ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ (ΜΑΚΗΣ)

Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ

Διαφάνεια2

Ο ΚΡΗΤΑΓΕΝΗΣ ΔΙΑΣ KAI

ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

 

 

 

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «Η ΚΡΗΤΗ»

ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΤΤΙΚΗΣ 2016

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο ΚΡΗΤΑΓΕΝΗΣ ΔΙΑΣ

ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

============

Του ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ (ΜΑΚΗ) Γ ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

(Επίτιμου Δ/ντή Υπουργείου Πολιτισμού, τ. Γ. Γραμματέα Παγκρητίου Ενώσεως,

Προέδρου Κρητων Αγίας Παρασκευής Αττικής)

 

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

 

Περιεχόμενα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο. 4

ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ. 4

ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ. 4

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ Ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 4

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 4

3. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 7

4. ΟΙ ΙΕΡΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΙΔΗ ΚΑΙ ΑΔΡΑΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 8

5. Η ΑΙΓΑ ΑΜΑΛΘΕΙΑ ΚΑΙ Η ΓΟΥΡΟΥΝΑ ΤΟΥ ΔΙΑ. 10

6. ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΩΝΟΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 11

7.  Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΑΠΟ ΚΝΩΣΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΝΔΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ. 12

8. Ο ΧΟΡΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ   13

9. Ο ΚΟΥΡΗΤΗΣ ΚΡΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΡΗΤΗ. 18

10. Η ΠΟΛΗ ΛΥΚΤΟΣ ή ΛΥΤΤΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ. 19

11.  Η ΔΙΚΤΑΙΑ ΓΗ ΚΑΙ Ο ΔΙΚΤΑΙΟΣ ΔΙΑΣ. 21

12. Ο ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΕΝΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ. 24

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο 24

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ. 24

ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ. 24

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ. 24

2. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. 26

3. Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. 27

4. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ HOGARTH ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 27

5. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. 31

6. ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΔΙΟΣ Ή  ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ. 36

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο 36

ΤΟ ΙΕΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΤΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΟΣ. 36

1. ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΔΙΑ,  Ο ΚΥΡΒΑΣ ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΠΥΤΝΑ. 36

2. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤH ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΙΣΟ.. 37

3. Η ΔΙΚΤΗ, ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΑΣΥΝΘΙΟΥΣ. 40

4. ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΗΣ ΔΙΚΤΗΣ. 41

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο 42

ΜΥΘΟΣ ΔΙΑ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΗΣ. 42

1. Η ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΜΙΝΩΑΣ. 42

2. ΠΟΤΕ ΕΖΗΣΕ ΚΑΙ Η ΘΕΟΠΟΙΗΣΗ – ΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΙΝΩΑ. 49

3. ΜΙΝΩΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. 49

4. ΟΙ ΦΟΙΝΙΚΕΣ, ΟΙ ΚΑΔΜΕΙΟΙ ή ΘΗΒΑΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΔΑΝΑΟΙ 50

5. Η ΝΗΣΟΣ ΚΑΙ Η ΧΩΡΑ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΝΙΚΗ. 51

6. ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ  ΚΑΔΜΕΙΩΝ Ή ΘΗΒΑΙΩΝ. 52

7. Η ΚΤΙΣΗ ΤΗΣ  ΚΑΔΜΕΙΑΣ  Ή ΘΗΒΑΣ. 53

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5ο. 54

Η ΙΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ. 54

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ. 54

1.  Η ΟΡΟΣΕΙΡΑ ΊΔΗ ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ. 54

2. Η ΔΙΚΤΗ ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ ΕΤΣΙ, ΕΠΕΙΔΗ ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΟ ΔΙΑ. 57

3.  ΤΟ ΙΔΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΥΤΟ.. 58

4. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ‘Η ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟΝ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ. 60

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6ο 64

«ΚΡΗΤΕΣ ΑΕΙ ΨΕΥΤΑΙ» ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Ή ΑΡΚΑΔΙΑ  64

1. Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ. 64

2. ΤΟ ΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΣ  Ή ΓΙΟΥΧΤΑΣ. 66

3. Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΚΡΗΤΑΣ  ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑ. 66

4. «ΚΡΗΤΕΣ ΑΕΙ ΨΕΥΤΕΣ» ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ  ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ  ‘Η  ΚΑΤ ΑΛΛΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΡΚΑΔΙΑ. 67

5. Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΕΠΙΜΕΝΙΔΗΣ. 68

6. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΠΟΥ ΛΕΓΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ  ΙΔΟΜΕΝΕΑ. 69

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο 70

ΟΙ 12 ΘΕΟΙ, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ ,ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ, 70

Ο (ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ) ΑΜΜΩΝ ΚΑΙ Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΣ. 70

1. Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. 70

Α. ΟΙ 12 ΘΕΟΙ, ΟΙ 12 ΩΡΕΣ, ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ 12 ΖΩΔΙΑ. 70

Β. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΟΤΙ ΟΙ 12 ΘΕΟΙ (ΔΙΑΣ ΚΛΠ) ΗΣΑΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ 70

Γ. Ο ΕΠΑΝΩ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ – ΕΠΙΓΕΙΟΙ ΚΑΙ ΧΘΟΝΙΟΙ ΘΕΟΙ 75

Δ. ΤΑ ΓΕΝΗ ΤΩΝ (ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΚΑΚΩΝ) ΘΕΩΝ ΚΑΙ Η ΤΙΤΑΝΟΜΑΧΙΑ. 76

2. Η ΥΠΑΡΞΗ ή ΟΧΙ ΤΩΝ ΘΕΩΝ. 76

Α. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΗΣΙΟΔΟΥ. 77

Β. ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ – ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΟΡΦΙΚΩΝ. 78

Γ. ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗ – ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΟΙ ΘΕΟΙ 79

Δ. ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΖΕΥΣ ή ΔΙΑΣ. 88

4. ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΟΙ ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟ ΚΡΗΤΩΝ. 90

5. ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ - Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΓΙΟΡΤΗ «ΤΑ ΟΛΥΜΠΙΑ». 97

6. Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ Ή ΑΜΜΩΝ ΔΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΙΔΑΙΑ  98

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8ο 102

ΕΥΡΗΜΑΤΑ  ΑΠ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ.. 102

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ. 111

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ. 111

 

diktaio2

ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ, ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΗΣ ΒΗΘΛΕΜ

ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 

ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ

ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

 

 1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ Ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Σπήλαιο του Διός ή Δικταίο άντρο ονομάζεται από τους αρχαίους συγγραφείς το σπήλαιο στο όρος Δίκτη της Κρήτης, όπου γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 1025 μ. στις βόρειες πλαγιές του όρους Δίκτη και συγκεκριμένα άνωθεν του χωριού με την ονομασία «Ψυχρό» στο Οροπέδιο Λασιθίου, από όπου και σήμερα αποκαλείται «σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο». Για να το επισκεφτεί κάποιος θα πρέπει να ανεβεί στο καταπληκτικό Οροπέδιο Λασιθίου, 850 μ, που βρίσκεται στη Δίκτη, 2148 μ.,  και κοντά στις τουριστικές και πανέμορφες παραθαλάσσιες πόλεις: Μάλια, Σταλίδα, Χερσόνησο,  Άγιο Νικόλαο, και Ιεράπετρα.  Είναι το πιο διάσημο  σπήλαιο σε όλο το κόσμο και μάλιστα ήδη από τη μακρά  αρχαιότητα, επειδή στο εντυπωσιακό αυτό σπήλαιο, πλούσιο σε σταλαγμίτες και σταλακτίτες, η ελληνική Μυθολογία, όπως προαναφέραμε, αναφέρει ότι γεννήθηκε και ανατράφηκε ο πατέρας θεών και ανθρώπων, ο μέγας Δίας.  Στις μέρες μας συνεχίζει να δέχεται πολλούς επισκέπτες, όμως όχι πια ως προσκυνητές, αλλά ως τουρίστες από κάθε γωνιά του πλανήτη,  για να το θαυμάσουν. 

Το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο είναι το μόνο σπήλαιο που το Υπουργείο Πολιτισμού έχει αναγνωρίσει ως αυτό που γεννήθηκε ο Δίας, σύμφωνα με την αρ. ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Α/Φ31/24456/1834 π.ε./5-5-1976 (ΦΕΚ 699/Β/26-5-1976)  Υπουργική Απόφαση, επικαλούμενη τις διατάξεις  των άρθρων 1 και 2 του Κ.Ν.5351/1932 «Περί Αρχαιοτήτων» και την υπ αρ. 3 Γνωμοδότηση του Β’ Τμήματος του Αρχαιολογικού Συμβουλίου της 22/3/76).

 

2. ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, Έλληνες και ξένους, στο σπήλαιο του Διός ή Δικταίο  Άντρο στο όρος Δίκτη της Κρήτης:

Cave of Psychro or Dictaean Cave

1) Γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας. Εδώ η θεά Ρέα, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε και γέννησε  κρυφά από τον παιδοκτόνο σύζυγό της, τον Κρόνο, το μέγα Δία, τον οποίο στη συνέχεια άφησε εκεί, για  να τον αναθρέψουν οι Δικταίοι Κουρήτες και με  ιδιαίτερη φροντίδα των ιερών «Μητέρων», της Αδράστεια και της Ίδης, κορες του Κουρήτη Μελισσέα, (που μετά ο Δίας από ευγνωμοσύνη τις έκανε αστερισμό με το όνομα Άρκτοι), πρβ:

 «πέμψαν δ’ ες Λύκτον, Κρήτης ες πίονα δήμον/ οππότ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι, / Ζήνα μέγαν, τον μεν οι εδέξατο Γαία πελώρη, Κρήτη εν ευρείη τραφέμεν ατιταλλέμεναί τε./ ένθα μιν ίκτο φέρουσα θοήν δια νύκτα μέλαιναν / πρώτην ες Δίκτον’ κρύψεν δε εν χερσί λαβούσα/ άντρω εν ηλιβάτω ζαθέης υπό κεύθεσι Γαίης, αιγαίω εν όρει πεπυκασμένω υλήεντι»…… (Θεογονία Ησιόδου, στίχοι 476 – 485, Έκδοση Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889 και επίσης   έκδοση Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938)

Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούσῃ.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7), 

 «…έμπαλιν εις ώμους τετραμμέναι’ ει   ετεόν γε Κρήτηθεν κείναι γε Διός μεγάλου ιότητι  ουρανόν εισανέβησαν, ο μιν τότε κουρίζοντα   Δίκτω εν ευώδει όρεος σχεδόν Ιδαίοιο άντρω εγκατέθεντο και έτρεφον εις ενιααυτόν, Δικταίοι Κούρητες ότε κρόνον εψεύσαντο…  ( Άρατος Φαινόμενα 30 - 50)

 «ανδρωθέντα  δ’ αυτόν (ο Δίας)  φασί πρώτον πόλιν κτίσαι πει την Δίκτα, όπου και τη γένεσιν αυτού μυθολογούσι»,,,, (Διόδωρος 5.72),

 «Λαβείν δε αυτόν την τούτων μίμησιν αποφαίνουσιν εκ τῶν Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτὴν γενόμενον της τε Μίνω του Κρητὸς και της Λυκούργου του Λακεδαιμονίου σοφίας· ων ὁ μεν ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών εις το Δικταίον όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπὸ των Κουρήτων νεογνὸν όντα, κατέβαινεν εις το ιερὸν άντρον και τους νόμους εκεί συντιθεὶς εκόμιζεν, ους απέφαινε παρά του Διός λαμβάνειν· ο δε Λυκούργος εις Δελφούς αφικνούμενος υπό του Απόλλωνος έφη διδάσκεσθαι την νομοθεσίαν (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Livre/Λογος 2 LXI,2)

χαρτης με το δικταιο αντρο στην κρητη

 «οι δε τέως μακάρεσσι Θεοίς Τιτήσιν άνασσον, όφρα Ζευς έτι κούρος, έτι φρεσί νήπια ειδώς, Δικταίο ναίεσκεν υπο σπέος, οι δε μιν ούπω γηγενέες…” (Απολλώνιος, Αργοναυτικά, Α, 507 – 511)   «Ζήτης δ’ ιεμενοισιν ετ άσπετον εκ καματου άσθμ αναφυσιόων, μετεφώνεεν όσον άπωθεν ήλασαν , ηδ ως Ιρις ερύκακε τάσδαι δαίξαι όρκιά τ’ ευμενέουσα θεά πόρεν, αι δ’ υπέδυσαν δείματι Δικταίης περιωσίω ‘Αντρο ερίπνης. (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Β, 433 – 434),   "είρεο Δικταίης κορυθαίολον ‘Αντρον ερίπνης, είρεο και Κορύβαντας, όπη ποτέ κούρος αθύρων μαζόν Αμαλθείης κουροτρόφον αιγός αμέλγων… (Νόννος, Διονυσιακά XLVI, 14-17)

ΑΘΗΝΑΙΟΣ: «Αγαθοκλής ο Βαβυλώνιος εν πρώτω περί Κυζίκου φησίν ούτως: Μυθεύουσιν εν Κρήτη γενέσθαι την Διός τέκνωσιν επί της Δίκτης, εν η και απόρρητος γίνεται θυσία. …» (Αθήναιος Ναυκρατίδης, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α)

VERGILIUS: “Nunc age, naturas apibus quas Juppiter ipse  addidit expedian, pro qua mercede canoros  Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pavere sub antro».. (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152) =  «και τώρα ομπρός∙ τα διώματα θα διηγηθώ, που ο Δίας στις μέλισσες εχάρισε για πλερωμή τους όταν εκείνες ακολούθησαν τους κρότους των Κουρήτων τους βροντερούς και του χαλκού το σήματα κ’ εθρέψαν το βασιλέα του ουρανού μες στη σπηλιά της Δίκτης.    (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152 μτφρ. Κ. Θεοτόκης).

ΟΒΙΔΙΟΣ: …. «Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum (43. Dictaei.] of Crete. For Dicte is mountain of Crete). (Ovid’s Metamorphoses Fab. 1)

CULUMELLA:  «Ista enim, quantis non dedeceant poetam, summatim tamen et uno tantummodo versiculo leviter attigit Vergilius, cum sic ait: Dictaeo caeli regem paverc sub antro». (Columella, De re Rustica IX, II, 3)

LUCRETI(US): «  Phrygias inter si forte catervas  Ludunt in numerumque exultant sanguine laeti Terrificas capitum quatientes numine cristas Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illum Vagitum in Creta quondam occultasse feruntur, Cum pucri circum pucrum pernice chorea Armatei in numerum pulsarent aeribus aera. (TITI  LVCRETI CARI DE RERVM NATVRA LIBER SECVNDVS,  630-635)

ITALIUS: «semiuirique chori, gemino qui Dindyma monte casta colunt, qui Dictaeo bacchantur in antro, quique Idaea iuga et lucos nouere silentis…..» (SILIUS ITALIUS , 17,20-21)

EPIGRAMMATA: « Caesaris alma dies et luce sacratior ilia, /Conscia Dictaeum qua tulit Ida lovem, / Longa, precor, Pylioque veni numerosior aevo / Semper et hoc voltu vei meliore nite. / Hie colat Albano Tritonida multus in auro 5 / Perque manus tantas plurima quercus eat; M. YAL. MARTIALIS, EPIGRAMMATA, EP. 160. (IV.i)

2) Ο Δίας, όταν ανδρώθηκε, απήγε από τη Φοινίκη την πριγκίπισσα Ευρώπη, ερωτικός καρπός των οποίων ήταν ο Μίνωας, πρβ: «Ταύτα εκ Φοινίκης άχρι της Κρήτης εγένετο. Επεί δε επέβη τη νήσω ο μεν ταύρος ουκέτι εφαίνετο, έπιλαβόμενος δε της χειρός ο Ζευς άπηγε την Ευρώπην, εις το Δικταίο ‘Αντρο, ερυθριώσαν και κάτω ορώσαν. Ηπίστατο γαρ ήδη εφ' ότω άγοιτο». (Λουκιανός Σαμωσατέας, Ενάλιοι Διάλογοι, 15, 4).

3) Ο Μίνωας ερχόταν κάθε εννιά  ή κατ’ άλλους κάθε χρόνο   και συναντούσε τον πατέρα του το Δία προκειμένου να του υπαγορεύει τις σοφές εντολές-νόμους του, κάτι όπως ο Μωυσής στο όρος Σινά. 

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΕΥΣ: «ων ο μεν Ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών (ο Μίνως) εις το Δικταίο Όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπό των Κουρήτων νεογνόν όντα, κατέβαινεν εις το ιερόν ‘Αντρο και τους νόμους εκεί συντιθείς εκόμιζεν, ους απέφαινεν παρά του Διός λαμβάνειν». (Διονύσιος Αλικαρνασεύς,  Ρωμαϊκή Αρχαιολογία Β, LXI 2)

 ΠΛΑΤΩΝ:  «Θα σου πω λοιπόν και για το Μίνωα, πώς τον εγκωμιάζουν ο Όμηρος και ο Ησίοδος, για να μην αμαρτάνεις με τα λόγια εσύ, που είσαι άνθρωπος και γιος ανθρώπου, απέναντι σε ήρωα, γιο του Δία. Ο Όμηρος λοιπόν λέει ότι στην Κρήτη υπάρχουν ενενήντα πόλεις, στις οποίες, ανήκει και η Κνωσός, μεγάλη πόλη, όπου ο Μίνωας βασίλευε, ο κάθε εννιά χρόνια συνομιλητής του μεγάλου Δία. Αυτό είναι λοιπόν το εγκώμιο του Ομήρου για το Μίνωα, διατυπωμένο με συντομία, τέτοιο που δεν έκανε ο Όμηρος για κανένα ήρωα.  ……. Εξάλλου το γεγονός ότι ο Δίας μόνον αυτό από τα παιδιά του εκπαίδευσε είναι έπαινος υπέρβλητος – γιατί αυτό σημαίνει ο στίχος: βασίλευε, ο κάθε εννιά χρόνια συνομιλητής του μεγάλου Δία («εννέωρος βασίλευε Διός μεγάλου οαριστής») …….. Πήγαινε λοιπόν ο Μίνωας κάθε εννέα χρόνια κι έμενε ένα χρόνο στη σπηλιά του Δία , από τη μια για να μάθει και από την άλλη για να δείξει τι είχε μάθει από το Δία την προηγούμενη φορά….. Γι’ αυτό το λόγο θέσπισε αυτούς τους νόμους (ο Μίνωας) για τους πολίτες του, εξ αιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί……… Ο Μίνωας  χρησιμοποιούσε το Ραδάμανθυ ως φύλακα των νόμων στην πόλη, ενώ στην υπόλοιπη Κρήτη τον Τάλω. Ο Τάλως λοιπόν επισκεπτόταν τρεις φορές το χρόνο τα χωριά, επιβλέποντας την τήρηση των νόμων σε αυτά, έχοντας γραμμένους τους νόμους σε χάλκινους πίνακες, απ’ όπου πήρε την ονομασία χάλκινος. Ο Ησίοδος επίσης λέει για το Μίνωα παρόμοια πράγματα. Αναφέροντας το όνομά του, λέει: «αυτός ήταν ο πιο βασιλικός απ’ όλους  τους θνητούς βασιλιάδες και διαφέντευε πλήθος γειτονικών λαών, κρατώντας το σκήπτρο του Δία - μ’ αυτό βασίλευε και στις πόλεις». Και αυτός, λέγοντας το σκήπτρο του Δία δεν εννοεί τίποτε άλλο παρά την παιδεία από το Δία, με την οποία διηύθυνε την Κρήτη» (Πλάτων, Μίνως, 319 – 320)

 4) Κατοικούσαν οι Άρπυιες.  Ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργωναυτικά αναφέρει ότι στο σπήλαιο της Δίκτης κατοικούσαν και οι Άρπιες, οι οποίες ήσαν τρία αρπακτικά (απ΄όπου και «άρπυιες», από το χαρπάζω > αρπάζω ) πουλιά με κεφάλι γυναίκας και οι οποίες ονομάζονταν: Αελλώ (= θυελλώδης), Ωκυπέτη (= γοργόφτερη) και Κελαινώ (= σκοτεινή). Τα τέρατα αυτά θεωρούνταν αγγελιαφόροι του Άδη,  άρπαζαν τα παιδιά και τις ψυχές των ανθρώπων και τις πήγαιναν στον Άδη. Οι Άρπυιες παρουσιάζονται στη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη (Ωδή XIII της «Κόλασης») να καταδιώκουν όσους αυτοκτόνησαν. Ο Απολλώνιος τις φέρει να να βασανίζουν με εντολή του Απόλλωνα το βασιλιά της Θράκης Φινέα, επειδή έκανε κατάχρηση των μαντικών του ιδιοτήτων.  Όταν οι Αργοναύτες έφθασαν στη Θράκη, τις καταδίωξαν οι γιοι του Βορέα Ζήτης και Κάλαϊ, για να απαλλάξουν το Φινέα από το μαρτύριο και εκείνες επέστρεψαν στη φωλιά τους στο Δικταίο Άντρο, πρβ: 

diktaio-o2

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 «Ζήτης δ’ ιεμενοισιν ετ άσπετον εκ καματου άσθμ αναφυσιόων, μετεφώνεεν όσον άπωθεν  ήλασαν , ηδ ως Ιρις ερύκακε τάσδαι δαίξαι όρκιά τ’ ευμενέουσα θεά πόρεν, αι δ’ υπέδυσαν δείματι Δικταίης περιωσίω ‘Αντρο ερίπνης. (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Β, 433 – 434),

 «Τότε οι Άρπυιες κι η Ίριδα χωριστήκανε, κι αυτές πήγανε στη σπηλιά τους στην Κρήτη του Μίνωα, ενώ εκείνη γύρισε στον Όλυμπο, πετώντας με τα γρήγορα φτερά της». (Απολλώνιος Αργοναυτικά Β 298 – 300)

5) Αποκοιμήθηκε για πάρα πολλά έτη (κάπου 57) ο κρητικός σοφός και μάντης (προφήτης) Επιμενίδης, πρβ:«Αφίκετο ποτέ Αθήναζε Κρης ανήρ, όνομα Επιμενίδης, κομίζων λόγον ούτωσι ρηθέντα, πιστευεσθαι χαλεπόν. Εν του Διός του Δικταίου τω άντρω κείμενος (Επιμενίδης) ύπνω βαθύ έτη συχνά όναρ έφη εντυχείν αυτός θεοίς και Θεών λόγοις και αληθεία και δίκη τοιαύτα άττα μυθολογών, ηνίττετο οίμαι ο Επιμενίδης» (Maximus Tyrius, Philosophvmena X, 1 = Μάξιμος Τύριος: Λόγοι 10, 1)

 6) Η νύμφη Αγχιάλη γέννησε τους Ιδαίους Δάκτυλους, τους πρώτους κατοίκους της Κρήτης,  παιδιά των οποίων ήσαν οι Κουρήτες (από το κούροι = κοράσια, νέοι, παιδιά) >  Κουρήτες) που επικουρησαν τη θεά Ρέα να γεννήει εδώ, στο Δικταίο άντρο, το Δία πρβ:

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.(τους ιδαίους Δακτύλους της Κρήτης, που κάποπτε η νύμφη Αγχιάλη γεννησε στο σπήλαιο της Δίκτης)» (Απολλώνιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

«.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν   (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.)  

7) Έγινε τριήμερος μεγάλη φονική μάχη το 1868 κατά την Κρητική Επανάσταση 1866 – 1868 υπο τους Καζάνη, Μηλιαρά κ.α. κατά του Ομέρ Πασά, για την ελευθερία της Κρήτης από τους Τούρκους,πρβ:

 «Προς ΝΔ, του Δήμου Τζερμιάδου και της επαρχίας κείται ο έτερος δήμος «ο Δήμος Ψυχρού». Η πρωτεύουσα τούτου είνε Ψυχρόν, κώμη ορεινή και ποιμενική έχουσα 70 οικίας, ωραίαν Δημοτ. Σχολήν και κλίμα ψυχρότατον εξ ου το όνομα, είναι πατρίς του ευεργέτου του Εθνικού Πανεπιστημίου Α. Παπαδάκη. Ύπερθεν του Ψυχρού εις απόστασιν 20 λ. ώρας κείται το Δικταίον Άντρο (Αρκέσιον), ένθα η Ρέα εγέννησε τον Δία κατά τους ποιητάς, ο δε νομοθέτης της Κρήτης Μίνως συνωμίλει κατ’ εννεατίαν με τον Δία, ανευρέθησαν δε πλείστα αρχαιολογήματα. Εκεί συνεκροτήθη τριήμερος φονική μάχη κατά του Ομερ Πασσά τω 1868.».  («Γεωγραφία της Κρήτης», του διδασκάλου  Εμμ Σ. Λαμπρινάκη δασκάλου του εν Ρεθύμνου Προτύπου, έκδοση Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης 1890)

 «Τζερνιάδαι έδρα Δήμου….. ειναι μεγαλη κώμη επι ωραίας τοποθεσίας, αυτόθι την 20 Ιουνίου 1867 συνήφθη μάχη μεταξύ Τουρκικού Στρατού και Ελλήνων υπο τους Καζάνη, Ε. Μηλιαρά κλπ….. Ψυχρόν έδρα δήμου υπαγομένου εις το Ειρηνοδικείον Τσερνιάδων, Δημοτ. Σχολείου και Παρθεναγωγείου. Είναι μεγάλη κώμη ιδιαιτέρα πατρίδα του Εθνικού ευεργέτη Αντ, Παπαδάκη, όστις διέθεσε την περιουσία του υπέρ του εθνικού ημών Πανεπιστημίου, Ίδρυσε δε και δημοτικήν σχολήν αυτόθι, προσέτι του Ιωαν. Καμπάνη, όστις κληροδότησε την περιουσία του προς ίδρυσιν Πολυτεχνείου αυτόθι, το οποίο είναι ημιτελές. Εξ αυτού κατήγετο και ο Ισμαήλ πασάς της Αιγύπτου Αντιβασιλέως. Κατά το 1866  έλαβε χώραν μεταξύ Τούρκων και Χριστιανών τριήμερος μάχη αποβάσα υπέρ Χριστιανών, Προιόντα δημητριακοί καρποί, έλαιον, γεώμηλα άφθονα και πολλά κτηνοτροφικά.  Δικταίον άντρον κείται άνωθι του Ψυχρού και εν αυτώ μυθολογούσι ότι εγεννήθη ο Ζευς. Εν αυτώ αντήχησαν οι πρώτοι κλαθυθμηρμοί του θείου νεογνού, του οποίου τα ίχνη αναζητούντες οι περί τον Κρόνον τιτάνες., …… Εν αυτώ μυθολογούσιν ότι ο Μίνως συνωμίλει μετά του Διός, ότε έγραφε τους Νόμους του.. («Κρητική Χωρογραφία», Λοχαγού Ιωάννου Εμμ Νουχάκη, 1903)

 

 

3. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Ο Δίας ( ή Ζεύς, γενική του Διός), σύμφωνα με το μύθο, ήταν ο ανώτατος θεός, η κορυφή της πυραμίδας του Ολυμπιακού Πανθέου, ο πατέρας θνητών και αθανάτων («ανδρών τε θεών τε»), ο οποίος κατοικούσε στον Όλυμπο απ΄ όπου κυβερνούσε τον κόσμο με τη βοήθεια των άλλων θεών, του Ολυμπιακού Πάνθεου. Όπλο του ο κεραυνός, τα προσωνύμια του: δίκαιος, σοφός, κλπ, από τα οποία  γνωστότερο ήταν το «ξένιος», καθώς ήταν και ο προστάτης της φιλοξενίας. Ήταν γιος των τιτάνων Κρόνου και Ρέας και εγγονός του Ουρανού και της Γης. Αδέλφια του ήταν η Ήρα, ο Ποσειδώνας, ο Πλούτωνας, η Εστία και η Δήμητρα. Η γυναίκα του ήταν η αδελφή του Ήρα.

Ο παιδοκτόνος πατέρας του κατάπινε όσα παιδιά γεννούσε η σύζυγός του Ρέα, γιατί φοβόταν μήπως πραγματοποιηθεί η προφητεία του πατέρα του, του Ουρανού, η οποία έλεγε ότι κάποιο από τα παιδιά του θα του έπαιρνε το θρόνο. Και επειδή η Ρέα δεν μπορούσε να αλλάξει τη γνώμη του συζύγου της, ζήτησε τη συμβουλή των γονέων της. Στη συνέχεια, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης όπου εκεί στο όρος Δίκτη, στο Δικταίο άντρο, γέννησε κρυφά το Δία. Στη συνέχεια επέστρεψε στον Όλυμπο, για να μην καταλάβει κάτι ο σύζυγος της  ο Κρόνος και συνάμα εμπιστεύτηκε το Θείο Βρέφος στους κατοίκους της Κρήτης, τους Ιδαίους Δακτύλους, για να το επικουρούν, απ΄ όπου μετά αυτοί μετονομάστηκαν Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κ(ου)ρήτες – Κρήτες. Όταν η Ρέα επέστρεψε στον Όλυμπο,  ο σύζυγό της ο Κρόνος, επειδή είχε μάθει τα καθέκαστα, της ζήτησε να δει το παιδί και εκείνη του  έδωσε μια πέτρα τυλιγμένη στα  σπάργανα,  σαν να ήταν το παιδί του και εκείνος την καταβρόχθισε και την οποία μετά ξέρασε στον Παρνασσό. 

Την ανατροφή του Δία στο Δικταίο άντρο ανέλαβαν οι κόρες του Κουρήτη Μελισσέα, η Ίδη και  η Αδράστεια, οι καλούμενες και ιερές Μητέρες. Η Ίδη μάλιστα του χάρισε το πρώτο του παιχνίδι. Μια κρυστάλλινη σφαίρα που όταν την πετούσε ψηλά άφηνε λαμπρές πολύχρωμες γραμμές στον αέρα, όπως τα άστρα του ουρανού.  Οι Κουρήτες,  για να αποφύγουν κάποια ανεπιθύμητη επίσκεψη του Κρόνου εξαιτίας του κλάματος του βρέφους, κάθε φορά που ο Δίας έκλαιγε, χόρευαν  και συνάμα χτυπούσαν  με τα δόρατα ή τα σπαθιά τους τις ασπίδες τους  και  έτσι ο Κρόνος δεν μπορούσε να ακούσει το κλάμα του μωρού. Άλλοτε τον έβαζαν και πιπίλιζε τους μαστούς μια γουρούνας, ώστε να μην κλαίει. Ο Δίας μεγάλωνε πίνοντας  γάλα από μια αίγα (κατσίκα), την καλούμενη Αμάλθεια και τρώγοντας μέλι από τα μελίσσια που υπήρχαν εκεί και επίσης με αμβροσία και νέκταρ, δηλαδή με το φαγητό και το ποτό των αθανάτων, που κουβαλούσαν ολόλευκα περιστέρια και ένας αετός.  Κάποια μέρα ο Δίας από απροσεξία και επειδή δεν μπορούσε να ελέγξει τη θεϊκή του δύναμη, έσπασε ένα κέρατο της Αμάλθειας. Λυπήθηκε πάρα πολύ και για να παρηγορήσει το ευλογημένο ζώο, έδωσε το κέρατο στη Νύμφη Αμάλθεια, αφού πρώτα το προίκισε με μαγικές ιδιότητες. Αυτός που το είχε, αρκούσε μόνο να κάνει μια ευχή και αμέσως εμφανίζονταν μπροστά του όλα τα καλά του κόσμου. Από τότε έμεινε γνωστό ως "κέρας της Αμάλθειας" ή "κέρας της Αφθονίας". Όταν η κατσίκα γέρασε και πέθανε από το δέρμα της έφτιαξε την παντοδύναμη «αιγίδα του», που ήταν το πιο σημαντικό όπλο του στην Τιτανομαχία.

Όταν ο Δίας ανδρώθηκε καταρχήν έκτισε μια πόλη στη Δίκτη, όπου έγινε η γέννησή του και μετά στράφηκε εναντίον του πατέρα το, τον οποίο, αφού νίκησε. έριξε στα Τάρταρα μαζί με όσους τον βοήθησαν, τους Τιτάνες και τους Γίγαντες (= οι κάτι ως οι διάβολοι  κατά τη χριστιανική θρησκεία) στην καλούμενη Τιτανομαχία, ενώ αντίθετα έδειξε την ευγνωμοσύνη του σ' όλα τα πλάσματα που τον βοήθησαν, ακόμη και στην ανατροφή του. 

 

Born of Zeus Αγγελος Βεργίκιος

ΑΡΧΑΙΟΣ ΧΡΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΑΓΓ ΒΕΡΓΙΚΙΟΥ 1554,  ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

 

4. ΟΙ ΙΕΡΕΣ ΜΗΤΕΡΕΣ ΙΔΗ ΚΑΙ ΑΔΡΑΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι μετά που η Ρέα γέννησε το Δία στο Δικταίο άντρο τον παρέδωσε στους Δικταίους κουρήτες και   η Αδράστεια και η  Ίδη, οι κόρες του Κουρήτη Μελισσέα, ανέλαβαν την ανατροφή του κι  ο ¨Άρατος στα Φαινόμενα προσθέτει ότι ο Δίας, όταν πέθαναν οι κόρες αυτές, τις έκανε από ευγνωμοσύνη αστερισμό με το όνομα «Άρκτοι» και οι άνθρωποι τις ανακήρυξαν θεές Μητέρες. Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει επίσης γι αυτές ότι μετά την άλωση της Τροίας ο  Κρητικός Μηριόνης έφτασε στη Σικελία όπου ίδρυσε ιερό των ιερών Μητέρων, πρβ:

Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούσῃ.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7), 

 «Κατά τη μυθολογία, αυτές οι θεές (= οι ιερές Μητέρες, η Αδράστεια και η  Ίδη κατά τον Απολλόδωρο, για τις οποίες ο Κρητικός Μηριόνης έκανε ιερό στη Σικελία) ανέθρεψαν παλιά τον Δία κρυφά από τον πατέρα του  Κρόνο, και σε αντάλλαγμα ανέβηκαν στον ουρανό κι έγιναν αστερισμοί που ονομάζονται Άρκτοι. Μ’ αυτά συμφωνεί και ο Άρατος, όταν λέει γι αυτές  στο ποίημα του για τ’ αστέρια:  ώμο με ώμο στέκονται (οι θεές ) στραμμένες’ αν είναι αλήθεια, βέβαια, / από την Κρήτη εκείνες χάρη στο θέλημα του Δία του μεγάλου / στον ουρανό ανέβηκαν, γιατί τότε που ήταν νιούτσικος, / στο ευωδιαστό Δίκτον, πλάι στο Ιδαίον όρος, / σε άντρο τον έβαλαν κι ένα χρόνο τον ανέθρεφαν,  / κι απ΄ έξω οι Δικταίοι Κουρήτες τον Κρόνο ξεγελούσαν (Διόδωρος 4, 80 μτφ «Κάκτος»)

 

377935_199076666842986_1294916116_n.jpg

 

Δικταίο Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο μάνας σε λατρευτική στάση, της Ρέας, της μάνας του Δία ( The Dictaean Cave and Iron Age Crete, by John Boardman. Oxford University Press, 1961)

380811_199076600176326_243482762_n.jpg

 

Δικταίο  Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο βρέφους, του Δία σε βρεφική ηλικία  (The Dictaean Cave and Iron Age Crete, by John Boardman. Oxford University Press, 1961)

Παιγνιδι του Δια, toys of Zeus

Δικταίο ‘Άντρο: Το αρχαιότερο παιγνίδι, η άμαξα του Δία (Μουσείο Ηρακλείου)

376233_199077096842943_1733874934_n.jpg

Δικταίο Άντρο: Χάλκινο ειδώλιο της αίγα(γρου) Αμάλθειας που βύζανε το Δία (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

ΕΠΕΙΔΗ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ  ΨΥΧΡΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ Ο ΔΙΑΣ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΕΚΕΙ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ ΓΙΑ ΔΕΗΣΕΙΣ ΜΑΝΑΔΩΝ, ΒΡΕΦΩΝ, ΕΓΚΥΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΛΠ

391899_199080826842570_785876578_n.jpg

Δικταίο ‘Αντρο: Χάλκινο ειδώλιο μανας, της θεάς Ρέας που ετοιμάζεται να θηλάσει  το Δία  (Μουσείο Ηρακλείου)

385501_199076860176300_1612484440_n.jpg

Δικταίο ‘Αντρο: Χάλκινο ειδώλιο εγκύου, της θεάς Ρέας, σε στάση λατρευτική (Μουσείο Ηρακλείου)

 

 

 

 

5. Η ΑΙΓΑ ΑΜΑΛΘΕΙΑ ΚΑΙ Η ΓΟΥΡΟΥΝΑ ΤΟΥ ΔΙΑ

 

Ο Όμηρος (Ιλιάδα Β 157) και ο Διόδωρος (5, 70) αναφέρουν ότι ο Δίας πήρε την επωνυμία «αιγίοχος», επειδή ανατράφηκε από την αίγα(γρο) Αμάλθεια: «Όσο για την αίγα που τον ανέθρεψε, ο Δίας της απένειμε μεν και άλλες τιμές, αλλά πήρε από αυτήν την επωνυμία Αιγίοχος (Διόδωρος, βίβλος 5, 70). Από την προβιά της ο Ήφαιστος κατασκεύασε την ασπίδα του Δία, που ήταν αδιαπέραστη από τα βέλη και που ήταν το πιο σημαντικό όπλο του Δία στην Τιτανομαχία. Την αιγίδα χάρισε μετά ο Δίας στην Αθηνά.  Από το γεγονός αυτό βγήκε η λέξη αίγα > αιγίδα  = η κάλυψη, η προστασία κλπ.

Ο Διόδωρος (3.68) αναφέρει επίσης ότι «Αμάλθεια» λεγόταν και μια από τις ερωμένες του θεού Άμμωνα ή Δία των Αιγυπτίων, η οποία ονομαζόταν και «Κέρας της Αμάλθειας», επειδή έμοιαζε με κέρατο. Επίσης ο Διόδωρος αναφέρει ότι «Κέρας της Αμάλθειας» ονομαζόταν και το κέρατο που απέσπασε ο Ηρακλής από τον ταύρο -ποταμό Αλφειό , όταν τον δάμασε και το οποίο όποιος το είχε αποκτούσε πληθώρα φθινοπωρινών φρούτων (μήλα, σταφύλια, ρόδια κλπ)

Ο Hogarth στο βιβλίο του «The Dicatean Cave» αναφέρει ότι στις ανασκαφές που έκανε στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο  βρήκε και χάλκινα ειδώλια χοίρων και για τα οποία παραπέμπει στον  Αγαθοκλή (Athen. ΙΧ,4). Ανατρέχοντας, λοιπόν,  στον Αγαθοκλή και στον Αθήναιο Ναυκρατίδη (Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 4) βλέπουμε να αναφέρονται τα εξής, σε μετάφραση Μαρίας Σακελλάρη Δρ. Πανεπιστημίου Αιγαίου: 

Αργυρός στατήρας (δίδραχμο) Λύττου, 450 π.Χ. , με τον αετό  του Δία και τη γουρούνα τροφό του Δία

 «Περί δε υων ότι ιερόν έστι το ζώον παρά Κρησίν. Αγαθοκλής ο Βαβυλώνιος εν πρώτω περί Κυζίκου φησίν ούτως· « Μυθεύουσιν εν Κρήτη γενέσθαι την Διός τέκνωσιν επί της Δίκτης, εν η και απόρρητος γίνεται θυσία. Λέγεται γαρ ως άρα Διί θηλήν υπέσχεν υς και τω σφετέρω γρυσμώ  περιοιχνεύσα τον κνυζηθμόν του βρέφεος ανεπάιστον τοις παριούσιν ετίθει. Διο πάντες το ζώον τούτο περίσεπτον ηγούνται και ουκ αν, φησί, των κρεών δαίσαιντο. Πραίσιοι δε και ιερά ρέζουσιν υί, και αύτη προτελής αυτοίς η θυσία νενόμισται.» Τα παραπλήσια ιστορεί και Νεάνθης ο Κυζικηνός εν δευτέρω περί τελετής. Πεταλίδων συών μνημονεύει Αχαιός ο Ερετριεύς εν Αίθωνι σατυρικώ λέγων ούτως … (Αθήναιος Ναυκρατίδης, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α)  

= Μετάφραση: «Μιλώντας για τα γουρούνια να πούμε ότι το ζώο είναι ιερό στους Κρητικούς, ο Αγαθοκλής από τη Βαβυλώνα  στο βιβλίο του «Στην Κύζικο»  λέει: Στην Κρήτη λένε την ιστορία ότι η γέννηση του Δία συνέβη στο όρος Δίκτη, όπου τελείται  μια μυστική τελετουργία. Λέγεται ότι μια χοιρομητέρα θήλαζε το Δία και η οποία με την άσκοπη περιπλάνησή της και  το ρουθούνισμά της έκανε το κλαψούρισμα του βρέφους μη αντιληπτό από τους περαστικούς. Ως εκ τούτου αυτό το πλάσμα αντιμετωπίζεται παγκοσμίως με μεγάλη ευλάβεια, και κανείς, λέει ο Αγαθοκλής, δεν τρώει από τη σάρκα του. Οι άνθρωποι της Πραισού  προσφέρουν ακόμη θυσίες στο χοίρο, και αυτή η ιεροτελεστία σημειώνεται τακτικά πριν από την τελετή του γάμου ". Μια παρόμοια αφήγηση δίνεται από το Νεάνθη από την Κύζικο στο δεύτερο βιβλίο του έργου του την τελετουργία μύησης (Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α).

Ο  Ολλανδός επί ενετοκρατίας περιηγητής Dapper Olfert (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel» (μτφ  Βερνάρδος Μανουήλ), σχετικά αναφερει τα εξης: «Οι παλαιοί Κρήτες ενόμιζον το χοίρον ως ιερόν, και ειχον αυτόν εις μεγάλην ευλάβεια. Δια τούτο και εγκρατευοντο από το να τον τρώγωσιν. Και τούτο είχε εισαχθή μεταξύ εις αυτούς, κατά τον Αθήναιον, δια την κατωτέρω εκτεθεισομενην υπόθεσνι. Μυθολογούσι, λέγει, ότι ο Ζευς εγεννήθη εις την νήσον Κρήτη, επι του όρους της Δύκτης, όπου τω προσφέρουσι έτι κρυφίως θυσίας. Νομίζουσι δε, ότι μια Υς (γουρούνα) των επρόσφερε τους μαστούς της και τον εγαλακτοτρόφησεν εις αυτόν το τόπον, και ότι αύτη εμπόδισεν, ώστε αι φωναί του να μην εισακουσθώσιν εις τους διαβαίνοντας, περιτριγυρίζουσα και γρυλλίζουσα τριγύρω αυτού. Δια τούτο ούτοι οι Νησιώται ενόμισαν από τότε, ότι ην αξία των μεγαλυτέρων τιμών, και έδοσαν νόμον να μην τρώγωσι πλέον κρέας χοιρινόν» («Ακριβής περιγραφή της Κρήτης», μεταφρασθείσα από την Φλαμανδικήν εις την Γαλλικήν Διάλεκτον κατά το 1705 παρα του Δ.Ο Δαπερ Μ.Δ. και μεταφρασθείσα στην Ελληνικήν παρά του Μ. Βεναρδου του Κρητός)

 

Σημειώνεται ότι:

Α) Στην αρχαία πόλη Λύκτο πρέπει να διατρέφονταν πάρα πολλά γουρούνια και ως εξ αυτού η γουρούνα ήταν «σήμα κατατεθέν» της, όπως προκύπτει  από τα νομίσματά της, τα οποία κυρίως φέρουν το Δία με τη γουρούναπου πιπίλιζε  και τον αετό του. 

Β) Η πόλη Λύκτος μετά την Κάθοδο των Δωριέων έγινε  οικειοθελώς αποικία των Σπαρτιατών, επειδή την βοήθησαν σε κάποια διένεξη που είχε με την Κνωσό και από εκεί μετά πήραν τους Μινωικούς νόμους οι Σπαρτιάτες.  Αγαπημένο φαγητό, ως γνωστόν, των Σπαρτιατών ήταν ο «μέλας ζωμός», που παρασκευαζόταν από αίμα χοίρου. Σήμερα χοιρινό κρέας δεν τρώνε μόνο οι Μουσουλμάνοι.

 

 

6. ΤΟ ΑΒΑΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΩΝΟΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Ο Αντωνίνος Λιβεράλις, σχετικά με τους οιωνούς, αναφέρει τα εξής: «Στην Κρήτη λέγεται πως υπάρχει ένα  ιερό Άντρο μελισσών, όπου, σύμφωνα με το μύθο,  γέννησε η Ρέα το Δία  και δεν είναι όσιο σε κανένα να μπαίνει μέσα σ’ αυτό, ούτε θεός ούτε θνητός. Σε χρόνο καθορισμένο κάθε χρόνο είναι ορατή μια μεγάλη λαμπερή φωτιά να βγαίνει από το σπήλαιο και αυτό, σύμφωνα με το μύθο,  γίνεται, όταν εκβράζεται το αίμα από τη γέννηση του Δία. Και κατέχουν το Άντρο αυτό οι ιερές μέλισσες, οι τροφοί του Δία. Σε αυτό το σπήλαιο πήραν το θάρρος να μπουν  ο  Λάιος, ο Κέρβερος, ο Κελεός και ο Αιγωλιός, για να πάρουν πάρα πολύ μέλι και αφού περιέβαλαν όλο τους το σώμα με χαλκό (μπήκαν μέσα και ) άντλησαν το μέλι από τις μέλισσες. Όταν είδαν τα σπάργανα του Δία, εξερράγη ο χαλκός στο σώμα τους και ο Δίας βρόντηξε και ύψωσε τον κεραυνό του (για να τους κεραυνοβολήσει), όμως οι Μοίρες και η Θέμις τον εμπόδισαν, γιατί δεν ήταν όσιο εκεί να πεθάνει κάποιος και έτσι ο Δίας τους μεταμόρφωσε σε όρνιθες. Και προήλθε από αυτούς το γένος των οιωνών, οι λάιοι (οι γλάροι), οι κέρβεροι (οι δρυοκολάπτες), οι  κολοιοί (= οι κούκοι) και οι αιγωλιοί (= γλαύκες) , οι οποίοι έγιναν καλοί και τέλειοι κοντά στις άλλες όρνιθες, όταν είδαν το αίμα του Δία (Αντωνίνος Λεβαράλις, Μεταμορφώσεων Συναγωγή, Φώρες 19, Ιστορεί Βοίος Ορνιθογονίας β’)

Ο Λιβεράλις στο ως άνω εδάφιο δεν αναφέρει το πού ακριβώς βρίσκεται το ιερόν άντρο των μελισσών, όμως αυτό το κάνουν οι Οβίδιος, Βεργίλιος, Διόδωρος κ.α.   Ο Βιργίλιος και στα τρία ποιητικά  του έργα: Βουκολικά, Γεωργικά, Αινειάδα αποκαλεί το Δία «Dictaeus» , «Δικταίο βασιλιά» (Dictaei regis,2,536) και συνάμα στα Γεωργικά λέει  πως οι μέλισσες έτρεφαν τον Δία με μέλι στο «Δικταίο άντρο» (Dictaeo antro), πρβ:

“Nunc age, naturas apibus quas Juppiter ipse  addidit expedian, pro qua mercede canoros  Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pavere sub antro».. (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152) =  «και τώρα ομπρός∙ τα διώματα θα διηγηθώ, που ο Δίας στις μέλισσες εχάρισε για πλερωμή τους όταν εκείνες ακολούθησαν τους κρότους των Κουρήτων τους βροντερούς και του χαλκού το σήματα κ’ εθρέψαν το βασιλέα του ουρανού μες στη σπηλιά της Δίκτης.    (Publius Vergilius Maro, Georgica  ΙV, 149 – 152 μτφρ. Κ. Θεοτόκης).

“Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante/ Impia quam caesis gens est epulata iuvencis, Aureus hanc vitam in tercis Saturnus agebat;” (P. Vergili Maronis Bucolica Et Georgica, Georgica, Tweede Boek  535)

Ομοίως ο Οβίδιος στις μεταμορφώσεις του αποκαλεί το Δία βασιλιά της Δίκτης κλπ, πρβ: « Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum»….. Ovid’s Metamorphoses Fab. 1), Σχόλιο στην αγγλική έκδοση: 43. Dictaei. of Crete. For Dicte is mountain of Crete

Ο Διόδωρος Σικελιώτης αναφέρει από τη μια ότι στο Άντρο της Δίκτης γεννήθηκε ο Δίας και από την άλλη ότι εκεί υπήρχαν μέλισσες που έτρεφαν το Δία, πρβ: « Το πιο καταπληκτικό, που αναφέρουν, όμως, οι μύθοι είναι εκείνο με τις μέλισσες και δεν πρέπει να το παραλείψουμε, γιατί λένε πως θέλοντας ο θεός να διαφυλαχθεί η ανάμνησή της στενής σχέσης που είχε μ’ αυτές, άλλαξε το χρώμα τους και το έκανε να μοιάζει με χαλκό που χρυσίζει και καθώς ο τόπος βρίσκεται σε πολύ μεγάλο υψόμετρο και οι άνεμοι που φυσούνε είναι δυνατοί και το χιόνι που πέφτει πολύ, έκανε τις μέλισσες να είναι ανεπηρέαστες και απρόσβλητες, μια και ζούνε σε τόπους όπου οι χειμώνες είναι βαρείς…..… ( «…ανδρωθέντα δ’ αυτόν φασί πρώτον πόλιν κτίσθαι περί την Δίκτα, όπου και την γένεσην αυτού μυθολογούσιν)…>>  (Διόδωρος Βιβλιοθήκη Ιστορική 5, 70, 2, μτφ «Εκδόσεις Κάκτος»)

 

7.  Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΑΠΟ ΚΝΩΣΟ ΠΡΟΣ ΤΟ ΑΝΔΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ

 

Ο Πλάτωνας στο «Μίνως» αναφέρει ότι ο Μίνωας πήγαινε στο άντρο του Διός όπου λάμβανε τις θειές εντολές του Δία και τις έκανε νόμους στους ανθρώπους, καθώς και ότι  υπήρχε μια οδός που οδηγούσε το Μίνωα από την Κνωσό προς το  άντρο του Διός (στη Δίκτη) και από εκεί στο ιερό του Διός (στην Πραισό), πρβ: «πάντως δ' ή γε εκ Κνωσού οδός εις το του Διός άντρον και ιερόν, ως ακούομεν, ικανή, και ανάπαυλαι κατά την οδόν, ως εικός, πνίγους όντος τα νυν..».( Πλάτωνας, Νόμοι 1, 624-625). «Πήγαινε λοιπόν ο Μίνωας κάθε εννέα χρόνια κι έμενε ένα χρόνο στη σπηλιά του Δία , από τη μια για να μάθει και από την άλλη για να δείξει τι είχε μάθει από το Δία την προηγούμενη φορά…..Γι’ αυτό το λόγο θέσπισε αυτούς τους νόμους (ο Μίνωας) για τους πολίτες του, εξ αιτίας των οποίων η Κρήτη ευημερεί ανέκαθεν, καθώς και η Σπάρτη από τότε που άρχισε να τους χρησιμοποιεί, επειδή οι νόμοι αυτοί είναι θεϊκοί………» ( Πλάτων, Μίνως, 319 – 320) 

Και επειδή τα ως άνω εδάφια δεν αναφέρουν το που ακριβώς βρισκόταν το σπήλαιο και που το ιερό του Διός, ορισμένοι τα ταυτίζουν και επίσης λένε ότι αυτά βρίσκονται στον Ψηλορείτη, κάτι που είναι ψεύδος, κακοήθεια, γιατί:

Α) Ο ίδιος ο Πλάτωνας λέει ότι η εν λόγω οδός  οδηγούσε το Μίνωα από την Κνωσό στο  άντρο του Διός και από εκεί στο ιερό του Διός («δ’ η εκ Κνωσού οδός εις το του Διός άντρον και ιερόν»)

Β) Ο Στράβωνας (Ι, C 474 - 479,  ΙV 6 - 12) αναφέρει ότι η Δίκτη απ΄όπου ο Δίας ονομάστηκε «Δικταίος» και το το ιερό του στην Πραισό «ιερό του Δικταίου Διός» δε βρίσκεται στην Πραισό ούτε και κοντα στο Ιδαίον όρος, όπως λέει ο Άρατος, αλλά ανατολικά της Ίδης  και μεταξύ εκείνου του όρους και του Σαμώνιου Ακρωτηρίου  (βλέπε Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12), όπως και είναι ( η Δίκτη κείται μεταξύ Κνωσού και Πραισσού – Σαμώνιου ακρωτήριου), πρβ:

 «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πρασος, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Ερείπια του Μινωικού δρόμου σύνδεσης Κνωσού- Λύκτου – Δικταίου άντρου.

 Γ) Ο Διονύσιος Αλικαρνασσέας αναφερει ότι το σπήλαιο, στο οποίο ο ομιλητής (= ο Πλάτων) αναφέρει ότι συναντούσε ο Μίνωας το Δία και λάμβανε τους νόμους του,  βρίσκεται στη Δίκτη, όπου τρεφόταν ο Δίας κατά την ελληνική μυθολογία πρβ:   «ων ο μεν Ομιλητής έφη γενέσθαι του Διός και φοιτών (ο Μίνως) εις το Δικταίο Όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπό των Κουρήτων νεογνόν όντα, κατέβαινεν εις το ιερόν ‘Αντρο και τους νόμους εκεί συντιθείς εκόμιζεν, ους απέφαινεν παρά του Διός λαμβάνειν». (Διονύσιος Αλικαρνασεύς,  Ρωμαϊκή Αρχαιολογία Β, LXI 2)

 Δ) Ο Άγγλος Δ/ντης του Ashmolean Museum της Οξφόρδης, και ο αρχαιολόγος που ανέσκαψε την Κνωσό, Sir Arthur John Evans  στο σύγγραμμά του «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script»'J.H.S. (1897)  αναφέρει: Το μέρος που βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών (Libation Table) που φέρει επιγραφή με γράμματα Γραμμικής Γραφής  είναι η μεγάλη σπηλιά στο κρημνώδες βουνό Lasethi, πάνω από το χωριό Ψυχρό, η οποία (σπηλιά) πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί με το Δικταίο Άντρο των Λύττιων παραδόσεων. Βρίσκεται μόνο τέσσερις και μισή ώρες μακριά από το χώρο της πόλης Λύττου και αυτή, σύμφωνα με  τον Ησίοδο, ήταν η γενέτειρα του Δία, κάτι που βεβαιώνεται και από τα λείψανα των αναθηματικών που ανακαλύφθηκαν εκεί σε αφθονία, Αναφερει επίσης ότι η Λύκτος και το Δικταίο άντρο βρίσκονται στο ίδιο βουνό και συνδέονται μεταξύ τους με λιθόκτιστο μινωϊκό μονοπάτι που είναι 4 ώρες δρόμο με μουλάρι, πρβ: «The scene of this discovery (of libation table from Dictaean Cave ) was the great cave on the steep of Mount Lasethi, above the village of Psychro, which must certainly be identified with the Diktaion Antron of the Lyttian traditions. It lies, in fact, only four and a half hours distant from the site of Lyttos, with which it was connected over a low mountain pass by what appears to have been a very ancient midline. This cave, according to the Lyttian legend preserved by Hesiod, was the birthplace of Zeus, and the votive relics discovered I extraordinary abundance attest, in fact, the existence there of a cult identical with that of  the Cave of Zeus on Mount Ida……..». (Arthur Evans  «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script», 1897)

 

 

8. Ο ΧΟΡΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΕΙ ΔΙΑΔΟΘΗΚΑΝ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

 

Α. Ο ΧΟΡΟΣ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ

 

Ανατρέχοντας στους αρχαίους συγγραφείς (ενδεικτικά):  Διονύσιος Αλικαρνασσεύς («Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Λόγος 2ος LXIΧ, 5 και Λόγος 7,72), Πλάτων (Νόμοι Ζ 795 – 797), Στράβων (10.5 ΙΙΙ 8 και 10 ΙV 16), Διόδωρος Σικελιώτης (5.65), Πολυδεύκης («Ονομαστικό Λεξικό») , Ευριπίδης («Βάκχαι» αντιστροφή β΄, στ. 120-134), Λουκιανός (Περί ορχήσεως)  κ.α. βλέπουμε να αναφέρουν ότι ο χορός , που είναι μια τέχνη που τέρπει και ωφελεί, είναι ελληνικό επιτήδευμα,  το οποίο είχαν βρει και διδάξει πρώτοι οι Κουρήτες, οι φρουροί και φροντιστές του Δία τότε που ανατρεφόταν στο Δικταίο άντρο της Κρήτης,  και αυτό προκειμένου με το θόρυβό που γίνεται κατά το χορό να μην ακούει τα κλάματα του Δία ο πατροκτόνος πατέρας του, αλλά και ως παιχνίδι,  για να τον ησυχάζουν. Αναφέρουν επίσης ότι εκείνος που οργάνωσε πρώτος το πρώτο χορό ήταν ο Κουρήτης Πύρριχος απ΄όπου και ο πρώτος χορός ονομάστηκε «Πυρρίχη».  και από εκεί μετά ο χορός διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο, αρχικά στους Σπαρτιάτες, μετά στους Ρωμαίους κ.α και το ότι αυτό είναι γεγονός, λένε οι αρχαίοι συγγραφείς, Και το ότι πράγματι οι Κ(ου)ρήτες > Κρήτες είναι οι αυτοί που βρήκαν και δίδαξαν πρώτοι το χορό, όπως και τη μουσική, όπως θα δούμε πιο κάτω,  στο Δικταίο άντρο της Κρήτης προκύπτει, λένε πάντα οι αρχαίοι συγγραφείς,  και από το ότι  αφενός αρχαιότερη  μαρτυρία για το χορό έχουμε στη Ραψωδία Σ (590 – 605) της Ιλιάδας του Ομήρου, όπου γίνεται περιγραφή  ενός χορού που είχε διδάξει ο Δαίδαλος στην Αριάδνη, την κόρη του Μίνωα και αφετέρου οι ελληνικές λέξεις: χορός,  χορογραφία, χορογράφος, χορωδία, όρχηση, ορχήστρα, μουσική κλπ είναι διεθνείς, παγκόσμιες, πρβ στα λατινικά chorus, coro, hor, orchestra, musica  = αγγλικά:  chorus/dance, choreography, chorographer, choral group, choir, orchitic, orchestra, music =   γαλλικά: chouer, chorale, chorégraphie, orchisi, orchestre, choeur, musique  = γερμανικά:  chor, choreografie, choreograf, chorédrame, chorist, orchester/musikkapelle, music κ.α.. πρβ:

 «Ο Βελών (Pierre Belon , γάλλος φυσιοδίφης, που επισκέφθηκε την Κρήτη το 1548), περιηγηθείς την Κρήτη εν έτει 1550, είδε τους Σφακιώτας φέροντας έτι τόξα, φαρέτρας και βέλη. Νυν φέρουσι ταύτα μόνον εν εορταίς, ότε ένοπλοι και περιβεβλημένοι την παλαιάν ενδυμασία των χορεύουσι την Πυρρίχη, ως περιγράφουσι οι παλαιοί τον πολεμικόν χορόν. Τον χορόν τούτον χορεύουσι μέχρι σήμερον ένοπλοι πανταχού της Κρήτης, καλούντες αυτόν πηδηκτόν ή σούσταν, εν Ηρακλείω δε Μαλεβυζιώτικον, διότι εν Μαλεβυζίω ιδίως εν των ανατολικών επαρχιών χορεύουσιν αυτόν κανονικώτατα. Ανάγεται δε η αρχή του εις τους μυθικούς χρόνους.  Κατά την μυθολογίαν ότε η Ρέα έτικτεν εντός σπηλαίου επι της Δίκτης τον Δία οι Κουρήτες εχόρευον περί το σπήλαιον κρούοντες τα όπλα των , ίνα δια θορύβου τούτου αποκρύψωσι τας κραυγάς της τεκτούσης, και κατόπιν τους κλαυθμυρισμούς του βρέφους από του Κρόνου όστις είχε την συνήθεια να κατατρώγη τα τέκνα του, και ούτως εσώθη ο Ζευς. (Ιωσήφ Χατζιδάκης «Περιήγησις εις Κρήτη», Ερμούπολις 1881. Ο Ιωσήφ Χατζηδάκης ήταν ο πρώτος Έφορος Αρχαιοτήτων της Κρητικής Πολιτείας (1698-1912).

Ο Λουκιανός στο «Περί Ορχήσεως» αναφέρει ότι από τους πρώτους που θέλχτηκαν από την ορχηστική τέχνη ήταν η Ρέα και ως εξ αυτού «έβαλε» στη Φρυγία τους Κορύβαντες και στην Κρήτη τους Κουρήτες να χορεύουν και έτσι ο Δίας χρωστά τη σωτηρία του στο χορό, πρβ: «Αναφέρεται ότι πρώτη η Ρέα εθέλχθη υπό της τέχνης ταύτης (της όρχησης) και εις μεν την Φρυγίαν έβαλε τους Κορύβαντας να χορεύσουν, εις δε την Κρήτην τους Κουρήτας, και δεν ωφελήθη ολίγον εκ της τέχνης αυτών, αφού δια του χορού των της έσωσαν τον Δία, ώστε και δικαίως ο Ζευς να ομολογή ότι οφείλει εις αυτούς σώστρα, διότι χάρις εις την όρχησίν των εσώθη από τους οδόντας του πατρός του. Εχόρευον δε ένοπλοι και εν τω μεταξύ εκρότουν τα ξίφη επί των ασπίδων και ανεπήδων κατά τρόπον ενθουσιώδη και πολεμικόν. Έπειτα οι επιφανέστεροι των Κρητών επιμελώς ασκηθέντες έγιναν άριστοι χορευταί, όχι μόνον οι απλοί πολίται αλλά και οι ανήκοντες εις ηγεμονικάς οικογενείας και πρωτεύοντες.»  (Λουκιανός, «Περί ορχήσεως» 8-10, Μετάφραση Ιωάννη Κονδυλάκη)

 «Να ασκούν (οι νέοι της Κρήτης) επίσης την τοξοβολία και τον ένοπλο χορό, που βρήκαν πρώτοι και έδειξαν οι Κουρήτες και ο οποίος έπειτα ονομάστηκε Πυρρίχη από το όνομα αυτού που τον οργάνωσε». (Στράβων  10 ΙV 16).

«Ανακάλυψαν επίσης (οι Κουρήτες) τα ξίφη, τα κράνη και τους πολεμικούς χορούς. Λένε πως σ’ αυτούς παρέδωσε το Δία η Ρέα, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο,  και κείνοι τον πήραν και τον ανέθρεψαν…... (Διόδωρος Σικελιώτης 5,65)

«. Λένε ότι γι αυτό πήρε (η Ρέα) βοηθούς τους Κουρήτες, που με τα τύμπανα και με παρόμοιους ήχους, με ένοπλο χορό και θόρυβο περιστοίχιζαν τη θεά και τρόμαξαν τον Κρόνο, ώστε να πάρουν το παιδί. Κουρήτες, λοιπόν, ονομάστηκαν, είτε επειδή ήταν νέοι , δηλαδή «κούροι», και πρόσφεραν αυτήν την υπηρεσία είτε επειδή «φρόντισαν τη νιότη» του Δία. Υπάρχουν και οι δυο εκδοχές.». (ώσθ’ οι Κουρήτες ήτοι δια το νεοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια το κουροτροφείν τον Δία (λεγεται γαρ αμφοτέρως). ( Στράβων 10.ΙΙΙ,11 C 469, μετάφραση Εκδόσεις «Κάκτος»).

 «Είδη δε ορχημάτων, εμμέλεια, τραγική, κόρδακες, κωμικοί, σικιννίς, σατυρική. Ενόπλιοι ορχήσεις, πυρρχη τε, κα τελεσίας, πνυμοι δο Κρητών ορχηστών, Πυρρχου τε κα Τελεσου. εκαλετο δε τι και ξιφισμός, και ποδισμς, και διαρρικνούσθαι, όπερ ην το την οσφν φορτικώς περιγειν. Ην δε και κώμος ειδος ορχήσεως. Και τετράκωμος, Ηρακλέους ιερά, και πολεμική. Ην δε και κωμαστική, μάχην και πληγάς έχουσα…..(Πολυδεύκης «Ονομαστικό Λεξικό»)

<< Και εσιν οι Σλιοι κατά γουν την εμήν γνώμην Ελληνικώ μεθερμηνευθντες ονματι Κουρήτες, φ´ ημών μεν επί της ηλικίας ούτως ωνομασμνοι παρά τους κούρους, υπό δε Ρωμαίων επί της συντόνου κινήσεως. Το γάρ εξλλεσθα τε και πηδάν σαλίρε π´ αυτών λέγεται. από δε της αυτής αιτίας και τους άλλους άπαντας ορχηστς, επει καν τούτοις πολύ το άλμα και σκίρτημα ένεστι, παράγοντες από των σαλίων τούνομα σαλτάτωρας καλούσιν. «Κινούνται (οι Ρωμαίοι χορευτές) γαρ προς αυλν εν ρυθμώ τας ενοπλους κινσεις τοτ μεν ομού, τότε δε παραλλξ και πατρους τινς ύμνους άδουσιν άμα ταις χορεαις. χορεαν δε και κνησιν ενπλιον και τον εν ταις ασπσιν ποτελομενον υπό των εγχειριδων ψφον, ει τι δει τοις αρχαοις τεκμηριούσθαι λγοις, Κουρήτες ήσαν οι πρώτοι καταστησμενοι. Τον δε περί αυτών μύθον ουέν δομαι προς εδτας λγου δειν πντας γρφειν» (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  Livre/Λόγος 2  LXΧ, 3-5).

«Ελληνικόν δ´ άρα και τούτ´ ην εν τοις πνυ παλαιν επιτδευμα, ενόπλιος όρχησις καλουμνη πυρρχη, ειτ´ Αθηνάς πρώτης επί Τιτάνων αφανισμώ χορεειν και ορχείσθαι συν τοις όπλοις ταπινίκια υπό χαράς αρξαμνης, είτε παλατερον έτι Κουρτων αυτήν καταστησαμνων, ότε τον Δα τιθηνομενοι θλγειν εβολοντο κτπ τε όπλων και κινσει μελών ενρθμ καθπερ ο μύθος έχει. Δηλοί δε και τούτου την αρχαιότητα ως επιχωρίου τοις Έλλησιν Όμηρος πολλαχή μεν και άλλη, μάλιστα δ´ εν ασπίδος κατασκευή, ήν Αχιλλεί δωρήσασθα φησιν Ήφαιστον. Υποθμενος γάρ εν αυτή δύο πόλεις την μεν ειρήνη κοσμουμνην, την δε πολέμ κακοπαθούσαν, εν η την αμενω καθστησι τχην εορτάς ποιών και γάμους και θαλας ώσπερ εικος και ταύτα λέγει· Κούροι δ´ ορχηστήρες εδίνεον· εν δ´ άρα τοίσιν  Αυλοί φόρμιγγς τε βοήν έχον· αι δε γυναίκες  Ιστάμεναι θαύμαζον επί προθροισιν εκάστη. Κα αύθις έτερον εν αατή λγων διακεκοσμήσθαι Κρητικν ηιθέων τε και παρθνων χορν ώδε είρηκεν· Εν δε χορν ποκιλλε περικλυτός αμφιγυήεις,  Τω ίκελον οίν ποτ´ ενί Κνωσσώ ευρεί  Δαίδαλος ήσκησεν καλλιπλοκμ Αριάδνη.(Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία» Λογος 7,72)

«Λαβείν δε αυτόν την τούτων μμησιν αποφανουσιν εκ τν Ελληνικών παραδειγμάτων ζηλωτν γενμενον της τε Μνω του Κρητς κα τς Λυκοργου του Λακεδαιμονίου σοφας· ων μεν ομιλητής έφη γενσθαι του Διός και φοιτών εις το Δικταίον όρος, εν ω τραφήναι τον Δία μυθολογούσιν οι Κρήτες υπ των Κουρήτων νεογνν όντα, κατβαινεν εις το ιερν άντρον και τους νόμους εκεί συντιθες εκμιζεν, ους απφαινε παρά του Διός λαμβάνειν· ο δε Λυκούργος εις Δελφούς αφικνομενος υπό του Απόλλωνος έφη διδσκεσθαι την νομοθεσαν ……………………………. Παρζωσται δ´ έκαστος αυτών ξίφος και τη μεν δεξιά χειρ λγχην ῥάβδον τι τοιούθ´ έτερον κρατεί, τη δ´ ευωνύμ κατχει πλτην Θρκαν· δ´ εστί ομβοειδεί θυρεώ στενωτρας έχοντι τας λαγνας εμφερς, οίας λγονται φρειν οι τα Κουρτων παρ´ Έλλησιν πιτελούντες ιερά. Και εσιν οι Σλιοι κατά γουν την εμήν γνώμην Ελληνικώ μεθερμηνευθντες ονματι Κουρήτες, φ´ ημών μεν επί της ηλικίας ούτως ωνομασμνοι παρά τους κούρους, υπό δε Ρωμαίων επί της συντόνου κινήσεως. Το γάρ εξλλεσθα τε και πηδάν σαλίρε π´ αυτών λέγεται. από δε της αυτής αιτίας και τους άλλους άπαντας ορχηστς, επει καν τούτοις πολύ το άλμα και σκίρτημα ένεστι, παράγοντες από των σαλίων τούνομα σαλτάτωρας καλούσιν. Κινούνται (οι Ρωμαίοι χορευτές) γαρ προς αυλν εν ρυθμώ τας ενοπλους κινσεις τοτ μεν ομού, τότε δε παραλλξ και πατρους τινς ύμνους άδουσιν άμα ταις χορεαις. χορεαν δε και κνησιν ενπλιον και τον εν ταις ασπσιν ποτελομενον υπό των εγχειριδων ψφον, ει τι δει τοις αρχαοις τεκμηριούσθαι λγοις, Κουρήτες ήσαν οι πρώτοι καταστησμενοι. Τον δε περί αυτών μύθον ουέν δομαι προς εδτας λγου δειν πντας γρφειν» (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία» Livre/Λόγος 2 LXI, 2 - LXΧ, 3-5).

          (ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΛΕΠΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ  «ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ» Α. Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ)

 

Β. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΕΠΙΝΟΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ

 

Ο Διόδωρος Σικελιώτης (3, 59) καταγράφοντας το τι λένε οι μύθοι των Φρυγών και των Ατλάντιων , σχετικά με τους Θεούς και τα έργα τους, και βλέποντας ότι πολλά από αυτά που λένε οι μύθοι αυτοί δεν είναι πραγματικότητα, όπως π.χ. ότι «ο Ερμής βρήκε την κιθάρα, όμως ο Απόλλωνας ήταν αυτός που έπαιξε σωστά» κ.α., συμπληρώνει-διευκρινίζει ότι οι Κρήτες δε συμφωνούν με όσα λένε οι μύθοι των Φρυγών και των Ατλάντιων (βλέπε Διόδωρος 3.61,3)  και η αλήθεια γι αυτούς είναι αυτή που θα  αναφέρει εκεί που θα γράψει σχετικά με αυτούς. Και αυτό το κάνει στο πέμπτο του βιβλίο και εκεί (βλέπε Διόδωρος Σικελιώτης 5, 64- 77) αναφέρει ότι οι Κρήτες λένε και φέρνοντας γι αυτό επιχειρήματα πως:

1) Οι περισσότεροι από τους θεούς: Δίας,  Απόλλων,  Ερμής, Αθηνά κλπ γεννήθηκαν στην Κρήτη και επειδή πήγαν και σε πολλά άλλα μέρη κάνοντας αγαθοεργίες μετά τη μετάσταση τους από τους ανθρώπους, θεωρήθηκαν ως οι πρώτοι κάτοικοι του Ολύμπου (δηλ. ανακηρύχτηκαν μετά θάνατο θεοί,  κάτι ως ο Χριστός και οι Άγιοι σήμερα). Έτσι από τους τόπους και τις πράξεις που έλαβαν χώρα στο κάθε μέρος που πήγαιναν ο Απόλλωνας π.χ. ονομάστηκε Λύκιος, Πύθιος και η Άρτεμη Εφεσία, Περσία…. παρόλο που και οι δυο είχαν γεννηθεί στην Κρήτη( βλέπε Διόδωρος 5.77,3-8), πρβ: «των γαρ θεών φασι τους πλείστους εν της Κρήτης ορμηθεντας επιέναι πολλά μέρη της οικουμένης, ευεργετούντας …. Το μεν (Απόλλωνα) Δηλιον και Λυκιον και Πύθιον ονομαζεσθαι, την δ’ (Άρτεμη) Εφεσίαν και Κρησίαν, ετι δε Ταυροπόλον και Περσίαν, αμφοτέρων εν Κρήτη γεγενημένων…» ( Διόδωρος 5.77). 

Πήλινο ανάγλυφο 5ου αι. π.X.  με τον  Απόλλωνα  κιθαρωδό (Μουσείο  Χανίων)

2) Η Ρέα γέννησε το Δία στην Κρήτη και στη συνέχεια τον άφησε εκεί για να τον αναθρέψουν οι Κουρήτες και γι αυτό, όταν αυτός ανδρώθηκε,  έκτισε μια πόλη στο όρος  Δίκτη, όπου ακριβώς ο μύθος λέει ότι γεννήθηκε:   «ανδρωθέντα  δ’ αυτόν (ο Δίας)  φασί πρώτον πόλιν κτίσαι περί την Δίκτα, όπου και τη γένεσιν αυτού μυθολογούσι» (Διόδωρος 5.72) και αφετερου ότι παιδιά του Δία  από τις διάφορες θεές ήταν η Αθηνά, οι Μούσες, ο Απόλλωνας, ο Ερμής κ.α. και στο καθένα από αυτά  ο Δίας τους μετέδωσε τη γνώση των πραγμάτων που ο ίδιος είχε ανακαλύψει και τελειοποιήσει και τους απένειμε την τιμή της ανακάλυψης.

3) Ο Απόλλωνα βρήκε την κιθάρα και τη μουσική της και καθώς βρήκε και το τόξο , δίδαξε στους ντόπιους τα περί την τοξοβολία, αιτία για την οποία οι Κρήτες επιδόθηκαν με ζέση στην τοξοβολία και το τόξο ονομάστηκε Κρητικό και στον Ερμή αποδίδεται ότι είναι ο πρώτος που επινόησε τη λύρα από καύκαλο χελώνας, κάτι που έκανε μετά από το μουσικό διαγωνισμό του Απόλλωνα με το Μαρσύα και αυτό, επειδή ο Απόλλωνας είχε σπάσει την κιθάρα του: «Τον Απόλλωνα (οι Κρήτες) δε της κιθάρας ευρετήν αναγορεύουσι και της κατ αυτην μουσικής…….ευρετήν δε και του τόξου γενόμενον διδαξαι τους εγχωρίους ….Τω δ’ Ερμή προσαπτουσι (οι Κρήτες) τα εν τοις πολέμοις   ….. εισηγητήν δε αυτόν  και  παλαίστρας γενέσθαι, και την εκ της χελώνης λύραν επινοήσαι  μετά  την Απόλλωνος προς Μαρσύαν σύγκρισιν, καθ’ ην λέγεται τον Απόλλωνα νικήσαντα και τιμωρίαν υπέρ την αξίαν λαβοντα παρα του λειφθεντος μεταμεληθηναι  και τας εκ της κιθάρας χορδας εκρήξαντο μεχρι τινός χρόνου της εν αυτή μουσικής αποστήναι… …» ( Διόδωρος 5.74-77). 

4) Η Αθηνά  βρήκε την κατασκευήν των ενδυμάτων, την ξυλουργική, την κατασκευή των αυλών και τη μουσική που παράγεται  από αυτούς και,  γενικά,  πολλά έργα που απαιτούν τέχνη στην κατασκευή, γεγονός για το οποίο ονομάστηκε Εργάνη:  «Αθηνά δε ….. ευρειν δε και την των αυλών κατασκευήν και δια τούτων συντελούμενη μουσικήν ….. ( Διόδωρος 5.72,4).

5) Στις Μούσες δόθηκε από τον πατέρα τους το Δία, η ανακάλυψη των γραμμάτων και η σύνθεση των επών, η λεγόμενη ποιητική και σ’ αυτούς που λένε πως οι Σύριοι είναι οι εφευρέτες των γραμμάτων, πως οι Φοίνικες τα έμαθαν από εκείνους και τα παρέδωσαν στους Έλληνες δεν είναι αλήθεια και το μόνο που έκαναν οι Φοίνικες ήταν να αλλάξουν το σχήμα των γραμμάτων: «ταις δε Μούσας….την των γραμμάτων εύρεσιν και την των επών συνθεσιν την προσαγορευόμενην ποιητική…. Μετφ: <<Στις Μούσες, δόθηκε από τον πατέρα τους, η ανακάλυψη των γραμμάτων και η σύνθεση των επών, η λεγόμενη ποιητική. Σ' εκείνους που λένε πως οι Σύροι είναι οι εφευρέτες των γραμμάτων, πως οι Φοίνικες τα έμαθαν από εκείνους και τα παρέδωσαν στους Έλληνες και πως αυτοί οι Φοίνικες ήταν εκείνοι που έπλευσαν με τον Κάδμο στην Ευρώπη και πως γι' αυτό οι Έλληνες ονομάζουν τα γράμματα Φοινικικά, απαντούν πως οι Φοίνικες δεν ήταν οι αρχικοί εφευρέτες και πως το μόνο που έκαναν ήταν να αλλάξουν τη μορφή των γραμμάτων και, καθώς η πλειοψηφία των ανθρώπων χρησιμοποίησε αυτό το είδος γραφής, γι' αυτό τους δόθηκε η παραπάνω ονομασία.>> (Διόδωρος, Σικελιώτης, βίβλος 5, 74).

 

Σημειώνεται ότι:

1) Και το ότι η κιθάρα, η λύρα, ο αυλός και η μουσική είναι ελληνικής επινόησης προκύπτει και από το ότι τα ονόματά τους σε όλες τις γλώσσες είναι ελληνικές λέξεις, πρβ π.χ. στην αγγλική: music, lyre, guitar, aylos , diavle …  

2) Και το ότι τα ως άνω είναι η πραγματικότητα, δηλαδή  ότι οι Κρήτες ήσαν αυτοί που βρήκαν τα πρωτα μουσικά έγχορδα όργανα , την κιθάρα και τη λύρα, καθώς και τον αυλό και τη μουσική του, προκύπτει και από τα εξής:

Α)  Ο ομηρικός ‘Ύμνος « Εις (πύθιο) Απόλλωνα» (στ. 130), ο Ησίοδος (Θεογονία 90), Λουκιανός (Διάλογος Απόλλωνα και  Ήφαιστου)  κ.α. αναφέρουν ότι τα πρώτα έγχορδα όργανα του ανθρώπου ήταν η κιθάρα και τα καμπύλα τόξα,  τα οποία βρήκε ο Απόλλωνας (και όχι ο Ερμής) και γι αυτό ο Απολλωνας (και όχι ο Ερμής) αποκαλείται: «πατέρας των  κιθαριστών της γης»,  «θεός της Μουσικής»,  «εκήβολος» κ.α., πρβ: «Αυτίκα δ᾿ αθανάτσι μετηύδα Φοίβος Απόλλων είη μοι κίθαρίς τε φίλη και καμπύλα τόξα, χρήσω δ’ ανθρώποισι Διός νημερτέα βουλήν» (Ομηρικός ύμνος «Εις Απόλλωνα» στ. 130) «Εκ γαρ Μουσάων και εκηβόλου Απόλλωνος άνδρες αοιδοί έασιν επί χθόνα και κιθαρισταί».( Ησιόδου Θεογονία, 90).

Β)  Άλλο μουσικό όργανο είναι η λύρα (ή άλλως χέλυς)  και άλλο η κιθάρα, όπως θα δούμε πιο κάτω, και συνεπώς το λογικό είναι ότι άλλος βρήκε το ένα όργανο και άλλος το άλλο. Ο Ερμής, ο αδελφός του Απόλλωνα, σύμφωνα με τον Ομηρικό Ύμνο στον Ερμή (στ. 24-25, 47-51)  και τους Απολλόδωρο (Γ, 10, 2  σσ. 139-140), Διόδωρο Σικελιώτη (  5, 74, 5  και 5, 75,3),  Λουκιανό (Διάλογος Απόλλωνα -  Ήφαιστου) κ.α., είναι εκείνος που εφεύρε τη Λύρα και το πλήκτρο (πένα)  μετά το διαγωνισμό του Απόλλωνα με το Μαρσύα στη μουσική τέχνη, όπου ο Απόλλωνας διαγωνίστηκε με Κιθάρα  και ο Μαρσύας με Αυλό και κατά τον οποίο λέγεται πως, αφού νίκησε ο Απόλλωνας και τιμώρησε τον ηττημένο με τιμωρία πολύ μεγαλύτερη απ΄ ότι του άξιζε, μεταμελήθηκε, και σπάζοντας τις χορδές της Κιθάρας (τα εκ της Κιθάρας χορδάς εκρήξαντο») για κάμποσο καιρό δεν ήθελε να ασχοληθεί με τη μουσική». Προ αυτού ο Ερμής εφεύρε τη Λύρα, την οποία έδωσε στη συνέχεια ως δώρο στον Απόλλωνα.

3) O Στράβωνας αναφέρει ότι «Όλη η μουσική έχει θεωρηθεί ότι κατάγεται από τη Θράκη και την Ασία, από τη μελωδία, το ρυθμό και τα όργανα» (Στράβων Ι, C 471, 17) και όχι από την Κρήτη, όπως λέει ο Διόδωρος ( βλέπε Διόδωρος 5.74-77 και 5.72,4), επειδή για το Στράβωνα αφενός την περιοχή του Ολύμπου, την Πιερία κλπ, όπου λατρεύτηκαν οι Μούσες και ο Απόλλωνας, τις κατείχαν αρχικά οι Θράκες και  τώρα οι Μακεδόνες και αφετέρου γι αυτόν οι Ιδαίοι Δάκτυλοι (απόγονοι των οποίων ήσαν οι Κουρήτες Κρήτης και Φρυγίας και οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με το χορό και τη μουσική) ήταν Θρακικής καταγωγής (αυτός είναι και ο λόγος που άλλοι θεωρούν τους Κουρήτες Φρύγες και άλλοι κρητικούς, άλλοι θεωρούν τον Απολλωνα Θράκα και άλλοι Κρητικό κ.α.). Κατά το Στραβωνα οι πρώτοι κάτοκοι της Φρυγίας ήσαν άποικοι από την Θράκη (βλέπε Στράβων (Ι, C 472, 19) και  αφετερου οι πρωτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν άποικοι από τη Φρυγία (βλέπε Στράβων (Ι, C 472, 19), πρβ:

«Αυτά μοιάζουν Φρυγικά. Δεν είναι απίθανο, αφού οι Φρύγες είναι άποικοι από τη Θράκη κι έτσι τα ιερά τους μεταφέρθηκαν από εκεί. Ταυτίζουν επίσης τον Διόνυσο με τον ηδωνό Λυκούργο. Στηρίζονται στην ομοιότητα των τελετών τους. Όλη η μουσική έχει θεωρηθεί ότι κατάγεται από τη Θράκη και την Ασία, από τη μελωδία, το ρυθμό και τα όργανα. Φαίνεται κι από τους τόπους όπου λατρεύονται οι Μούσες. Πιερία, Όλυμπος, Πιμπλα και Λείβηθρο στα αρχαία χρόνια ήταν θρακικά μέρη και όρη, ενώ σήμερα τα κατοικούν Μακεδόνες. Τον Ελικώνα αφιέρωσαν στις Μούσες Θράκες κάτοικοι της Βοιωτίας, που έκαναν και τη σπηλιά ιερό των Λειβηθριάδων Νυμφών. Οι ιδρυτές της αρχαίας μουσικής αναφέρονται ως θράκες: Ορφέας, Μουσαίος και Θάμυρις. Ακόμη και ο Εύμολπος πήρε από εκεί το όνομά του. Κι όσοι αποδίδουν στο Διόνυσο όλη την Ασία έως την Ινδία, από εκεί παίρνουν την περισσότερη μουσική. Και ο ένας μιλά για παίξιμο Ασιατικής Κιθάρας, ενώ ο άλλος μιλά για φλογέρες Βερεκυντιες και Φρύγιες. Μερικά όργανα εξ άλλου έχουν βαρβαρικά ονόματα, καθώς νάβλες, σαμβύκη, βάρβιτος, μαγάδις και τέτοια πολλά………  …»  ( Στράβων I, C 471 16-17)  

 

 (ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΒΛΕΠΕ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

 «ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ» Α. Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗΣ)

 

9. Ο ΚΟΥΡΗΤΗΣ ΚΡΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ > ΚΡΗΤΕΣ

 

Ο Βιργίλιος ” (Virgilii P. AENEIS Lib III,  131) αποκαλεί την Κρήτη «Curetum oris = Γη των Κουρήτων»:  Hortantur socii, Cretam proavosque petamus. Prosesquitur surgens a puppi ventus euntes, Et tandem antiquis Curetum allabimur oris”.131) και σύμφωνα με άλλους  αρχαίους συγγραφείς η ονομασία Κρήτες, Κρήτας , Κρήτη κλπ  έχει προέλθει από σύντμηση: Κ(ου)ρήτες > Κρήτες, Κ(ου)ρήτας > Κρήτας κλπ

Ο  Αλεξανδρινός γεωγράφος Διονύσιος ο Περιηγητής στο «Οικουμένης Περιήγησής» (βλέπε και «Ευσταθίου Υπομνήματα» 498), ο οποίος έζησε επί εποχής του Καίσαρα Αυγούστου (2ος αι. μ.Χ.), αναφέρει  ότι η ονομασία Κρήτη, καθώς λένε οι παλαιοί, προήλθε από το ότι εκεί κατοίκησαν οι Κουρήτες ή με συγκοπή Κ(ου)ρήτες > Κρήτες και κατ’ άλλους η Κρήτη είναι επώνυμος του Κ(ου)ρήτα > Κρήτα, του γιου του Δία και κατά τον Αρριανό του γηγενή Κ(ου)ρήτα >  Κρήτα,  ο οποίος έκρυψε το Δία στο Δικταίο όρος, τότε που τον γέννησε εκεί  κρυφά η μάνα του η Ρέα, για να μην τον αφανίσει ο παιδοκτόνος πατέρας του, πρβ:

 «Κρήτη δε λέγεται, ως οι παλαιοί φασίν, από των εκεί οικησάντων Κουρήτων, οιονεί Κουρήτη, και εν συγκοπή Κρήτη. οι δε από Κρητός τινός αυτήν Κρήτη ωνόμασεν υιου του Διός. Αρριανός δε φησί Κρης, ου Κρήτη επώνυμον, ο  τον Δια κρύψας εν όρει Δικταίω, ότε Κρόνος εμαστευεν εθέλων αφανίσαι αυτόν….»»’ (Dionysius Periegetes: Graece Et Latine : Cum Vetustis Commentariis ..., Τόμος 2, Ευσταθίου Υπομνήματα 498.) 

Ο Αρριανός στα «Βιθυνιακά αναφέρει πράγματι: «..δέ φησί Κρής, ού Κρήτη επώνυμος, ο τον Δία κρύψας εν όρει Δικταίω, ότε Κρόνος εμάστευεν εθέλων αφανίσαι αυτόν».(Αρριανός Βιθυνιακά, 70 Μ)

Ομοίως ο Στέφανος Βυζάντιος, οποίος έζησε στα τέλη του 5ου αι.,  στο έργο του «Εθνικά» (λήμμα «Κρήτη») αναφέρει ότι η νήσος Κρήτη από τον Αρχίλοχο ονομάζεται «Κρεήτη», με πλεονασμό του ε,  και επίσης ότι η ονομασία «Κρήτη» κατ’ άλλους προέκυψε από συγκοπή της λέξης «κόρη, κ(ου)ρήτη» > Κρήτη, κουρήτες > Κρήτες και κατ’ άλλους είναι επώνυμος είτε του κ(ου)ρήτα > Κρήτα, του γιου του Δία είτε ενός γηγενούς Κ(ου)ρήτα > Κρήτα, πρβ: 

«Κρήτη, ή μεγίστη νήσος, ήν Κρεήτην έφη Αρχίλοχος κατά πλεονασμόν, οι μέν φασιν από τού κόρης κορήτην και Κρήτην κατά συγκοπήν, οι δε από Κρητός τού Διός και Ιδαίας νύμφης παιδός, οι δ’ από Κρήτης μιας των Εσπερίδων, οι δε από τινος γηγενούς Κρητός, άμενον δε παρά το κρής κρητός Κρήτη, ως Θράκη και Χιτώνη και ευφρόνη…» (Στέφανος Βυζάντιος, Εθνικά, λέξη «Κρήτη»)

 Ομοίως ο Ολλανδός περιηγητής Olfert Dapper (1636-1689) («Ακριβής περιγραφή της Κρήτης», μετάφραση  παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835) αναφέρει:

«….Πολυειδών διηγούνται, ότι ωνομάζετο το πάλαι η νήσος Κρήτη, η νυν παρά των Ευρωπαίων καλουμένη Κάνδια, και δια τι την ωνόμαζον ούτως. Τινές μεν λοιπόν συγγραφείς νομίζουσι ότι ωνομάσθη ούτως από κάποιον Κόρες ή Κορέτα, του οποίου το όνομα μεταλλάχθη έπειτα κατά Κρήτα…».

 

 

http://1.bp.blogspot.com/-y3UknraoZPk/T7fIVR4up4I/AAAAAAAAEuE/3Jcve6Eouh4/s1600/zb.jpgΡωμαικό ανάγλυφο (Γλυπτοθήκη Ny Carlsberg) με τους Κουρήτες  να κρούουν τις ασπίδες  με τα ξίφη τους και τη Ρέα να νανουρίζει το Δϊα στο Δικταίο άντρο.

«Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδῃ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούση.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7).

 

 

http://www.kritikamonopatia.gr/wp-content/uploads/2010/12/pilino_omioma1.jpgΠήλινο σύμπλεγμα του 1700-1580. π.Χ.  που αποδίδει κυκλικό  επιλήνιο (σε πατητήρι) χορό  τεσσάρων ανδρών, που κρατιούνται από τους ώμους, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα στους Κρητικούς χορούς Πεντοζάλη και Σιγανό. Βρέθηκε σε θολωτό τάφο στο Καμηλάρι Αγίας Τριάδας Κρήτης (Μουσείο Ηρακλείου).

Ο επιλήνιος χορός ήταν Διονυσιακός, του θεού Διόνυσου. Οι Διονυσιακοί χοροί ήταν έκφραση μιμιτική, όμως καλλιτεχνική   των κινήσεων που γίνονται κατά τον τρύγο, πάτημα σταφυλιών και κρασοποσία.

 

10. Η ΠΟΛΗ ΛΥΚΤΟΣ ή ΛΥΤΤΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ

 

Στη Θεογονία του Ησιόδου αναφέρεται ότι η θεά Ρέα, ύστερα από συμβουλή των γονέων της, κατέφυγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης όπου εκεί  στο  «Δικτ(αί)ον άντρον»  γέννησε,  κρυφά από τον παιδοκτόνο σύζυγό της Κρόνο, το μέγα Δία, πρβ: «πέμψαν δ’ ες Λύκτον, Κρήτης ες πίονα δήμον/ οππότ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι, / Ζήνα μέγαν, τον μεν οι εδέξατο Γαία πελώρη, Κρήτη εν ευρείη τραφέμεν ατιταλλέμεναί τε./ ένθα μιν ίκτο φέρουσα θοήν δια νύκτα μέλαιναν / πρώτην ες Δίκτον’ κρύψεν δε εν χερσί λαβούσα/ άντρω εν ηλιβάτω ζαθέης υπό κεύθεσι Γαίης, αιγαίω εν όρει πεπυκασμένω υλήεντι»…… (Θεογονία Ησιόδου, στίχοι 476 – 485, Έκδοση Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889 και επίσης   έκδοση Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938).

Ο αρχαίος γεωγράφος Στράβωνας μνημονεύει την πόλη με τη διπλή ονομασία «Λύττος»  (γενική της Λυττούς) και «Λύκτος». Αναφέρει επίσης ότι η Κνωσός βρισκόταν σε πεδιάδα που εκτείνεται μεταξύ Γόρτυνας και Λύκτου και ειχε επίνειο τη Χερσόνησο, άρα η Λύκτος βρισκόταν στο όρος η Δίκτη ( σύνορα Νομού Ηρακλείου – Νομού Λασιθίου), αφού η εν λόγω πεδιάδα βρίσκεται μεταξύ αυτών των βουνών  και η Χερσόνησος είναι πόλη στους βορειους πρόποδες της Λύκτου και από εκεί πως στο Δικταίο άντρο  στο Λασίθι, πρβ:

«κείται δ’ εν πεδίω κύκλον έχουσα η Κνωσός τον αρχαίον τριάκοντα σταδίων, μεταξύ Λυκτίας και της Γορτυνίας, διέχουσα  της μεν Γορτύνης σταδίους διακοσίους, της δε Λύττου , ην  ο ποιητής Λύκτον ωνόμασεν, εκατόν είκοσι» (Στράβων 10, C 476. IV, 7).

  «Λύκτου δε, ης εμνήσθημε και πρότερον, επίνειον εστιν η λεγόμενη Χερρόνησος, εν η το της Βριτομάρτεως ιερόν (Στράβων 10 476 IV)

Lyktos or Lyttos

Νόμισμα Λύττου, 4ος - 3ος αι. π.Χ., με το Δία και τον αετό του

 

Ο Onorio Belli (γιατρός του Γενικού Προβλεπτή των Ενετών Alvise Antonio Grimani) σε  επιστολή του με ημερομηνία 11η Οκτωβρίου 1586, σχετικά με την αρχαία πόλη Λύττο, αναφέρει: «Η πόλη αυτή της Λύττου ήταν κτισμένη πάνω σε ένα ύψωμα με διάφορες κορυφές και είχε ελάχιστο επίπεδο έδαφος, και πάντοτε ανέβαιναν και κατέβαιναν…... Εκεί βρήκα επίσης πολλές επιτύμβιες επιγραφές που έχετε δει από τις οποίες βγαίνει ότι αν και, όπως λέει ο Πολύβιος, εκείνοι της Κνωσού και της Γόρτυνας κατέστρεψαν αυτή την πόλη, όμως φαίνεται πως στον καιρό του Τραϊανού, του Αδριανού και του Ματίντιε αυτή άνθισε πολύ. Η πόλη αυτή είναι μακριά από τη βόρεια θάλασσα δώδεκα ή δεκατέσσερα μίλια.  Στη θάλασσα αυτή μια άλλη πόλη, που ονομαζόταν Χερρόνησος και τώρα λέγεται Χερσόνησος. Αυτή ήταν λιμάνι για τα πλοία της Λύττου…… Το υδραγωγείο αυτό άρχιζε τέσσερα ή πέντε μίλια πάνω από τη Λύττο και έπαιρνε το νερό μιας πηγής των πολύ ψηλών βουνών που λέγονται Λασίθι και το διοχέτευε πρώτα στη Λύττο κι έπειτα στη Χερσόνησο..» (Onorio Belli, Bibliotera Ambrosiana Μilano , Edward Falkener « Theatres and other remail in Crete » from a ms. History of Candia by Onorio Bello in in 1586)

Ομοίως ο Ολλανδός περιηγητής  επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel», σχετικά με τους εν λόγω στίχους της Θεογονίας και τη Λύκτο,  αναφέρει: «Λέγουσι λοιπον, ότι η Ρέα, έγκυος ούσα το Δία, καθ ην στιγμήν έμελε να γεννήση, επαραμέρησεν επάνω εις το όρος της Δίκτης, δια να κρυφθή από τα όμματα του Κρόνου, όστις κατέτρωγε τα άρρενα αυτού βρέφη. Επειδή ιδού τι λέγει ο Ησίοδος: «Έστειλαν την Ρέα επάνω εις το όρος της Δίκτης προς τους χονδρούς λαούς της Κρήτης, όταν έμελλε να γεννήση το τελευταίον της βρέφος, όπερ ην ο μεγας Ζευς  («Πεμψαν δ’ ες Δίκτον Κρήτης ες πίονα δήμον, Οπποτ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι Ζήνα μέγαν ….. Ησίοδ. Εις την Θεογ. Αυτού».).Αυτό το σπήλαιον του Διός ήτο τρόπον τινά καθιερωμένον εις τα μέλισσας, ώστε μήτε θεός μήτε άνθρωπος εδύνατο ή ετόλμα να έμβη εκεί…..» ( Olfert Dapper,  «Description exacte des isles de l'Archipel, μτφ Μ. Βερνάρδου του Κρητός)

Από τις αρχαίες επιγραφές – όρκους που προσυπόγραφε η Λύκτος ή Λύττος στο όνομα του Δήνα ή Ζήνα (= ο Ζεύς) και λοιπών κρητικών θεών προκύπττει επίσης ότι η πόλη των Λυττίων βρισκόταν στη Δίκτη, μεταξύ Κνωσού και Ιεράπυτνας και συνορεύουσα με τις πόλεις Μίλατος  και Δρήρος, πρβ:

«Ομνύω ταν Εστίαν και Ζήνα Οράτριον και ταν Αθαναίαν Ωλερίαν και Ζήνα Μοννίτιον και Ήραν και Αθαναίαν Πολιάδα και Απόλλωνα Πύτιον και Λατώ  και Άρεα και Αφροδίταν και Κωρήτας και Νύμφας και θεός πάντας και πάσας. Η μαν εγω συμμαχήσω τοις Ιεραπυτνίοις τον πάντα χρόνον απλόως και αδόλως και τον αυτόν φίλον και εχθρός εξώ και πολεμήσω από χώρας, υι κα και ο Ιεραπύτνιος. Και το δίκαιον δώσω και εμμενώ εν τοις συνκείμενοις, εμενόντων και των Ιεραπυτνίων. Επιορκότι μεν ήμεν τος θεός εμμανίας και γινέσθαι πάντα τα υπεναντία, ευορκώσι δε τος θεός ιλέος ήμεν και γινέσθαι πολλά κ’αγαθά. . (Όρκος Λυκτίων-Ιεραπυτνίων, Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer)

 «Ομνύω τάν Έστίαν και ταν εμ Πρυτανείω και τον Δήνα τον Αγοραίον και τον Δήνα τον Ταλαίον και τον Απόλλωνα τον Δελφίνιο και τα Αθαναίαν ταν Πολιούχον  και τον Απέλλωνα Ποίτιον και  ταν Λατούν και ταν Άρτεμιν και τον Άρεα και ταν Αφροδίταν και το Ερμάν  και τον Άλιον και ταν Βριτόμαρτιν και τομ Φοίνικα και ταν Αμφίωνα και ταγ Γαν και τον Ουρανόν και ηρώας και ηρωάσσα και κράνας και ποταμούς και θεούς πάντας και πάσας η μαν εγω ποκά τοις Λυττίοις καλώς φρονησείν μήτε τέχνα μήτε μαχανά μήτε εν νυχτί μήτε πεδ’ αμέρα και σπευσίω, ότι κα δυάμια, κακόν τα πόλει τα των Λυττίων……. Και μήτε ταμ πόλι προδωσείν ταν των Δρηρίων, μήτε ούρεια τα των Δρηρίων μηδέ Κνωσίων, μηδέ άνδρας τοις πολεμίοις προδωσείν, μήτε Δρηρίους μήτε Κνωσίους……. Και οι Μιλάτιοι επεβωλευσαν εν τα νεομηνία τα πόλει τα των Δρηρίων ένεκα τας χώρας αμάς τας αμφιμαχόμεθα.…….».( Όρκος ΛυττίωνΔρηρίων - Κνωσίων , Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer, σελίδα 77 και 78)

Ο Αριστοτέλης, ο Πλούταρχος, ο Πολύβιος κ.α. αναφέρουν ότι  οι Λύκτιοι ήταν άποικοι των Λακεδαιμονίων και η πόλη αυτή καταστράφηκε από τους Κνώσιους. Ο Στέφανος Βυζάντιος, σχετικά με την αρχαία πόλη Λύκτο ή Λύττο, αναφέρει: «Η Λύκτος είναι πόλη της Κρήτης, η οποία πήρε το όνομά της από τον Λύκτο, τον Λυκάονα. Μερικοί πιστεύουν ότι πήρε αυτό το όνομα επειδή βρίσκεται σε υψηλό τόπο. Το εθνικό είναι Λύκτιος και το θηλυκό Λυκτηίς».

Ο  Όμηρος αναφέρει ότι αρχηγός των Λυκτίων στην εκστρατεία της Τροίας ήταν ο Κοίρανος και όλων των Κρητών (Κνωσίων, Λυκτίων κλπ) ήταν ο Ιδομενέας, ο εγγονός του Μίνωα (Ιλιάδα Β 647, Ρ 611). Ομοίως ο Βιργίλιος στην Αινειάδα (3,400­401)  αναφέρει  ότι  ο Ιδομενέας, ήταν Λύκτιος (Lyctius Idomeneus) και μετά την εκδίωξή του από την Κρήτη, κατέφυγε στην Κάτω Ιταλία, όπου έκανε πόλεμο με τους Σαλλεντίνους.

 

Η ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΗ ΘΕΟΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΗΣΙΟΔΟΥ

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η Θεογονία του Ησιόδου δεν αναφέρει ότι ο Δίας γεννήθηκε στη Δίκτη και συνεπώς κακώς πολλοί την επικαλούνται. Ωστόσο αυτό είναι ψευδές. Απλά στο εμπόριο υπάρχει μια έκδοσή της (= αυτή των εκδόσεων «Κάκτος») που είναι παραποιημένη, τη λέξη «Δίκτον»  τη γράφει  «Λύκτον». Συγκεκριμένα αντί να γράφει «πέμψαν δ’ ες Λύκτον …. πρώτην ες Δίκτον…» γράφει «πέμψαν δ’ ες Λύκτον  ….. πρώτην ες Λύκτον….». (στίχοι 476 – 485 ), δηλαδή εδώ έχει μεταγραφεί το Δι… σε Λυ….,  όπως προκύπτει αφενός από τις άλλες εκδόσεις της Θεογονίας, βλέπε π.χ.  Θεογονία Ησιόδου, « Έκδοσης Κ. Σιτλ - Σύλλογος Καθηγητών Κωνσταντινούπολης έτος 1889», επίσης θεογονία Ησιόδου  «Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938») κ.α. Ομοίως προκύπτει και  από τη σύνταξη, γιατί δεν είναι ορθό να λέμε  «έστειλαν τη Ρέα στη Λύκτο και από εκεί στη Λύκτο», αλλά «έστειλαν τη Ρέα στη Λύκτο και από εκεί στο Δίκτον». 

Ωστόσο και έτσι παραποιημένα,  η Θεογονία αυτή πιστοποιεί διπλά ότι το σπήλαιο Ψυχρού είναι το Δικταίο Άντρο, το σπήλαιο όπου γεννήθηκε ο Δίας, αφού η αρχαία πόλη Λύκτος ή Λύττος, σύμφωνα με το Στράβωνα, Βιργίλιο, Onorio Belli, Εβανς  κ.α.,  όπως είδαμε πιο πριν, βρισκόταν στους πρόποδες της Δίκτης. (Βλέπε «Η πόλη Λύκτος ή Λύττος»)

Ο καθηγητής Κάρολος Σίτλ, σχολιαστής και υπεύθυνος έκδοσης της Θεογονίας του Ησιόδου που εκδόθηκε από τον Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο της Κωνσταντινούπολης το έτος 1889, στο «Κριτικό παράρτημα», σχετικά με τη επαναληψη της λέξης «Λύκτον» στους  στίχους 476 –485» που αναφερουν άλλες εκδόσεις, αναφέρει ότι είναι λάθος:  «Λύκτον δε τινές φασιν, ουκ ορθώς» (Σχόλ. Ιλ. Β. 647) Clericus: Λύττον, Κρητιστί (ιδέ Bursian, Geographie von Griecleland B’, σ. 569,3) Fo. Meursius, Creta βιβλ. β’, κεφ. γ’: Δίκτος.  Δίκτον (ης η ονομαστική Δίκτος), ο εκδότης, στηριζόμενος επί του Αρατείου «Δίκτω εν ευώδει» (33) άμα τοις εις αυτό σχολίοις. Λύκτον, όπερ αδύνατον, προηγουμένου του 477 στ. Schommann: Δίκτη ό,τι συνηθέστερον με έστι, πλέον δε παραλλάττει της παραδόσεως ή «Δίκτον». Για την πόλη Λυκτο σημειώνει: «Λύκτον, Λύκτος, ην οι επιχώριοι ωνόμαζον Λύττον, ην η μεγίστη πόλις της προς ανατολάς Κρήτης, κειμένη επί της παρασπάδος της Δικταίας Ίδης πλησίον του χωρίου Ξυδίων».

Ομοίως στο  βιβλίο «Γεωγραφία Κρήτης» του Εμμ Σ. Λαμπρινάκη, η οποία εκδόδηκε επι Κρητικής Πολιτείας, αναφέρεται: «Δήμος Κατελίου. Καστέλι. Δικτυννεύς. Δίκτη, Δικτυάννα. Δίκτο. Ν Ξυδάς. Λύκτος…..Προς το Α της Χερρονήσου κείται ο Δήμος Καστελίου…… αρδευομένου δια του ποταμού Δικτυννέως (¨Λαγκάδος, Αυδιώτου) χυνομένου εις τον Δίκτη (Αποσελέμην) εκεί ένθα έκειτο η αρχαία Δίκτη (Δικτυάννα, Δίκταμνος) κτισθείσα υπο του Διός κατά τον Διόδωρον………. Εκ ταύτης είνε άποπτον το όρος  Δίκτη (Δίκτον, Δίκτης, Δικτυννεύς, Αφέντης 5.300 π.)….. Προς Λ. κείται ο Ξυδάς κώμη μικρά παρά την οποίαν έκειτο η αρχαία Λύκτος (Λύττος)…… .».  («Γεωγραφία της Κρήτης», του διδασκάλου  Εμμ Σ. Λαμπρινάκη δασκάλου του εν Ρεθύμνου Προτύπου, έκδοση Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ρεθύμνης 1890)

 

11.  Η ΔΙΚΤΑΙΑ ΓΗ ΚΑΙ Ο ΔΙΚΤΑΙΟΣ ΔΙΑΣ 

 

Το αρχαιότερο σωζόμενο λεξικό, το «ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΤΟ ΜΕΓΑ ΗΓΟΥΝ Η ΜΕΓΑΛΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ» (10/11ος αι. μ.χ.), επικαλούμενο στίχους του Άρατου και του Αγαθοκλή,  αναφέρει ότι το όρος της Κρήτης που ονομάζεται η Δίκτη ή  σε ουδέτερο τύπο,  δηλ. «το Δίκτον» ( κάτι αληθές, βλέπε π.Χ. Ησίοδου Θεογονία,  στίχοι 476 – 485), ονομάστηκε έτσι, επειδή γέννησε τον Δία, ετυμολογώντας την ονομασία «Δίκτη»  από τις λέξεις «Δίας + τίκτω  > η Δίκτη», πρβ: «Δίκτη, όρος της Κρήτης, και άκρα κειμένη κατά το Λιβυκόν πέλαγος. Καλείται δε και ουδετέρως (το Δίκτον). Άρατος, Δικτω εν ευώδη όρεος σχεδόν Ιδαίοιο: - από του το Δίκτον. είρηται παρά το τέκω τικτω, τίκτα τις ούσα, από του εκεί τεχθήναι το Δία. Αγαθοκλής δε θηλυκόν όνομα είναι’ το Δικταίον όρος. Οι δε νήσον φασίν είναι την Δίκτη και όνομα από των αλιευτικών δικτύων. Ενταύθα δε Διός άγαλμα αγένειον ίστατο, λέγεται και Δικταίον».

megas

Αργυρό τετράδραχμο Μ. Αλεξάνδρου, 323-320 π.Χ.   με τον ίδιο με τον ίδιο να φορεί τη λεοντή του Ηρακλή και τον Κρηταγενή Δία

 

Ο Στράβων (Ι, C 474,  ΙV 6-12 ) αναφέρει ότι η Δίκτη, απ’ όπου ο Δίας ονομάστηκε Δικταίος και το ιερό του στην Πρασό «ιερό του Δικταίου Διός» , δε βρίσκεται ούτε κοντά στο «Ιδαίον όρος», όπως λέει ο Άρατος ούτε και στην Κυδωνία (Χανιά), όπως λέει ο Καλλίμαχος ούτε και στην Πραισό, όπου βρίσκεται το Δικταίο ιερό, αλλά ανατολικά της «Ίδης» και μεταξύ αυτής  και του Σαμωνίου (ακρωτηρίου = στην Σητεία), όπως και είναι (βέβαια χοντρικά, γιατί τότε δεν υπήρχαν χιλιομετρικές). Λέει επίσης ότι η Πραισός βρισκόταν μεταξύ Χερσονήσου (= πόλη της Δίκτης, επίνειο της Λύκτου) και του Σαμωνίου, πρβ: «Είπα ήδη πως η Πράσος ανήκει στους Ετεόκρητες και εδώ ήταν το ιερό του Δικταίου Διός. Και η Δίκτη βρίσκεται κοντά, όχι βέβαια, καθώς λέει ο Άρατος, κοντά στο «Ιδαίον όρος» (= ο Ψηλορείτης). Η Δίκτη από την Ίδη (εδώ ο Στράβων αντι για «Ιδαίον όρος» γράφει Ίδη, άρα εδώ Ίδη = Ψηλορείτης, λογω του προειρημένου) απέχει και χίλια στάδια. Βρίσκεται ανατολικά της, κι απέχει επίσης εκατό στάδια από το Σαμώνιο. Ανάμεσα σε Σαμώνιο και Χερρόνησο ήταν κτισμένη η Πραισός, πάνω από τη θάλασσα, στα εξήντα σταδια. Την κατέστρεψαν οι ιεραπύτνιοι. Λένε επίσης  ότι δεν έχει δίκιο o Καλλίμαχος, όταν ιστορεί ότι η Βριτόμαρτις αποφεύγοντας τη βία του Μίνωα από τη Δίκτη, πιάστηκε στα δίχτυα των ψαράδων κι έτσι οι Κυδωνιάτες την είπαν Δίκτυννα και το βουνό Δίκτη. Η Κυδωνία δεν έχει καμιά σχέση γειτονίας με τους τόπους τούτους, αφού βρίσκεται στα δυτικά του νησιού. Βουνό της Κυδωνίας είναι ο Τίτυρος. Όπου υπάρχει ιερό, όχι το Δικταίον, αλλά το Δικτύνναιο….. . (Στράβων, Ι, C 479, ΙV  - 12 μετφ «Κάκτος»)

Πράγματι, επειδή ο Ησίοδος στη «Θεογονία» αναφέρει ότι η Ρέα πήγε στην πόλη Λύκτο της Κρήτης και εκεί σε ένα σπήλαιο της Δίκτης, στο Δικταίο (άντρο) γεννησε το Δία, κάτι που λένε επίσης και ο Απολλόδωρος, ο Άρατος, ο Απολλώνιος Ρόδιος στα Αργοναυτικά κ.α., ο Δίας προσαγορευόταν στους όρκους, στους ύμνους κλπ και με το επίθετο Δικταίος, πρβ:

«Θεός αγαθός, τάδε ώμοσαν τοι Ιτάνιοι πάντες Δία Δικταίον και Ήραν και θεούς τους εν Δίκταν και Αθαναίαν Πολιάδα και θεούς, όσοις εν Αθαναίαι θυεται πάντας και Δία Αγοραίον και Απολλωνα Πύθιον … (Όρκος Ιτανίων, SYLLOGE INSCRIPTIONUM GRAECARUM WILHELM GUILELMUS DITTENBERGER)

« Όμνυω τάν Έστίαν καί Τάνα Όράτριον και  Τάνα  Δικταίον καί Ήραν και Αθαναίαν Ώλερίαν καί Αθαναίαν Πολιάδα  και Αθαναίαν Σαλμωνίαν καί Απόλλωνα Πύθιον καί Λατώ και Αρ[τε]|μιν και Αρεα και Αφροδίταν και Κωρητας και Νυμφας και τος Κυρβάν[[τας και θεός πάντας και πάσας η μάν έγώ ευνοήσω τοις έπί|πασι ' Ιεραπυτνίοις  τον άπαντα χρόνον άπλόως και άδόλως, καί δή | τον αυτόν φίλον και έχθρόν έξω και πολεμήσω από χώρας παντί ' σθένει, ου και οί έπιπάντες Ίεραπυτνίοι. και το δίκαιον δώσω και | έμμενώ έν τοις συγκειμένοις καί ου κακοτεχνησώ ούδεν(ί) των |  εν τάδε τα ισοπολιτεία γεγραμμένων ούτε λόγω ούτε εργω ουδέ άλλω έπιτραψώ έκών και γινώσκων παρευρέσει ουδεμία ουδέ τρόπω ούδενί. Αι δέ τι έπιορκήσαιμι, των ώμοσα η των συνε|θέμαν, τός τε θεός τός ώμοσα έμμανίας ημεν και έξολλυσθαι | κακίστω όλέθρω και μήτε γάν μήτε δένδρεα  καρπός φέρεν μη|τε γυναίκας τίκτεν κατά φύσιν, τω τε πολέμω μη με σώον νεέσθαι, εύορ|κώσι δε άμίν τός τε θεός  ίλέος ημεν καί γινέσθαι πάντα αγαθά. (Όρκος Ιεραπυτνίων – Λυττίων – Γορτυνίων, Delectus inscriptionum Graecarum propter dialectum memorabilium composuit P. Cauer by Paul Cauer, σελίδα 70)

 

Ο Στ.  Βυζάντιος αναφέρει: «Δίκτη, όρος Κρήτης, Καλλίμαχος εκάλη……, το εθνικόν Δικταίος και Δικταία» (Στέφανος Βυζάντιος «Εθνικά»). Ο Καλλαχος αναφέρει:  «Πως και μιν, Δικταίον αείσομεν ηέ Λυκαίον»…………  (Καλλίμαχος, «Ύμνος εις Δία).

Οι Λατίνοι συγγραφείς: Λουκρήτιος (De rerum natura 2,633)  ο Βιργίλιος και στα τρία ποιητικά  του έργα: Βουκολικά, Γεωργικά, Αινειάδα αποκαλούν το Δία «Dictaeus» , «Δικταίος βασιλιάς» (Dictaei regis,2,536), το σπήλαιο που γεννήθηκε ο Δίας στην Δίκτη «Dictaeo […] sub antro» ,  την περιοχή της πόλης Λύκτου «Δικταία γη» (Dittea arua), επειδή εκεί κείται η Δίκτη,  και από από εκεί και κατ’ επάκταση και Δικταία (Dittea) = η Κρήτη:

Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse addidit expediam, pro qua mercede canoros Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae Dictaeo caeli regem pauere sub antro (Βιργίλιος, Γεωργικά 4,149­152)

“Ante etiam sceptrum Dictaei regis, et ante/ Impia quam caesis gens est epulata iuvencis, Aureus hanc vitam in tercis Saturnus agebat;” (P. Vergili Maronis Bucolica Et Georgica, Georgica, Lib. II. Tweede Boek  535)

Dictaei regis, d.i. Jupitter, die en een grot van het Dikte gebergte op Kreta door de Kureten werd grootgebracht; hii maakte een eind aan de regering van Saturnus, onder wie op aarde de gouden eeuw was (538)

«Candida Dictaei spectans tentorfia regis, Laeter, ait doleamne geri lacrymabile bellum….. Ovid’s Metamorphoses Fab. 1), Σχόλιο στην αγγλική έκδοση: 43. Dictaei. of Crete. For Dicte is mountain of Crete.

Στη «Θησηίδα» του Βοκκακίου (Giovanni Boccaccio, Teseida)  το όνομα Δικταία  χρησιμοποιείται ως επίθετο της Κρήτης: «della Dittea isola» (6,46,2­3), «nel regno Ditteo» (6,48,6). Ο Βεργίλιος και ο Οβίδιος αποκαλούν τον Δία «Δικταίο βασιλιά (Ditteo regis),  “Dicraeo regem coeli pauere sub antro” (Virgilii IV Georg. 152) Κατά τον Βιργίλιο η εγκατάσταση του Αινεία στην Κρήτη έχει δυσάρεστη συνέχεια. Για λόγους που έχουν σχέση με τον μύθο του Ιδομενέα, πέφτει θανατικό σε ανθρώπους, ζώα και σπαρτά. Τότε εμφανίζονται σε όνειρο στον Αινεία οι εφέστιοι θεοί της Τροίας (Penates) και του εξηγούν ότι η εγκατάσταση των Τρώων στην Κρήτη οφείλεται σε παρερμηνεία του χρησμού που έδωσε ο Δήλιος Απόλλωνας. Στη συνέχεια του υποδεικνύουν ως προορισμό την Ιταλία και καταλήγουν με τα εξής λόγια: «Ο Δίας σου αρνείται τη Δικταία γη» (“Aufonias. Dictaea negat tibi Juppiter arua….”, P. Virgilii Maronis Aeneidos Iib. III. 171). Στα σχόλια της φράσης αυτής αναφέρεται: Dictaea, creτensia arua. Dicte mons Cretae est Ibuis educatione celebris, guem apes dictea syb antro paure, v test Georg.4,152)

Στο ίδιο επεισόδιο ο Βιργίλιος αποκαλεί επίσης την Κρήτη «Γη των Κουρήτων» (Curetum […] oris, 131) και «Βασίλειο της Κνωσού» (Cnosia regna, 115), αλλά η  ονομασία «Δικταία γη» αποδείχτηκε πιο ελκυστική για τους Ιταλούς λογοτέχνες. Αυτό οφείλεται, λόγω του ότι στην περιοχή της  Δίκτης > Δικταία γεννήθηκε ο Δίας, άρα στο κύρος που της προσδίδει ο λόγος του Δία. Στο βιβλίο του Francesco Barozzi «Descrittione rlell'isohl di Creta» (1577) γίνεται ταύτιση της Δίκτη με τα Λασιθιώτικα βουνά  και επίσης ταυτίζει  τη γέννηση και την ανατροφή του Δία και με την πόλη Λύκτο και με το όρος η Δίκτη. Επίσης λέει ότι η πόλη Λύκτος ονομάζεται και  “Δικταία” πρβ (σε μετάφραση):  «ο τόπος ονομάζεται ως σήμερα Λύκτος(Lictos),. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η περιλάλητη και πανέμορφη πόλη που ο Στράβωνας και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς αποκαλούν Λύκτο, άλλοι Λύττο ( Litto) και άλλοι Δικταία (Dictaea > Dittea). Δηλαδή μνημονεύει την πόλη Λύκτο και με την ονομασία dittea, όπως κάνει ο  Ariosto στο εικοστό άσμα του Orlando Furioso (Orlando Innamorato Di Bojardo: Orlando furioso. Vol. 2, Τόμος 7):

<<…. il qual luogo fin al presente si chiama Lictos, dove anticamente era la  famosissima et bellissima città chiamata da Strabone et altri autori Lictos et da altri Littos et da altri Dittea, della qual fa mentione l’Ariosto nel canto  ventesimo così scrivendo:

XIV  I Cretesi in quel tempo, che cacciato         

il crudo Idomeneo del regno aveano,         

e per assicurarsi il novo stato,         

d’huomini d’arme adunation faceano;             

fêro con bon stipendio lor soldato         

 Phalanto (così al giovine diceano),           

e lui con tutti quei che seco havea         

poser per guardia alla città Dittea.

 

XV   Fra cento alme città ch’erano in Creta,         

Dittea più ricca e più piacevol era,        

di belle donne et amorose lieta,        

lieta di giochi da matino a sera:         

e com’era ogni tempo consueta         

d’accarezzar la gente forestiera,        

fe’ a costor sí, che molto non rimase       

a fargli anco signor delle lor case>>

 

 

 

 

12. Ο ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΕΝΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ

 

image020

Ο Διας σε μελανόμορφο αγγείο (Βρετανικό Μουσείο, Ε 313)

Στην κορφή της Δίκτης,  που σήμερα λέγεται Αφέντης, 2141 μ.,  υπάρχει ο Ιερός Ναός του Αφέντη Χριστού, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μεταμόρφωση του Σωτήρος Ιησού Χριστού  και για τον οποίο ο Arthur. J. Evans έχει πει ότι εκεί πριν υπήρχε τέμενος του Δία και μετά, επί χριστιανισμού, αφιερώθηκε στο Χριστό, πρβ:  «A little further on the ridge is the small church of Aphendi Kristos, or the Lord Christ, a name which in Crete clings in an especial way to the ancient sanctuaries of Zeus ……. The eastern and western ranges of Dikta, the sites respectively of the Temple and Cave of Zeus, are known as the Aphendi Vouno, from αυθέντης Χριστός, or 'Christ the Lord.' A votive deposit, apparently connected with some Zeus cult, on a peak of Lasethi is also known as Aphendi Christos» (Arthur J. Evans, «Mycenaean Tree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations, in Τhe Journal of Hellenic Studies, Vol. 21, 1901).

 Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, όπως μου την αφηγήθηκε ο παππούς μου ο καπεταν Αδαμς Κρασανάκης ή Κρασαναδάμης (1887 – 1981),  επί τουρκοκρατίας στην Κρήτη (1898 – 1912) ο αγάς της περιοχής καβάλησε τη ψαρή φοράδα του,  συνάμα έβαλε και την κερά του (την κυρία) με το το κοπέλι (παιδί ) του στα καπούλια της και  ξεκίνησαν να πάνε στην κορφή που σήμερα λέγεται Αφέντης προκειμένου να δουν από εκεί τη , αλλά και τον τόπο στον οποίο ήταν υπεύθυνος ο αγάς. Φτάνοντας στη θέση που είναι σήμερα βρίσκεται το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού ξεπέζεψε και είπε στη φοράδα του: «Προσκυνώ σε φοράδα μου που μας έβγαλες εδώ», όμως πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση του άρχισε να βροντά, να αστράφτει, έγινε συσκοτισμός κλπ κλπ και την επόμενη μέρα η ψαρή φοράδα βρέθηκε στη κορφή που σήμερα ονομάζεται «Ψαρή Φοράδα» ή «Ψαρή Μαδάρα», το παιδί στην κορφή που σήμερα ονομάζεται «Κοπέλι» και η κερά (κυρία) στη θέση που σήμερα ονομάζεται «Κερά» και «Πόρος της Κεράς» κ.α. Στη συνέχεια η Κρασανάκη Δέσποινα, η μάνα του καπεταν Αδάμη Κρασανάκη ή Κρασαναδάμη (1987 – 1981), έκτισε την εκκλησία του Αφέντη Χριστού ως τάμα, για να σωθούν από τους Τούρκους. Στην περιοχή υπάρχουν πάρα πολλά σπήλαια, στα οποία στα αρχαία χρόνια λέγεται ότι  έμεναν οι καλούμενοι «σαραντάπηχοι», ο αρχηγός των οποίων έμενε εκεί που κτίστηκε η εκκλησία. Επί Γερμανικής κατοχής στο παρακείμενο σπήλαιο στη θέση Βιτσιλόνερο ή μάντρα Κρασαναδάμη στεγάστηκε το Αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης, το οποίο μετά πήγε στη θέση Χαμέτι.

Η ονομασία «αφέντης» σημαίνει αυτός  που υπερέχει  και εξουσιάζει. Ετυμολογικά η λέξη «αφέντης» απ΄όπου και «αφεντικά» προέρχεται από το ελληνικό  «αυθέντης > τούρκικα efenti» = ο έχων (αφ εαυτού) αυθεντία, άρα από μόνος του υπεροχή, εξουσία κλπ 

 

 

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

 

( Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΑΝΑΣΤΑΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ – ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΚΑΙ ΚΝΩΣΟΥ)

 

1. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Ο  Ολλανδός γεωγράφος-περιηγητής (στην πραγματικότητα κατάσκοπος) επι ενετοκρατίας Olfert Dapper (1636-1689) στο βιβλίο του «Description exacte des isles de l'Archipel», σχετικά με το είδε κι έμαθε για το όρος Δίκτη και το σπήλαιο του Διός,  αναφέρει επακριβώς τα εξής:

<<Περί των βουνών αυτής. Η νήσος Κρήτη είναι πολλά βουνώδης, κρημνώδης….. εισί τα εξής: Ίδα, Τιτυρος, Λευκά, Καδίσκος, Δίκτη, Κάρμα, Άλυσις, Στυρλακιο, Κέδρος, κόρυκον, Άρβιον ….  Τα προς Δυσμάς κείμενα βουνά καλούνται Λευκά όρη …… Όρος Δίκτη και Καδίσκος. Το της Δίκτης κείται προς το μέρος της Λιβυκής Θαλάσσης, ή της Αφρικής. Ο Άρατος, παλιός συγγραφεύς Έλλην, το υποθέτει πλησίον του όρους της Ίδης. Κατά τούτο αντίκειται εις τον Στράβωνα, όστις το βάλει 1000 βήματα προς το ανατολικόν του όρους της Ίδης, και 100 προς το Σολομώνιο Ακρωτήριον Κατά το παρόν ονομάζεται Λαβύρινθος (Καλλιμ.), η Σιτεία, εις δε μερικά μερη Λασίθι, και κείται προς το Ανατολικόν μέρος της νήσου, μεταξύ της πόλεως Κνωσσού και του Σαμμωνίου, ή Σολομωνίου Ακρωτηρίου, έχον τούτο με το ύστερον προς το ανατολικόν του μερος. Σπήλαιο του Διός. Ευρίσκεται εν σπήλαιο εις αυτό το όρος (της «Δίκτης), όπου υποθέτουσιν, ότι εγεννήθη ο Ζευς, διο και ωνομάσθη Σπήλαιο του Διός. Επειδή δε πολλοί συγγραφείς διορίζουσι τον τόπο της γεννήσεώς του επί του όρους της Δίκτης μέσα εις εν σπήλαιο, καθώς και τον (τόπο) της ανατροφής του επί του όρους της Ίδης, δια τούτο  αυτό το όρος πιθανόν ονομάζεται Δίκτη, ως αν έλεγεν τίκτειν, το οποίο σημαίνει γεννάν. Λέγουσι λοιπόν, ότι η Ρέα, έγκυος ούσα το Δία, καθ ην στιγμήν έμελε να γεννήση, επαραμέρησεν επάνω εις το όρος της Δίκτης, δια να κρυφθή από τα όμματα του Κρόνου, όστις κατέτρωγε τα άρρενα αυτού βρέφη. Επειδή ιδού τι λέγει ο Ησίοδος: «Έστειλαν την Ρέα επάνω εις τοόρος της Δίκτης προς τους χονδρούς λαούς της Κρήτης, όταν έμελλε να γεννήση το τελευταίον της βρέφος, όπερ ην ο μεγας Ζευς  («Πεμψαν δ’ ες Δίκτον Κρήτης ες πίονα δήμον, Οπποτ’ άρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι Ζήνα μέγαν ….. Ησίοδ. Εις την Θεογ. Αυτού».) Αυτό το σπήλαιον του Διός ήτο τρόπον τινά καθιερωμένον εις τα μέλισσας, ώστε μήτε θεός μήτε άνθρωπος εδύνατο ή ετόλμα να έμβη εκεί. Συνέβαινε μάλιστα εις ένα διωρισμενον καιρόν του χρόνου να βλέπη τις, ότι ο εξήρχοντο εκείθεν φλόγες, το οποίον αναφέρουσι και οι Ποιηταί εις τους μύθους των, καθ όν καιρόν το αίμα της γεννήσεως του Διός ην εις την ακμήν της ζυμώσεως του, ως προς την ημέραν της γεννήσεως του, ήτις επανήρχετο καθ’ έκαστον χρόνον. Δια δε τας μελίσσας, αυται, εκυρίευσαν τούτο το σπήλαιον του Διός, του οποίου ήσαν αι τροφοί, και από τότε ήσαν αφιερωμέναι εις αυτόν.  Οι Ποιηταί αναφέρουσιν ( Ως λέγει Αντων. Ελευθερ. Μεταμορφ. )  ότι ο Λάιος, ο Κούκουλος, ο Κέρβερος και ο Αίγλιος, επειδή απεφάσισαν μιαν ημέρα να έμβωσιν εις αυτό το Σπήλαιο δια να εκφέρωσι το εκεί ευρεθησόμενον μέλι, εσκέπασαν όλον των το σώμα με χάλκωμα και, αφού κατέβησαν εκεί εξεφερον το μέλι, εδόντες τα τε σπάργανα και τα φασκίας, με τα τα οποία περιετύλιττον τον Δία. Τότε το χάλκωμα, με το οποίο το σώμα των ήτο σκεπασμένον, εσυντριφθη, και ο Ζευς ενέπλησε τον αέρα και το Σπήλαιο από κεραυνούς και αστραπάς. Το οποίον ως τόσον αι Μοίραι και η θέμις εμπόδισαν, επειδή οι νόμοι της Ειμαρμενης δεν επέτρεπαν το να αποθάνη κανείς εκεί. Ούτω λοιπόν ο Ζευς ευχαρηστήθη να τους μεταμορφώσει όλους εις πτηνά και εκ τούτων έγιναν οι Λάϊοι, οι Κούκοι, οι Κέρβεροι και αι Γλαύκες.  Ο Μινως κατήρχετο εκάστην εννεατίαν εις τούτο το σπήλαιο, δια να υποχρεώνει τους Κρήτας να δέχονται κάλιον τους δοθέντες παρ αυτού νόμους, θέλων να πληροφορήση αυτούς ότι τους έλαβεν από αυτόν τον Θεόν, με τον οποίον εδοξάζετο, ότι συμβαίνει εις μυστικάς συνδιαλέξεις (Πλάτων περι Νόμων Βιβλίο1 Διάλογ. Διόδωρος βιβλ.5.). Τούτο σπήλάιον ωνομάσθη Ελληνιστί παρά των Τιτάνων ή παρα των Κρητών Αρσκέσιον, ο εστι βοήθεια ή συνδρομή, επειδή των όντι τουτο έδωσεν εις αυτούς έν άσυλον, η εν καταφύγιον άσφαλές και στάθη δι αυτούς επομενως μία αναγκαία βοήθεια, όταν φοβούμενοι τον θυμόν του κρόνου, κατεφυγον εκεί. Μια ευρύχωρος και τερπνή οδός ήγεν από την πόλιν Κνωσσόν εις τον ναόν και εις το Σπήλαιο του Διός. (Πλάτ. περί Νόμ. Βιβλ. 1 Διάλογ. Και Διόδ. Βιβλιο 5). Αυτή ήτο κατάφυτος από ωραιοτάτους στίχους δασυσκίων δένδρων, ώστε εδύνατο τις να οδεύη εκεί υπό την σκιάν της δενδροφύτου οδού, χωρίς να ενοχλήται από τον θερμόν και ξηρόν αέραν και από την καυστικήν θέρμην του ήλιου. Εφαίνετο, κατά τον Πλίνιον (Θεόφραστος),  εις αίγειρος ή μια ιτέα εις την είσοδον του Σπηλαίου του όρους Δίκτης, όπου εφύλαττον τα προσφοράς. Εις το ένδον του Σπηλαίου ήτον εις Θρόνος, τεθειμένος δια τον Δία……… Ίδη και Λευκά όρη: Το όρος Ίδη, το περιβόητον δια τα πολυάριθμα βότανα, άπερ φέρει, κείται εις το μεσον της νήσου, ένθα το μεγαλύτερον πλάτος. Από τον Βιργίλιον ονομάζεται Όρος Ιδευς, δηλαδή Ιδαίον όρος την σήμερον όμως το ονομάζουσιν Υψηλορείτην και Ψηλωρίτην. ……. Ο δε Τάκιτος το ονομάζει περίφημον όρος της νήσου Κρήτης και παρατηρούσιν εις τους παλαιούς συγγραφείς, ότι διαφημίστη εξ αιτία του ύψους του, ον το υψηλότερον όρος της νήσου. Από την κορυφήν του ημπορούν να ιδουν ευκόλως τα θαλάσσας της Κρήτης και της Λιβύης, αι οποίαι βρέχουσι τα δυο παραθαλάσια της νήσου ………. Έχει μίαν κορυφή ή κατήφορον καλούμενον Πύτνα από τους παλαιούς Έλληνας, όθεν η πλησιόχωρος πόλις της Ιεραπύτνης έλαβε το όνομά της. Η υψηλοτέρα αυτού κορυφή αποπερατούται σχεδόν εις οξύ, ως κώνος, και κλίνει επι των ακρωρειών άλλων βουνών. Κα μ’ όλον ότι εγγίζει με τα άκρας του τα όχθας, τα από τας θαλάσσας της τε κρήτης και Λιβύης βρεχομένας, μ’ όλον τούτο μόνο το υψηλότερον μερος έλαβε το όνομα Ίδη. Το όρος Μαδαρα, ή Μαλαύρα, άλλως Σφακία καλούμενο, από δε τους παλαιούς Λευκά, εκτείνεται πολλά περισσότερον από το όρος της Ίδης, δεν είναι όμως τόσο υψηλόν. Εις το υψηλότερο μέρος της Ίδης είναι μία μικρά εκκλησία…..>> (Dapper, Olfert 1636-1689 : «Ακριβής περιγραφή της Κρήτης» , μεταφρασθείσα από την βλαμαντικήν εις την γαλλικήν διάλεκτον κατά το 1705 παρά του Δ. Ο. Δάπερ, Μ. Δ,, μετάφραση παρά του Μ. Βερνάρδου του Κρητός το 1835.)

 

Παρατηρώντας τα ως άνω λεγόμενα του Dapper βλέπουμε να αναφέρει σαφέστατα ότι στο όρος Δίκτη στο Λασίθι υπάρχει ένα σπήλαιο όπου γεννήθηκε ο Δίας και για το λόγο αυτό το σπήλαιο αυτό λέγεται σπήλαιο του Διός και η Δίκτη ονομάστηκε έτσι ωσάν να γέννησε το Δία κλπ.  Αντίθετα δεν αναφέρει ότι υπάρχει σπήλαιο στο Ιδαίον όρος ή άλλως Ψηλορείτης και γενικά στην Ίδη. Απλά λέει ότι ο Δίας ανατράφηκε στην Ίδη και ο Olfert Dapper με την ονομασία Ίδη δεν εννοεί το όρος Ψηλορείτης, όπως μπορεί να υποθέσει κάποιος,  αλλά την οροσειρά Ίδη της Κρήτης και αυτό, γιατί στα αρχαία κείμενα αφενός  με την ονομασία Ίδη καλούνταν οι κορυφές, τα όρη,  η οροσειρά τόσο της Μ. Ασίας (στη Φρυγία), όσο και της Κρήτης (= τα όρη: η Δίκτη, η Ίδα ή Ψηλορείτης, το όρος Διός ή Γιούχτας, η Πύτνα Ιεράπυτνας κλπ) που είχαν αφιερωθεί στην ιδαία μητέρα, δηλαδή τη Ρέα  (βλέπε π.χ. Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22) και αφετερου «Ιδαίον άντρο» ονομαζόταν κάθε άντρο επι της οροσειράς Ίδη, όπως π.,χ. το σπήλαιο στο όρος του Διός ή Γιούχτας, όπου υπήρχε ο τάφος του Δία (Περισσότερα βλέπε «Ίδη’η ιδαία όρη» και  «Όρος και τάφος Διός»). Αν ο Olfert Dapper ήθελε να εννοήσει ότι η ανατροφή του Δία έγινε στον Ψηλορείτη, δε θα έλεγε στην Ίδη, αλλά στην Ίδα ή Ιδαίον όρος ή στον Ψηλορείτη, αφού έτσι λέει ότι ονομάζεται ο Ψηλορείτης.   Και το ότι αυτό ισχύει πιστοποιείται και από τα εξής: α) λέει πως στην Ίδη βρίσκεται και η Πύτνα όπου η Ιεράπυτνα (Ιεράπετρα) = πόλη στις νοτιο-ανατολικές πρόποδες της Δίκτης, β) δεν κάνει καθόλου μνεία για ύπαρξη σπηλαίου Διός στην Ίδη, όταν μιλά γι αυτήν, γ) χωρίζει τα βουνά της Κρήτης σε δύο ομάδες, από τη μια η Ίδη και από την άλλη τα Λευκά όρη, λέγοντας «Ίδη και Λευκά όρη και τα προς δυσμάς κείμενα βουνά καλούνται Λευκά όρη…».

 

2. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Η «Μελετίου Γεωγραφία», η οποία είχε εκδοθεί από  τον Παναγιώτη Σαράφη στη Βενετία το 1728 και από τον Άνθιμο Γαζή το Μηλιώτη το 1807,  σχετικά με τα όρη της Κρήτης και το Δία, αναφέρει τα εξής:<< ‘Όρη ονομαστά της Κρήτης είναι η Δίκτη, το οποίον, & Δικταίον λέγεται , κληθέν ούτως από του εκεί τεχθείναι το Δία, ή υπό των αλιευτικών δικτύων. Κείται μεταξύ του Ιδαίου όρους και του Σαμωνίου άκρου, του οποίου οι κορυφαί λευκαί και ούτω πόρρωθεν φαίνονται, ώστε εις τους πλέοντας παριστάνονται ωσάν νεφέλαι, τούτου η κειμένη άκρα κατά το Λυβικόν Πέλαγος είναι διάσημος, εις αυτό το όρος και σπήλαιον Δικταίον καλούμενον.  Η Ίδη ή και Ίδα Δωρικώς , και Ιδαίον, κληθέν ούτως, ότι εξ αυτού είναι δυνατόν να ιδεί τινάς τα πέριξ. Απ΄αυτού του όρους, βλέπει άνθρωπος τον ήλιον, προ τού ανέβει εις τον ορίζοντα, εις αυτό ανετράφη ο Ζευς, όθεν Ιδαίος ονομάζεται. Οι ποιηταί εκ τούτου του όρους ειώθασι και πως όρος Ιδίω καλείν. Είναι και άντρο εν ταύτη τη νήσω Ιδαίον καλούμενον. Κώρυκος, όρος…. Λευκά όρη …..>> (Μελετίου Γεωγραφία, παλαιά και νέα, υπό Παναγιώτη Σαράφη Βενετία 1728).

Παρατηρώντας τα ως άνω βλέπουμε ότι η «Μελετίου Γεωγραφία»   αναφέρει σαφέστατα ότι στη νήσο Κρήτη υπάρχει η ονομαστή Δίκτη, όπου υπάρχει ένα σπήλαιο που ονομάζεται Δικταίο και εκεί γεννήθηκε ο Δίας. Συνάμα αναφέρει αφενός ότι στην Κρήτη υπάρχει η Ίδη ή Ιδαίον όρος όπου ανατράφηκε ο Δίας και γι αυτό ονομάζεται «ιδαίος» και επίσης ότι στο νησί (λέει στο νησί, όχι στο Ιδαίον όρος) υπάρχει ένα σπήλαιο που ονομάζεται Ιδαίον,  χωρίς να αναφέρει ότι εκεί γεννήθηκε ή ανατράφηκε ο Δίας. Φυσικά με την ονομασία Ίδη εδώ δεν εννοείται το όρος Ψηλορείτης, όπως μπορεί να υποθέσει κάποιος,  αλλά η οροσειρά Ίδη της Κρήτης και αυτό, αφού  στα αρχαία κείμενα αφενός  με την ονομασία Ίδη καλούνταν οι κορυφές, τα όρη,  η οροσειρά τόσο της Μ. Ασίας (στη Φρυγία), όσο και της Κρήτης (= τα όρη: η Δίκτη, η Ίδα ή Ψηλορείτης, το όρος Διός ή Γιούχτας, η Πύτνα Ιεράπυτνας κλπ) που είχαν αφιερωθεί στην ιδαία μητέρα, δηλαδή τη Ρέα  (βλέπε π.χ. Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22) και από την άλλη «Ιδαίον άντρο» ονομαζόταν κάθε άντρο επι της οροσειράς Ίδη, όπως π.,χ. το σπήλαιο στο όρος του Διός ή Γιούχτας, όπου υπήρχε ο τάφος του Δία. (Περισσότερα βλέπε «Ίδη ή Ιδαία όρη» και  «Όρος και τάφος Διός»).

 

3. Η ΣΥΛΗΣΗ – ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ

 

Ανατρέχοντας στα ετήσια πρακτικά της Βρετανικής Σχολής Αθηνών  (Annual of  British School at Athens) έτους 1898-1899, καθώς και στα συγγράμματα  D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» (1901),  Arthur J. Evans: «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script (1897) και  Donald A. Mackenzie: «Myths of Crete and Pre-Hellenic Europe» (1917) βλέπουμε να αναφέρουν ότι το 1883, δηλαδή επί Τουρκοκρατίας ακόμη στην Κρήτη, έγινε  σύληση και λεηλασία (για «χωρικούς που βρήκαν αφιερώματα και τα πουλούσαν» λένε οι αρχαιοκάπηλοι) του σπηλαίου Ψυχρού ή Δικταίου Άντρο με την ανοχή των Τούρκων, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να αναστατωθεί η Ευρώπη και προ αυτού κατέφθασαν εκεί πάρα πολλοί αρχαιολόγοι και άνθρωποι των γραμμάτων, όπως ο γιατρός Ιωσήφ Χατζιδάκις, οι Ευρωπαίοι  αρχαιολόγοι και ανθρωπολόγοι: Sir Arthur John Evans , J. L. Myres, Mons J. Demargne κ.α. με σκοπό  είτε να αγοράσουν αφιερώματα για λογαριασμο ξενων Μουσείων είτε να ανασκάψουν και να βρουν κι αυτοί αφιερώματα. Στη συνέχεια, αφού αγόρασαν κάποια από αυτά, ανάσκαψαν και το Δικταίο Άντρο και την Κνωσό και τα ευρήματα που είχαν αγοράσει τα πήγαν στο Ashmolean Museum της Oxford   και αυτά που βρήκαν στις ανασκαφές μετα επι κρητικής πολιτείας τα παρέδωσαν στο Μουσείο Ηρακλείου που δημιουργήθηκετότε. Στις ανακοινώσεις τους όλοι αναφέρουν ότι «το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρον είναι αναμφισβητήτως το μυθολογούμενο», όπως θα δούμε πιο κάτω.

 

Σημειώνεται επίσης ότι:

Α) Ο Νομάρχης Λασιθίου επί Κρητικής Πολιτείας κ. Γ. Μυλογιαννάκης στην από 7/6/1900 έκθεσή του προς την Κυβέρνηση, την Ανωτέρα Διοίκηση επί των Εσωτερικών της Κρητικής Πολιτείας, σχετικά με τις ανασκαφές στο σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο, γράφει: «παλιότερα εξήχθησαν εκ του σπηλαίου φορτία ολόκληρα αγαλματιδίων βοών και άλλων αντικειμένων άτινα επωλήθηκαν εις την αγορά του Ηρακλείου ως χαλκός αντί τεσσάρων γροσίων την οκάν». (Επίσημη Εφημερίδα Κρητικής Πολιτείας, Τεύχος Β’ , αριθ. 1, έτος 1900, Βλέπε και εφημερίδα η Δίκτη, αρ. φύλλου 143/1989)

Β) Η Kνωσός και το Δικταίο άντρο δεν ανακαλύφτηκαν από τους  Evans και Όγκαρθ, όπως κακώς λέγεται από μερικούς, αφού το που βρίσκονταν αυτά ήταν κάτι πασίγνωστο, όπως θα δούμε κάτω..

 

 

4. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ HOGARTH ΣΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Οι Δ/ντής της Βρετανικής (Αρχαιολογικής) Σχολής Αθηνών D. G. Hogarth, σχετικά με τις ανασκαφές και που έκανε και τον λόγο που τον έκανε να πάει στο Δικταίο άντρο, αναφέρει τα εξής στα ετήσια πρακτικά της Βρετανικής Σχολής Αθηνών  (Annual of  British School at Athens) έτους 1898-1899, βλέπε και D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» (1901):

 «Το μεγάλο διπλό σπήλαιο που βρίσκεται στο νότιο-δυτικό μέρος και  500 πόδια ψηλότερα από το χωριό Ψυχρό , ένα χωριό της ορεινής πεδιάδας (του Οροπεδίου) Λασιθίου στην Κρήτη, είχε καταστεί από καιρό γνωστό στην Ευρώπη πως περιείχε πολύτιμα αφιερώματα, τα οποία είχαν ανακαλύψει το 1883 οι χωρικοί που το χρησιμοποιούσαν ως μαντρί αιγών, καθώς και για περιστεριώνες. Εξ αιτίας του θορύβου που προκάλεσε το γεγονός αυτό δημιουργήθηκε ανησυχία στην Ευρώπη  για την τύχη  των εν λόγω ανεκτίμητης αξίας  αφιερωμάτων,  επειδή την εποχή αυτή στην Κρήτη επικρατούσε αστάθεια  λόγω των επαναστάσεων των Κρητών για την ελευθερία τους. Προ αυτού μπόρεσαν να πάνε εκεί το έτος 1886 ο Dr Ι Χατζιδάκις με τον Ιταλό προφέσορα F. Halbherr. Η αποστολή τους ήταν να διασώσουν όσα αφιερώματα μπορούσαν από τα χέρια των χωρικών και επ ευκαιρία  να ερευνήσουν τα ερείπια του βωμού που υπήρχε έξω από το σπήλαιο. Μετά την αναχώρησή τους από εκεί οι χωρικοί  συνέχιζαν να βγάζουν μέσα από το σπήλαιο αφιερώματα,  πολλά των οποίων αγόρασε από τους εμπόρους ο Άγγλος  Sir Arthur John Evans το 1894. Το 1895 ο  Α. Evans μαζί με τον  κ. J. L. Myres εξερεύνησαν το σπήλαιο, οποίοι το 1896 ανακάλυψαν εκεί τμήμα Τράπεζας Σπονδών  που πάνω του ήταν χαραγμένα γράμματα με Γραμμική Γραφή Β’. Ακολούθως πήγε εκεί ο  αρχαιολόγος Mons J. Demargne της Γαλλικής Σχολής Αθηνών το 1897 και ο Δ/ντής της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών David George Hogarth το 1898. Ο Hogarth  έκανε  εκεί ανασκαφές τα έτη 1898-1899 και βρήκε ένα μικρό κυκλώπειο τείχος, ερείπια τεμένους,  πέτρινα τμήματα τράπεζας προσφορών,   250 χάλκινα ειδώλια, αντικείμενα  από χρυσό και ελεφαντόδοντο , χρυσό και ασημένιο στεφάνι, ασπίδες, κύπελλα και πήλινα αντικείμενα μεταφοράς προσφορών κ.α. Μάλιστα πριν φύγει από την Κρήτη παρέδωσε  550 αντικείμενα στο Μουσείο Ηρακλείου». (Annual of  British School at Athens 1898-1899 και D. G. Hogarth: «The Dictaean Cave» 1901, μετάφραση Δρ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρίας Σακελάρη)

 

 

Dictaean Cave, foto Myres

ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ή ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ ΣΤΟ ΨΥΧΡΟ, 1893. Φωτογραφίες του Βρετανού αρχαιολόγου John Linton Myres το 1893., που μαζί με τον επίσης Βρετανό αρχαιολόγο Arthur Evans είχαν έρθει στην Κρήτη πριν από το 1893, δηλαδή επι Τουρκοκρατίας ακόμη στην Κρήτη, και ανέσκαψαν το Δικταίο Άντρο και μετά και επ ευκαιρία την Κνωσό και αυτό επειδή είχε ακουστεί στην Ευρώπη ότι οι Τούρκοι είχαν βρει μέσα στο Δικταίο άντρο ανεκτίμητους πολύτιμους λίθους και χρυσά αφιερώματα, ακόμη και ένα βωμό από μετεωρίτη (βαίτυλο). Κάποια από αυτά βρίσκονται σήμερα στο Ashmolean Museum της (Οξφόρδης) Αγγλίας.

 

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ HOGARTH KAI DAWKINS ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

Οι Δ/ντής της Βρετανικής (Αρχαιολογικής) Σχολής Αθηνών D. G. Hogarth με τον καθηγητή ανθρωπολόγο R. M. Dawkins,  μετά τις ανασκαφές που διενήργησαν το 1898 – 1899, δηλαδή επι εποχής Κρητικής Πολιτείας,  στο Δικταίο Άντρο,  έκαναν την πιο κάτω ανακοίνωση στο Λονδίνο, η οποία δημοσιεύτηκε στην Εστία στις 22/5/1902 και  έχει τίτλο:

543689_389000237798440_100000654003621_1225088_569988523_n

<<ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΑΓΓΛΩΝ ΣΟΦΩΝ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟΝ ΟΠΟΥ ΕΓΕΝΝΗΘΗ Ο ΖΕΥΣ: Νέας ανακοινώσεις έκαμαν την παρελθούσαν εβδομάδα εις το Ανθρωπολογικόν Ινστιτούτον του Λονδίνου οι Άγγλοι σοφοί Χόγγαρθ και Δώκινς περί των ευρημάτων, τα οποία ανεσκάφησαν εις το Δικταίον Άντρον της Κρήτης. Ο κ. Χόγγαρθ είπεν, ότι το Άντρον εκείνο είνε αναμφισβητήτως το μυθολογούμενον, ότι εκεί εγεννήθη ο Ζευς, ευρίσκεται δε παρά την κοίτην μιας λίμνης ξηρανθείσης, ήτις είχεν υπόγειον διέξοδον. Πλούσια ήταν τα ευρήματα του Άντρου, αλλά σχεδόν όλα μεταγενέστερα της Μυκηναϊκής ή της προμυκηναϊκής εποχής. Τα ευρεθέντα κρανία ήσαν από τα εκεί θυσιαζόμενα ζώα. Απεκαλύφθησαν δε και πολλά αντικείμενα της Λιθίνης εποχής, συμβολικαί πελέκεις μικρότεροι των τότε εν χρήσει, εις ογκώδης μυκηναϊκός τοίχος και ολίγα τινα δείγματα της ελληνικής και ρωμαϊκής εποχής. Ο καθηγητής Δώκινς, πλην των γεωλογικών ανακοινώσεων του περί του σπηλαίου, παρουσίασε δείγματα κρανίων και κεράτων, μεταξύ των οποίων εν κρανίον βοός, όμοιον του οποίου φαίνεται δεν υπάρχει εις τον κόσμον. Ο Άγγλος καθηγητής φρονεί, ότι πρέπει να καταταχθή εις ειδικόν είδος κερασφόρων, εις το οποίον έδωκε το όνομα βούς Κρητικός. Παρουσίασε και εν άλλο κρανίον ανήκον εις κάπρον κατοικίδιον. Η διατήρησις των κρανίων τούτων χάριν διακοσμητικών σκοπών αποδεικνύει πολύ το νεωτεριστικόν εις τους προϊστορικούς εκείνους χρόνους και ότι κατά την εποχήν εκείνην τα θύματα ήσαν αίγες, κάπροι και βόες. Αλλά ποία ήτο ακριβώς η εποχή δεν κατωρθώθη να εξακριβωθή. Απεδείχθη μόνον ότι πλην του Διός ελατρεύετο εις το Άντρον εκείνο άλλη τις θεότης, η Αφροδίτη ίσως. Εις την άκραν του Άντρου, εντός δύο σπηλαίων, ευρέθησαν ανθρώπινα οστά και τάφοι προϊστορικής εποχής, ως οι ευρεθέντες εις τας νήσους του Αιγαίου. Εις τάφος ήτο σχεδόν άθικτος και περιείχεν εν νέον είδος αγγείου κανονικώτερον από τα Νεολιθικά αγγεία. Υπό ανθρωπολογικήν έποψιν εξεταζόμενα τα ευρεθέντα ανθρώπινα κρανία παρουσιάζουν καταπληκτικώς μικρούς οδόντας, τινές των οποίων είνε εφθαρμένοι· απόδειξις ότι ανήκον εις ανθρώπους πολύ προωδευμένους εις τον πολιτισμόν. Ομοιάζουν δε προς τα παλαιότατα των ευρεθέντων εις την Αττικήν και την Μικράν Ασίαν. Οι πάλαι ποτέ ιδιοκτήται των φαίνονται συγγενεύοντες προς την φυλήν των Ιβήρων, την μακροκέφαλον, μικρόσωμον, μελανόκομον και μη υπαγομένη εις την μεγάλην Αρείαν φυλήν. Τα κρανία εκείνα, ως και η ανάρτησις των κρανίων των θυμάτων κρίνεται ως απόδειξις της υπάρξεως προαρειανού πολιτισμού εις την Κρήτην, ως και της στενής επικοινωνίας αυτής με την Αίγυπτον, καθ’ εποχήν αναγομένην εις το 5000 έτος προ Χριστού>>.  (Δημοσιευμα στην Εστία, αρ. φύλ. 82, 22.05.1902: 3, βλέπε επίσης:  Prehistoric skulls in the Dictaean Cave  Estia, 22/05/1902, Dawkins, Richard McGillivray Related Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland).

 

 

ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ARTHUR  J. EVANS ΓΙΑ ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

 Ο Άγγλος Δ/ντης του Ashmolean Museum της Οξφόρδης Sir Arthur John Evans και ο άνθρωπος που ανέσκαψε την Κνωσό  στο σύγγραμμά του «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script»'J.H.S. (1897)  αναφέρει:

 «Το μέρος που βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών (Libation Table) που φέρει επιγραφή με γράμματα Γραμμικής Γραφής  είναι η μεγάλη σπηλιά στο κρημνώδες βουνό Lasethi, πάνω από το χωριό Ψυχρό, η οποία (σπηλια) πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί με το Δικταίο Άντρο των Λύττιων παραδόσεων. Βρίσκεται μόνο τέσσερις και μισή ώρες μακριά από το χώρο της πόλης Λύττου και αυτή, σύμφωνα με  τον Ησίοδο, ήταν η γενέτειρα του Δία, κάτι που βεβαιώνεται και από τα λείψανα των αναθηματικών που ανακαλύφθηκαν εκεί σε αφθονία, πρβ: «The scene of this discovery (of libation table from Dictaean Cave ) was the great cave on the steep of Mount Lasethi, above the village of Psychro, which must certainly be identified with the Diktaion Antron of the Lyttian traditions. It lies, in fact, only four and a half hours distant from the site of Lyttos, with which it was connected over a low mountain pass by what appears to have been a very ancient midline. This cave, according to the Lyttian legend preserved by Hesiod, was the birthplace of Zeus, and the votive relics discovered I extraordinary abundance attest, in fact, the existence there of a cult identical with that of  the Cave of Zeus on Mount Ida». (Arthur Evans  «Further Discoveries of Cretan and Aegean Script», 1897)

Ο Arthur Evans στο σύγγραμμά του «Mycenaean Tree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations» (1901) αναφέρει ότι: Στο κάτω μέρος του στρώματος των αναθηματικών του σπηλαίου της Δίκτης (Diktaean Cave) βρέθηκε Τράπεζα Σπονδών από στεατίτη, για την οποία ο ίδιος έχει γράψει ιδιαίτερο άρθρο (βλέπε πιο πριν) και η ενδελεχής εξερεύνηση του σπηλαίου που έγινε (το 1898-1899) από τον κ. G. D.  Hogarth  εξ ονόματος της Βρετανικής Σχολής Αθηνών έχει αποδείξει αδιαμφισβήτητα ότι οι παλιές παραδόσεις για τον τόπο γέννησης και το μαντευτικό ιερό του Κρητικού Δία  συνδέονται με αυτό το σημείο (= εκείνο όπου βρέθηκε η Τράπεζα Σπονδών), πρβ: «In the steatite libation-table found at the bottom of the votive stratum of the Diktaean Cave …… The thorough exploration of this cave, now carried out by Mr. D. G. Hogarth, on behalf of the British School at Athens, has conclusively proved that the old traditions of the birth-place and oracular shrine of the Cretan Zeus attached themselves to this spot».

 Αναφέρει επίσης ότι: Η απομάκρυνση με ανατινάξεις των πεσμένων βράχων στο επάνω μέρος του σπηλαίου Diktaean  αποκάλυψαν θυσιαστήριο και τέμενος που κάλυπτε ένα αποθέτη περίπου επτά μέτρα βάθος, ενώ ο χαρακτήρας της θεότητας που λατρευόταν υποδεικνυόταν επαρκώς από το μεγάλο αριθμό των αναθηματικών διπλών πελέκεων στο εσωτερικό ιερό. Οι διπλοί πελέκεις που βρέθηκαν εδώ μπορεί όντως να ενσωματώνουν την παρουσία του ίδιου του Θεού. Πραγματική εικόνα του σε ανθρωπόμορφο σχήμα δεν ήταν απαραίτητη στη θρησκεία της εποχής εκείνης. Η πρόσφατη εξερεύνηση του εσωτερικού ιερού του σπηλαίου  παρείχε  μια ενδιαφέρουσα ανακάλυψη που μπορεί να διαφωτίσει τη μυκηναϊκή λατρεία των κιόνων στην πιο πρωτόγονη και νατουραλιστική μορφή. Στον κάτω θόλο του σπηλαίου και ιδιαίτερα πάνω  από τα νερά της υπόγειας πισίνας, υψώνεται ένα δάσος από κολώνες σταλακτιτών στις ρωγμές των οποίων ο κ. Hogarth βρήκε εκατοντάδες χάλκινα αναθήματα και ανάμεσά τους μια ποσότητα διπλών πελέκεων , τα ειδικά εμβλήματα του Δία, που δηλώνουν την ειδική αφιέρωση στον Κρητικό Δία και ότι οι κολώνες των σταλαγμιτών στο ιερό αυτό σπήλαιο θεωρούνταν ως  baetylic μορφές  (βλέπε πιο κάτω) της θεότητας και το σπήλαιο το τέμενος τους. Μερικοί από τους κοντούς σταλαγμιτικούς σχηματισμούς, τα Άγια των Αγίων, είναι τέλεια αντιπροσώπευση ομφαλικού τύπου και ίσως συμπληρώνουν την αληθή εξήγηση της καταγωγής αυτής της φόρμας των ιερών λίθων.   H ειδική καταλληλότητα επισημάνθηκε από μια τέτοια τελετή στην περίπτωση του ιερού του Σπηλαίου του βρέφους Δία, όπου, σύμφωνα με το μύθο, είχε τραφεί από τις Νύμφες με αναμεμειγμένο γάλα και μέλι.

 

Psychro - Diktean Cave

(Arthur John Evans: Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete Volume I, 1909)

 

Table offerind of Dictean Cave
Η Τράπεζα Προσφορών  του Δικταίου ΄Αντρου από βαίτυλο (restored:  A. J.  Evans «MycenaeanTree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations»)

 

Ο Arthur J. Evans στο σύγγραμμά του «Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete (Volume I) , 1909 αναφέρει ότι στο κρημνώδες βουνό Lasethi (Λασίθι), η μεσουράνια μάζα της αρχαίας Δίκτης (Dicta),   πάνω από το Ψυχρό και τέσσερεις ώρες διαδρομή με το μουλάρι (ημίονο) από την αρχαία Λύττο, ανοίγει ένα μεγάλο σπήλαιο, το οποίο, από τα άφθονα λείψανα των αναθηματικών και των θυσιών αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν μέσα σε αυτό, αποδεικνύεται ότι είναι το κύριο, το πρωτο ιερό της προϊστορικής λατρείας του νησιού (της Κρήτης).  Εκεί πράγματι με μικρή αμφιβολία ήταν  το Diktaion Antron της Λύττιας παράδοσης όπου, σύμφωνα με το μύθο που διατήρησε ο Ησίοδος,  η Ρέα κατέφυγε και γέννησε τον Κρητικό Δία Τον Απρίλιο του 1896 στο «Atrium» του Σπηλαίου,  βρέθηκε μέρος πλάκας τράπεζας (προσφορών/σπονδών ) από μαύρο στεατίτη που είχε τρεία ρηχά κύπελλα (κοιλότητες) για τις σπονδές και η οποία είχε σε κάθε γωνία τέσσερα στηρίγματα και ένα κονικό και μεγαλύτερο στο κέντρο, ο ιερός πυλώνας, που πρέπει να χρονολογείται στο πρώτο μέρος της δεύτερης χιλιετίας πριν από την εποχή μας, πρβ:

«On the steep of Mt. Lasethi, the culminating mass of the ancient Dicta, above the village of Psychro, and about four hours' mule journey from the site of the ancient Lyttos, opens a great cave, which, from the abundant remains of votive and sacrificial objects discovered within it, had been evidently a principal sanctuary of the prehistoric cult of the island. There can indeed be little doubt that this was the Diktaion Antron of the Lyttian traditions, whither, according to the legend preserved by Hesiod, Rhea took refuge to give birth to the Cretan Zeus. Rhea, as we now know, represents the great Nature-Goddess of Minoan Crete, part of whose mythic being was also perpetuated under later titles as Artemis Dictynna, the ' Sweet Virgin ' Britomartis, the mysterious Aphaia, and Aphrodite Ariadne. With this great Minoan Goddess seems to have been associated a youthful male divinity, later identified by the Greeks with the Cretan Zeus»….. In April, 1896, I obtained, from beneath a prehistoric sacrificial stratum, covering the vast 'Atrium' of the Cave, part of the black steatite slab of a table that had been provided with three shallow cup-like cavities for libations. It had possessed four corner supports, and a larger central prominence below proved that it had been placed upon the top of a sacred cone or pillar in the manner shown in Fig. 7…».(Arthur John Evans: Scripta Minoa – The written documents of Minoan Crete Volume I, 1909)

 

 

ΣΗΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΟΤΙ:

1) Παρατηρώντας το στόμιο του σπηλαίου Ψυχρού η Δικταιο Άντρο βλέπουμε ότι αυτό φαίνεται να έχει  δημιουργηθεί από κάποια πέτρα (βαιτυλο) που έριξε εκεί ο θεός Ουρανός, όταν επρόκειτο να πάει εκεί η κόρη του Ρέα προκειμενου να γεννήσει κρυφά το Δία. Ο Arthur. J. Evans χαρακτηρίζει βαιτυλική την Τράπεζα Σπονδών που βρέθηκε στο σπήλαιο Diktaean  («Baetylic Table of Offering from Dikraean Cave), δηλ. φτιαγμένη από τον ιερό λίθο (βαίτυλο) που έπεσε εκεί από τον ουρανό. Βαίτυλος σημαίνει: «Βαίτυλος και βαιτύλιον, μετεωρικός λίθος θεωρούμενος ιερός ως πεσών εκ του ουρανού» (Δαμάσκιος. εν Φωτ. Βιβλ. σ. 348. 10 και 28). Στους Σημίτες (Φοίνικες κ.α.) η λέξη  «bethel», λέει ο Evans,  σημαίνει το σπίτι του θεού, δηλ. θεωρεί αυτή τη λέξη σύνθετη από τις λέξεις Βeth  (= σπίτι)  και ΕL (= Θεός). 

2) Στους αρχαίους Έλληνες «Βαίτυλ(λ)ος ονομαζόταν  ο λίθος που πήρε η θεά Ρέα έξω από το Δικταίο Άντρο και αφού τον σπαργάνωσε με βαίτη (= προβιά προβάτου, πρωτόγονη πάνα) τον έδωσε να τον φάει ο Κρόνος (Ησίοδος, Θεογονία 485) αντί του Δία (δηλ. Βαιτυλος  = βαίτη + λάας > λίθος) και που το λίθο αυτό ξέρασε στον Παρνασσό, πρβ: «Βαίτυλος»: Λίθος γινόμενος κατά τον Λίβανον το όρος της Ηλιουπόλεως. Βαίτυλος δε εκλήθη και ο λίθος, ον αντί Διός ο Κρόνος κατέπιεν. Είρηται δε, ότι η Ρέα βαίτη αιγός σπαργανώσασα τω Κρόνω δέδωκε· βαίτη δε σημαίνει την διφθέραν. Και παρά το βαίτη βαίτηλος. <Βαίτη>, στέγαστρον προβάτειον ή αίγειον>  ( Ησύχιος και Μέγα Ετυμολογικόν  Λεξικό). «Βαίτυλος» = dictus fuit Lapis ille, qui saturno pro Jove porrectus fuit, Hesych. Etym. Quoque ita tradit dictum fuisse Saxum, qod Saturnus pro Jove devoravitQ sic vero appellatum esse ipsum» THES. LINC, GRE. TOM 2 PASC I. (Thesaurus Graecae Linguae ab Henrico Stephano, PARISSIIS, 1833). Ο Παυσανίας (10.24.6) αναφέρει ότι κοντά στον τάφο του Νεοπτόλεμου, στους Δελφούς, είδε μια πέτρα, όχι μεγάλη, που οι κάτοικοι κάθε μέρα την άλειφαν με λάδι, πιστεύοντας ότι ήταν ή πέτρα που σπαργάνωσε ή Ρέα και την έδωσε στον Κρόνο να την καταπιεί αντί για το Δία.

 

5. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΕΠΙ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

 

Α. ΤΟ ΨΕΥΔΟΣ ΓΙΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗΣ ΤΗΣ ΚΝΩΣΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΤΑΙΟΥ ΑΝΤΡΟΥ

 

Πολλοί ισχυρίζονται ότι η Κνωσός ανακαλύφθηκε από τον Evans και το Δικταίο άντρο  από τον Hogarth επί Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912),  κάτι που δεν είναι αληθές, γιατί:

Α) Η Κνωσός αφενός δεν εξαφανίστηκε ποτέ και αφετέρου πρώτα την ανέσκαψε ο Μίνως Καλοκαιρινός επί Τουρκοκρατίας, όμως πρόχειρα, γιατί τότε είχαμε ακόμη τουρκοκρατία, και μετά το έργο του Καλοκαιρινού συνέχισε ο Εβανς.  Ο Ι. Κονδυλάκης, σχετικά με την Κνωσσό, λέει:   «Ολίγον προς ανατολάς της Φορτέτσας έκειτο η αρχαία πόλις Κνωσσός· αλλʼ ελάχιστα ερείπια σώζονται επί της τοποθεσίας αύτης, διότι οι Σαρακηνοί και οι Ενετοί εχρησιμοποίησαν τα λείψαντα αυτής προς ανέγερσιν και ωχύρωσιν του Χάνδακος….( Ιωάννης Κονδυλάκης, «Το Ηράκλειο,  «Εστία» 1891) .

Β) Το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο αφενός έχει πολύ μεγάλο φυσικό άνοιγμα , άρα είναι και ανόητο να λέμε ότι το ανακαλύφτηκε και αφετέρου γι αυτό υπάρχουν δημοσιευματα ήδη επι εποχής Ενετοκρατίας και Τουρκοκτρατίας που λένε ότι σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο άντρο είναι αυτό που γεννήθηκε ο Δίας.  Απλά το 1883 έγινε η σύληση - λεηλασία των αφιερωμάτων του, όπως θα δούμε πιο κάτω,  και προ αυτού τότε κατέφτασαν εκεί και το ανάσκαψαν, όμως πρόχειρα, γιατί τότε είχαμε τουρκοκρατία, ο Ιωσήφ Χατζιδάκις με το Γερμανό αρχαιολόγο F. Halbherr  Ακολούθως, το 1896 – 1898, περίοδο που ακόμη οι Κρήτες μάχονταν για την ελευθερία τους, το ανάσκαψε ο Χόγκαρθ.

Γ) Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις, ο Έβανς, ο Χόγκαρθ κ.α. ήρθαν στην Κρήτη μετα το το 1883 , επειδή, όπως προαναφέραμε, διαδόθηκε ότι έγινε σύλληση των αφιερωμάτων του Δικταίου άντρου  και ήθελαν να τα αγοράσουν, καθώς και να ανασκάψουν εκεί και να βρουν τυχόν άλλα αφιερώματα, όπως θα δούμε πιο κάτω.  Ο Evans ήρθε για πρώτη φορά στην Κρήτη επί Τουρκοκρατίας, το 1894 (η Κρήτη ελευθερώθηκε το 1898), όμως πιο πριν, το 1896, ειχε στείλει εκεί τους  συνεργάτες του: D. Mackenzie, D. Hogarth, A. Wace κ.α. Ο Εβανς έκανε και μικρή ανασκαφή το 1894 στο Δικταίο άντρο και μετά την απελευθέρωση της νήσου, το 1900, ανάσκαψε την Κνωσό.

 

Β. Η  ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ

 

Μετά το 1883, δηλαδή μετά που διαδόθηκε η σύληση - λεηλασία του Δικταίου άντρου, όπως είδαμε πιο πριν να λένε στις αφηγήσεις τους οι Χόγκαρθ, Εβανς κ.α., ο γιατρός και τότε πρόεδρος της καλούμενης «Φιλεκπαιδευτικής Εταιρίας» του Ηρακλείου (Χάνδακα) Ιωσήφ Χατζιδάκις  άρχισε τη να κάνει συλλογή αρχαιοτήτων με σκοπό να τα διασώσει. Ακολούθως, μετά την απελευθέρωση της Κρήτης κατά το 1898,  και με πρωτοβουλία του ίδιου Συλλόγου ψηφίσθηκε ειδικός αρχαιολογικός νόμος και συνάμα καταρτίστηκε η  Αρχαιολογική Υπηρεσία Κρητικής Πολιτείας με πρώτο Έφορο Αρχαιοτήτων τον πρόεδρό της Φιλεκπαιδευτικής Ιωσήφ Χατζιδάκι,  η οποία μετά ίδρυσε το Μουσείο Ηρακλείου και τα επίσημα εγκαίνια του οποίου έγιναν το 1912.  Τα πρώτα και σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα που στέγασε το εν λόγω Μουσείο ήταν από το Δικταίο άντρο (βλέπε και «Οδηγός Μουσείου Ηρακλείου», υπό Στεφάνου Α. Ξανθουδίδου, 1909)

Από τις ίδιες πηγές προκύπτει και ότι δεν είναι αληθές ότι με την αυγή του 20ου αιώνα, λίγο μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τον τουρκικό ζυγό, στο νησί άρχισαν συστηματικές ανασκαφές από την τότε συσταθείσα Αρχαιολογική Υπηρεσία Κρητικής Πολιτείας, προκειμένου να έλθουν στο φως όλα τα στοιχεία του αρχαίου πολιτισμού που περιέγραφαν οι κλασικοί συγγραφείς και τα οποία ο χρόνος είχε κρύψει καλά μέσα στην κρητική γη, όπως λένε μερικοί αρχαιολόγοι. Απλά τότε και εξ αφορμής της σύλησης του Δικταίου άντρου, δημιουργήθηκε η Αρχαιολογία Κρήτης, η οποία σταμάτησε αρκετά τη λεηλασία των κρητικών αρχαιοτήτων από τους αρχαιοκάπηλους και συνάμα έγινε μεγάλη προσπάθεια για την ανεύρεση, διάσωση, στέγαση, μελέτη κλπ των εναπομεινάντων  κρητικών μνημείων.

 

Γ. ΟΙ ΕΦΟΡΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΙ ΛΕΝΕ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΔΙΟΣ ΚΛΠ

 

Πρώτος Έφορος (Προιστάμενος) της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας της Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912)  ήταν αρχικά ο Ιωσήφ Χατζιδάκης και μετά ο Στέφανος Ξανθουδίδης.  Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις (Μήλος 1845 - Κρήτη 1936), ήδη πριν αναλάβει καθήκοντα Εφόρου,  είχε εκδόσει το 1881 στην Ερμούπολη της Σύρου ένα βιβλίο με τον τίτλο  «Περιήγησις εις Κρήτην» (Ερμούπολις 1881), στο οποίο αναφέρει ότι το σπήλαιο Ψυχρού ή Δικταίο Άντρο είναι αυτό που κατά τη μυθολογία η Ρέα γέννησε το Δία και από το χορό που χόρευαν εκεί οι Κουρήτες κατά τη στιγμή της γέννησης του Δία κατάγονται οι κρητικοί χοροί, πρβ: «Ο Βελών (Pierre Belon , γάλλος φυσιοδίφης, που επισκέφθηκε την Κρήτη το 1548), περιηγηθείς την Κρήτη εν έτει 1550, είδε τους Σφακιώτας φέροντας έτι τόξα, φαρέτρας και βέλη. Νυν φέρουσι ταύτα μόνον εν εορταίς, ότε ένοπλοι και περιβεβλημένοι την παλαιάν ενδυμασία των χορεύουσι την Πυρρίχη, ως περιγράφουσι οι παλαιοί τον πολεμικόν χορόν. Τον χορόν τούτον χορεύουσι μέχρι σήμερον ένοπλοι πανταχού της Κρήτης, καλούντες αυτόν πηδηκτόν ή σούσταν, εν Ηρακλείω δε Μαλεβυζιώτικον, διότι εν Μαλεβυζίω ιδίως εν των ανατολικών επαρχιών χορεύουσιν αυτόν κανονικώτατα. Ανάγεται δε η αρχή του εις τους μυθικούς χρόνους.  Κατά την μυθολογίαν ότε η Ρέα έτικτεν εντός σπηλαίου επι της Δίκτης τον Δία οι Κουρήτες εχόρευον περί το σπήλαιον κρούοντες τα όπλα των , ίνα δια θορύβου τούτου αποκρύψωσι τας κραυγάς της τεκτούσης, και κατόπιν τους κλαυθμυρισμούς του βρέφους από του Κρόνου όστις είχε την συνήθεια να κατατρώγη τα τέκνα του, και ούτως εσώθη ο Ζευς. (Ιωσήφ Χατζιδάκης «Περιήγησις εις Κρήτη», Ερμούπολις 1881).

Ο Ιωσήφ Χατζιδάκις λίγο μετά που ανέλαβε καθήκοντα Εφόρου Αρχαιοτήτων  της Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912) στην  έκθεση λογοδοσίας που έκανε, σχετικά με τις ανασκαφές που έκανε η υπηρεσία του, αναφέρει ότι το «παρά το χωρίον Ψυχρό του Λασηθίου σπηλαίω» είναι «το πεφημισμένον ιερόν του Δία Δικταίον Αντρον», ενώ δεν αναφέρει ότι στον Ψηλορελίτη  υπάρχει σπήλαιο που εκεί γεννήθηκε ή ανατραφηκε ο Δίας, πρβ:  «….Ο αυτός ( ο αρχαιολόγος D. Hogarth) επεχείρησεν ανασκαφήν και εν τω παρά το χωρίον Ψυχρό του Λασηθίου σπηλαίω, όπερ οι κ.κ. Αλμπερ και Χατζιδάκις ερευνήσαντες προ ετών δι’ ολίγων εργατών είχον αναγνωρίση ως το πεφημισμένον ιερόν του Δία Δικταίον Αντρον. Εν τω άντρω τούτω ο κ. Hogarth ανεκάλυψε πηλίνας κόρας με πολυχρωμίαν εποχής, άλλας τοιαύτας χαλκάς, μικρόν χαλκούν άρμα, εις ο παραδόξως εισίν εζευγμένοι βούς και κριός, εγχειρίδια, διπλούς πελέκεις και ξίφη χαλκά. Του ενός τούτων η λαβή κοσμείται δια μικράς χαλκής κεφαλής ανθρώπου αρχαϊκής τέχνης. Συν τούτοις δε πρωτοφανή το σχήμα Μηκυναϊκά αγγεία. Πλήν τούτων δε πόρπας και σφονδύλια και άλλα μικρά πράγματα, οίον λαβίδας αποψιλωτικάς, καρφίδας, βελόνας εκ χαλκού, εξ οστού και εκ λίθου. Μια των πορπών είναι ενδιαφέρουσα, διότι εις το πλατύ αυτής μέρος φέρει παράστασιν λέοντος κατασπαράσσοντος ταύρον. Είναι δε περίεργον ότι πολλά των ευρημάτων τούτων απετέλουν τον πυρήνα σταλακτιτών, ούς θραύοντες εξήγον ταύτα. Μεταξύ των ευρημάτων του Ψυχρού διαπρέπει μεγάλη γαλόπετρα εκ γαδείτου λίθου φέρουσα εγγεγλυμμένον λέοντα σπαράσσοντα ταύρον και υπό τούτον αίγαγρον και τρία Κρητικά γράμματα….» (Ιωσήφ Χατζιδάκις, «Αρχαιολογικαί έρευναι εν Κρήτη», 1900)

Όταν το 1884 βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα σε ένα σπήλαιο στη Νίδα του Ψηλορείτη που μέχρι τότε λεγόταν «Σπήλιος Νίδας», ο Ιωσηφ Χατζιδάκις ανακοίνωσε τα εξης: «Εν έτει 1884 ολίγους μήνας αφ’ ότου ο Σύλλογος ( Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Ηρακλείου επι εποχής Τουρκοκρατίας) ανέλαβε την περισυλλογήν των κρητικών αρχαιοτήτων, ποιμήν εξ Ανωγείων Μυλοποτάμου ονομαζόμενος Γεώργιος Μουσάς σκαλίζων δια της ράβδου του εντός του Ιδαίου Άντρου, όπερ και μέχρι σήμερον λέγεται Σπήλιος Νίδας εξέδωσε ολίγα γαστρία παράξενα, ως έλεγε, και χαλκά τινά πράγματα και έν αργυρούν νόμισμα (Τετράδραχμο Χερσονήσου)……. Ο Σύλλογος ωνόμασεν επιτροπήν δια την εκτελεσιν της ανασκαφής τον καθηγητήν Φ. Αλπερτ, τον Ιωσήφ Χατζιδάκη, και τον καθηγητήν Γ. Αεράκην εξ Ανωγείων, έχοντα πολλήν επιρροήν επί τω