http://www.krassanakis.gr/index.files/krasanakis.gif

 

 

 

 

Η ΔΙΚΤΗ ΚΑΙ Η ΙΔΗ Ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ

ΚΟΡΦΕΣ ΣΠΑΘΙ Ή ΕΝΤΙΧΤΗΣ ΚΑΙ ΑΦΕΝΤΗΣ,

Ο ΔΙΑΣ    ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΦΕΝΤΗΣ

Ο ΠΟΤΑΜΟΣ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗΣ κ.α.

 

 

Του Α. Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ

 

 

 

Η Δίκτη και ο Όλυμπος είναι τα πιο φημισμένα, πιο πασίγνωστα βουνά της αρχαιότητας,

επειδή, σύμφωνα με τη Μυθολογία, στη Δίκτη γεννήθηκε  ο Δίας και μετά στον Όλυμπο

έγινε πατήρ, θεός θνητών και θεών.

 

 

1. . Η ΙΔΗ Ή ΙΔΑΙΑ ΟΡΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΑΙΟΙ ΔΑΚΤΥΛΟΙ Ή Κ(ΟΥ)ΡΗΤΕΣ

 

Ιδαίοι Δάκτυλοι ή  Κουρήτες στα αρχαία θρησκευτικά και γεωγραφικά κείμενα και ιδιαίτερα στην Ελληνική Μυθολογία λέγονται οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης, οι οποίοι κατ΄ άλλους ήταν αυτόχθονες Κρήτες που κάποιοι από αυτούς πέρασαν και στη Μ. Ασία και κατ’ άλλους ήσαν Κρήτες άποικοι από τη Φρυγία και γι αυτό ‘Ίδη ή Ιδαία όρη υπάρχουν και στη Μ. Ασία (Φρυγία ή άλλως Τρωάδα) και στην Κρήτη.

Ο Απολλώνιος Ρόδιος και το Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική» (11ος   αι.  μ.Χ. ) αναφέρουν συγκεκριμένα ότι  οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ήσαν αυτόχθονες, τους οποίους γέννησε η νύμφη Αγχιάλη σε σπήλαιο της Δίκτης, στο Δικταίο Άντρο («Δικταίον  ανα σπέος»), πρβ: 

«.Ιδαίοι Δάκτυλοι Κρηταιέες ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίον ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε…… Ιδαίοι δε, επειδή εν Ίδει όρει της Κρήτης εγενήθηκαν   (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.)  

«Οι μούνοι πλεόνων μοιρηγέται ηδέ πάρεδροι Μητέρος Ιδαίης κεκληαται, όσοι έασιν Δάκτυλοι Ιδαίοι Κρηταιέες, ους ποτέ νύμφη Αγχιάλη Δικταίο ανά σπέος, αμφοτέρησιν δραξάμενη γαίης Οιαξιλίδος, εβλάστησε.» (Απολλώνιος Ρόδιος Αργοναυτικά Α 1125 – 1135)

Ο Διόδωρος Σικελιώτης (5, 64-65) αναφέρει ότι παραδίδεται πως οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ήταν οι Ετεοκρήτες ή άλλως  Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη από την Ίδη της Φρυγίας μέσω Σαμοθράκης. Και καθώς ήταν γητευτές , επιδίδονταν σε ξόρκια, τις τελετές και τα μυστήρια και ζώντας ένα διάστημα στη Σαμοθράκη  εξέπληξαν  σε μεγάλο βαθμό τους εκεί κατοίκους με αποτέλεσμα να γίνει μαθητής τους ο Ορφέας  ένας άνθρωπος προικισμένος με ξεχωριστή ικανότητα στην ποίηση και τη μελωδία. Όταν οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες ήρθαν στην Κρήτη,  η Ρέα, τους παρέδωσε, κρυφά από τον πατέρα του Κρόνο, το Δία, για να τον αναθρέψουν μετά που τον γέννησε στο Όρος Δίκτης της Κρήτης (βλέπε Διόδωρος  5.64-70)

Ο Στράβωνας (Γεωγραφικά Ι’, C 471, ΙΙΙ 20) αναφέρει ότι κατ’ άλλους οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης ήσαν αυτόχθονες Κρήτες που μετά πέρασαν και στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα  και κατ’ άλλους το αντίθετο, δηλαδή ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι της Κρήτης ήταν άποικοι από τη Φρυγία και γι αυτό υπάρχει η Ίδη ή Ιδαία Όρη στην Κρήτη και στην Ασία. Κατά τα κρητικά κείμενα οι  Ιδαίοι Δάκτυλοι ή Κουρήτες ήταν στην καταγωγή Φρύγες, οι οποίοι είχαν έρθει στην Κρήτη συνοδεύοντας τη Ρέα προκειμένου να την επικουρήσουν στη γέννηση του Δία και μετά έμειναν εκεί και την πρώτη πόλη που έκτισαν  ήταν η πόλη Ιεράπυτνα:

« εν δε τοις Κρητικοίς λόγοις οι Κουρήτες Διός τροφοίς λέγουσι και φύλακες, εις Κρήτην εκ Φρυγίας μεταπεμφθέντες υπό της Ρέας…….. Κύρβαντα δε τούτον εταίρον Ιεραπύτνης όντα κτίστην» ( Στράβων 10.ΙΙΙ,19 C 471).

Με την ονομασία  «Ίδη ή Ιδαία όρη» στην Ελληνική Μυθολογία λέγονται τα όρη της Κρήτης, καθώς και  της Μ. Ασίας (στη Φρυγία ή άλλως Τρωάδα) που είχαν αφιερωθεί στη μητέρα των Θεών, τη Ρέα (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22). Η Ίδη (ή Ιδαία όρη) της Κρήτης έχει τα εξής όρη ή άλλως δακτύλους:  1) το όρος η Δίκτη, όπου γεννήθηκαν και ανατράφηκαν ο Δίας και οι Ιδαίοι Δάκτυλοι, 2) το όρος του Διός ή Γιούχτας (= Jove, Ju-pitter) όπου θάφτηκε ο Δίας, 3) ο λόφος Πύτνα όπου οι Κουρήτες με τον Κύρβα,  μετά που ανέθρεψαν το Δία στο Δικταίο άντρο, έχτισαν την πόλη Ιεράπυτνα (Στράβων I, κεφ. Γ , C 472 , ΙΙΙ 19), 4) η Ίδα ή Ιδαίον όρος που είναι το πιο ψηλό, εξ ου και Ψηλορείτης κ.α. Και επειδή η Δίκτη είναι ένα από τα Ιδαία όρη της Κρήτης, στο σπήλαιο του Διός λεγόταν και Δικταίο ή Κρητικό (κρηταίον) ή Ιδαίο, ο Δίας Δικταίος ή Κρηταγενής κ.α.

«Ίδη όρος υπάρχει στην Τρωάδα και στην Κρήτη. Δίκτη είναι τόπος στη Σκηψία και όρος στην Κρήτη. Λόφος της Ίδης είναι η Πύτνα, απ’ όπου και η Ιεράπυτνα η πόλη ……. Οι διάφορες κορυφές της Ίδης, που ήταν όλες αφιερωμένες στη μητέρα των θεών (τη Ρέα), λέγονταν Δάκτυλοι……..» (Στράβων, Ι, C 471, ΙΙΙ 20 και C 473, ΙΙΙ, 22)

Ο Στράβων στα Γεωγραφικά (βιβλίο 10),  ο Διόδωρος στην Ιστορική Βιβλιοθήκη (βιβλία 4 και 5), ο Παυσανίας στα Ηλιακά, ο Διονύσιος Αλικαρνασσεύς στη «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»  (Λόγος 2ος LXIΧ) κ.α. αναφέρει ότι οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ονομάστηκαν   Ιδαίοι, επειδή πρωτοκατοίκησαν στους πρόποδες  της Ίδη ή  Ιδαία όρη και Δάκτυλοι, επειδή  αρχικά ήσαν τόσοι όσα τα δάκτυλα, δηλαδή πέντε ή γιατί με την ονομασία «δάκτυλοι» λέγονται οι κορυφές της Ίδης όπου κατοικούσαν οι Ιδαίοι.

Η ονομασία Κουρήτες προήλθε από το ότι οι ιδαίοι Δάκτυλοι επικούρησαν στη γέννηση του Δία στην Κρήτη. Γενικά η ονομασία Κουρήτες, από το κούρος και κόρη, σημαίνει οι νέοι και οι νέες, τα κοράσια που επικουρούσαν  στα ιερά του Δία, καθώς και οι νέοι στρατιώτες, επειδή κουρεύνται ή επειδή ήσαν νέοι.

«Και  Όμηρος δε τους νέους στρατιώτας ούτω προσηγόρευσεκρινάμενος κούρητας αριστήας Παναχαιών. ͵ ….. ώσθ᾽ οἱ Κουρήτες ήτοι δια το νέοι και κόροι όντες υπουργείν ή δια τὸ κουροτροφείν τὸν Δία (λέγεται γαρ αμφοτέρως) ταύτης ἠξιώθησαν τῆς προσηγορίας͵  (Στράβων Ι, 3, 8-11).

 

 

2. Η ΔΙΚΤΗ ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ ΕΤΣΙ, ΕΠΕΙΔΗ ΓΕΝΝΗΣΕ ΤΟ ΔΙΑ

 

Το Βυζαντινό «Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική», 11ος   αι.  μ.Χ. , επικαλούμενο στίχους του Άρατου, του Αγαθοκλή και του Ησιόδου (όμως αυτόν δεν το ονομάζει),   αναφέρει  ότι το όρος η Δίκτη ονομάστηκε έτσι, επειδή γέννησε τον Δία, ετυμολογώντας την ονομασία «η Δίκτη»  από τις λέξεις «Δίας + τίκτω > δίκτω > η Δίκτη», πρβ: «Δίκτη, όρος της Κρήτης, και άκρα κειμένη κατά το Λιβυκόν πέλαγος. Καλείται δε και ουδετέρως (το Δίκτον). Άρατος, Δικτω εν ευώδη όρεος σχεδόν Ιδαίοιο από του το Δίκτον. είρηται παρά το τέκω τικτω, τίκτα τις ούσα, από του εκεί τεχθήναι το Δία. Αγαθοκλής δε θηλυκόν όνομα είναι (η Δίκτη)’ το Δικταιον όρος….»» (Ετυμολογικόν το Μέγα ήγουν η Μεγάλη Γραμματική, 11ος   αι.  μ.Χ.) 

 

 

«πέμψαν δ’ ες Λύκτον, Κρήτης ες πίονα δήμον/ οππότάρ οπλότατον παίδων ήμελλε τεκέσθαι, / Ζήνα μέγαν, τον μεν οι εδέξατο Γαία πελώρη, Κρήτη εν ευρείη τραφέμεν ατιταλλέμεναί τε./ ένθα μιν ίκτο φέρουσα θοήν δια νύκτα μέλαιναν / πρώτην ες Δίκτον κρύψεν δε εν χερσί λαβούσα/ άντρω εν ηλιβάτω ζαθέης υπό κεύθεσι Γαίης, αιγαίω εν όρει πεπυκασμένω υλήεντι»…… (Θεογονία Ησιόδου, στίχοι 476 – 485, Έκδοση Κ. Σιτλ - Συλλόγος Καθηγητώνούπολης έτος 1889 και επίσης   έκδοση Επιστημονικής Εταιρείας των Ελληνικών Γραμμάτων – Π. Λεκατσάς - ΠΑΠΥΡΟΣ, έτος 1938)

Οργισθείσα δε επί τούτοις Ρέα  παραγίνεται μεν εις Κρήτη, οπηνίκα τον Δία εγκυμονούσα ετύγχανε,  γεννά δε εν τω άντρω της Δίκτης Δία και τούτον μεν δίδωσι τρέφεσθαι Κούρησί τε και ταις Μελισσέως παισί νύμφαις, Αδραστεία τε και Ίδ.αύται μεν ουν τον παίδα έτρεφον τω της Αμαλθείας γάλακτι, οι δε Κούρητες ένοπλοι εν τω άντρω το βρέφος φυλάσσοντες τοις δόρασι τας ασπίδας συνέκρουον, ίνα μη της του παιδός φωνής ο Κρόνος ακούσ.Ρέα δε λίθον σπαργανώσασα δέδωκε Κρόνω καταπιείν ως τον γεγεννημένον παίδα». (Απολλόδωρος Α, 1, 6 - 7), 

«Περί δε υων ότι ιερόν έστι το ζώον παρά Κρησίν. Αγαθοκλής ο Βαβυλώνιος εν πρώτω περί Κυζίκου φησίν ούτως· « Μυθεύουσιν εν Κρήτη γενέσθαι την Διός τέκνωσιν επί της Δίκτης, εν η και απόρρητος γίνεται θυσία. Λέγεται γαρ ως άρα Διί θηλήν υπέσχεν υς και τω σφετέρω γρυσμώ  περιοιχνεύσα τον κνυζηθμόν του βρέφεος ανεπάιστον τοις παριούσιν ετίθει. Διο πάντες το ζώον τούτο περίσεπτον ηγούνται και ουκ αν, φησί, των κρεών δαίσαιντο. Πραίσιοι δε και ιερά ρέζουσιν υί, και αύτη προτελής αυτοίς η θυσία νενόμισται.» Τα παραπλήσια ιστορεί και Νεάνθης ο Κυζικηνός εν δευτέρω περί τελετής. Πεταλίδων συών μνημονεύει Αχαιός ο Ερετριεύς εν Αίθωνι σατυρικώ λέγων ούτως … (Αθήναιος Ναυκρατίδης, Δειπνοσοφισταί, ΙΧ, 376α)

 

 

3. Ο ΑΥΘΕΝΤΗΣ ΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΦΕΝΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΣ

 

Στην ανατολή κορφή της Δίκτης που λέγεται Αφέντης, 2141 μ.,  υπάρχει ο Ιερός Ναός του Αφέντη Χριστού, ο οποίος είναι αφιερωμένος στη μεταμόρφωση του Σωτήρος Ιησού Χριστού,  και για τον οποίο ο Arthur. J. Enans έχει πει ότι εκει πριν υηπήρχε τεμμενος του Δία και μετά, επει χριστιανισμού,  μετά αφιερώθηκε στο Χριστό, πρβ:  «A little further on the ridge is the small church of Aphendi Kristos, or the Lord Christ, a name which in Crete clings in an especial way to the ancient sanctuaries of Zeus ……. The eastern and western ranges of Dikta, the sites respectively of the Temple and Cave of Zeus, are known as the Aphendi Vouno, from αυθέντης Χριστός, or 'Christ the Lord.' A votive deposit, apparently connected wit6h some Zeus cult, on a peak of Lasethi is also known as Aphendi Christos» (Arthur J. Evans, «Mycenaean Tree and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations, in Τhe Journal of Hellenic Studies, Vol. 21, 1901).

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση (αφήγηση του παππού μου καπεταν Κρασαναδάμη)  επί τουρκοκρατίας ο αγάς της περιοχής καβάλησε τη ψαρή του φοράδα,  έβαλε και την κερά (την κυρία) με το το κοπέλι (παιδί ) τους στα καπούλια της και  ξεκίνησαν να πάνε στην κορφή που σήμερα λέγεται Αφέντης προκειμένου να δουν  από εκεί τη θέα και τον τόπο στον οποίο ήταν υπεύθυνος ο αγάς. Φτάνοντας στη θέση που είναι σήμερα  το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού ξεπέζεψε και είπε στη φοράδα του: «Προσκυνώ σε φοράδα μου που μας έβγαλες εδώ πάνω στον ουρανό», όμως πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση του άρχισε να βροντά, να αστράφτει, έγινε συσκοτισμός, βροχή κλπ κλπ  και την επόμενη μέρα η ψαρή φοράδα  βρέθηκε στη κορφή που σήμερα ονομάζεται «Ψαρή Φοράδα» ή «Ψαρή Μαδάρα», το παιδί στην κορφή που σήμερα ονομάζεται «Κοπέλι» και η κερά (κυρία) στη θέση που σήμερα ονομάζεται «Κερά» ή κατ’ άλλους εκεί που ονομάζεται σήμερα «Πόρος της Κεράς» κ.α.

Στη συνέχεια η Κρασανακη Δέσποινα, η μάνα του καπεταν Αδάμη Κρασανάκη ή Κρασαναδάμη (1987 – 1981), στη ιδιοκτησία της οποίας ανήκε η κορφή (εκεί είχαν το μαντρί τους τους καλοκαιρινούς μήνες) έκτισε την εκκλησία του Αφέντη Χριστού ως τάμα, για να σωθούν από τους Τούρκους. Στην περιοχή υπάρχουν πάρα πολλά σπήλαια, στα οποία στα αρχαία χρόνια λέγεται ότι  έμεναν οι καλούμενοι «σαραντάπηχοι», ο αρχηγός των οποίων έμενε εκεί που κτίστηκε η εκκλησία. Επί Γερμανικής κατοχής στο παρακείμενο σπήλαιο στη θέση Βιτσιλόνερο ή μάντρα Κρασαναδάμη στεγάστηκε το Αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης, το οποίο μετά πήγε στη θέση Χαμέτι.

Η ονομασία «αφέντης» σημαίνει αυτός  που υπερέχει των άλλων, άρα και εξουσιάζει. Ετυμολογικά η λέξη «αφέντης» απ΄όπου και «αφεντικά» προέρχεται από το ελληνικό  «αυθέντης > τούρκικα efenti» = ο έχων (αφ εαυτού) αυθεντία, άρα από μόνος του υπεροχή, εξουσία κλπ  Βέβαια η  κορφή Αφέντης δεν είναι η υψηλότερη της Δίκτης, αλλά η κορφή «Σπαθί ή Εντίχτης», στις παλιές της οποίας υπάρχει το Δικταίο άντρο. Ωστόσο ο Χριστός είναι αυθέντης, όπως ήταν παλαιά και ο Δίας.- 7), 

 

 

4. ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣ, ΤΟ ΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ή ΓΙΟΥΧΤΑΣ, ΤΟ ΛΑΣΙΘΙ ΚΑΙ  Ο ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ

 

Ο Ενετός μηχανικός Francesco Basilicata σε έκθεσή του το 1630 , δηλαδή επι Ενετοκρατίας στην κρήτη, αναφερει ότι έξι μίλια εξω από το Ηράκλειο βρίσκεται το βουνό του Δία ή άλλως Γιούχτας, πρβ «Έξι μίλια περίπου μακρυά από την πόλη του Χάντακα προς το νότο βρίσκεται το βουνό Δία (Γιούχτας), που εκτός από τη νότια πλευρά, περιβάλλεται από άπειρες πηγές με τελειότατο νερό. Την καλή αυτή ποιότητα του νερού είχα υπόψει μου, εγώ ο Μπασιλικάτα σαν μηχανικός στην Κυβέρνηση του εξοχότατου Γενικού Προβλεπτή κ. Φραγκίσκου Μοροζίνι, και είμουν ένας από κείνους που του ευχήθηκε να φέρει στην πόλη του Χάντακα μια από κείνες τις πηγές του βουνού αυτού, την πιο καλή και πιο πλούσια». (FRANCESCO BASILICATA, RELAZIONE ALL'ILLMO ED ECCMO SRE ET PADRONE MIO COLMO IL SR PIETRO GIUSTIANO DIGNISSMO CAPNO G: NEL REGNO DI CANDIA 1630, Μετάφραση Στέργιου Γ. Σπανάκη, ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, Τόμος V, σελ. 20, ΒΙΚΕΛΑΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ)

Ο Ολλανδός περιηγητής και κατάσκοπος Olfert Dapper, που είχε επισκεφτεί την Κρήτη το 1705, δηλαδή επι εποχής που μόλις είχε η Κρήτη καταλειφθεί από τους Οθωμανούς, περιγράφοντας την Κρήτη αναφέρει ότι βουνά της Κρήτης είναι η Ίδα, ο Τίτυρος, η Δίκτη κλπ,  δεν αναφέρει ότι ότι ο Δίας γεννήθηκε ή ανατράφηκε στην Ίδα , αλλά σε σπήλαιο του όρους της Δίκτης, που το ονομάζει σπήλαιο Διός  και  με την ονομασία Ίδη εννοεί ό,τι και ο Διόδωρος Σικελιώτης, δηλαδή την οροσειρά Ίδη ή Ιδαία όρη της Κρήτης στην οποία ανήκει το όρος του Διός ή Γιούχτας (λατινικά, jove =  ju-piter), το όρος Δίκτη στο Λασίθι όπου γεννήθηκε ο Δίας,  ο λόφος Πύτνα όπου ο Κύρβας, ένας από τους Κουρήτες που έτρεφαν το Δία στη Δίκτη, έκτισε την Ιεραπυτνα κ.α. πρβ:

<<Όρος Δίκτη και Καδίσκος. Τα της Δίκτης κείται προς το μέρος της Λιβυκής θαλάσσης ή της Αφρικής. Ο ‘Άρατος, παλαιός συγγραφέας Έλλην, το υποθέτει πλησίον του όρους της Ίδης. Κατά τούτο αντίκειται εις τον Στράβωνα, όστις το βάλει 1000 βήματα προς ανατολικόν του όρους της Ίδης, και 100 προς το Σολομώνιον Ακρωτήρι. Κατά το παρόν ονομάζεται Λαβύρινθος ή Σιτεία εις δε μερικά μέρη Λασίθι…..…..

Σπήλαιο του Διός. Ευρίσκεται εν σπήλαιο εις αυτό το όρος (της «Δίκτης), όπου υποθέτουσιν, ότι εγεννήθη ο Ζευς, διο και ωνομάσθη Σπήλαιο του Διός. Επειδή δε πολλοί ςυγγραφείς διορίζουσι τον τόπο της γεννήσεώς του επί του όρους της Δίκτης μέσα εις εν σπήλαιο, καθώς και τον της ανατροφής του επί του όρους της Ίδης , δια τούτο  αυτό το όρος πιθανόν ονομάζεται Δίκτη, ως αν έλεγεν τίκτειν, το οποίο σημαίνει γεννάν. Λέγουσι λοιπον, ότι η Ρέα, έγκυος ούσα το Δία, καθ ην στιγμήν έμελε να γεννήση, επαραμέρησεν επάνω εις το όρος της Δίκτης, δια να κρυφθή από τα όμματα του Κρόνου, όστις κατέτρωγε τα άρρενα αυτού βρέφη. Επειδή ιδού τι λέγει ο Ησίοδος: «Πεμψαν δ’ ες Δίκτος Κρήτης ες πίονα δήμος…. Έστειλαν την Ρέαν επάνω στο όρος της Δίκτης προς τους χοντρούς λαούς της Κρήτης, όταν έμελε να γεννήση το τελευταίον της βρέφος, όπερ ην ο μέγας Δίας. Αυτό το σπήλαιον του Διός ήτο τρόπον τινά καθιερωμένον εις τα μέλισσας, ώστε μήτε θεός μήτε άνθρωπος εδύνατο ή ετόλμα να έμβη εκεί. Συνέβαινε μάλιστα εις ένα διωρισμενον καιρόν του χρόνου να βλέπη τις, ότι ο εξήρχοντο εκείθεν φλόγες, το οποίον αναφέρουσι και οι Ποιηταί εις τους μύθους των, καθ όν καιρόν το αίμα της γεννήσεως του Διός ην εις την ακμήν της ζυμώσεως του, ως προς την ημέραν της γεννήσεως του, ήτις επανήρχετο καθ’ έκαστον χρόνον. Δια δε τας μελίσσας, αυται, εκυρίευσαν τούτο το σπήλαιον του Διός, του οποίου ήσαν αι τροφοί, και από τότε ήσαν αφιερωμέναι εις αυτόν. Οι Ποιηταί, ως λέγει Αντων. Ελευθερ. Μεταμορφ. Αναφερουσιν,  ότι ο Λάιος, ο Κούκουλος, ο Κέρβερος και ο Αίγλιος, επειδή απεφάσισαν μιαν ημέρα να έμβωσιν εις αυτό το Σπήλαιο δια να εκφέρωσι το εκεί ευρεθησόμενον μέλι, εσκέπασαν όλον των το σώμα με χάλκωμα και, αφού κατέβησαν εκεί εξεφερον το μέλι, εδόντες τα τε σπάργανα και τα φασκίας, με τα τα οποία περιετύλιττον τον Δία. Τότε το χάλκωμα, με το οποίο το σώμα των ήτο σκεπασμένον, εσυντριφθη, και ο Ζευς ενέπλησε τον αέρα και το Σπήλαιο από κεραυνούς και αστραπάς. Το οποίον ως τόσον αι Μοίραι και η θέμις εμπόδισαν, επειδή οι νόμοι της Ειμαρμενης δεν επέτρεπαν το να αποθάνη κανείς εκεί. Ούτω λοιπόν ο Ζευς ευχαρηστήθη να τους μεταμορφώσει όλους εις πτηνά και εκ τούτων έγιναν οι Λάϊοι, οι Κούκοι, οι Κέρβεροι και αι Γλαύκες. Ο Μινως κατήρχετο εκάστην ενδεκαετίαν εις τούτο το σπήλαιο, δια να υποχρεώνει τους Κρήτας να δέχονται κάλιον τους δοθέντες παρ αυτού νόμους, θέλων να πληροφορήση αυτούς ότι τους έλαβεν από αυτόν τον Θεόν, με τον οποίον εδοξάζετο, ότι συμβαίνει εις μυστικάς συνδιαλέξεις: Πλάτων περι Νόμων Βιβλίο1 Διάλογ. Διόδωρος βιβλ.5. Μια ευρύχωρος και τερπνή οδός ήγεν από την πόλιν Κνωσσόν εις τον ναόν και εις το Σπήλαιο του Διός. Αυτή ήτο κατάφυτος από ωραιοτάτους στίχους δασυσκίων δένδρων, ώστε εδύνατο τις να οδεύη εκεί υπό την σκιάν της δενδροφύτου οδού, χωρίς να ενοχλήται από τον θερμόν και ξηρόν αέραν και από την καυστικήν θέρμην του ήλιου. Εφαίνετο, κατά τον Πλίνιον (Θεόφραστος),  εις αίγειρος ή μια ιτέα εις την είσοδον του Σπηλαίου του όρους Δίκτης, όπου εφύλαττον τα προσφοράς. Εις το ένδον του Σπηλαίου ήταν εις Θρόνος, τεθειμένος δια τον Δία……

Όρος του Διός (ή του Ιόβα, ). Μετά δύο ήμισυ ώρας προς Μεσημβρίαν της πόλεως Χάνδακος ευρίσκεται άλλο (όρος), το οποίον ονομάζεται από μεν τους Ολλανδούς Moses tempel, δηλ. Ναός του Μωυσέως, από δε τους Ιταλούς Monte Jove, επειδή νομίζουσι, ότι ο Ζευς ετάφη εκεί…... 

Ίδη και Λευκά όρη. Το όρος Ίδη, το περιβόητον δια τα πολυάρφιθμα βότανα, άπερ φέρει, κείται εις το μεσον της νήσου, ένθα το μεγαλύτερον πλάτγος. Από τον βιργίλιον ονομάζεται Όρος Ιδευς, δηλαδή ιδαίον όρος την σήμερφον όμως το ονομάζουσιν Υψηλορείτην και Ψηλωρίτηαν. ……« Έχει (η Ίδη) σχήμα στρόγγυλον, περιέχον εις την έκτασίν του ευρυχώρους πεδιάδας, και έχον τριγύρω του πολλά και ωραία χωρία πολυάνθρωπα. Έχει μιαν κορυφήν ή κατήφορον καλούμενον Πύτνα υπο τους παλαιούς Έλληνας, όθεν η πλησιόχωρος πόλις της Ιεραπύτνης έλαβε το όνομά της….>>.

 («Ακριβής περιγραφή της Κρήτης» / μεταφρασθείσα από την βλαμαντικήν εις την γαλλικήν διάλεκτον κατά το 1705 παρά του Δ. Ο. Δάπερ, Μ. Δ.( Dapper, Olfert 1636-1689), εν η προσετέθη και το νομισματολόγιον αυτής εκ των του μιοννετου, μεταφρασθέντα και εκδοθέντα παρά του Μ. Βερνάρδου (Βερνάρδος, Μανουήλ,1777-1852) του Κρητός το 1835.)

 

 

5. ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΗΣ - ΑΦΕΝΤΗ

 

Η εκκλησία του Αφέντη Χριστού στη Δίκτη αποτελούσε  αφενός κατά κάποιο τρόπο αμφικτιονικό κέντρο των βοσκών της περιοχής και αφετέρου γεωγραφικό οροθέσιο των τριών επαρχιών Οροπεδίου, Βιάνου και Λασιθίου, γεγονότα που έζησα και εγώ ο ίδιος προσωπικά ως παιδί.

Επί Τουρκοκρατίας και Κρητικής Πολιτείας (1898 – 1912) η κορφή Αφέντης και η κορφή Σπαθί ή Εντίχτης υπάγονταν στο τότε Δήμο Ψυχρού της Επαρχίας Λασιθίου λόγω του ότι η περιοχή ανήκε στην τότε ενωμένη κοινότητα Αγίου Γεωργίου – ΚουδουμαλιάΑβρακόντες και ειδικότερα στις οικογένειες Κρασνάκηδες, Φουκαράκηδες, Καλυκάκηδες κ.α.

Μετά το 1928 που ο Αβρακόντες αποτέλεσε ξέχωρη κοινότητα η κορφή Σπαθί ή Εντίχτης πήγε στην τότε Κοινότητα Αγ. Γεωργίου και η κορφή Αφέντης στον Αβρακόντε. Μάλιστα τότε η  Αβρακοδιανή οικογένεια Φουκαράκη (Φουκάδες) ήρθε σε ρήξη με την Αγιοργιώτικη οικογένεια Κρασανακη (Κρασανίδες) για τα οροθέσια των περιουσιών τους στην κορφή Αφεντης με συνέπεια να γίνει βεντετα, φόνος. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στο Κακουργιοδικείο Νεάπολης, το οποίο δικαίωσε την οικογένεια Κρασανακη. Στη συνέχεια προκειμένου να σταματήσει η βεντέτα μεταξύ των δυο οικογενειών ο νέος τότε Ελευθέριος Φουκαράκης στεφάνωσε το Γεώργιο Αδάμ Κρασανακη, γιο του μετέπειτα  Καπεταν Κρασαναδάμη και έτσι οι οικογένειες συμφιλιώθηκαν.  

 

 

6. Ο ΠΟΤΑΜΟΣ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗΣ:  ΟΝΟΜΑΣΙΑ, ΠΗΓΕΣ  ΚΑΙ ΕΚΒΟΛΗ

 

Το μεγαλύτερο ποτάμι της Κρήτης είναι ο καλούμενος  Αναποδάρης, ο οποίος ονομάζεται έτσι, επειδή η κοίτη (το ρέμα) του  ποταμού αυτού σε μεγάλο μέρος της φαίνεται στα πεδινά μέρη απ΄όπου περνά να πηγαίνει ανάποδα σε σχέση προς τις γεωγραφικά φυσιολογικά δεδομένα. Δηλαδή  φαίνεται αλλού να πηγαίνει προς τη δυτική Κρήτη, προς το βουνό ο Ψηλορείτης, ενώ πηγάζει και από εκεί και αλλού να πηγαίνει προς την Ανατολική Κρήτη, προς το βουνό η Δίκτη, ενώ πηγάζει και από εκεί και άγνωστο το από πού πηγάζει και το που απορρέει. Θα ‘λεγε κανείς πως το ποτάμι αυτό δεν θέλει να φτάσει στον προορισμό του, αλλά προσπαθεί να γυρίσει και πάλι εκεί όπου γεννήθηκε, δηλαδή να ανέβει πάνω σε ένα βουνό και να συναντήσει εκεί το θεό, για τον παρακαλέσει να παρατείνει τον χρόνο του. Άλλοι πάλι λένε  πως το ποτάμι αυτό κάνει επίτηδες απότομες στροφές δεξιά, αριστερά, πάνω και κάτω, ώστε να μακρύνει το δρόμο του για την Ιθάκη. Γιατί τι είναι τελικά η Ιθάκη, παρά το τέλος. Και τι μπορεί να είναι ένας τέλος; Καλό ή κακό, πάλι τέλος θα είναι. Γιατί να βιαζόμαστε;

Ο Αναποδάρης πηγάζει έχει δυο πηγές, κάποιες κορφές του όρους η Δίκτη που βρίσκεται στα σύνορα των νομών Ηρακλείου - Λασιθίου και κάποιους πρόποδες του όρους Ψηλορείτη που βρίσκεται στα σύνορα των νομών Ρεθύμνου – Ηρακλείου. Απορρέει  (χύνεται) τελικά στο Λιβυκό Πέλαγος στη θέση Δέρματος διασχίζοντας ένα από τους πρόποδες της Δίκτης, σχηματίζοντας ένα στενό φαράγγι που έχει δημιουργήσει  σε σχήμα ζικζακ και το οποίο ονομάζεται Χούσακας», επειδή δε διακρίνεται από τα πεδινά μέρη, κάτι που είναι επίσης μια αιτία να δίνεται η εντύπωση ότι ο ποταμός αυτός πηγαίνει ανάποδα ή ψάχνει να γυρίσει στη Δίκτη.

 

Σημειώνεται ότι:

Α) Η λέξη «ανάποδος» στην Κρήτη σημαίνει στην κυριολεξία αυτός που περπατά με τα χέρια και συνεπώς έχει τα πόδια επάνω και μεταφορικά αυτός που κάνει αντίθετα ή μη φυσιολογικά πράγματα, άρα θέλει προσοχή, γιατί με τις ενέργειες του αυτές πολλές φορές φέρνει την καταστροφή.

Β) Ο Ν. Ηρακλείου έχει τέσσερεις μεγάλους ποταμούς  εκ των ο οποίων μεγαλύτερος είναι ο Αναποδαρης . Στο κρητικό πέλαγος χύνονται ο Αποσελέμης, ο οποίος πηγάζει από τη Δίκτη, από τα Οροπέδια Λασιθίου και Καθαρού και ο Γιόφυρος ο οποίος πηγάζει από το Ψηλορείτη. Στο Λιβυκό πέλαγος χύνονται ο Αναποδιάρης και ο Γεροπόταμος. Ο Γεροπόταμος  είναι πολύ πιο μικρός από τον Αναποδάρη και βρίσκεται στο κάτω μέρος της πεδιάδας της Μεσαράς, 55km νότια του Ηρακλείου. Καταλήγει  στην παραλία που βρίσκεται μέσα στο πολεμικό αεροδρόμιο του Τυμπακίου.

 

7. ΟΙ ΠΟΔΕΣ (ΠΑΡΑΠΟΤΑΜΟΙ)  ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ

 

Ο ποταμός Αναποδαρης έχει πάρα πολλούς παραπόταμους, όμως βασικούς δυο που καλούνται πόδες.

Ο  ένας από αυτούς, ο οποίος καλείται Δικταίος ή Μπαρίτης, επειδή διασχίζει τη πεδιάδα του χωριού Έμπαρος και  πηγάζει από το βουνό η Δίκτη, το βουνό όπου γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας,  η οποία βρίσκεται στα σύνορα νομού Ηρακλείου – Λασιθίου. Συγκεκριμένα πηγάζει από τη περιοχή της <Δίκτης που ονομάζεται Χώνες, οι οποίες βρίσκονται μεταξύ κορφής Σπαθί ή Εντίχτης (2.148 μ.) και κορφής Αφέντης (2.141 μ.). Εκεί  σε μια σπηλιά του ποταμού ήταν η  Μάντρα του Καπεταν Κρασαναδαμη στην οποία αφενός στεγαζόταν το Αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης 1941 – 1944 με Γενικό Αρχηγό τον Καπετάν Εμμ Μπαντουβά και αφετέρου σπάρθηκε και μεγάλωσε ο παρών αφηγητής. Ο πόταμος που ξεκινά από εκεί σχηματιζει ένα μοναδικής ομορφιάς φαράγγι και όταν κατεβαίνει  είναι φοβερός και τρομερός στο διάβα του,  λόγω της κατωφέρειας, Και, αφού διασχίζει την κοιλάδα της Εμπάρου, εξ ου και Μπαρίτης ποταμός,  φτάνει στην επαρχία Μονοφατσίου όπου ενώνεται με τον άλλο κύριο παραπόταμο του Αναποδαρη.

Ο άλλος παραπόταμος του Αναποδαρη πηγάζει από τα εσωτερικά της Κρήτης, από τις ανατολικές πρόποδες του βουνού Ψηλορείτης,  το οποίο βρίσκεται στα σύνορα των νομών Ηρακλείου- Ρεθύμνου.  Συγκεκριμένα ο παραπόταμος αυτός πηγάζει από τα βουνά που βρίσκονται εκεί όπου τα χωριά Ασήμι, Αγ Φωτιά, Χάρακας, Καστέλι, Γέννα, Αρκάδι, Αρμανώγεια  κ.α. Από εκεί, αντί το ρέμα του ποταμού να πάει προς τη θάλασσα, πάει ανάποδα σε σχέση προς τους άλλους ποταμούς που βρίσκονται εκεί, όπως π.χ. το Γεροπόταμο,   διασχίζει τους λόφους και τα πεδινά μέρη της καλούμενης Μεσαράς και συναντά τον άλλο παραπόταμο του Αναποδάρη , το Δικταίο, αυτό γίνεται λίγο πριν από τα χωριά Καστελιανά και Φαβριανά (πριν από τη γέφυρα του Castel Belevede ) και ομού χύνονται στην περιοχή Δέρματος, διασχίζοντας ένα φαράγγι που έχουν δημιουργήσει στα βουθνά της Δίκτης.

 

 

Τα Λευκά όρη εκτείνονται στη δυτική Κρήτη, κυρίως στο νομό Χανίων με υψηλότερες κορυφές τις Πάχνες (2453 μ. υψόμετρο), Τροχάρης (2402), Σβουριχτή (2360), ενώ συνολικά γύρω στις 50 κορυφές τους υπερβαίνουν σε υψόμετρο τα 2000 m

Ο Ψηλορείτης εκτείνεται στα σύνορα των νομών Ρεθύμνου και Ηρακλείου και είναι το ψηλότερο βουνό όχι μόνο των Ιδαίων ορέων, αλλά και της Κρήτης  με 2456 μ. ύψος. Έχει 5 κορυφές οι οποίες ξεπερνούν τα 2000 μέτρα: ο Τίμιος Σταυρός (2456 μ.), ο Αγκαθιάς (2424 μ.), η Στολίστρα (2325 μ.), η Βουλομένου (2267 μ.) και ο Κούσσακας (2209 μ.).

Η Δίκτη  εκτείνεται στα ανατολικά του νησιού, στα σύνορα νομού Λασιθίου-Ηρακλείου,  σχηματίζοντας το περίφημο Οροπέδιο Λασιθίου (μέσο ύψος 850 μ.). Η κορυφή της Δίκτης με το μεγαλύτερο ύψος λέγεται Σπαθί ή Εντίχτης (2.148 μ.) και βρίσκεται νότια του οροπεδίου. Υπάρχουν επίσης άλλες ψηλές κορυφές, όπως ο Αφέντης Χριστός  (2.141 μ.), ο Λάζαρος (2.085 μ.), η Μαδάρα (1783), η Τσίβη (1664), το Σαρακινό (1588),  η Σελένα (1559) κ.α. Εκτός από το οροπέδιο Λασιθίου στη Δίκτη υπάρχουν επίσης μερικά άλλα, όμως μικρότερα οροπέδια όπως του Καθαρού (1140), του Λιμνάκαρου (1125), της Λαπάθου (1260), του Ομαλού της Βιάνου (1325), της Εργάνου (950) και της Νισσίμου (930) κ.α.

ΣΠΗΛΑΙΑ ΚΡΗΤΗΣ: Τα πιο φημισμένα σπήλαια της Κρήτης είναι το Δικταίο άντρο στη Δίκτη ( Οροπέδιο Λασιθίου), όπου γεννήθηκε ο Δίας, του Μελιδονίου στο Ρέθυμνο  και του Μιλάτου στο Λασίθι, όπου έγιναν ολοκαυτώματα επί Τουρκοκρατίας κ.α.

ΦΑΡΑΓΓΙΑ  ΚΡΗΤΗΣ: Το πιο φημισμένο φαράγγι είναι αυτό της Σαμαριάς, που χωρίζει δυτικά τον κύριο όγκο των Λευκών Ορέων. άγριο και επιβλητικό, έχει μήκος 18 χιλιόμετρα, πλάτος 3-40 μέτρα και βάθος 600 μέτρα. Στον Ομαλό, από όπου γίνεται η προσπέλαση προς αυτό, υπάρχει μεγάλο σπήλαιο βάραθρο με εσωτερικές λίμνες. Ακολουθούν το φαράγγι του Νίμπρου, στην ανατολική πλευρά των Λευκών Ορέων και το Κουρταλιώτικο φαράγγι στο νομό Ρεθύμνης, που οδηγεί στις γραφικές ακτές του Λιβυκού πελάγους. Από το φαράγγι αυτό διέρχεται η οδός από το Ρέθυμνο  στη μονή Πρεβέλης. Στη Δίκτη υπάρχει και το Φαράγγι που καλείται Χώνες ή Βιτζιλόνερο, το οποίο είναι και μια από τις πηγές πηγές του ποταμού Ανεποδάρ.  Είναι το πιο άγριο της Κρήτης και γι αυτό εκεί ήταν πάντα καταφύγιο των επαναστατών της Κρήτης: Κόρακα, Κρασαναδαμη, Μπαντουβά κλπ

ΠΟΤΑΜΙΑ ΚΡΗΤΗΣ: Οι πιο μεγάλοι ποταμοί της Κρητης είναι ο Αναποδάρης και ο Γεροπόταμος στον κάμπο της Μεσαράς. Άλλοι ποταμοί είναι ο Τυφλός ή Κακοπέρατος και ο Κολένης, που χύνονται στον κόλπο του Κισάμου, ο Ταυρονίτης, ο Κερίτης ή Πλατανιάς, ο Θερισιανός και ο Κλαδισός που χύνονται στον κόλπο των Χανίων και άλλοι. Τρεις από τους ποταμούς της Κρήτης έχουν αλμυρά νερά, ο Αλμυρός του Αποκορώνου, μήκος 1χλμ., ο Αλμυρός του Ηρακλείου, μήκους 2χλμ. και ο Αλμυρός του Μιραμπέλλου, κοντά στις ακτές.  Στη Δίκτη βρίσκονται οι πηγές χειμάρρων/ποταμών όπως οι Αποσελέμης, στα βόρεια και κεντρικά, ο Μπαρίτης (είναι παραπόταμος του Αναποδάρη) στα νοτιοδυτικά και ο Kρυός ή Ψωριάρης στα νοτιοανατολικά. Η λεκάνη απορροής του Αποσελέμη ξεκινάει νοτίως του οροπεδίου του Καθαρού στα σύνορα του δήμου Ιεράπετρας. Στη συνέχεια αφού διασχίσει το οροπέδιο Καθαρού εισέρχεται στο οροπέδιο Λασιθίου μέσω του φαραγγιού του Χαυγά. Επειδή τα νερά του Αποσελέμη δε βρίσκουν υπέργειο πέρασμα από το οροπέδιο Λασιθίου στην κυριολεξία εξαφανίζονται στην περιοχή του Χώνου και υπογείως κατεβαίνουν στην επαρχία Πεδιάδος του νομού Ηρακλείου. Τελικά εκβάλλει στο Κρητικό πέλαγος στην περιοχή της Ανάληψης. Ο Κρυός ποταμός πηγάζει από τις κορυφές Σπαθί (νότια) και Αφέντης Χριστός (ανατολικά) και αφού διασχίσει το Σελάκανο με νοτιοανατολική ροή και στη συνέχεια νότια εκβάλλει στο Λιβυκό πέλαγος στο χωριό Μύρτος. Ο Μπαρίτης πηγάζει από την περιοχή της Δίκτης που ονομάζεται Χώνες ( βρίσκονται μεταξύ κορφής Σπαθί και κορφή Αφέντης Χριστός) και με δυτική ροή διασχίζει την κοιλάδα της Εμπάρου. Στη συνέχεια με νότια ροή  ενώνεται με ένα άλλο παραπόταμο του ποταμού Αναποδάρη και ομού εκβάλλονται στο Λιβυκό πέλαγος στη θέση Δέρματος διασχίζοντας το φαράγγι Χούσακας,

ΛΙΜΝΕΣ ΚΡΗΤΗΣ: Στην Κρήτη υπάρχουν τρεις μικρές λίμνες. Η μεγαλύτερη του Κουρνά βρίσκεται στον Αποκόρωνα, η άλλη μέσα στην πόλη του Αγίου Νικολάου και η τρίτη στην επαρχία Κισάμου. Αυτή το καλοκαίρι ξεραίνεται.

 

γέφυρα Αναποδάρη

Η ενετική γέφυρα Αναποδαρη επί Γερμανικής Κατοχής

0158

8528624.jpg

5279788029_05f6aeec62_o

Η Γέφυρα Αναποδάρη, όπως είναι σήμερα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΔΙΚΤΑΙΟ ΑΝΤΡΟ

 

 

 

 

HOME - ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ -----> HOME  

 

 

 

 

 

Google
Search WWW Search www.krassanakis.gr

ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ TRANSLATOR
ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕ ΤΗ ΣΕΛΙΔΑ AYTH Ή ΑΛΛΕΣ ΣΕ ΟΠΟΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΘΕΛΕΤΕ