντι σε απ αυτά, σε διαφορετικό βάθρο, βρίσκεται ο ανδριάντας του Νέστορα… Εκείνος με τον πετεινό στην ασπίδα  είναι ο Ιδομενέας, απόγονος του Μίνωα.(Παυσανίας Ηλιακά Α 25, 8-9)

«Και τούτου οι Κρήτες τον ταύρον  ες  την γην πέμψαι σφίσι Ποσειδώνα φασίν ότι Θαλάσσης άρχων Μίνως της Ελληνικής ουδενός Ποσειδώνα ήγεν άλλου Θεού μάλλον εν τιμή, κομιθέναι μεν δη ταύρον τούτον φασιν ες Πελοπόννησον εκ Κρήτης και Ηρακλέι των δώδεκα καλουμένων…. ».. (Παυσανίας,  Ελλάδος περιήγησις, «Αττικά, 27,7),

2) Ο Αριστοτέλης (Πολιτικά 1, 1271, 10) λέει  ότι η Κρήτη ήταν επόμενο, προορισμένο να κυριαρχήσει στους Έλληνες, επειδή βρίσκεται σε ευνοϊκή θέση, σε μια θάλασσα που στις τριγύρω παραλίες της έχουν εγκατασταθεί  όλοι οι Έλληνες και επομένως, θέλει να πει ο Αριστοτέλης, οι  Έλληνες βοήθησαν τους Κρήτες και το Μίνωα ως Έλληνες να αναπτυχθεί και συνάμα να κατακτήσει και βαρβαρικά μέρη: «Φαίνεται ότι η Κρήτη ήταν προορισμένη να κυριαρχήσει στους Έλληνες χάρη στην ευνοϊκή της θέση, γιατί βρίσκεται σε θάλασσα που στα παράλιά της έχουν εγκατασταθεί σχεδόν όλοι Έλληνες. Η απόσταση από την Πελοπόννησο είναι μικρή, όπως και από την Ασιατική παραλία γύρω από το Τριόπιο και τη Ρόδο. ΄Ετσι ο Μίνωας έγινε θαλασσοκράτορας’ άλλα νησιά τα κατάκτησε και σε άλλα εγκατέστησε αποίκους από την Κρήτη, τέλος εκστρατεύοντας στην Σικελία πέθανε εκεί κοντά στην Καμικο».( Αριστοτέλης Πολιτικά Β, 1271, 10) = σε αρχαία ελληνικά:   «δοκεί δ η νήσος και  προς την αρχήν την Ελληνικήν πεφυκέναι και κείσθαι καλως, πάσῃ γαρ επίκειται τῃ θαλάττῃ, σχεδόν των Ελλήνων ιδρυμένων περί την θάλατταν πάντων’ απέχει γαρ τη με της Πελοποννήσου μικρόν, τη δε της Ασίας του περί Τριόπιον τόπου και Ρόδου, διο και την της θαλάττης αρχήν κατέσχεν ο Μίνως, και τας νήσους τας μεν εχειρώσατο τας δ’ ώκισεν, τέλος επιθέμενος τη Σικελία τον βίον ετελεύτησεν εκεί περί Καμικόν…» (Αριστοτέλους Πολιτικά Β  1271, 10),

3) Ο Διόδωρος (5,80) αναφέρει καθαρά ότι και οι Ετεοκρήτες ήσαν Έλληνες και όχι βάρβαροι, πρβ . «τέταρτο γένος που ανακατεύθηκε με τους κατοίκους της Κρήτης: Ετεόκρητες, Πελασγούς και Δωριείς-Αχαιούς  ήταν, λένε, ένα συνονθύλευμα βαρβάρων που με τα χρόνια εξομοιώθηκαν στη γλώσσα με τους Έλληνες κατοίκους». Αν οι Ετεοκρήτες δεν ήταν Έλληνες, ο Διόδωρος δε θα έλεγε ότι ο Μίνωας ένωσε τους Ετεοκρήτες, Κύδωνες, Δωριείς και Αχαιούς μαζί με ένα συνονθύλευμα βαρβάρων σε ενιαίο σύνολο.

4) Πριν από τον Τρωικό πόλεμο , σύμφωνα με το Θουκυδίδη (Α, 2 -9), δεν υπήρχαν σύνορα, καθώς και Έλληνες και βάρβαροι παρά μόνο διάφορα μεταναστευτικά φυλά με μεγαλύτερο τους Πελασγούς.  Μετά τα Τρωικά όσοι είχαν πάει με το στρατόπεδο των Αχαιών , όπως οι Κρήτες, οι Σπαρτιάτες κλπ , ονομάστηκαν Έλληνες και όσοι με τους Τρωες ονομαστήκαν Βάρβαροι.  Ο  Ηρόδοτος, ο Πλάτωνας (Μενέξενος), ο Ισοκράτης (Παναθηναϊκός, Ελένης Εγκόσμιο κ.α.) κ.α. αναφέρουν ότι βαρβαρικής καταγωγής απ΄ όσους έμεναν στην Ελλάδα πριν από τον Τρωικό πόλεμο ήσαν μόνο οι Δαναοί και οι Καδμείοι ή Θηβαίοι (οι οποίοι είχαν έρθει λέει  στην Ελλάδα από την Αίγυπτο ), καθώς και  οι Πέλοπες, που είχαν έρθει λέει στην Ελλάδα από τη Φρυγία. 

5) Η μόνη διαφορά που είχαν οι Ετεοκρήτες από τους Δωριείς και Αχαιούς ήταν ότι οι πρώτοι ήσαν αυτόχθονες στην Κρήτη και οι άλλοι επήλυδες,  δηλαδή είχαν πάει το νησί από τη Θεσσαλία  μετά από τους Ετεόκρητες. Κάτι όπως είχε συμβεί και με τους Δωριείς Σπαρτιάτες, που και αυτοί  είχαν πάει στην Πελοπόννησο από τη Δωρίδα, και τους ντόπιους. Σύμφωνα με τον Όμηρο στην Κρήτη ζούσαν Ετεόκρητες, Κύδωνες, Αχαιοί, Πελασγοί και Δωριείς, που  σύμφωνα με τους άλλους αρχαίους συγγραφείς (Ηρόδοτο, Διόδωρο, Στράβωνα κ.α.) οι Ετεόκρητες ήσαν αυτόχονες (απόγονοι των Ιδαίων Δάκτυλων ή Κουρητών), ενώ οι άλλοι μετανάστες. Μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, λένε, επειδή η Κρήτη ερήμωσε κατά πολύ, έφυγαν από το Πελασγικό Άργος = η Θεσσαλία) μερικές φυλές Αχαιών, Πελασγών και Δωριέων με αρχηγό τον Τέκταμο (παππούς του Μίνωα και γιος του Δώρου του Έλληνα) και πήγαν και κατοίκησαν στο νησί, επειδή η Θεσσαλία είχε καταστραφεί από τον εν λόγω κατακλυσμό. Στη συνέχεια και όταν έγινε βασιλιάς των Δωριέων ο Μίνωας ένωσε σε ενιαίο σύνολο όλα τα φύλα του νησιού. Μάλιστα, όταν πήγαν οι Αχαιοί, οι Δωριείς και οι Πελασγοί της Κρήτης στο νησί  και βρήκαν εκεί τους Ετεόκρητες   δεν υπήρχε ακόμη ο διαχωρισμός σε «Έλληνες» και «βάρβαρους», αφού αυτό έγινε μετά τα τρωικά, σύμφωνα με τους Θουκυδίδη (Α, 3 -9), Ηρόδοτο (Α 54 – 57 κ.α.), Ησίοδο (Κατάλογος γυναικών) κ.α.

6) Το ότι ο Μίνωας και οι Κρήτες επί Μίνωα  ήσαν Έλληνες φαίνεται και από το ότι: α) Ο Μίνωας αναφέρεται μόνο στην Ελληνική μυθολογία, β) Ο Μίνωας και ο Ραδάμανθυς έγιναν κριτές του Άδη των Ελλήνων. γ) Οι αρχαίοι Κρήτες αφενός λάμβαναν μέρος στους Αγώνες των άλλων Ελλήνων και αφετέρου φέρονται ως ιδρυτές των Ολυμπιακών Αγώνων. Σύμφωνα με τον Παυσανία (Ηλιακά) οι πρώτοι που αγωνίστηκαν στην Ολυμπία και αυτοί που ίδρυσαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες ήσαν ο Κρηταγενή Δίας και ο Ιδαίος Ηρακλής. Μετά  ένας απόγονος του Ιδαίου Ηρακλή, ο Κλύμενος,  ήρθε από την Κρήτη και καθιέρωσε τους αγώνες στην Ολυμπία και ίδρυσε βωμό προς τιμή του προγόνου του Ηρακλή και όλων των Κουρητών, δίνοντας στον Ηρακλή την επωνυμία Παραστάτης. Ο Παυσανίας λέει ακόμη ότι ο Κλύμενος ίδρυσε και ιερό στην Ολυμπία για την Κυδωνία Αθηνά (Παυσανίας Ηλιακά Β, 7,6 κ.α.) και Κρητικοί Ολυμπιονίκες ήσαν οι: Εργοτέλης, Σωτάδης, Φιλωνίδης κ.α

Σύμφωνα με τον κατάλογο των Ολυμπιονικών και τον Παυσανία (Ηλιακά), Κρήτες Ολυμπιονίκες ήσαν οι εξής:  Διόγνητος, Πυγμαχία,  488 π.Χ., Εργοτέλης ο Φιλάνωρος, Δόλιχος,  464 π.Χ., Εργοτέλης ο Φιλάνωρ, Δόλιχος,   472 π.Χ.,  Ικαδίων,  Στάδιο παίδων, 456 π.Χ.,  Αιγείδας, Δόλιχος, 448 π.Χ., , …..ώνιος, Δόλιχος, 396 π.Χ., Σωτάδης, Δόλιχος, 99η Ολυμπιάδα 384 π.Χ. , Φιλωνίδης ο Χερσονήσιος, Πώρος ο Μάλιος, 56 π.Χ., Δάμας ή Δαμασίας ο Κυδωνιάτης, Στάδιο, 25 μ.Χ., Σατορνίλος Γορτύνιος, στάδιον, 209 μ.Χ. κ.α.

Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, ο γιος του Μίνωα, ο Ανδεόγεω, έλαβε μέρος στα Παναθήναια και ενώ  πήγαινε να λάβει μέρος σε αγώνες των Θηβαίων, δολοφονήθηκε από τους Αθηναίους από φθόνο, πρβ:  «αυτός δε ήκεν εις Αθήνας, και τον των Παναθηναίων αγώνα επετέλει, εν ω ο Μίνωος παις Ανδρόγεως ενίκησε πάντας. τούτον Αιγευς επι τον Μαραθώνιον έπεμψε ταύρον, υφ’ ου διεφθάρη. ένιοι δε αυτόν λέγουσι πορευόμενον εις Θήβας επί τον Λαϊου Αγώνα προς των αγωνιστών ενεδρευθέντα δια φθόνον απολέσθαι..»  (Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη Β και  Γ).

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο

ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

 

1. Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ (ΚΟΠΤΙΚΗ - ΡΑΠΤΙΚΗ) ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ

 

https://polioxni.files.wordpress.com/2011/06/ceb5ceb9cebacf8ccebdceb1271.jpg

Η καλούμενη «Παριζιάνα» (Τοιχογραφία Κνωσού, 1500-1450 π.Χ.)

Το  ότι οι Μινωίτες είχαν δημιουργήσει τον πρώτο αξιόλογο πολιτισμό είναι κάτι που  προκύπτει και από τα ενδύματα που φορούσαν.  Ανατρέχοντας στις αρχαίες τοιχογραφίες και τα αρχαία ειδώλια που έχουν βρεθεί τόσο στην αρχαία Ελλάδα (Κνωσό, Σπάρτη, Αθήνα, Μακεδονία κλπ), όσο και στην αρχαία Αίγυπτο, αρχαία Μεσοποταμία κλπ βλέπουμε  ότι οι Μινωίτες είναι οι πρώτοι στον κόσμο  που που έκοψαν και έραψαν ρούχα στα μέτρα του χρήστη (οι καμπύλες και οι γραμμές των μινωικών ενδυμάτων  ταιριάζουν αρμονικά με αυτές του σώματος του χρήστη) και που είχα ήδη από το 2000-1500 π.Χ.  διαφορετικά ενδύματα για τους άντρες, τις γυναίκες, τους ιερείς κλπ, άρα εοι Μινωίτες είναι αυτοί που βρήκαν πρώτοι την ενδυμασία με την κοπτοραπτική και τη μόδα. Βλέπουμε δηλαδή ότι οι Μινωίτες είχαν  πολυσύνθετο πολιτισμό και μάλιστα πιο προηγμένο όχι μόνο απ΄ό,τι είχαν οι προηγούμενες κοινωνίες στην Αίγυπτο, στη Μεσοποταμία κ.α., αλλά και από ό, τι είχαν οι κοινωνίες που ακολούθησαν στην Ελλάδα, στην Ιταλία κλπ., αφού  φαίνεται   να φορούν  μια ποικιλία ενδυμάτων, που είναι  όχι μόνο πολυτελή, αλλά και κομψά και σύνθετα, δηλαδή κομμένα και ραμμένα στο μέτρα του χρήση),  να έχουν κατασκευαστεί με καλλιτεχνικές γραμμές,  με εφαρμογή ταιριαστή στο σώμα και ανάλογα με το τι άλλα ρούχα φορά ο χρήστης.

<<..Να ασκούν (οι νέοι της Κρήτης) επίσης την τοξοβολία και τον ένοπλο χορό, που βρήκαν πρώτοι και έδειξαν οι Κουρήτες και ο οποίος έπειτα ονομάστηκε πυρρίχη από το όνομα αυτού που τον οργάνωσε. Έτσι το παιγνίδι δεν ήταν άσχετο με πράξη χρήσιμη στον πόλεμο. Επίσης στα τραγούδια τους χρησιμοποιούν Κρητικούς ρυθμούς που είναι πολύ γρήγοροι και τους βρήκε ο Θάλης. Ορίστηκε επίσης να φοράνε στρατιωτικά ρούχα και υποδήματα. Τα όπλα εξάλλου θεωρούνται τα καλύτερα δώρα.>>(ΣΤΡΑΒΩΝΑ, ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ Ι, ΙV 16)

Τα εν λόγω μινωικά ενδύματα δε γνωρίζουμε το πως ακριβώς ονομάζονταν τότε, όμως είναι είναι ίδια και πασιφανές ότι από αυτά κατάγονται εκείνα που σήμερα ονομάζονται: φούστα, φουστάνι, ζακέτα, σαλβάρι, σορτς, τήβεννος, ρόμπα, σανδάλια, μπότες, ζώνη κλπ.

Και το ότι οι Μινωίτες ήταν οι πρώτοι που επινόησαν την τέχνη της υφαντικής, τον αργαλειό, αλλά και της κοπτοραπτικής πιστοποιείται και από το ότι ο Διόδωρος Σικελιώτης (5.72-77) αναφέρει ότι εκείνος (εκείνη) που βρήκε την υφαντική τέχνη, τον αργαλειό και την ενδυμασία, ήταν η Αθηνά, η μετά θάνατο ανακηρυχθείσα θεά Εργάνη,  στην Κρήτη.

Σημειωτέον ότι οι υπόλοιποι Έλληνες (Αθηναίοι, Σπαρτιάτες κλπ) , καθώς και οι Ρωμαίοι  κλπ επί εποχής των Μινωιτών, καθώς και για πολλά πολλά χρόνια μετά από την καλούμενη Μινωική Αυτοκρατορία και Θαλασσοκρατορία (Μινωικό Πολιτισμό) φορούσαν ρούχα που ήταν κάτι όπως τα σημερινά κλινοσκεπάσματα (τις κουβέρτες) και που το λεπτό λεγόταν χιτώνας και το χοντρό χλαμύδα ή μανδύας,

 

2. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

Η μινωική γυναικεία ενδυμασία, όπως προκύπτει από την περιγραφή του Ομήρου (Ιλιάδα, Σ), καθώς και τις τοιχογραφίες και τα ειδώλια που έχουν βρεθεί στην Κνωσό, Θήρα κλπ, αποτελούνταν τουλάχιστον από τα εξής , μάλλινα ή  λινά, ενδύματα:

Οι διάφορες φούστες, οι οποίες ήσαν  όπως ακριβώς οι σημερινές, δηλαδή είτε ποδήρεις είτε  έως το μέσο της κνήμης είτε έως το γόνατο κλπ. οι φούστες αυτές διέθεταν  πιέτες, σιρίτια, γαρνιτούρες και φραμπαλάδες. Υπήρχαν επίσης πολυεπίπεδες φούστες, φούστες σε σχήμα καμπάνας και φούστες ως τα σημερινά κρινολίνο, δηλαδή  με μια σειρά οριζόντιων βολάν, που διευρύνονται βαθμιαία μέχρι να φθάσουν στο έδαφος.

Τα διάφορα περικόρμια , που ήταν κάτι όπως τα κατοπινά κοντόχια ή κοντογούνια και οι ζακέτες. Τα μινωικά περικόρμια ήταν συνήθως κοντομάνικα, εφαρμοστά και ανοικτά από  μπροστά. Συνάμα περιείχαν μηχανισμό ανόρθωσης του στήθους, απ΄ όπου προήλθε το σουτιέν (γαλλικά)  ή στηθόδεσμος (ελληνικά) (βλέπε π.χ. την καλούμενη “lady of sports”, τις καλούμενες θεές των όφεων κ.α.). Απλά ο μινωικός άφηνε ακάλυπτες τις θηλές των μαστών

Το προστήθιο, το οποίο ήταν ύφασμα είτε αδιαφανές είτε αραχνούφαντο που κάλυπτε τα στήθη, το μέρος που άφηνε η τραχηλιά ή το μπροστινό μέρος του πανωκόρμιου,  αν απαιτείτο και το οποίο στηρίζονταν με κορδόνια στο λαιμό  ( βλέπε π.χ. αυτό στην καλούμενη «παριζιάνα»).

Η ζώνη, η οποία ήταν όπως αυτή της σημερινής κρητικής παραδοσιακής φορεσιάς, δηλαδή μακριά, φαρδιά και  πλούσια διακοσμημένη. Δενόταν φουσκωτά ή επίπεδα γύρω από τη μέση και σφικτά,  για να την τονίζει.

Η ποδιά, η οποία αφενός ήταν είτε μονή είτε διπλή (μπρος πίσω) και αφετέρου έμπαινε πάνω από τη φούστα και δενόταν στη μέση με βαστάγια. Η μονή ήταν όμοια με αυτή της κρητικής παραδοσιακής φορεσιάς. Η διπλή ήταν δυο ποδιές ενωμένες στη μέση και που η μία έμπαινε μπροστά και η ’άλλη πίσω ως ουρά και προστάτευε τη φούστα στα καθίσματα,  Η ποδιά ήταν πλούσια διακοσμημένες με κεντήματα.

Η ανασυρίδα ή αναξυρίδα, δηλαδή η χαμηλοκάβαλη βράκα ( τουρκικά σαλβάρι και αρχαία ελληνικά ανασυρίδα ή αναξυρίδα), η οποία  ήταν κάτι όπως το σακί, που απλώς στο κάτω μέρος υπήρχαν δυο τρύπες, για να περνούν τα πόδια.

Το γυναικείο κοντοβράκι, το οποίο ήταν περισκελίδα όπως τα σήμερα αθλητικά σορτς και που σχηματιζόταν από τη διπλή μινωική ποδιά ενώνοντας το κέντρο της πισινής ποδιάς με το κέντρο της μπροστινής με καβάλο (βλέπε π.χ το κοντοβράκι της  καλούμενης «lady of spors» της Κνωσού).

 

http://polioxni.files.wordpress.com/2011/06/ceb5ceb9cebacf8ccebdceb1161.jpgΤοιχογραφία στο ιερό της Κνωσού, 1600 – 1450 μ.Χ., με ιέρειες που φορούν φούστες και ζακέτες/ ζιπούνια

28Μινωική τελετή θυσίας με  μουσικό να παίζει 7χορδη κιθάρα και Μινωίτες και μινωίτισες να φορούν  εντυπωσιακές φορεσιές, με κοντομανικο ζιπόνια (ζακέτες, πανωκόρμια), μακρές φούστες κλπ ( Από τη λίθινη σαρκοφάγο Αγ. Τριάδας Κρήτης, 1400 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

sarcophagus_from_chamber_tomb1335751180943Μινωική τελετή θυσίας με μουσικό που παίζει αυλό και  δυο  Μινωίτισες  με εντυπωσιακές τουαλέτες. Με ποδήρη (μάξι) φούστα,  με πανωκόρμι ή άλλως κοντογούνι/ ζακέτα κλπ  (Από τη λίθινη σαρκοφάγο Αγ. Τριάδας Κρήτης, 1400 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/Snake_Goddess_-_Heraklion_Achaeological_Museum_retouched.jpg

Snake goddess, c1600 BC, Minoan:

Ειδώλια από Φαγεντιανή με γητεύτρες όφεων ή άλλως θεές των όφεων. Είναι με δακτυλίδι μεση, μακρές φούστες, ποδιές, κοντομάνικες ζακέτες που εχουν ενσωματωμένο σουτιέν, ψιλά καπέλα κλπ (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Κρήτης).

Ο Διόδωρος αναφέρει ότι «μερικοί, μεταξύ των οποίων και ο Έφορος,  ιστορούν  πως οι Ιδαίοι Δάκτυλοι  (οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης), είχαν γεννηθεί στην Ίδη της Φρυγίας και πως πέρασαν στην Ευρώπη με το Μύγδονα και καθώς ήταν γητευτές , επιδίδονταν σε ξόρκια, τις τελετές και τα μυστήρια και ζώντας ένα διάστημα στη Σαμοθράκη  εξέπληξαν  σε μεγάλο βαθμό τους εκεί κατοίκους με αποτέλεσμα να γίνει μαθητής τους ο Ορφέας,  ένας άνθρωπος προικισμένος με ξεχωριστή ικανότητα στην ποίηση και τη μελωδία» (βλέπε Διόδωρος  5.64,4. Αναφέρει επίσης ότι όταν οι Ιδαίοι Δακτύλοι ή Κουρήτες ήρθαν στην Κρήτη,  η Ρέα, τους παρέδωσε, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο, το Δία, για να τον αναθρέψουν,  τον οποίο γέννησε στα Ιδαία Όρη της Κρήτης και συγκεκριμένα στο Όρος Δίκτης της Κρήτης, όπου μετά που μεγάλωσε έκτισε μια πόλη (βλέπε Διόδωρος  5.70)  .

Ο Στράβωνας (Γεωγραφικά,10.ΙΙΙ,19 C 471) αναφέρει ότι κατ’ άλλους  οι πρώτοι κάτοικοι της Κρητης ήσαν οι καλούμενοι Ετεόκρητες ή Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες, οι οποίοι κατ’ άλλους ήταν αυτόχθονες Κρήτες που κάποιοι από αυτούς πήγαν και στη  Φρυγία της Ασίας και γι αυτό Ίδη βουνό υπάρχει και στην Κρήτη και στην Ασία και κατ’ άλλους ήταν στην καταγωγή Φρύγες. Αναφερει επίσης ότι  οι Φρύγες ήσαν Θρακικής καταγωγής  και κάποιοι από αυτωούς είχαν έρθει στην Κρήτη συνοδεύοντας τη Ρέα προκειμένου να την επικουρήσουν στη γέννηση του Δία και μετά έμειναν εκεί και την πρώτη πόλη που έκτισαν  ήταν η πόλη Ιεράπυτνα.

Man in Prayer ~ This statuette was made in the days of Minoan civilization and comes from the Palace of Phaistos. The Minoan culture on the isle of Crete. ca. 2000-1400 BC:

Χάλκινο αγαλματίδιο από τη Φαιστό με Μινωίτισσα που φορά καπέλο και συνάμα είναι σε σταση προσευχής- λατρείας, 2000 - 1400 π.Χ.

File:Minoan girl, c. 1600-1500 BCE, bronze, Crete, Cleveland Museum of Art.jpg:

Χάλκινο ομοίωμα κοριτσιού, 1600-1500 π.Χ. σε στάση προσευχής –παράκλησης (Cleveland Museum of Art). Φορά μακρά φούστα (φουρό) , ζώνη,  ζακέτα κοντομάνικη ανοιχτή στο μπροστινό μέρος, σκουλαρίκια, βραχιόλια, κολιέ.

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xfp1/v/t1.0-9/11168182_1031657416866049_3293172545368004889_n.jpg?oh=9b927ea8047e23a094f6b04f54a90c58&oe=56F67A02

Πήλινο ΜΜΙΙ ειδώλιο Συλλογης Μαμαλάκη (ΑΜΗ)

http://www.utexas.edu/courses/introtogreece/lect2/prayingwoman.jpeg

Πισκοκέφαλο Σητείας, Γυναίκα με καμπανόσχημη φούστα Middle Minoan II.


Τοιχογραφία  1450 π.Χ. της Κνωσού με ψηλή γυναίκα. Φορά ωραίο κοντομάνικο κοντόχι, (ζιπούνι) και  μακρά (maxi) φούστα.

Dea dei Serpenti, seconda metà del II millennio a.C., oro e avorio scolpito a tutto tondo. Provenienza sconosciuta. Museum of Fine Arts, Boston, USA.:

Αγαλματίδιο από ελεφαντόδοντο και χρυσό της καλούμενης θεάς των όφεων (γητευτρια όφεων) ύστερης μινωική εποχής, 1600-1500 π.Χ. (Museum of Fine Arts, Boston)

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xta1/v/t1.0-9/12108820_448302242031866_1113569190938992412_n.jpg?oh=60a8895d37b8cb00341acd4c8dfdf5e7&oe=5685047E

Μινωίτισα που διενεργεί θυσία. Φορά χαμηλοκάβαλη αναξυρίδα ή άλλως βράκα, σαλβάρι , που στο κάτω μέρος έχει ανοίγματα για τα πόδια (Λεπτομέρεια από λίθινη σαρκοφάγο της Αγ. Τριάδας Κρήτης, 1400 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)


Αγαλματίδιο Μινωίτισας σε στάση προσευχής. Είναι γυμνόστηθη και φορά περιλαίμιο, ζακέτα-μπούστο, ζώνη φαρδιά, μακρά φούστα , βραχιόλι (Cretan, Late Minoan I, 1600-1450 BCE at the Metropolitan Museum of Art in New York City)

Ancient Greek Goddess polos from Crete 640 BCE  Terracotta:

Πήλινο ειδώλιο Μινωίτισας ή μινωικής Θεάς,  640 π.Χ. (Goddess polos Louvre AM1698)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Female_head_polos_Louvre_Br1.jpg/800px-Female_head_polos_Louvre_Br1.jpg

Γυναικείο κεφάλι φορώντας  πίλο ή άλλως  «πόλος» από την Κρήτη, 7ος αιώνας π.Χ.

Woman crossed arms Staatliche Antikensammlungen. Woman with crown, probably a votive gift. Arms are crossed on the body as a sign of reverence and humility in front of the divinity. Crete, 630–610 BC.:

Γυναίκα με καπέλο, στέμμα και χέρια σταυρωμένα στο σώμα ως ένδειξη σεβασμού και της ταπεινότητας μπροστά της θεότητας. Κρήτη, 630-610 π.Χ.. (Κρατική αρχαιολογική συλλογή Μονάχου)

 

 

 

ΤΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΙΝΩΙΚΑ ΚΑΠΕΛΑ, ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ, ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΚΛΠ

 

Στη μινωική Κρήτη τα γυναικεία ενδύματα κατασκευάζονταν από μια μεγάλη ποικιλία υλικών, όπως από λινό, δέρμα και μαλλί  και διακοσμημένα με φωτεινά χρώματα και μοτίβα,  με επίρραπτες ταινίες στα τελειώματα, φιόγκους, λεπτότατα πέπλα και κοσμήματα από μέταλλο, πέτρα ή κόκαλο, που ράβονταν επάνω τους. 

Τα γυναίκεια μινωικά υποδήματα ήταν  τα σανδάλια, που προσαρμόζονταν στο πόδι με σχετικά ψηλές ταινίες και οι κοντές μπότες. Μέσα στα σπίτια και στα ιερά οι Μινωίτισες φαίνονται ξυπόλυτες.

Τα κοσμήματα κατασκευάζονταν από ένα πλήθος υλικών: από χρυσάφι και πολύτιμους ή ημιπολύτιμους λίθους, όπως άργυρο, αχάτη, αμέθυστο, κρύσταλλο, ήλεκτρο κ.α., τα περισσότερα των οποίων πρέπει να ήταν εισαγωγής. Οι σταγονόσχημες, αμυγδαλωτές ή σφαιρικές χάντρες («ψήφοι») κατασκευάζονταν από τα παραπάνω υλικά αλλά και από φαγεντιανή και μια γαλάζια υαλόμαζα, που ως φθηνότερο υλικό μπορούσαν να υποκαταστήσουν το χρυσό.

Οι Μινωίτισσες  φορούσαν επίσης  πολλών λογιών καπέλα, με ή χωρίς λοφία, Προφανώς θα υπήρχαν και  γυναικεία πανωφόρια (παλτά) για τους χειμερινούς μήνες, που απλά δεν έχουν απεικονιστεί, επειδή στις απεικονίσεις και στα αγάλματα τα πρόσωπα φέρονται κυρίως με  ελαφρύ ντύσιμο.

Οι Μινωίτισες βάφονταν με καλλυντικά και επίσης είχαν πολλών λογιών κοσμήματα: περιβραχιόνια (έμπαιναν στο μπράτσο) περιδέραια (στο λαιμό), βραχιόλια (στον καρπό του χεριού) και περισφύρια (πάνω από τους αστραγάλους) κ.α.

Οι γυναικείες κομμώσεις ήταν περίτεχνες.  Άλλοτε τα μαλλιά ήταν μαζεμένα σε κότσο και έπεφταν μικρές μπούκλες στο μέτωπο και στα αυτιά. Άλλοτε οι μακριές και λεπτές μπούκλες («βόστρυχοι») στολίζονταν με χάνδρες, «σφηκωτήρες» και περόνες  με ένα εξόγκωμα συχνά σε σχήμα άνθους.

 

https://araenil.files.wordpress.com/2012/06/fminoansignetring9903100102.jpg

Μινωικό χρυσό δακτυλίδι (Μουσείο Αγίου Νικολάου) με Μινωίτισες σε στάση προσευχής μπροστά από ιερό.

Αφού οι Μινωίτες ζωγράφιζαν και χάραζαν ανθρώπους, ζώα κλπ τέλεια επάνω ακόμη και σε δακτυλίδια, άρα πρέπει να διέθεταν και υψηλή τεχνολογία (μεγεθυντικούς φακούς, λεπτά εργαλεία κλπ)

(εξωτερικό): Χρυσό περιδέραιο με χάντρες σε σχήμα καρπών, 34,6 εκ. μήκος, π. 1600 π.Χ., Αγία Τριάδα (εσωτερικό): Περιδέρα...

 

3.  Η ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

Από την περιγραφή του Ομήρου (Ιλιάδα, Σ), καθώς και από τις τοιχογραφίες και τα ειδώλια που έχουν βρεθεί στην Κνωσό, Θήρα κλπ, προκύπτει ότι  οι Μινωίτες ήταν πιο λυτοί στην ένδυσή τους από τις Μινωίτισες, όμως και αυτοί ντυμένοι  με εντυπωσιακά, κομψά και σύνθετα , ο Όμηρος τα χαρακτηρίζει ως καλογνεμένα και στιλπνά, δηλαδή λαμπρά,  ενδύματα και μάλιστα κομμένα και ραμμένα στα μέτρα τους, κάτι όπως και τα σημερινά,  κάτι που μέχρι τότε δε συνέβαινε. πουθενά αλλού, Ειδικότερα τα ανδρικά μινωικά ενδύματα, αποτελούνταν τουλάχιστον από τα εξής ενδύματα:

Το ζώμα, που ήταν μια φαρδιά ταινία ως η ζώνη (εξ ου και ζώμα) με κρόσσια και χάντρες στη μια άκρα και με την οποία τύλιγαν το σώμα από τη μέση και κάτω και έως τους μηρούς σχηματίζοντας φούστα (βλέπε π.χ. οινοχόους της Κνωσού). Το ζώμα, που είναι το αρχαιότερο ένδυμα του ανθρώπου, επι μινωικής εποχής φοριόταν στα γυμνάσια και γυμναστικές επιδείξεις, στο σπίτι, στο κυνήγι κλπ, δηλαδή όπου απαιτούνταν ελαφρά ενδυμασία.

Ο ποδήρης και συνήθως κοντομάνικος χιτώνας, χώματος λευκού ή και σε άλλα χρώματα, ¨Ήταν ένα ολόσωμο φόρεμα και  κάτι όπως  το σημερινό ράσο και η σημερινή πανεπιστημιακή τήβεννος, το οποίο έμπαινε στις επίσημες εμφανίσεις, τελετές θυσίας, στα ιερά κλπ (βλέπε π.χ. τις τοιχογραφία της Κνωσού με άνδρες και γυναίκες σε λατρευτική τελετή, τις τοιχογραφίες της σαρκοφάγου της Κνωσού κ.α.,. Υπήρχε και φολιδωτό ολόσωμο ανδρικό φόρεμα (βλέπε π.χ. τον οδηγό στο καλούμενο βάζο των θεριστών)

Ο κοντός χιτώνας > κοντόχι ή άλλως κοντογούνι, πρόγονο του σακακιού, του γιλέκου και του τζάκετ (βλέπε π.χ. τον άνδρα στη μινωική στάμνα από Αφρατί),

Το ανδρικό περικόρμιο, που  ήταν εφαρμοστό και κάτι όπως η σημερινή μπλούζα (βλέπε π.χ. τον άνδρα στο αγαλματίδιο « Cretan Late Minoan I 1600-1450 Metropolitan Museum of Art»),

Η ανδρική υφασμάτινη ζώνη, που ήταν κάτι ως η υφαντή ζώνη της σημερινής παραδοσιακής κρητικής φορεσιάς, (βλέπε π.χ. το πήλινο αγαλματίδο Μινωίτη, 1500 π.Χ.,  με μαχαίρι στη μέση (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου).

Το ανδρικό κοντοβράκι, το οποίο ήταν κοντή περισκελίδα όπως το σημερινό  σορτς και η οποία φοριόταν στα γυμνάσια και γυμναστικές επιδείξεις (βλέπε π.χ. τοιχογραφία της Κνωσού με δρομείς), Σχηματιζόταν  από τη διπλή μινωική ποδιά ενώνοντας , ανάμεσα από τα σκέλη, το κάτω μέρος της μια ποδιάς με το κέντρο της άλλης 

Η χαμηλοκάβαλη βράκα ή τουρκικά σαλβάρι και αρχαία ελληνικά ανασυρίδα ή αναξυρίδα, η οποία  ήταν και ανδρικό και γυναικείο ένδυμα.  Σχηματιζόταν από μια μακρά φούστα, ενώνοντας,  ανάμεσα από τα πόδια, τον πίσω ποδόγυρο  με τον μπροστινό,  πλην δυο σημείων, ώστε  να περνούν από εκεί τα πόδια . Η ένωση γινόταν προσκολλώντας το μπροστινό ποδόγυρο μερικούς πόντους πιο πάνω από τον πίσω ποδόγυρο,  έτσι ώστε  να κρεμιέται ο πισινός ποδόγυρος  (βλέπε π.χ. ενδυμασίες ιερειών και ιερέων στη σαρκοφάγο Αγίας Τριάδας) 

Επι εποχής Μινωιτών θα υπήρχαν επίσης και  επανωφόρια (ανδρικοί μανδύες, κάπες) για τους χειμερινούς μήνες, που απλά δεν έχουν απεικονιστεί.

Οι Μινωίτες , σύμφωνα με τον Όμηρο (Ιλιάδα Σ), όμως είναι και κάτι που φαίνεται και στα ειδώλια που βρέθηκαν στην Κνωσό, έβαζαν στη ζώνη της μέσης μάχαιρα, κάτι που συναντάται και στην παραδοσιακή κρητική ενδυμασία. 

Τα κοσμήματα των Μινωιτών ήσαν τα δακτυλίδια, κυρίως από χρυσό  με μυθολογικές και άλλες παραστάσεις επάνω,  τα περιδέραια  και τα περιλαίμια από πολύτιμους λίθους, τα περιβραχιόνια στο μπράτσο και τα περισφύρια στα πόδια (πάνω από τους αστραγάλους) κ.α. 

Τα υποδήματα των Μινωιτών ήσαν περίφημα στην αρχαιότητα. Οι γυναίκες και οι άνδρες της Κρήτης ήδη επι Μινωικής εποχής, όπως προκύπτει από τις τοιχογραφίες και από τις αφηγήσεις των αρχαίων ,  ήσαν «καλώς υποδεδημένοι» και τα κύρια υποδήματά τους ήταν τα σανδάλια και οι μπότες, Απλά μέσα στο σπίτι και στους ναούς φαίνεται να είναι ξυπόλυτοι, όπως κάνουν οι μουσουλμάνοι σήμερα.

Ο γιατρός και Δ/ντης  Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου Ιωσήφ Χατζιδάκης στην «Περιήγησή» του στην Κρήτη το 1881, σχετικά με τα υποδήματα των Κρητων αναφέρει: «Προς τούτοις δε μόνον εν Ηρακλείω κατασκευάζουσι τα κομψότατα και πολυτελή κρητικά υποδήματα τα καλούμενα Τσαρδήνια. Το είδος τούτο των υποδημάτων είναι αρχαιότατον και ανέκαθεν ιδιάζον εν Κρήτη, αφού και ο Ιπποκράτης λέγει τους Κρήτας καλώς υποδεδημένους ο δε Γαληνός, σχολιάζων το χωρίον τούτο του Ιπποκράτους, βεβαιοί ότι τα υποδήματα των Κρητών ανέβαινον μέχρι του ημίσεως του σκέλους και ήσαν εις πολλά μέρη διάτρητα, ίνα διαπερώσιν ιμάντας προς ακριβή εφαρμογήν… (Ιωσήφ Χατζιδάκης  «Περιήγηση Κρήτης»)

Ο Γάλλος βοτανολόγος  J. Pitton de Tournefor,  που επισκέφτηκε την Κρήτη στα 1700, σχετικά με τα υποδήματα των Κρητών, αναφέρει: «Δεν βλέπεις κανέναν σε τούτο το νησί που να μην είναι καλά παπουτσωμένος, αντίθετα με τους χωρικούς της Ευρώπης όπου οι περισσότεροι έχουν τα πόδια τους μισόγυμνα. Μέσα στις πόλεις φορούν σκαρπίνια από μαροκινό δέρμα κόκκινο πολύ καθαρά και ελαφρά. Στην εξοχή φορούν μποτίνες από το ίδιο πράγμα, που διαρκούν χρόνια  ολόκληρα και είναι καλά ποδεμένοι, όπως οι Αρχαίοι Κρήτες του Ιπποκράτους. Ο περίφημος αυτός γιατρός μιλεί για υπόδηση πολύ βολική και ο Γαληνός πως ανεβαίνει έως τη μέση της κνήμης...»( J. Pitton de Tournefor)

 

Bronze Age Minoan cup, ca.1600 B.C.E. The drawing depicts a treaty ceremony involving soldiers and farmers. The soldiers are holding swords and wearing plumed hats, while the two farmers off to the right are carrying staffs and wearing bulkier clothing. Courtesy University of Illinois:

Μινωικό χάλκινο κύπελλο, 1600 π.X,  με Μινωίτες που φορούν πέδιλα (Πανεπιστήμιο του Ιλινόις)

Steatite conical cup with processional scene  ("The Chieftain's Cup")  Haghia Triada, Late Minoan IA/B  (ca. 1550-1450 B.C.):

Μινωικό κύπελο από στεατίτη, 1550 – 1450 π.Χ.,  που βρέθηκε στην Αγία Τριάδα  με Μινωίτες που φορούν σανδάλια και μπότες  ("The Chieftain's Cup")

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xaf1/v/t1.0-9/11217547_962420260456432_4223642717565589174_n.jpg?oh=b3d7770b7524635f0e17afbff067c88d&oe=56C64887

Πήλινο αγαλματίδιο Μινωίτη, 1500 π.Χ.,  με μαχαίρι στη μέση (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Cretan_hunters_Louvre_Br93.jpg/320px-Cretan_hunters_Louvre_Br93.jpg

Χάλκινο ειδώλιο με Κρήτες τοξοβόλους (κυνηγούς)  από τους οποίους ο ένας έχει στους ώμους του αγριοκάτσικο ( αφιέρωμα  στο ναό του Ερμή στη Σύμη Βιάννου,  670-650 π.Χ.)

12011120_1021180434580414_4660743690028044416_nΟ νέος και η νέα που εικονίζεται στην αρχαία  στάμνα από το Αφρατί πεδιάδος Ηρακλείου, 7ος αι.π.Χ. (Μουσείο Ηρακλείου)

12079250_1021180637913727_7387409278996006595_n

Στάμνα  από το Αφρατί Πεδιάδος Ηρακλείου, 7ος αι. π.Χ. (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xpa1/v/t1.0-9/12009738_1006525249379266_7451448243492374782_n.jpg?oh=7b6d1b63766ea50caff48a9c40e87b2a&oe=5686B7D0

Χάλκινο ειδώλιο  από τα Γρίβιγλα Ρεθύμνης,

4444551468_00449e1f8b_b

Αγαλματίδιο Μινωίτη, 1600 – 1450 π.Χ.,  σε στάση προσευχής-λατρείας, Φορά εφαρμοστό χιτώνα (μπλούζα), ζώνη κλπ (figure Cretan Late Minoan I 1600-1450 BCE , Metropolitan Museum of Art)

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xfa1/v/l/t1.0-9/11898676_995408240490967_2578423828731299121_n.jpg?oh=362aeaf8c8d0c46d3db66c4c5f9732bd&oe=56BD2A45

Βάζο από την Αγία Τριάδα Κρήτης, 1600 – 1500 π.Χ, με θεριστές των οποίων ο επικεφαλής φορά φολιδωτό ολόσωμο φόρεμα που καταλήγει σε φούστα  (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Κρήτης).

KNOSSOS TOIXOGRAFIA TIS POMPISΤοιχογραφία Κνωσού με άνδρες και γυναίκες, ίσως ιέρειες και ιερείς, σε τελετή προσευχής. Οι γυναίκες φορούν κοντομάνικα επικόρμια (ζακέτες), ζώνη και μακρυά φούστα και οι άνδρες μόνο λευκό κοντομάνικο  ολόσωμο φόρεμα , κάτι ως η τήβενος ή τα άμφια.

 

 

 

 

 

 

 

4. Η ΜΙΝΩΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

(ΤΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟ ΚΡΗΤΩΝ)

 

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα (Νόμοι Α, 625 d),  η σωματική άσκηση στην αρχαία Κρήτη ήταν επιβεβλημένη δια νόμου και οι Κρήτες εφεύραν τα γυμνάσια,  «..ήρχοντο των γυμνασίων πρώτοι μεν Κρήτες…» (ΠΛΑΤΩΝ, ΝΟΜΟΙ 452 c, 9). Σύμφωνα επίσης με τον Πλούταρχο, που αντλεί, όπως λέει, τις πληροφορίες τους από το Φιλόχορο, ένα αρχαιότερο αυτού αρχαίο συγγραφέα,  οι αθλητικοί αγώνες των Κρητών ήταν γυμνικοί, πρβ: <<…, αγώνα δε ο Μίνως επ’ Ανδρόγεω γυμνικόν εποίει και τους παίδας άθλα τοις νικωσιν εδίδου,…. (Πλούταρχου «Θησεύς», 16 - 19)

Ο Παυσανίας («Ηλιακά» Α, 5 - 8 ), ο Διόδωρος (Βιβλιοθήκη Ιστορική 4, 18 και 5, 64 - 66), ο Στράβων (Γεωγραφικά Ι, C 473, ΙΙΙ, 22) κ.α., σχετικά με τον ιδρυτή και το έτος ίδρυσης των Ολυμπιακών αγώνων, αναφέρουν ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης λέγονταν Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες και ένας από αυτούς, ο  Ιδαίος Ηρακλής πήγε στην Ολυμπία και ίδρυσε εκεί τους Ολυμπιακούς αγώνες. Αναφέρουν επίσης ότι εκείνος που τους καθιέρωσε στη συνέχεια ήταν ο Κλύμενος, ο γιος του Κάρδη, που ήρθε από την Κρήτη πενήντα χρόνια μετά τον κατακλυσμό που έγινε στην Ελλάδα την εποχή του Δευκαλίωνα.  Απλώς ο Πέλοπας τους αφιέρωσε στο Δία, πρβ:

<<Σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες, όσοι από τους  Ηλείους ασχολούνται με την αρχαιότητα λένε ότι ο Κρόνος ήταν ο πρώτος βασιλιάς στον ουρανό και πως οι άνθρωποι εκείνης της εποχής εκείνης, που ονομάζονταν χρυσή  γενικά, έκτισαν ναό προς τιμή του Κρόνου στην Ολυμπία. Όταν γεννήθηκε ο Δίας, η Ρέα ανέθεσε τη φύλαξη του παιδιού στους Δακτύλους της Ίδης, οι οποίοι λέγονταν και Κουρήτες και είχαν έρθει από την Ίδη της Κρήτης. Αυτοί ήσαν ο Ηρακλής, ο Παιώνιος, ο Επιμήδης, ο  Ίδας και  ο Ιάσιος. Ο Ηρακλής που ήταν και μεγαλύτερος έβαλε τους αδελφούς του, κάνοντας ένα αστείο, να τρέξουν σε αγώνα και στεφάνωσε το νικητή με κλαδί αγριελιάς, που την είχαν τόσο άφθονη, ώστε στοίβαζαν φρεσκοκομμένα φύλλα και τα έστρωναν, για να κοιμούνται. Λένε ότι ο Ηρακλής έφερε την αγριελιά από τις υπερβόρειες χώρες,  τις χώρες που ήσαν πέρα από τον άνεμο Βορέ … Λένε αργότερα ο Κλύμενος, γιος του Κάρδη, ήρθε από την Κρήτη πενήντα χρόνια μετά τον κατακλυσμό που έγινε στην Ελλάδα την εποχή του Δευκαλίωνα. Κατάγονταν από τον Ιδαίο Ηρακλή και καθιέρωσε τους αγώνες στην Ολυμπία και ίδρυσε βωμό προς τιμή του προγόνου του Ηρακλή και όλων των Κουρήτων, δίνοντας στο Ηρακλή την επωνυμία Παραστάτη ..>>(Παυσανίας, «Ηλιακά» Α, 5 - 8 )

  «... Για τους Ιδαίους δακτύλους της Κρήτης παραδίδεται πως ανακάλυψαν τη φωτιά, τη χρήση του χαλκού και του σιδήρου, στη χώρα των Απτεραίων στο λεγόμενο Βερέκυνθο, καθώς και τον τρόπο επεξεργασίας τους. Λένε, μάλιστα, πως ένας τους ο Ηρακλής, ξεπέρασε τους άλλους σε φήμη, ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εξ αιτίας της συνωνυμίας οι μεταγενέστεροι άνθρωποι θεώρησαν  πως ο γιος της Αλκμήνης εγκαθυδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες…………... (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 64 - 66)

 

 ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

Α) Από τις μινωικές απεικονίσεις και μινωικά ειδώλια και αγάλματα προκύπτει ότι στους αθλητικούς αγώνες στη Μινωική Κρήτη συμμετείχαν και οι γυναίκες, κάτι που δεν επιτρεπόταν στους άλλους Έλληνες, καθώς και στους Ολυμπιακούς αγώνες. Οι Κρήτες δε συμμετείχαν μόνο στους Ολυμπιακούς αγώνες, αλλά και σε πολλούς άλλους αγώνες των άλλων ελληνικών πόλεων: Αθήνα, Θήβα κ.α. Μάλιστα στα Παναθήναια οι Αθηναίοι σκότωσαν το γιο του Μίνωα Ανδρόγεω, που  κατ’ άλλους αυτό έγινε από φθόνο και κατ’ άλλους  από τους αντιπάλους του τότε βασιλιά των Αθηνών Αιγαία με σκοπό να τον εκθρονίσει ο θαλασσοκράτορας  Μίνωας. 

Β)  Ο Διόδωρος Σικελιώτης ( 3, 74) αναφέρει ότι παλιά υπήρχαν δυο πρόσωπα με όνομα Ηρακλής, ο γιος του Δία και της Αλκμήνης (ο Ηρακλής αυτός λέγονταν «Θηβαίος», επειδή έζησε πολύ καιρό στη Θήβα) και ο γιος του Δία και της Αγχιάλης (ο Ηρακλής αυτός λέγοντα Ιδαίος = κρητικός, επειδή γεννήθηκε στη νήσο Ιδαία ή Κρήτη) και ο δεύτερος ήταν αυτός που έφυγε από την Κρήτη και πήγε στην Ολυμπία και ίδρυσε τους Ολυμπιακούς αγώνες και όχι ο πρώτος ως λέγεται από λάθος για λόγους συνωνυμίας.

 

Minoan Priest King   Feathered Prince of Lilies   Fresco Art   Knossos, Crete, Greece:

Ο καλούμενος «πρίγκιπας με τα κρίνα», ο οποίος φορά ωραία κοντή περισκελιδα, όπως το σημερινό σορτς και περιλαίμιο – περιδεραιο, καθως και βραχιόλια και περισφύρια.  (τοιχογραφια κνωσου)

Reproduction of the "Cupbearer" fresco By Emile Gilliéron père, 1908 Period: Late Minoan II-IIIA Date: ca. 1450-1300 B.C. Culture: Minoan The "Cupbearer" fresco was the first portrayal of an ancient Cretan to be discovered during Evans's excavations at Knossos. The original is in the Archaeological Museum of Herakleion, Crete.:

Μινωιτης οινοχόος, 1450-1300 π.χ , που φορά πολυτελές και κεντητό ζωμα, που στις άκρες του έχει κρόσσια και χάντρες. Φορά  επίσης περιβραχιόνια στα μπράτσα και περισφύρια στα πόδια ( Τοιχογραφια Κνωσού, Α.Μ. Ηρακλειου)

κνοσσοσ 6

Τοιχογραφία Κνωσού με δρομείς που φορούν κοντες περισκελίδες (σορτς), βραχιόλια (περιβραχιόνια στα μπράτσα και περισφύρια στα πόδια) και περιδέραιο (κολιέ)

By Ewen CallawayWhen the British archaeologist Sir Arthur Evans discovered the 4,000-year-old Palace of Minos on Crete in 1900, he saw the vestiges of a long-lost civilization whose artifacts set it apart from later Bronze-Age Greeks. Ancient DNA recovered from Cretan caves suggests that the Minoan civilization emerged from the early farmers who settled the islands thousands of years earlier:

Τοιχογραφία στα προπύλαια Κνωσού με οινοχόους  οι οποίοι  φορούν πολυτελές, κεντητο και πολύχρωμο ζώμα  που σχηματίζει φούστα και στις άκρες του οποίοι υπάρχουν κρόσσια με χάντρες . επίσης φορούν περιβραχιόνια στα μπράτσα και περισφύρια στα πόδια.

Our lady of sports. Ancient Minoan costume Knossos. Ancient Greek costume

http://world4.eu/wp-content/uploads/2013/08/minoan-goddess-costume.jpg

The ROM Ivory 'Minoan' Goddess, 1991Γυναικείο χρυσελεφάντινο αγαλματίδιο από την Κνωσό, η καλούμενη κυρία των σπορ («lady of sport»), 3000-1400 π.Χ. Φορά ζακέτα με ενσωματωμένο ανωρθωτικό στηθόδεσμο. Επίσης φορά ζώνη και γυναικείο κοντοβράκι, το οποίο σχηματιζόταν από τη μινωική γυναικεία διπλή ποδιά ενώνοντας το κέντρο της μπροστινής ποδιάς με το κέντρο της πισινής ποδιάς  τον καλούμενο καβάλο.

Minoan Snake Goddess from Knossos, Crete. c. 1600 BCE:  

Μινωίτισα γητεύτρα όφεων (1600 – 1450 π.χ.) που φορά ζιπούνι με ενσωματωμενο ανωρθωτικό στηθόδεσμο, μακριά φούστα, διπλή ποδιά κλπ Η ποδιά είναι όπως η φούστα με γλώσσες. Από αυτήν προέκυπτε το μινωικό κοντοβράκι ενώνοντας το κάτω μέρος της μπροστινής γλώσσας-ποδιάς με το κέντρο της πισινής  (βλέπε π.χ. αυτό που φορά  ο καλούμενος πρίγκιπας και η  καλούμενη lady of spors της Κνωσού).

 

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xfa1/v/t1.0-9/11745568_979340242097767_1058830493832352225_n.jpg?oh=dbdacdee1802965fe4ae0988636804a5&oe=56D2C3FD

Κύπελλο του Βαφειού Λακωνίας, 1500-1450 π.Χ. ,  με τον Ιδαίο (κρητικό) Ηρακλή να δαμάζει τον κρητικό ταύρο, πατέρα του Μινώταυρου

card-image

Τοιχογραφία Κνωσού με ταυρομαχιες

 

 

548383476_5f23f9f66d_b

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/474x/e9/8b/4c/e98b4ce6128da230af3883b87b56d716.jpg

Μπρούτζινο κράνος, 7ου αι. π.Χ.,  από την Κρήτη, στο οποίο είναι χαραγμένος μινωίτης που φορά σάνταλα, κοντοβράκι και φτερά ως ο Ίκαρος και ο Δαίδαλος   (Ornate Bronze helmet from south central Crete 7th century BCE . Photographed a the Metropolitan Museum of Art in New York City, New York)

 

 

5.  Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΧΟΡΕΥΤΩΝ ΕΠΙ ΟΜΗΡΟΥ - ΜΙΝΩΑ

 

Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Ραψωδία Σ 590 – 605) λέει, που είναι και η αρχαιότερη περιγραφή χορού,  ότι ο Ήφαιστος είχε σχεδιάσει στο κάτω μέρος  της ασπίδας του Αχιλλέα ένα χορό όμοιο μ’ εκείνο που κάποτε στην Κνωσό  είχε χορογραφήσει - διδάξει ο Δαίδαλος στην καλλιπλόκαμο Αριάδνη, την κόρη του Μίνωα και συνάμα λέει  ότι στο χορό αυτό τα κοράσια, οι κόρες (οι νέες) και οι κούροι (οι νέοι) της Κρήτης, χορεύουν  πότε κυκλικά και χειροπιαστοί και πότε αντικριστά και μάλιστα σε έντονο ρυθμό, όπως μας αφήνει να εννοήσουμε η παρομοίωση με τον τροχό του αγγειοπλάστη, και που οι χορευτές άλλοτε περιστρέφονται όλοι μαζί με ταχύτητα και ευκινησία (στ. 598-600) και άλλοτε σχηματίζοντας δυο ομάδες σε αντικριστές σειρές (στ. 601), όπως σήμερα οι κυκλικοί ή αντικριστοί χοροί της δημοτικής μας παράδοσης, τους κρητικούς, ποντιακούς κλπ παραδοσιακούς χορούς. Ο Όμηρος αναφέρει επίσης ότι οι κόρες των Κρητών φορούσαν λεπτά και λινά  ενδύματα («οθόνας»), ενώ οι κούροι (οι νέοι) καλογνεμένους και στιλπνούς (χρησιμοποιούνταν λάδι στο γνέψιμο των κλωστών, για να γίνουν λαμπεροί) χιτώνες. Ο Όμηρος αναφέρει επίσης, όμως είναι και κάτι που φαίνεται και στα ειδώλια που έχουν βρεθεί στην Κνωσό, καθώς και σε άλλα μέρη της Κρήτης, ότι οι κόρες των Κρητων φορούσαν στο κεφάλι στεφάνια, ενώ οι κούροι των Κρητών έβαζαν στη μέση τους  μάχαιρα με χρυσή λαβή που κρεμιόταν με αργυρή τελαμώνα: «οι δε (Κρήτες) μαχαρας είχον χρυσεας ξ ργυρων τελαμνων», κάτι που συναντάται και στην παραδοσιακή κρητική ενδυμασία της βράκας, αλλά και της γκιλότας. 

 

 

«Εν δέ χορὸν ποίκιλλε περικλυτὸς αμφιγυήεις,

τω ίκελον οίόν ποτ' ἐνὶ Κνωσώ ευρείῃ

Δαίδαλος ήσκησεν καλλιπλοκάμῳ Αριάδνη ,

ένθα μέν ηΐθεοι και παρθένοι αλφεσίβοιαι

ωρχεύντ', αλλήλων επί καρπώ χείρας έχοντες,

των δ' αι μὲν λεπτὰς οθόνας έχον, οι δε χιτώνας

είατ' εϋννήτους, ήκα στίλβοντας ελαίῳ·

και ῥ' αι μεν καλὰς στεφάνας έχον, οι δε μαχαίρας

είχον χρυσείας εξ αργυρέων τελαμώνων και

ῥ᾽ αι μεν καλὰς στεφάνας έχον, οι δε μαχαίρας

είχον χρυσείας ἐξ ἀργυρέων τελαμώνων.

οι δ᾽ οτε μην θρέξασκον επισταμένοισι πόδεσσι

ρεία μάλ᾽, ὡς ότε τις τροχὸν άρμενον εν παλάμῃσιν

εζόμενος κεραμεύς πειρήσεται, αι κε θέῃσιν·

άλλοτε δ᾽ αυ θρέξασκον ἐπὶ στίχας ἀλλήλοισι.

πολλὸς δ᾽ ἱμερόεντα χορὸν περιίσταθ᾽ όμιλος

τερπόμενοι δοιώ δε κυβιστητήρε κατ᾽ αυτούς

μολπής εξάρχοντες εδίνευον κατά μέσσους. (Ιλιάδα,  Σ 590 – 60)

Κι έναν χορόν ιστόρησεν ο μέγας ζαβοπόδης, όμοιον μ' αυτόν που ο Δαίδαλος είχε φιλοτεχνήσει της Αριάδνης της λαμπρής εις της Κνωσού τα μέρη

Αγόρια εκεί, πολύπροικες παρθένες εχορεύαν κι εγύριζαν χεροπιαστοί· και οι κόρες εφορούσαν λινά ενδύματα λεπτά, κι είχαν τα παλικάρια από το λάδι λαμπερούς καλόγνεστους χιτώνες.

Λαμπρά στεφάνια είχαν αυτές, είχαν χρυσά εκείνοι μαχαίρια, που απ' αργυρούς κρεμιόταν τελαμώνες· και πότ' ετρέχαν κυκλικά με πόδια μαθημένα, ωσάν σταμνάς, οπού τροχόν αρμόδιον στην παλάμην τον τριγυρνά καθήμενος να δοκιμάσει αν τρέχει,  και πότε αράδα έτρεχαν αντίκρυ στην αράδα

Και τον ασύγκριτον χορόν τριγύρω εδιασκεδάζαν πολύς λαός και ανάμεσα ο αοιδός ο θείος κιθάριζε· και ως άρχιζεν εκείνος το τραγούδι δυο χορευτές στη μέση τους πηδούσαν κι εγυρίζαν.  (Ιλιάδα,  Σ 590 – 605, μεταφραση Ι. Πολυλά)

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/d6/49/0f/d6490f52bbb257abe846344d5a6111a9.jpg

Χάλκινο εγχειρίδιο, με χρυσή και διακοσμημένη λαβή,  αρχές της 2ου π.Χ. χιλιετίας (Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων)

Double axehead and two figurines from Knossos, late Minoan, c.1500 BC (from L to R bronze, terracotta and bronze) (see also 419819):

Πήλινο αγαλματίδιο Μινωίτη, 1500 π.Χ.,  με μαχαίρι στη μέση (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

http://www.histoire-et-civilisations.com/moyen/2013/09/27/une_procession_1209x647.jpgΛεπτομέρεια από τοιχογραφία Κνωσού (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)  με γυναικεία χορωδία με καλλιπλόκαμες γυναίκες,  μια των οποίων παίζει κιθάρα, μια άλλη αυλό και μια άλλη κρόταλα. Φορούν πολυτελείς τουαλέτες διαφόρων χρωμάτων, που αποτελούνται από  κοντομάνικα επικόρμια (ζακέτες)  και μακριές φούστες

Τοιχογραφία στο  ιερό  της  Κνωσού, 1600 – 1450 π.Χ.,  με γυναικεία χορευτική παράσταση . Οι χορεύτριες φορούν τα ρούχα που σήμερα ονομάζουμε  φούστες με φραμπαλάδες , επικρόρμια ή ζακέτες/ζιπούνια κλπ

 

6. Η ΛΕΠΤΗ ΜΕΣΗ ΤΩΝ ΜΙΝΩΙΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΓΥΜΝΟΣΤΗΘΟ

 

Οι Κρητικοί και οι Κρητικοί επί μινωικής εποχής εμφανίζονται στις απεικονίσεις με πολύ λεπτή μέση, κάτι που αποτελεί «καλλιτεχνική σύμβαση», η οποία έχει και την αιτία της. Παλιότερα στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, στο Λασίθι, οι πατεράδες, προέτρεπαν τα παιδια να φορούν ζώνη, αφενός , για να μην κάνουν κοιλιά, ώστε και εμφανίσιμοι και ευκίνητοικαι αφετερου για προστασία της από τα καλούμενα «στροφίγματα» της μεσης, όπως τα έλεγαν. Σήμερα αυτά λέγονται «λουμπάγκο». Επίσης οι μανάδες  υ τύλιγαν τα παιδιά τους με φασκιές προκειμένου να γίνει το κορμί τους  ίσιο όπως το κυπαρίσσι.

Οι Κρήτες επι μινωϊκής εποχής είχαν συνήθως ακάλυπτο το κορμί από τη μεση και πάνω, όμως όχι πάντα, όταν το επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες.Οι Κρητικές επι μινωικής εποχής  κατά την περίοδο ανατροφής των παιδιών είχαν ακάλυπτα τα στήθη ή τα κάλυπταν με αραχνοϋφαντο ύφασμα, το καλούμενο προστήθιο. Το προστήθιο συγκρατούνταν με κορδόνια στο λαιμό ή στο ανώτερο μέρος του σώματος, όπως φανερώνει η τοιχογραφία της καλούμενης «παριζιάνας». Τη μινωική εποχή το να μην καλύπτει κάποια τα στήθη της  δεν ήταν κάτι το επιλήψιμο. Το αυτό δε συνέβαινε μόνο στην Κρήτη, αλλά και σε άλλες περιοχές, όπως στην αρχαία Αίγυπτο,  στην αρχαία Αθήνα (βλέπε π.χ. τις γυμνόστηθες χορεύτριες στη ζωφόρο του Παρθενώνα,  340 π.Χ.) κ.α. Οι γυμνόστηθες Μινωίτισες φορούσαν μπούστο που στήριζε και σήκωνε επάνω τα στήθη ή το περικόρμιό τους ήταν διαμορφωμένο έτσι που να σηκώνει τα στήθη (βλέπε π.χ. την καλούμενη lady of sports). Από το περικόρμιο αυτό προέκυψε το μπούστο και το σουτιέν.

. Η εικόνα της μινωικής γυναίκας με τα σηκωμένα  στήθη,  τη μικροσκοπική μέση κλπ ήρθε στη μόδα κατά τα τέλη του 1800  στο Παρίσι. Τότε οι Παριζιάνες έβαζαν ανορθωτικούς στηθόδεσμους (γαλλικά σουτιέν) όπως αυτούς που φορούσαν οι μινωίτισες,  επίσης δένονταν με στενούς κορσέδες , για να κάνουν τη μέση τους μικρή και συνάμα φορούσαν στεφάνια κάτω  από τις μινωικού τύπου φούστες τους,  για να αυξήσουν το μέγεθος τους (να τις κάνουν καμπανοειδείς = τα λεγόμενα κρινολίνο), επειδή οι μόδιστροι τότε πίστευαν ότι οι  Μινωίτισσες  είχαν και αυτές  κάποια πλαίσια κάτω από τις  φούστες τους,  για να στηρίξουν το καμπανοειδές σχήμα τους.

 

 

Minoan Women:

creta vestimenta - Buscar con Google:

ΜΙΝΩΙΚΑ ΚΟΥΣΤΟΥΜΙΑ  ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΜΟΔΑΣ

 

 

 

           

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο

ΜΕΤΑΜΙΝΩΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

(ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ, ΡΩΜΑΙΚΗ, ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΛΠ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ)

 

 

1. Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

 

http://www.fhw.gr/chronos/02/crete/images/minextra/pyldress.gifΤοιχογραφία γυναικών από το ανάκτορο Πύλου. (Μουσείο Χώρας)

Η ενδυμασία στην αρχαία Ελλάδα, όπως προκύπτει  από τις αφηγήσεις των αρχαίων συγγραφέων, καθώς  και από τα αρχαία αγάλματα, αρχαία  αγγεία και άλλες καλλιτεχνικές απεικονίσεις, αφενός δεν ήταν όμοια με τη μινωική και αφετέρου δεν ήταν πάντοτε  και παντού η ίδια λόγω αφενός της εξέλιξης και αφετέρου  του ότι η αρχαία Ελλάδα δεν αποτελούνταν από ένα ενιαίο κράτος, αλλά από πολλές πόλεις – κράτη: Σπάρτη, Αθήνα, Κνωσός κλπ διασκορπισμένες σε όλη τη Μεσόγειο οπότε άλλες  κλιματολογικές συνθήκες και άλλες παραγωγικές δυνατότητες υπήρχαν στη μια πόλη-κράτος και άλλες στην άλλη. Έπειτα άλλα ήθη για την ενδυμασία είχε η μία πόλη και άλλα η άλλη.

Ο Παυσανίας (Ελλάδος Περιήγησις, Αρκαδικά Ι, 5 – 7) αναφέρει ότι  ο Πελασγός, ο πρώτος βασιλιάς της Αρκαδίας,  ήταν κείνος που πρώτος κατασκεύασε καλύβες, για να μένουν οι άνθρωποι, καθώς και χιτώνες από δέρμα ύαινας για την ένδυσή τους και έτσι να μην κρυώνουν, αλλά και για να μην τους καίει ο ήλιος. Ο  Διόδωρος Σικελιώτης ( 5.72-77), όπως είδαμε στο Κεφάλαιο 1ο,  αναφέρει πως μια κρητικιά, η Αθηνά, ήταν είναι εκείνη που πέραν των άλλων βρήκε στην Κρήτη και την κατασκευήν των ενδυμάτων, την ξυλουργική, την κατασκευή των αυλών και τη μουσική που παράγεται  από αυτούς και,  γενικά,  πολλά έργα που απαιτούν τέχνη στην κατασκευή, γεγονός για το οποίο ονομάστηκε Εργάνη.

 Ο Μινωικός Πολιτισμός ήκμασε στο νησί της Κρήτης από περίπου 2600 π.Χ. από το 1200 π.Χ.,  και αποτέλεσε - οικοδόμησε τα θεμέλια για την κλασική ελληνική κουλτούρα. Οι Μινωίτες, που  ήταν η αρχαία Ελλάδα της αρχαίας Ελλάδας, ανέπτυξαν θρησκευτικές αντιλήψεις, την τέχνη και την αρχιτεκτονική που στη συνέχεια  επηρέασαν το σύνολο του δυτικού πολιτισμού. Οι Μυκηναίοι, όταν έκαναν την εκστρατεία στην Τροία με τη βοήθεια των Κρητών (οι Κρήτες τους διέθεσαν το μεγαλύτερο στόλο της τότε εποχής), απορρόφησαν ορισμένες πτυχές του πολιτισμού των Μινωιτών στο δικό τους πολιτισμό.

Οι Κρήτες ήδη επί μινωικής εποχής, όπως είδαμε στο κεφάλαιο 2ο,  είχαν ρούχα αφενός κομμένα και ραμμένα στα μέτρα του χρήστη, κάτι όπως τα σημερινά ενδύματα  και αφετέρου ξέχωρα για τους ιερείς, καθώς και για την καθημερινότητα και τα γυμνάσια , κάτι που δεν ίσχυε τότε όχι μόνο στην υπόλοιπη αρχαία Ελλάδα, αλλά και σε όλο το υπόλοιπο αρχαίο γνωστό κόσμο.   Οι υπόλοιποι αρχαίοι Έλληνες τότε είχαν ενδύματα τα ίδια που είχαν και κλινοσκεπάσματα Ειδικότερα οι υπόλοιποι αρχαίοι Έλληνες αρχικά είχαν ως ενδύματα ένα λεπτό και λινό ύφασμα  που λεγόταν χιτώνας με το οποίο τύλιγαν το σώμα τους,  καθώς και ένα χοντρό και μάλλινο ύφασμα,  που έμπαινε πάνω από το χιτώνα στο κρύο. Τα ενδύματα αυτά ήταν ως τα κλινοσκεπάσματα, δηλαδή  ήταν τα ιμάτια ως αυτά που βγαίνουν  από τον αργαλειό (= ορθογώνια, τετράγωνα ή παραλληλόγραμμα, υφάσματα)  με μικρή επεξεργασία. Ακολούθως στην αρχαία Ελλάδα προέκυψαν τέσσερα ενδύματα:  ο χιτώνας, το ιμάτιο, ο πέπλος και η χλαμύδα. Κατασκευάζονταν από λινάρι ή μαλλί και από αυτά ο χιτώνας έμπαινε κατάσαρκα και πάνω από το χιτώνα  το ιμάτιο,  που ήταν πιο χοντρό από το χιτώνα και κάτι ως το σάλι.  Πάνω από αυτά έμπαινε η χλαμύδα, η οποία ήταν το πιο χοντρό ένδυμα και η οποία ήταν κάτι ως το σημερινό παλτό. Ο πέπλος ήταν το επίσημο ένδυμα  των γυναικών.

 

2. ΑΝΑΔΕΙΞΗ  ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ – ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ - ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

Τρεις γενιές μετά το θάνατο του Μίνωα, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και τον Όμηρο (= το έτος 1218 – 1209 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό), ο Αγαμέμνονας, αφού κατόρθωσε να ενώσει τα δυο σκήπτρα στα χέρια του, του Πέλοπα και του Περσέα,  (δηλαδή ένωσε τους Πέλοπες με τους Δαναούς ή Αχαιούς), αφενός έκανε πρώτη δύναμη τις Μυκήνες στο αρχαίο γνωστό κόσμο  και αφετέρου εκστρατεύει ως αρχιστράτηγος μαζί με άλλους Έλληνες (Κρήτες, Αθηναίους κ.α.) εναντίον των βαρβάρων της Ασίας (= ο γνωστός πόλεμο της Τροίας, έγινε το 1218 – 1209 π.Χ., σύμφωνα με το Πάριο χρονικό), επειδή ο πρίγκιπας της Τροίας Πάρης ή Αλέξανδρος, έκλεψε την ωραία Ελένη, σύζυγο του αδελφού του βασιλιά της Σπάρτης Μενέλαου. Ο πόλεμος αυτός έγινε, σύμφωνα με τον Ισοκράτη κ.α., επειδή η Τροία και άλλοι βάρβαροι της  Ασίας έρχονταν στην Ελλάδα και άρπαζαν τις γυναίκες, τα εδάφη και τις περιουσίες  των Ελλήνων με συνέπεια να δεινοπαθεί η Ελλάδα.

 

http://polioxni.files.wordpress.com/2011/06/ceb5ceb9cebacf8ccebdceb1181.jpg
H τοιχογραφία της πομπής των γυναικών από το παλαιό Kαδμείο της Θήβας, Οι πομπεύτριες, στο πλαίσιο θρησκευτικής γιορτής, μεταφέρουν πολύτιμα αντικείμενα ως δώρα (αναθήματα) μαζί με άνθη. Οι Θηβαίες γυναίκες  φορούν ίδιες ενδυμασίες με τις Μινωίτισες, (Πρώτο μισό του 14ου αι. π.X. Αρχαιολογικό Μουσείο Θήβας)

 

http://cdn.phys.org/newman/gfx/news/hires/2016/1-lordoftherin.jpg

Χρυσό δακτυλίδι γύρω στο 1500 π.Χ. από την Πύλο, κοντά στα ανάκτορο του Νέστορα.

 

 

 

 

https://scontent-mxp1-1.xx.fbcdn.net/hphotos-xaf1/v/t1.0-9/11201176_982905338407924_2876399352223434523_n.jpg?oh=587eb7c7eb3f18b2ab0d2eb40e605c72&oe=5697AF6F

Γυναικείο δαιδαλικό άγαλμα από την Ελεύθερνα Κρήτης,  γνωστό ως «η κυρία της Ωξέρ (Γαλλία)» “lady of auxeree”,  7ος  – 6ος  αιών π.Χ.  (Μουσείο Λούβρου)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg/320px-Caryatid_Erechtheion_BM_Sc407.jpg

Καρυάτις στο Ερέχθειο, 421/ 406 π.Χ., με χιτώνα ιωνικό. Παρατηρείται ο κόλπος πάνω από τη ζώνη

ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΑΙ ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

 

3. ΤΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ

 

Η ενδυμασία στην κλασική καλούμενη αρχαία Ελλάδα αποτελούνταν μόνο από ζώματα ή άλλως  ιμάτια και γι αυτό με την ονομασία ιματισμός καλούνταν η όλη ενδυμασία.  Για τον ίδιο λόγο στην αρχαία Ελλάδα αρχικά δεν υπήρχαν ξέχωρα ανδρικά και ξέχωρα γυναικεία ρούχα, καθώς και  κουστούμια, αλλά απλώς υπήρχε ανδρικός και γυναικείος τρόπος ντυσίματος και ανδρικά και γυναικεία χρώματα και στολίδια. Ομοίως οι ενδυμασίες της εργασίας (εργατών, γεωργών, κτηνοτρόφων κλπ), των στρατιωτικών κλπ  είχαν διαφορές μόνο στον τρόπο που φοριόταν και επίσης  στα χρώματα, στα κεντήματα και στην ποιότητα του υφάσματος.   Ειδικότερα τα ενδύματα στην κλασική  αρχαία Ελλάδα ήσαν λίγα, απλά, χειροποίητα και συγκεκριμένα τα εξής: ο χιτώνας, το ιμάτιο, ο πέπλος, η χλαμύδα και το εσώρουχο.

 

Α. Ο ΧΙΤΩΝΑΣ

 Ο χιτώνας (δωρικά χιτών, ιωνικά κιθών) ήταν ανδρικό και γυναικείο ένδυμα, που   αρχικά ήταν ένα  ορθογώνιο ύφασμα (παραλληλόγραμμο =  όπως ακριβώς αυτό βγαίνει από τον αργαλειό,  όπως το κλινοσκέπασμα = η κουβέρτα), συνήθως λινό, με το οποίο τύλιγαν οι αρχαίοι το σώμα τους κατάσαρκα. Μετά  το ύφασμά αυτό διπλώνονταν στη μέση από την κάθετη πλευρά  και ενώνονταν οι δυο πλαϊνές άκρες του με περόνες ή ράβονταν, ώστε να γίνει σωλήνας. Στη συνέχεια στις παρυφές του ενός στομίου του σωλήνα  ενώνονταν δυο σημεία,  ώστε, όταν φοριέται, να κρατείται από εκεί στους ώμους και να μην πέφτει και από τις  τρεις οπές που σχηματίζοντας από τη μεσαία να περνά το κεφάλι και από τις άλλες δυο τα χέρια. Υπήρχαν φαρδιοί και εφαρμοστοί, καθώς και μακροί και κοντοί χιτώνες. Ο  χιτώνας που έφτανε έως τα πόδια ονομαζόταν ποδήρης και αυτός που του έβαζαν μανίκια ονομάζονταν χειριδωτός.. Στο  χιτώνα οι χειρίδες (μανίκια) ράβονταν ξεχωριστά. Ένα είδος χιτώνα ήταν ο ετερομάσχαλος ή εξωμίς που άφηνε ακάλυπτο τον ένα ώμο και ο οποίο φοριόταν κυρίως από τους χειρωνάκτες. Οι στρατιώτες, οι κυνηγοί κλπ εν ώρα εργασίας  φορούσαν κοντό χιτώνα, επειδή τους πρόσφερε ελευθερία κινήσεων..

Ο χιτώνας που φοριόταν χωρίς ζώνη στη μέση  ονομαζόταν ορθοστάδιος. Οι αρχαίοι φορούσαν το